ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

PHẠM THỊ HƢƠNG

BåI TH¦êNG THIÖT H¹I DO X¢M PH¹M TÝNH M¹NG, SøC KHáE
THEO PH¸P LUËT VIÖT NAM
Chuyên ngành: Luật dân sự và tố tụng dân sự
Mã số: 60 38 01 03

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN VĂN CƢỜNG

HÀ NỘI - 2014


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của
riêng tôi. Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin
cậy, chính xác và trung thực. Những kết luận khoa học của luận văn
chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Phạm Thị Hƣơng


MỤC LỤC
Trang
Trang phụ bìa
Lời cam đoan

1.3.

SO SÁNH, ĐỐI CHIẾU QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT DÂN
SỰ VIỆT NAM VỚI QUY ĐỊNH MỘT SỐ NƢỚC TRÊN THẾ
GIỚI VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƢỜNG THIỆT HẠI DO
XÂM PHẠM TÍNH MẠNG, SỨC KHỎEError! Bookmark not defined.

1.3.1.

So sánh, đối chiếu quy định của pháp luật dân sự Việt Nam với pháp
luật Cộng hòa Liên bang Đức về trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại do
xâm phạm tính mạng, sức khỏe ................... Error! Bookmark not defined.


1.3.2.

So sánh, đối chiếu quy định của pháp luật dân sự Việt Nam với pháp
luật Cộng hòa Pháp về trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại do xâm phạm
tính mạng, sức khỏe .................................... Error! Bookmark not defined.

1.3.3.

So sánh, đối chiếu quy định của pháp luật dân sự Việt Nam với pháp
luật các nƣớc theo hệ thống luật án lệ (Anh, Mỹ) về trách nhiệm bồi
thƣờng thiệt hại do xâm phạm tính mạng, sức khỏeError! Bookmark not defined.

1.4.

NGHĨA CỦA TRÁCH NHIỆM BỒI THƢỜNG THIỆT HẠI DO
XÂM PHẠM TÍNH MẠNG, SỨC KHỎEError! Bookmark not defined.

DO XÂM PHẠM TÍNH MẠNG, SỨC KHỎEError! Bookmark not defined.

2.3.

NGUYÊN TẮC BỒI THƢỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM
TÍNH MẠNG, SỨC KHỎE .................... Error! Bookmark not defined.

2.4.

XÁC ĐỊNH THIỆT HẠI VÀ MỨC BỒI THƢỜNG DO XÂM
PHẠM TÍNH MẠNG, SỨC KHỎE ....... Error! Bookmark not defined.

2.4.1.

Thiệt hại do sức khỏe bị xâm phạm ............ Error! Bookmark not defined.

2.4.2.

Thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm .......... Error! Bookmark not defined.

Kết luận chƣơng 2 ..................................................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT DÂN SỰ VỀ BỒI


THƢỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM TÍNH MẠNG, SỨC
KHỎE. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN ....... Error! Bookmark not defined.
3.1.

THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT DÂN
SỰ VỀ BỒI THƢỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM TÍNH


3.2.3.

Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, giáo dục đạo
đức ............................................................... Error! Bookmark not defined.

Kết luận chƣơng 3 ..................................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .............................................................. Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...............................................................18


