ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

THIỀU THỊ TUYẾT TRINH

VAI TRÒ CỦA ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH
TRONG XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO
THANH NIÊN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

THIỀU THỊ TUYẾT TRINH

VAI TRÒ CỦA ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH
TRONG XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO
THANH NIÊN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử về Nhà nƣớc và Pháp luật
Mã số

: 60 38 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TSKH Đào Trí Úc


4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

4

6. Tính mới và những đóng góp của đề tài

5

7. Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

5

8. Kết cấu của luận văn

6

CHƢƠNG I. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA ĐOÀN TRONG XÂY
DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO THANH NIÊN
1.1. Vai trò, vị trí của thanh niên và yêu cầu về việc xây dựng
ý thức pháp luật cho thanh niên
1.1.1. Khái niệm thanh niên

7
7



và phong trào thanh thiếu nhi trong giai đoạn hiện nay
Kết luận Chương I

37

CHƢƠNG II. THỰC TRẠNG VỀ VAI TRÒ VÀ NHIỆM VỤ CỦA ĐOÀN
TNCS HỒ CHÍ MINH ĐỐI VỚI THANH NIÊN TRONG XÂY DỰNG Ý
THỨC PHÁP LUẬT CHO THANH NIÊN
2.1. Đánh giá chung về thực trạng ý thức pháp luật của thanh
niên

38

2.1.1. Hiểu biết pháp luật của thanh niên

39

2.1.2. Nhận thức về pháp luật của thanh niên

40

2.1.3. Thái độ và tình cảm đối với pháp luật của thanh niên

41

2.2. Các hình thức hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh
trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên

42

2.3.2. Đội ngũ cán bộ Đoàn - chủ thể thực hiện vai trò của tổ chức
Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh ở Việt Nam trong xây dựng

52

ý thức pháp luật cho thanh niên
2.3.3. Tổ chức Đoàn xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
thông qua các hoạt động tuyên truyền của Đoàn

54

2.3.4. Tổ chức Đoàn xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
thông qua các hoạt động truyền thông

55

2.3.5. Tổ chức Đoàn xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
thông qua các cuộc thi tìm hiểu pháp luật

57

2.3.6. Tổ chức Đoàn xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
thông qua báo chí, biên tập bản tin, tài liệu giáo dục pháp luật cho

58

thanh niên
2.3.7. Tổ chức Đoàn xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
thông qua hoạt động của các câu lạc bộ tuổi trẻ pháp luật


Kết luận Chương II

66

CHƢƠNG III. PHƢƠNG HƢỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI
TRÒ CỦA ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH TRONG VIỆC XÂY DỰNG Ý
THỨC PHÁP LUẬT CHO THANH NIÊN
3.1. Những quan điểm cơ bản về bảo đảm vai trò của Đoàn
TNCS Hồ Chí Minh trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên

68

3.1.1. Xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên là một bộ phận
của xây dựng ý thức pháp luật cho nhân dân

68

3.1.2. Xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên là một nhiệm vụ
đặc biệt quan trọng của tổ chức Đoàn

70

3.1.3. Xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên cần được tiến
hành thường xuyên và liên tục

71

3.1.4. Kết hợp xây dựng ý thức pháp luật với giáo dục chính trị,
tư tưởng, đạo đức cho thanh niên


3.2.4. Tăng cường tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho
đội ngũ cán bộ Đoàn, nhất là những người trực tiếp tham gia công tác
nhằm xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên

79

3.2.5. Kết hợp chặt chẽ xây dựng ý thức pháp luật với tuyên
truyền, giáo dục chính trị tư tưởng cho thanh niên

81

3.2.6. Đổi mới, đa dạng hoá các hình thức xây dựng ý thức pháp
luật cho thanh niên

82

3.2.7. Tăng cường phối hợp giữa tổ chức Đoàn với các ngành liên
quan trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên

