ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

HOÀNG TRỌNG NGỌC

ĐỔI MỚI QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Chính trị học

Hà Nội-2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

HOÀNG TRỌNG NGỌC

ĐỔI MỚI QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
VIỆT NAM HIỆN NAY
Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Chính trị học
Mã số: 60 31 02 01

Người hướng dẫn khoa học: TS. Phạm Quốc Thành

Hà Nội-2015



Danh mục các chữ viết tắt ................................................................................. 7
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 8
2. Tình hình nghiên cứu đề tài ........................................................................ 10
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.............. Error! Bookmark not defined.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .............. Error! Bookmark not defined.
5. Phương pháp nghiên cứu ............................ Error! Bookmark not defined.
6. Đóng góp của luận văn ............................... Error! Bookmark not defined.
7. Kết cấu luận văn .......................................... Error! Bookmark not defined.
Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC
......................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1. Khái niệm “Giáo dục đại học” ................. Error! Bookmark not defined.
1.2. Quản lý nhà nước về giáo dục đại học ..... Error! Bookmark not defined.
1.3. Phân cấp quản lý giáo dục đại học ........... Error! Bookmark not defined.
Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VIỆT NAM (2006
- 2015) ............................................................. Error! Bookmark not defined.
2.1. Khái quát chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về giáo dục đại học
trong những năm 2006 - 2015 ......................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Kết quả trong quản lý giáo dục đại học Việt Nam (2006 - 2015) .... Error!
Bookmark not defined.
2.2.1. Thành tựu .............................................. Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Hạn chế ................................................. Error! Bookmark not defined.
Chương 3: GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI QUẢN LÝ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VIỆT NAM
HIỆN NAY ..................................................... Error! Bookmark not defined.
3.1. Yêu cầu đổi mới quản lý giáo dục đại họcError! Bookmark not defined.
3.1.1. Bối cảnh thế giới ................................... Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Bối cảnh trong nước ............................. Error! Bookmark not defined.
3.2. Các giải pháp cơ bản ................................ Error! Bookmark not defined.


3.2.1. Đổi mới tư duy nhận thức về quản lý giáo dục đại họcError! Bookmark not


Giáo dục và đào tạo

NSNN

Ngân sách nhà nước

Nxb

Nhà xuất bản

QLGD

Quản lý giáo dục

QLGDĐH

Quản lý giáo dục đại học

UBND

Ủy ban nhân dân

XHCN

Xã hội chủ nghĩa

WTO

World Trade Organization (Tổ chức Thương mại

và những lĩnh vực hoạt động văn hóa - xã hội khác của quốc gia đó. Nếu chỉ riêng
giáo dục cũng không thể tạo dựng được sự thịnh vượng của quốc gia đó. Bởi giáo
dục giúp củng cố các thể chế xã hội, xây dựng tiềm năng quốc gia và nền quản lý
ưu việt. GD&ĐT cũng là nhu cầu, quyền lợi của mọi thành viên trong xã hội, chính
sách của nhà nước về giáo dục phải bảo đảm được sự công bằng và tạo cơ hội bình
đẳng trong giáo dục.
Mặc dù hệ thống GDĐH của nước ta trong thời gian qua đã phát triển mạnh
mẽ về quy mô, mạng lưới, mở rộng các ngành, nghề đào tạo mới góp phần không
nhỏ vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Nhưng xu thế phát triển mạnh
mẽ của nền kinh tế tri thức, và cùng với đó là tiến trình xã hội hóa giáo dục ngày
càng được đẩy mạnh, tính tự chủ của các cơ sở GDĐH ngày càng tăng, quy mô và
sự đa dạng nền GDĐH trong tương lai sẽ vượt qua khả năng quản lý và tầm kiểm
soát của Bộ GD&ĐT.