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BLDS

: Bộ luật dân sự

BTTH

: Bồi thƣờng thiệt hại


DANH MỤC BẢNG
Sô hiệu bảng

Tên bảng

Trang

Bảng 3.1: Số liệu vụ việc yêu cầu BTTH do xâm phạm tính

đối tƣợng điều chỉnh của luật dân sự, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho các chủ thể
trong giao lƣu dân sự, góp phần làm ổn định các quan hệ xã hội. Bên cạnh những thành
công mà Bộ luật dân sự năm 1995 đạt đƣợc thì Bộ luật này còn bộc lộ nhiều bất cập, cần
phải sửa đổi và bổ sung cho phù hợp với thực tiễn. Bộ luật dân sự 2005 ra đời, thay thế
cho Bộ luật dân sự 1995 với nhiều sự sửa đổi, bổ sung nhất định, trong đó có chế định bồi
thƣờng thiệt hại ngoài hợp đồng đƣợc quy định từ Điều 604 đến Điều 630.
Trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại nói chung, bồi thƣờng thiệt hại do xâm phạm sức
khỏe, tính mạng nói riêng là một trong những loại trách nhiệm gây nhiều tranh cãi về căn
cứ phát sinh, mức bồi thƣờng. Hơn nữa qui định của pháp luật về vấn đề này còn có một
số qui định mang tính "định tính" mà không "định lƣợng" nên gây khó khăn rất nhiều cho
công tác áp dụng pháp luật. Bên cạnh đó, án kiện về trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại do
xâm phạm sức khỏe, tính mạng chiếm tỉ trọng tƣơng đối lớn trong các án kiện về bồi
thƣờng; sự đối lập về tâm lý của ngƣời gây thiệt hại với ngƣời bị thiệt hại hoặc gia đình
của ngƣời bị thiệt hại làm cho các án kiện về trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại do xâm


phạm sức khỏe, tính mạng bị kháng cáo, khiếu nại nhiều từ phía đƣơng sự.
Sau gần 10 năm đi vào đời sống thực tiễn, Bộ luật Dân sự đã bộc lộ nhiều điểm bất
cập và có nhiều quy định không còn phù hợp với thực tế xã hội không ngừng phát triển.
Chính phủ đang trong quá trình xây dựng dự thảo luật sửa đổi, bổ sung Bộ luật dân sự để
nhằm loại bỏ những quy định còn bất cập, hạn chế và thay thế bằng những quy định hợp
lý và khả thi hơn.
Xuất phát từ tình hình trên đây, tác giả lựa chọn đề tài: “Bồi thường thiệt hại do
xâm phạm tính mạng, sức khỏe theo pháp luật Việt Nam” làm đề tài luận văn thạc sĩ của
mình. Đề tài có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc
2. Tình hình nghiên cứu
Trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại ngoài hợp đồng đƣợc nhiều nhà khoa học nghiên
cứu pháp luật quan tâm. Đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về trách nhiệm bồi
thƣờng thiệt hại ngoài hợp đồng nói chung, trong đó có đề cập đến trách nhiệm bồi
thƣờng thiệt hại do xâm phạm sức khỏe, tính mạng nhƣ các bài viết: Lê Thị Bích Lan:

đang trong quá trình sửa đổi, bổ sung để hoàn thiện hơn các chế định, trong đó có chế
định bồi thƣờng thiệt hại ngoài hợp đồng nên đề tài mà tác giả thực hiện sẽ có phạm vi,
phƣơng pháp tiếp cận khác với các đề tài, công trình nghiên cứu trên.
3. Mục tiêu nghiên cứu
3.1. Mục tiêu tổng quát
Luận văn tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận, thực trạng và các quy định pháp luật
về vấn đề bồi thƣờng thiệt hại trong trƣờng hợp sức khỏe, tính mạng bị xâm phạm, từ đó tìm ra
những điểm bất cập, hạn chế để đề xuất giải pháp, kiến nghị hoàn thiện.
3.2. Mục tiêu cụ thể
- Làm rõ khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của việc quy định trách nhiệm bồi thƣờng
thiệt hại ngoài hợp đồng nói chung và quy định về bồi thƣờng thiệt hại do xâm phạm tính
mạng, sức khỏe nói riêng;
- Phân tích, đánh giá các quy định về bồi thƣờng thiệt hại trong trƣờng hợp sức
khỏe, tính mạng bị xâm phạm. Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại và cơ sở
để xác định mức độ thiệt hại khi sức khỏe, tính mạng bị xâm phạm;
- Nghiên cứu các quy định của pháp luật, tìm hiểu thực tiễn áp dụng các quy định