91

3.2.8. Đảm bảo sự lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng, sự chỉ đạo của
các cấp chính quyền đối với việc tăng cường vai trò của tổ chức Đoàn
trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên

93

Kết luận Chương III

95


DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT
Đoàn TNCS

Đoàn Thanh niên cộng sản


THPT

Trung học Phổ thông

TN

Thanh niên

TTN

Thanh thiếu niên


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị - xã hội của
thanh niên Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng
lập, lãnh đạo và rèn luyện. Đoàn là đội dự bị tin cậy của Đảng Cộng sản Việt Nam,
lực lượng xung kích cách mạng, trường học xã hội chủ nghĩa của thanh niên, đại
diện và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của tuổi trẻ; phụ trách Đội Thiếu
niên Tiền phong Hồ Chí Minh; là lực lượng nòng cốt chính trị trong phong trào và
các tổ chức của thanh niên Việt Nam.
Là thành viên của hệ thống chính trị, tổ chức Đoàn hoạt động trong khuôn

thanh niên nói riêng là một vấn đề mang tính cấp thiết. Đây là vấn đề đã và đang
được các nhà nghiên cứu khoa học pháp lý quan tâm và đã có nhiều công trình
nghiên cứu liên quan như: Xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật, Đào Trí Úc
chủ biên, Hà Nội, 1995; Luận án khoa học Ý thức pháp luật và giáo dục pháp luật
ở Việt Nam, tác giả Nguyễn Đình Lộc; Giáo dục ý thức pháp luật trong việc tăng
cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, tác giả Trần Ngọc Đường; một số bài viết đăng
trên các tạp chí chuyên ngành như: Một số biện pháp nhằm nâng cao ý thức pháp
luật phòng, chống ma túy trong học sinh, sinh viên hiện nay" của Thạc sĩ Nguyễn
Thị Hoàng Lan, đăng trên Tạp chí Dân chủ và pháp luật - Bộ Tư pháp; Ý thức pháp
luật và văn hóa pháp luật của Tiến sĩ Nguyễn Thị Hồi, đăng trên Tạp chí Dân chủ
và pháp luật - Bộ Tư pháp; hay như một số luận văn tốt nghiệp như: Ý thức pháp


luật và vấn đề giáo dục pháp luật trong nhà trường nhằm nâng cao ý thức pháp
luật cho học sinh, sinh viên ở nước ta hiện nay, tác giả Nguyễn Thị Thụy, trường
Đại học Luật Hà Nội,...
Các công trình nói trên có nội dung cơ bản là đã nêu ra nhiều vấn đề về lý
luận và thực tiễn trong hoạt động giáo dục pháp luật cho nhân dân và cho thanh
niên. Tuy nhiên, các tác phẩm trên mới chỉ nghiên cứu về ý thức pháp luật của
thanh niên mà chưa có công trình nghiên cứu đầy đủ và có hệ thống về vai trò của
tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
ở Việt Nam hiện nay, góp phần tích cực vào việc tăng cường pháp chế xã hội chủ
nghĩa, phòng, chống tội phạm và tệ nạn xã hội trong thanh niên, tạo môi trường
tích cực thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, không ngừng nâng cao đời sống vật
chất và tinh thần cho các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là thế hệ thanh niên. Vì vậy,
việc triển khai nghiên cứu vấn đề này sẽ có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích: Đánh giá, tìm hiểu về vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong
xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên; từ đó, tìm ra nguyên nhân của những
thành công và hạn chế, xác định phương hướng, đề xuất giải pháp tăng cường vai

muốn trong thời gian tới.
- Phương pháp lịch sử cụ thể xem xét các vấn đề liên quan đến việc thực
hiện vai trò của tổ chức Đoàn trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên trong
từng thời điểm, hoàn cảnh lịch sử cụ thể.


- Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp, so sánh sử dụng trong xử lý
các nội dung, số liệu được thu thập, phân tích trong quá trình thực hiện đề tài.
- Ngoài ra, trong quá trình thực hiện, người viết cũng tham khảo ý kiến các
chuyên gia, cán bộ, đồng nghiệp trưởng thành từ hoạt động thực tiễn, có những
kiến giải, đánh giá sát thực về phát huy vai trò của tổ chức Đoàn trong xây dựng ý
thức pháp luật cho thanh niên, nhất là về những giải pháp cần tập trung thực hiện
trong thời gian tới.
6. Tính mới và những đóng góp của đề tài
Luận văn là công trình nghiên cứu tương đối có hệ thống về vai trò của tổ
chức Đoàn trong việc xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên nhằm góp phần
làm rõ tính đặc thù về vai trò của tổ chức Đoàn khác với các tổ chức khác. Luận
văn đề xuất các phương hướng và giải pháp cơ bản về xây dựng ý thức pháp luật
cho thanh niên; các giải pháp mà luận văn nêu ra có thể được sử dụng trong công
tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức pháp luật cho đoàn viên,
thanh niên trong cả nước.
7. Ý nghĩa thực tiễn của luận văn
Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong công tác giáo
dục pháp luật, tập huấn, bồi dưỡng, tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho cán bộ
Đoàn các cấp; góp phần thúc đẩy việc đưa các nội dung Nghị quyết Trung ương 7
(khoá X) của Đảng về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh
niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đi vào cuộc sống.
Các kiến nghị, đề xuất của luận văn được thực hiện sẽ góp phần tích cực vào
việc không ngừng phát huy vai trò của tổ chức Đoàn, nâng cao chất lượng, hiệu
quả công tác xây dựng ý thức chấp hành pháp luật cho đoàn viên, thanh thiếu niên,

đó, thanh niên là một thành phần đặc biệt của cơ cấu xã hội.
Khi nghiên cứu về thanh niên, có nhiều cách tiếp cận, tùy thuộc vào nội dung
và giác độ nghiên cứu:
- Về mặt sinh học, các nhà nghiên cứu coi thanh niên là một giai đoạn xác định
trong quá trình phát triển của cơ thể, trong giai đoạn này thấy rõ sự cường tráng về thể
lực, sự phát triển về trí tuệ, trưởng thành về sinh dục, tính dục.
- Các nhà tâm lý học thì lại nhìn nhận thanh niên là một giai đoạn chuyển tiếp
từ tuổi thơ phụ thuộc sang hoạt động độc lập với tư cách là một công dân có trách
nhiệm. Các nhà tâm lý học quan tâm tới các quy luật phát triển tâm lý của lứa tuổi
thanh niên mà đặc trưng là sự tự ý thức, tự khẳng định, sự hăng say hoạt động và


sáng tạo…, những nét đặc trưng của thế giới tâm hồn, đặc biệt là sự tự ý thức của
lứa tuổi này và coi đó là yếu tố cơ bản để phân biệt với các thời kỳ lứa tuổi khác.
- Tiếp cận từ góc độ xã hội học - dân cư, thanh niên có thể định nghĩa là một
bộ phận phức hợp của dân cư của một quốc gia - dân tộc bao gồm tất cả các cá
thể ở trong độ tuổi từ 15 đến 29. Như vậy, bộ phận dân cư được gọi là “thanh
niên” này chỉ phân biệt một cách tương đối với các bộ phận dân cư khác của quốc
gia - dân tộc ấy trên một tiêu chí duy nhất là giới hạn độ tuổi. Nếu sử dụng thuật
ngữ “nhóm xã hội” để chỉ tập hợp xã hội - dân cư “thanh niên” này thì có thể
thấy “nhóm” này có đường ranh giới nhóm (group boundary) rất mong manh,
chẳng khác nào hai sợi dây ảo chắn giữa hai đầu một khúc sông luôn luôn chảy,
bởi lẽ các thành viên của nhóm liên tục vào ở đầu này và ra ở đầu kia do quy luật
vận động tự nhiên của sự “lớn lên” hay “già đi” của các thành viên. Và điều này
cho thấy “thanh niên” là một nhóm xã hội - dân cư “động” chứ không phải là một
nhóm “tĩnh”, ổn định. Đặc trưng này hàm chứa cả những ưu điểm và cả những
nhược điểm của nhóm xã hội - dân cư “thanh niên”. Một mặt, nhờ quy luật là
nhóm “động” thường xuyên cho nên nó luôn là chủ thể chuyển tải liên tục các giá
trị liên thế hệ, nhưng mặt khác nó rất khó xác lập cho mình những giá trị xác định
có thể tạo nên một bản sắc nhóm bền vững (sustainable group identity)[29]. Vì