Điều này đòi hỏi GDĐH phải đổi mới mạnh mẽ cách thức quản lý, cơ chế
quản lý vì nó là yếu tố quyết định sự vận hành của cả hệ thống GDĐH. Sự yếu kém
của quản lý sẽ kéo theo sự yếu kém khác của cả hệ thống GDĐH. “Đổi mới QLGD
đang được coi là bước đột phá cho sự phát triển GD&ĐT, đặc biệt kể đến là đổi
mới quản lý nhà nước về GDĐH” [62; tr. 50].
Đối với nước ta, tuy đã có nhiều dự định cải cách được đưa ra nhưng công
cuộc cải cách GDĐH Việt Nam vẫn còn chậm, chưa tạo ra được động lực phát
triển cho các trường, chưa chú trọng đến các nhóm lợi ích khác nhau. Các quy định
hiện tại vẫn được xây dựng trên cơ sở cách làm cũ, chưa có được tiếp cận hệ thống
trong quản lý trường đại học và còn chưa tính đến yếu tố điều tiết của các quy luật
thị trường. Yêu cầu phải nghiên cứu, tìm tòi những giải pháp nhằm đổi mới quản lý
nhà nước về GDĐH hướng tới nâng cao chất lượng GDĐH, nâng cao hiệu lực
quản lý nhà nước, có chính sách hợp lý làm cơ sở đổi mới toàn bộ hệ thống GDĐH
trong xu thế hội nhập.
Trong điều kiện chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường và bối cảnh toàn cầu

Đặng Bá Lãm, Nxb. Giáo dục, Hà Nội, 2014).
Các công trình trên đã giới thiệu khái quát bối cảnh mới của kinh tế thế giới, qua
đó, trình bày thời cơ và thách thức đối với trường học trong thời đại mới, quan hệ
quốc tế trong GD&ĐT. Tổng hợp các thông tin cơ bản về nhiệm


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH
Tài liệu tiếng Việt
1.

Lê An (2007), Chế độ tiền lương, phụ cấp đối với nhà giáo, cán bộ quản lý
giáo dục, Nxb Tư pháp, Hà Nội.

2.

Nguyễn Quốc Anh (2004) Một số kinh nghiệm phát triển và cải cách giáo
dục đại học ở Trung Quốc, Tạp chí Giáo dục (84).

3.

Đinh Văn Ân và Hoàng Thị Hoa, Giáo dục và đào tạo - chìa khóa của sự
phát triển (2008), Nxb Tài chính, Hà Nội.

4.

Ban Chấp hành Trung ương Đảng (2009), Thông báo kết luận của Bộ Chính
trị về việc tiếp tục thực hiện Nghị quyết Trung ương 2 (Khoá VIII), phương
hướng phát triển giáo dục và đào tạo đến năm 2020, Hà Nội.

5.

10. Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Đắc Hưng (2004), Giáo dục Việt Nam hướng tới
tương lai – Vấn đề và giải pháp, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
11. Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thành Vinh (2011), Quản lý nhà trường: Sách
chuyên khảo giáo dục và quản lý giáo dục dùng cho hệ đào tạo cử nhân
quản lý, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
12. Đặng Quốc Bảo, Bùi Việt Phú (2013), Một số góc nhìn về phát triển và quản
lý giáo dục (Tái bản lần thứ 1), Nxb Giáo dục, Hà Nội.
13. Phan Trọng Báu (1994), Giáo dục Việt Nam thời cận đại, Nxb khoa học xã
hội. Hà nội.
14. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2003), Giáo dục đại học Việt Nam, Nxb Giáo dục,
Hà Nội.
15. Bộ tư pháp viện khoa học pháp lý , Từ điển Luật học (2006). NXB Từ điển
bách khoa.
16. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010), Báo cáo tổng kết năm học 2009 - 2010 và
phương hướng nhiệm vụ năm học 2010 - 1011 khối các trường đại học, cao
đẳng.
17. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010), Đổi mới hệ thống quản lý giáo dục đại học
gia đoạn 2010-2012, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
18. Bộ Nội vụ (2003), Đề án phân cấp quản lý nhà nước trung ương - địa
phương, Hà Nội, 8/2003.
19. C. Mác, Ph. Ăng ghen, Toàn tập, T.23, Nxb Chính trị Quốc gia.
20. Chiến lược Phát triển giáo dục giai đoạn 2001 - 2010, ban hành theo Quyết
định số 201/QĐ-TTg ngày 28/12/2001 của Thủ tướng Chính phủ.
21. Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 - 2020, ban hành theo Quyết
định số 711/QĐ-TTg ngày 13/06/2012 của Thủ tướng Chính phủ.
22. Chính phủ (2010), Nghị định số 115/2010/NĐ-CP, ngày 24/12/2010 của
Chính phủ về Quy định trách nhiệm quản lý nhà nước về giáo dục, Hà Nội.


23. Chính phủ (2012), chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020, ngày

quan trọng trong chặng đường lịch sử 50 năm phát triển của Học viện Ngân
hàng, Tạp chí Khoa học và Đào tạo Ngân hàng, số 114; tháng 11.
34. Ngô Doãn Đãi (2008), Tự chủ hay trách nhiệm báo cáo/giải trình hai khái
niệm cần làm rõ trong công tác quản lý giáo dục. Kỷ yếu Hội thảo khoa học
quốc tế Giáo dục so sánh lần thứ 2: “Giáo dục Việt Nam trong bối cảnh toàn
cầu hóa” tổ chức tại Trường Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh.
35. Phạm Văn Đại (2013), Quản lý nhà nước cấp tỉnh đối với các cơ sở giáo dục
có yếu tố nước ngoài, Luận án tiến sĩ Quản lý giáo dục, Trường Đại học
Giáo dục.
36. Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần
thứ X, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
37. Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần
thứ XI, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
38. Nguyễn Minh Đoan (2002), Hiệu quả pháp luật - những vấn đề lý luận và
thực tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
39. Trần Khánh Đức (Đồng chủ biên) (2007), Giáo dục Việt nam - đổi mới và
phát triển hiện đại hoá, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
40. Trần Khánh Đức, Nguyễn Thị Mỹ Lộc (Chủ biên) (2010), Giáo dục và phát
triển nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI, Nxb Giáo dục, Hà nội.
41. Lê Văn Giạng (2003), Lịch sử giản lược hơn 1000 năm giáo dục Việt Nam,
Nxb chính trị quốc gia. Hà nội.


42. Nguyễn Duy Mộng Hà (2011), Xây dựng văn hóa chất lượng theo mô hình
quản lý chất lượng tổng thể trong giáo dục đại học, Tạp chí Quản lý giáo
dục, số 20.
43. Nguyễn Thị Thu Hà (2009), Một số giải pháp nhằm củng cố phát triển các
trường đại học, cao đẳng ngoài công lập, Tạp chí Giáo dục (5).
44. Nguyễn Thị Thu Hà (2010), Giáo dục đại học Việt Nam trong xu thế hội
nhập quốc tế, Tạp chí Giáo dục (9).

các trường đại học công lập Việt Nam, Luận án tiến sĩ Kinh tế.
58. Tô Tử Hạ (chủ biên) (2003), Từ điển Hành chính, Nxb Lao động xã hội.
59. Nguyễn Thị Thu Hằng (2006), Các giải pháp đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý
giáo dục đạt trình độ thạc sĩ quản lý giáo dục hiện nay : Luận án tiến sĩ
Quản lý giáo dục, Đại học Quốc gia
60. Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 1992, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995.
61. Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, Nxb Hồng
Đức, Hà Nội, 2014.
62. Bùi Minh Hiền (chủ biên), Vũ Ngọc Hải, Đặng Quốc Bảo (2006), Quảnlý
giáo dục, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội.
63. Bùi Minh Hiền (chủ biên) (2008), Quản lý giáo dục, Nxb Đại học Sư phạm,
Hà Nội.
64. Trần Thị Hoài (2009), Nghiên cứu đánh giá thẩm định chương trình giáo
dục đại học, Luận án tiến sĩ Quản lý Giáo dục.


65. Hội đồng Quốc gia chỉ đạo biên soạn Từ điển bách khoa Việt Nam (2002),
Từ điển bách khoa Việt Nam, quyển 2, Nxb Từ điển bách khoa Việt Nam,
Hà Nội.
66. Hội thảo Khoa học Công nghệ toàn quốc, Thái Nguyên (2006), Nâng cao
chất lượng đào tạo giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục, Nxb Đại học Thái
Nguyên.
67. Nguyễn Ngọc Hợi (chủ biên), Phạm Mạnh Hùng, Thái Văn Thành, Phan Chí
Thành (2014), Đổi mới quản lý nhà trường đại học Việt Nam Thực trạng và
giải pháp, Nxb Đại học Vinh.
68. Lê Quốc Hùng (2010), Xã hội hóa giáo dục đại học, Tạp chí Nghiên cứu lập
pháp số 176, tháng 3/2010 ngày 20/03/2010.
69. Nguyễn Tiến Hùng (2004), Tìm hiểu quy trình nghiên cứu phân cấp quản lý
giáo dục, Tạp chí Phát triển giáo dục - Số 4.

Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
81. Trần Kiểm (2006), Khoa học quản lý giáo dục: Một số vấn đề và thực tiễn :
Sách chuyên dùng trong các trường Đại học sư phạm, Cao đẳng sư phạm,
cho Cán bộ quản lý giáo dục, Nghiên cứu sinh, Học viên cao học,Nxb Giáo
dục, Hà Nội.
82. Khoa luật, Đại học Quốc gia Hà Nội (1998), Giáo trình lý luận chung về nhà
nước và pháp luật, Nxb đại học Quốc gia, Hà Nội, tr. 350.
83. Đặng Bá Lãm (2003), Giáo dục Việt Nam những thập niên đầu thế kỷ XXI,
Chiến lược phát triển, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
84. Đặng Bá Lãm (chủ biên) (2005), Quản lý nhà nước về giáo dục: lý luận và
thực tiễn, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.


85. Đặng Bá Lãm (2005), Quan hệ giữa giáo dục và kinh tế thị trường, tình hình
ở một số nước, Tạp chí phát triển giáo dục - Số 2.
86. Đặng Bá Lãm (2006), Quản lý nhà nước về giáo dục: Một số vấn đề lý luận
và thực tiễn ở nước ta, Tạp chí Khoa học giáo dục - Số 14.
87. Trương Đắc Linh (2002), Phân cấp quản lý trung ương và địa phương - Một
số vấn đề lý luận và thực tiễn, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, Số 3.
88. Bành Tiến Long (2005), Đổi mới mạnh mẽ, cơ bản, toàn diện và sâu sắc giáo
dục đại học nước ta thời kỳ 2006-2020, Tạp chí Cộng sản Số 21.
89. Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2005), Một số vấn đề về Giáo dục đại học, Nxb Đại
học quốc gia, Hà Nội.
90. Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2009), Quản lý, lãnh đạo nhà trường thế kỷ XXI, Nxb
Đại học quốc gia, Hà Nội.
91. Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2012), Những vấn đề cơ bản về quản lý cơ sở giáo dục
thường xuyên, tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lý cơ sở giáo dục thường
xuyên, Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội.
92. Nguyễn Thị Mỹ Lộc (chủ biên), Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Trọng Hậu
(2015), Quản lý giáo dục một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Đại học

105. Bùi Việt Phú (2010), Đổi mới quản lý giáo dục đại học Việt Nam trong nền
kinh tế thị trường, Bài viết được trích trong Kỷ yếu Hội thảo khoa học “Giải
pháp nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục đại học và cao đẳng Việt Nam”,
Trường Đại học Sư phạm Tp.HCM.
106. Bùi Việt Phú (chủ biên), Nguyễn Văn Đệ, Đặng Bá Lãm (2014), Giáo trình
chiến lược và chính sách phát triển giáo dục, Nxb Giáo dục, Hà Nội.


107. Phạm Phụ (2011), Đổi mới giáo dục đại học: Quyền tự chủ đại học và trách
nhiệm xã hội, trong “Về khuôn mặt mới của giáo dục đại học Việt Nam tập
2, Nxb Đại học quốc gia TP. Hồ Chí Minh.
108. Bùi Hồng Quang (2007), Quản lý nhà nước đối với nguồn vốn vay nước
ngoài đầu tư cho giáo dục đào tạo ở nước ta – thực trạng và giải pháp, Luận
án tiến sĩ Kinh tế.
109. Hoàng Thị Kim Quế, Đưa cuộc sống vào pháp luật và đưa pháp luật vào
cuộc sống, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật.
110. Quốc hội (2012), Luật Giáo dục đại học số 08/2012/QH 2013.
111. Đặng Đình Quý (2012), Bàn thêm về khái niệm và nội hàm “hội nhập quốc
tế” của Việt Nam trong giai đoạn mới. Tạp chí Nghiên cứu quốc tế, Học viện
Ngoại giao, số 91 (12/2012).
112. Nguyễn Hữu Quỳnh (chủ biên) (1999), Từ điển Luật học, Nxb từ điển Bách
khoa, Hà Nội.
113. Phạm Quang Sáng (2001), Tính tự chủ và trách nhiệm về tài chính của các
đại học, Tạp chí phát triển giáo dục số 4/2001.
114. Phạm Quang Sáng (2006), Chính sách học phí giáo dục đại học ở nước ta,
Tạp chí khoa học giáo dục số 4/1-2006.
115. Võ Kim Sơn (2004), Phân cấp quản lý nhà nước - Lý luận và thực tiễn, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
116. Vũ Văn Tảo, Nguyễn Hữu Quỳnh, Nguyễn Văn Giao, Bùi Hiền (2001), Từ
điển giáo dục học, Nxb Từ điển Bách khoa, Hà Nội.

128. Trần Quốc Toản (2004), Đổi mới giáo dục đại học Việt Nam: Đổi mới giáo
dục đại học và hội nhập quốc tế, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
129. Trung tâm biên soạn Từ điển Bách khoa Việt Nam (1995), Từ điển bách
khoa Việt Nam, quyển 1, Nxb Trung tâm biên soạn Từ điển Bách khoa Việt
Nam, Hà Nội.
130. Đoàn Trọng Truyến (1997), Hành chính học đại cương, Nxb Chính trị Quốc
gia, Hà Nội, tr. 744.
131. Lê Xuân Trường (2006), Tăng cường quản lý nhà nước về ở Việt Nam hiện
nay, Luận văn thạc sỹ Luật học.
132. Phạm Văn Trường (2013), “Cơ chế quản lý tài chính giáo dục đại học
công lập”, Tạp chí Tài chính số 7/2013.
133. Đinh Thị Minh Tuyết (2006), Về đổi mới quản lý giáo dục - đào tạo ở nước
ta hiện nay, Tạp chí Quản lý nhà nước - Số 130.
134. Đinh Thị Minh Tuyết (2007), Về phân cấp quản lý giáo dục – đào tạo ở
nước ta hiện nay, Tạp chí Quản lý nhà nước, (142).
135. Hoàng Thị Tuyết (2013), Phát triển chương trình đại học theo cách tiếp cận
năng lực, Tạp chí Phát triển & Hội nhập, Số 9 (19).
136. Trần Văn Tùng (2013), Quản lý đào tạo trong các trường Đại học Việt Nam
theo tiếp cận quản lý theo kết quả (RBM), Luận án tiến sĩ Quản lý giáo dục,
Trường Đại học Giáo Dục.
137. Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Báo cáo kết quả giám sát việc thực hiện chính
sách, pháp luật về thành lập trường, đầu tư và đảm bảo chất lượng đào tạo
đối với giáo dục đại học, số 29/BC-UBTVQH12 ngày 26/5/2010.
138. Đặng Ứng Vận (2007), Phát triển giáo dục đại học trong nền kinh tế thị
trường, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội.


139. Viện Nghiên cứu Phát triển Giáo dục (2002), Chiến lược phát triển giáo
dục: kinh nghiệm của các quốc gia, Nxb chính trị Quốc gia, Hà Nội.
140. Viện Ngôn ngữ học (2002), Từ điển Tiếng Việt phổ thông, Nxb Thành phố

Open University Press. Place of publication: Maidenhead, England.
152. Pamela N. Marcucci D. Bruce Johnstone (2006), International Higher
Education Finance: An Annotated Bibliography, Boston College Center for
International Higher Education and ICHEFAP, USA.
153. Reynolds, Sherrie; Lusch, Robert F; Cross, David; Donovan, Nowell (2006),
Higher Education, Administration in a Dynamic System, Journal title:
Journal of Thought, Volume: 44. Issue: 1-2 Publication date: SpringSummer 2009. Page number: 91.
154. Robin Shields, (2013). Globalization and International Education.
Bloomsbury Publishing Plc.
155. Salmi (2009), The growing accountability agenda in tertiary education:
Progreess of mixed blessing, WB Education Working Paper Series, No 16,
Washington, D.C.
156. Simon Marginson (2010). Higher Education in the Global Knowledge
Economy, Procedia Social and Behavioral Sciences 2 (2010): 6962–6980.
157. Simon Marginson, Sarjit Kaur, Erlenawati Sawir, (2011). Higher Education
in the Asia-Pacific: Strategic Responses to Globalization. Springer
Science+Business Media B.V.
158. Toshio Nakachi, Hajime Tajima, Toshihiko Saito, Elchi Ameda, bản tiếng
Việt: GS. Phạm Minh Hạc, Hiện đại hóa giáo dục Nhật Bản, Nxb Chính trị
Quốc gia, Hà Nội, 2002.