về bồi thƣờng thiệt hại do xâm phạm tính mạng, sức khỏe để tìm ra những vƣớng mắc,
bất cập trong việc áp dụng quy định pháp luật đó. Từ đó, đề xuất đƣợc những giải pháp
cụ thể nhằm hoàn thiện và thực hiện những quy định của pháp luật về bồi thƣờng thiệt do
xâm phạm tính mạng, sức khỏe.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu các quy định của pháp luật về bồi thƣờng thiệt
hại do xâm phạm tính mạng, sức khỏe và việc áp dụng các quy định này trong thực
tiễn.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
Để đảm bảo quyền đƣợc bồi thƣờng thiệt hại do bị xâm phạm đến tính mạng, sức
khỏe cho ngƣời dân, Nhà nƣớc ta ban hành rất nhiều văn bản quy phạm pháp luật ở nhiều

cơ cấu gồm 03 chƣơng:
Chương 1. Một số vấn đề lý luận về trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại do xâm phạm
tính mạng, sức khỏe theo pháp luật Việt Nam
Chương 2. Nội dung các quy định của pháp luật dân sự hiện hành về bồi thƣờng
thiệt hại do xâm phạm tính mạng, sức khỏe
Chương 3. Thực tiễn áp dụng và các giải pháp hoàn thiện pháp luật dân sự về bồi
thƣờng thiệt hại do xâm phạm tính mạng, sức khỏe


Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƢỜNG THIỆT
HẠI DO XÂM PHẠM TÍNH MẠNG, SỨC KHỎE
THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM
1.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA TRÁCH NHIỆM BỒI THƢỜNG THIỆT HẠI
NGOÀI HỢP ĐỒNG VÀ TRÁCH NHIỆM BỒI THƢỜNG THIỆT HẠI DO XÂM PHẠM
TÍNH MẠNG, SỨC KHỎE
1.1.1. Khái niệm, đặc điểm trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại ngoài hợp đồng
Mỗi ngƣời sống trong xã hội đều phải tôn trọng quy tắc chung của xã hội, không thể
vì lợi ích của mình mà xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của ngƣời khác. Khi một
ngƣời vi phạm nghĩa vụ pháp lý của mình gây tổn hại cho ngƣời khác thì chính ngƣời đó
phải chịu bất lợi do hành vi của mình gây ra. Sự gánh chịu một hậu quả bất lợi bằng việc
bù đắp tổn thất cho ngƣời khác đƣợc hiểu là bồi thƣờng thiệt hại (BTTH). Để đảm bảo
quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong xã hội, lợi ích của Nhà nƣớc luôn đƣợc
bảo vệ, Bộ luật Dân sự (BLDS) đã quy định trách nhiệm BTTH với tƣ cách là một chế định
dân sự độc lập nhằm khôi phục lợi ích bị xâm phạm và bù đắp những thiệt hại xảy ra cho
ngƣời bị thiệt hại. Căn cứ vào nguồn gốc phát sinh, trách nhiệm BTTH thƣờng đƣợc phân
thành trách nhiệm BTTH theo hợp đồng và trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng. Như vậy,
có thể nói, trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng là một dạng phổ biến của trách nhiệm
BTTH.
Khác với trách nhiệm BTTH theo hợp đồng có căn cứ phát sinh trên cơ sở một

604].
Từ những điều luật này, chúng ta có thể thấy, quyền đƣợc đảm bảo an toàn về tính
mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm và uy tín không thể tự phát sinh những quan hệ xã
hội liên quan đến tài sản, mà nó chỉ có thể phát sinh khi những quyền này bị ngƣời khác
xâm phạm, có gây thiệt hại về vật chất và tinh thần. Điều đó có nghĩa là, BTTH là quan
hệ phát sinh từ hậu quả của hành vi trái pháp luật xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe,
danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, các quyền lợi ích hợp pháp khác của cá nhân. BTTH


là hình thức trách nhiệm dân sự nhằm buộc bên có hành vi gây ra thiệt hại phải bù đắp,
đền bù những tổn thất về vật chất, về tinh thần cho bên bị thiệt hại. Điều kiện phát sinh
của trách nhiệm này là có thiệt hại thực tế, có hành vi trái pháp luật, có quan hệ nhân quả
giữa hành vi trái pháp luật của ngƣời gây thiệt hại với thiệt hại xảy ra của ngƣời bị thiệt
hại. Một yếu tố đặc biệt khiến cho trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng khác với trách
nhiệm BTTH nói chung là trách nhiệm này không phát sinh từ hợp đồng.
Vậy, trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng là gì? Qua những phân tích trên, chúng ta
có thể khái quát về trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng nhƣ sau: “Trách nhiệm bồi
thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một loại trách nhiệm dân sự phát sinh khi một người
có hành vi vi phạm nghĩa vụ do pháp luật quy định ngoài hợp đồng xâm phạm đến quyền
và lợi ích hợp pháp của người khác thì phải bồi thường thiệt hại do mình gây ra”.
Từ khái niệm trên, chúng ta có thể thấy trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng là một
loại trách nhiệm dân sự, áp dụng đối với ngƣời vi phạm buộc ngƣời này phải gánh chịu
một hậu quả bất lợi, vì vậy nó có đầy đủ đặc điểm của trách nhiệm dân sự nói chung. Tuy
nhiên, trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng còn có những đặc điểm riêng biệt. Cụ thể:
- Về cơ sở phát sinh trách nhiệm: Khác với các loại trách nhiệm pháp lý khác thì trách
nhiệm dân sự có thể phát sinh trên cơ sở sự thoả thuận của các bên, trách nhiệm BTTH ngoài
hợp đồng là một loại trách nhiệm dân sự phát sinh trên cơ sở do pháp luật quy định. Bên
cạnh đó, quyền và nghĩa vụ của chủ thể cũng đƣợc quy định trong các văn bản quy phạm
pháp luật, chủ thể bị vi phạm chỉ có thể yêu cầu chủ thể vi phạm bồi thƣờng trong phạm vi
luật định.

khích mà còn phải gánh chịu hậu quả bất lợi, thì họ sẽ phải có ý thức kiềm chế hành vi
gây thiệt hại.
1.1.2. Khái niệm, đặc điểm trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại do xâm phạm
tính mạng, sức khỏe
1.1.2.1. Khái niệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm tính mạng, sức khỏe
Hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe của con ngƣời không chỉ bị truy cứu trách
nhiệm hình sự theo các quy định của Bộ luật Hình sự mà còn phải bồi thƣờng những thiệt
hại do hành vi phạm tội gây ra.
Trƣớc khi có BLDS năm 1995, Tòa án khi xét xử các vụ án về xâm phạm tính


mạng, sức khỏe của con ngƣời căn cứ vào hƣớng dẫn tại Thông tƣ số 173/UBTP ngày
23/3/1972 của Uỷ ban Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao để giải quyết vấn đề BTTH.
Nhƣng kể từ ngày 01/7/1996, các Tòa án phải căn cứ vào quy định của BLDS năm 1995,
theo các quy định này, việc BTTH do hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe của con
ngƣời là trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng.
Bồi thƣờng thiệt hại trong trƣờng hợp tính mạng, sức khỏe bị xâm hại là một vấn
đề quan trọng của trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng, là mối quan tâm không chỉ đối với
những ngƣời trực tiếp tham gia quan hệ này mà còn là sự trăn trở của nhiều nhà nghiên
cứu, xây dựng và áp dụng pháp luật trong nhiều năm qua.
Nhƣ đã nói, BTTH do xâm phạm tính mạng, sức khỏe là một dạng cụ thể và
thƣờng gặp của trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng, vì vậy khái niệm BTTH do xâm
phạm tính mạng, sức khỏe cũng có đầy đủ các đặc trƣng của khái niệm BTTH ngoài hợp
đồng nói chung, đồng thời nó cũng có một số đặc điểm riêng, phù hợp với tính chất, nội
dung của pháp luật về trách nhiệm BTTH do xâm phạm tính mạng, sức khỏe.
Để làm rõ nội dung của khái niệm BTTH do xâm phạm tính mạng, sức khỏe, trƣớc
hết, cần giải thích về các khái niệm trách nhiệm pháp lý và BTTH.
Theo từ điển luật học:
Trách nhiệm pháp lý là một loại quan hệ pháp luật đặc biệt giữa nhà
nƣớc (thông qua các cơ quan chuyên môn) và chủ thể vi phạm pháp luật (có

mạng của ngƣời bị nạn).

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Bộ Giáo dục và đào tạo (2006), Giáo trình Luật Dân sự, Nxb Chính trị quốc gia, Hà
Nội.

2.

Bộ Tƣ pháp (2013), Báo cáo số 151/BC-BTP về tổng kết thi hành Bộ luật dân sự, Hà Nội.

3.

Bộ Tƣ pháp (2014), Dự thảo Bộ luật dân sự sửa đổi, bổ sung Bộ luật dân sự năm
2005, Hà Nội.

4.

Bộ Tƣ pháp (2010), Từ điển Luật học, Nxb Tƣ pháp, Nxb Từ điển bách khoa, Hà
Nội.


5.

Trần Minh Châu (2006), “Bồi thƣờng thiệt hại trong trƣờng hợp sức khoẻ và tính
mạng bị xâm phạm một số vấn đề về lý luận và thực tiễn”, Luận văn thạc sĩ luật
học, Trƣờng Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội.

6.

doi.aspx?ItemID=4495, (Truy cập ngày 15/5/2014).
12. Dƣơng Quỳnh Hoa (2006), “Xác định thiệt hại trong bồi thƣờng thiệt hại do tính mạng
bị xâm phạm”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, (3), tr. 25-27.
13. Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (2004), Nghị quyết số 01/2004/NQHĐTP hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ Luật Dân sự về bồi thường thiệt
hại ngoài hợp đồng, Hà Nội.
14. Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (2006), Nghị quyết số 03/2006/NQHĐTP hướng dẫn áp dụng một số quy định của Bộ luật dân sự về bồi thường thiệt
hại ngoài hợp đồng, Hà Nội.
15. Nguyễn Văn Hợi (2011), “Những hạn chế và bất cập trong việc xác định thiệt hại
khi sức khoẻ bị xâm phạm theo quy định của pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành”,
Tạp chí Tòa án nhân dân, (14), tr. 24-30.


16. Nguyễn Công Huy (2012), Bình luận cơ sở phát sinh bồi thường thiệt hại ngoài hợp
đồng,

/>
News&op=

viewst&sid=2039, (truy cập ngày 17/5/2014).
17. Bùi Nguyên Khánh (2010), “Góp ý về dự thảo Bộ luật dân sự sửa đổi phần liên
quan đến bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng”, Tạp chí Dân chủ và pháp luật,
(10), tr.20-23.
18. An Văn Khoái (2010), “Những bất cập trong quy định về bồi thƣờng thiệt hại do tính
mạng bị xâm phạm”, Tạp chí Toà án nhân dân (23), tr. 24-25.
19. Lê Thị Bích Lan (1999), “Một số vấn đề về trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại do xâm
phạm tính mạng, sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm và uy tín”, Luận văn thạc sĩ luật
học, Trƣờng Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội.
20. Vũ Thành Long (1999), “Về trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại ngoài hợp đồng do tính
mạng bị xâm hại theo Điều 614 Bộ luật dân sự”, Tạp chí Kiểm sát, (7), tr. 21.
21. Hoàng Quảng Lực (2008), “Về trách nhiệm bồi thƣờng thiệt hại sức khoẻ bị xâm

“Phát triển án lệ của Tòa án nhân dân tối cao”, Hà Nội.
36. Hoàng Tùng (2013), “Vụ cắt hết thận móng ngựa: Ba lần hòa giải bất thành”,
(truy cập ngày 12/7/2014).
37. Thanh Tùng (2014), Mỹ: Công ty thuốc lá phải bồi thường 23,6 tỷ USD cho một góa phụ,
(truy cập ngày 16/8/2014).
38. Phùng Thị Tuyết Trinh (2011), Quyền bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khỏe,
thân thể trong pháp luật dân sự Việt Nam, tr.52-74.
39. Trƣờng Đại học Luật Hà Nội (2013), Giáo trình Luật dân sự Việt Nam, Nxb Công
an nhân dân, Hà Nội.


40. Viện Sử học (2013), Quốc triều hình luật, Nxb Tƣ pháp, Hà Nội.