niên đến 35 tuổi [10].


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ban Bí thư Trung ương Đảng (2003), Chỉ thị số 32-CT/TW, ngày 09-122003 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phổ biến, giáo dục pháp
luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân.
2. Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng (1982), Chỉ thị số 315/CT/HĐBT, ngày 7-121982 về việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam (2008), Văn kiện Hội nghị Trung ương 7 (khoá X),
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam (1986), Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ
VI, Nxb Sự thật, Hà Nội.
5.

Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ

VII, Nxb Sự thật, Hà Nội.
6. Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ
VIII, Nxb Sự thật, Hà Nội.
7.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ

IX, Nxb Sự thật, Hà Nội.
8.

Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ

X, Nxb Sự thật, Hà Nội.
9. Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ

22. Nghị quyết số 25-NQ/TW ngày 25/7/2008 của Ban chấp hành Trung ương
Đảng khóa X về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên
trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
23. Hoàng Thị Kim Quế (2003), Bàn về ý thức pháp luật, Tạp chí Luật học.
24. Hoàng Thị Kim Quế (2007), Pháp luật và đạo đức , (Sách chuyên khảo ),
Nxb Chiń h tri ̣quố c gia, Hà Nội.
25. Hoàng Thị Kim Quế (Chủ biên) (2007), Giáo trình Lý luận chung Nhà nước
và pháp luật, Nxb Đa ̣i ho ̣c Quố c gia Hà Nô ̣i, Hà Nội.
26. Nguyễn Thị Như Quỳnh (2010), Ý thức pháp luật và hoạt động tuyên truyền
phổ biến giáo dục pháp luật ở nước ta hiện nay, Luận văn Thạc sỹ.
27. Quyết định số 2160/QĐ-TTg phê duyệt Đề án tăng cường công tác giáo dục
pháp luật nhằm nâng cao ý thức pháp luật cho thanh thiếu niên giai đoạn 2011 –
2015.
28. Nguyễn Thị Thụy (1996), Ý thức pháp luật và vấn đề giáo dục pháp luật
trong nhà trường nhằm nâng cao ý thức pháp luật cho học sinh, sinh viên ở nước
ta hiện nay, Luận văn Tốt nghiệp, trường Đại học Luật Hà Nội.
29. PGS.TS. Phạm Hồng Tung, Văn hóa và lối sống của thanh niên Việt Nam
trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế - Một số vấn đề lý thuyết và cách
tiếp cận.
30. Thủ tướng Chính phủ (2011), Quyết định 2160/QĐ-TTg ngày 26/11/2011
về việc phê duyệt Đề án tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm
nâng cao ý thức pháp luật cho thanh thiếu niên giai đoạn 2011 – 2015.


31. Th.S. Hồ Thị Minh Trâm (2012), Nghiên cứu ý thức pháp luật thanh niên
Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ.
32. Trung ương Đoàn (2012), Báo cáo của Ban Chấp hành Trung ương Đoàn
khóa IX tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thức X Đoàn TNCS Hồ Chí Minh.
33. Trung ương Đoàn (2003), Kết luận số 153-KL/TWĐTN, ngày 25-5-2004 của
Ban Thường vụ Trung ương Đoàn về tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật