ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
--------***-------

VŨ THỊ NGỌC PHAN

GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG
CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Ở THÁI NGUYÊN HIỆN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Triết học
Mã số: 60.22.03.01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Văn Phúc

Hà Nội - 2014

1


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi
dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Văn Phúc. Các nhận định
nêu ra trong luận văn là kết quả nghiên cứu nghiêm túc, độc lập của
bản thân tác giả luận văn trên cơ sở tìm hiểu, nghiên cứu các tài liệu
khoa học đã được công bố. Luận văn đảm bảo tính khách quan, trung
thực và khoa học.
Học viên

Vũ Thị Ngọc Phan

Ở THÁI NGUYÊN HIỆN NAY ............................................................................ Error! Bo

2.1. Thực trạng giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh

THPT ở Thái Nguyên hiện nay ..................................................................... Error! Bo
2.1.1. Những thành tựu trong giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho

học sinh THPT ở Thái Nguyên ...................................................................... Error! Bo
2.1.2. Những hạn chế và vấn đề đặt ra trong giáo dục đạo đức truyền

thống cho học sinh THPT ở Thái Nguyên hiện nay ...................................... Error! Bo
2.2. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức

truyền thống cho học sinh THPT ở Thái Nguyên hiện nay ........................ Error! Bo
2


2.2.1. Nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò quan trọng của đạo đức và

giáo dục đạo đức truyền thống trong gia đình, nhà trường và toàn xã hội.. Error! Bo
2.2.2. Kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong giáo

dục đạo đức truyền thống cho học sinh THPT.............................................. Error! Bo
2.2.3. Đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy môn Giáo dục công
dân, đa dạng hóa các hình thức giáo dục đạo đức truyền thống cho học

sinh THPT...................................................................................................... Error! Bo

Tiểu kết chương 2 ............................................................................................... Error! Bo


Công cuộc đổi mới đất nước dưới sự lãnh đạo của Ðảng đã đạt được
những thành tựu vô cùng quan trọng làm thay đổi diện mạo của đất nước theo
hướng phát triển toàn diện trên mọi lĩnh vực. Bên cạnh những thành tựu đạt
được về kinh tế, văn hóa, xã hội... còn có những vấn đề đặt ra không ít những
nguy cơ, thách thức cho xã hội cần phải được quan tâm giải quyết. Trong đó,
việc gìn giữ và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc là một
vấn đề đặt ra cho công tác giáo dục nói chung và công tác giáo dục đạo đức
cho thế hệ tương lai của đất nước.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: Người có tài mà không có đức thì là
người vô dụng. Người có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó. Ngày
nay, phương châm giáo dục đào tạo là “dạy người, dạy chữ, dạy nghề” đã cho
thấy vai trò hết sức quan trọng của công tác giáo dục – đào tạo nói chung và
giáo dục đạo đức nói riêng. “Tài” và “đức”, “dạy chữ” và “dạy người” có
quan hệ mật thiết với nhau, trong đó “đức” chính là cơ sở để phát triển “tài”,
“dạy người” là nền tảng để “dạy chữ”, tất cả đều nhằm phát triển và hoàn
thiện cá nhân mỗi con người. Ðặc biệt là ở lứa tuổi học sinh, sinh viên –
những chủ nhân tương lai của đất nước. Học sinh THPT là lớp thanh niên
đang ở độ tuổi trưởng thành (chủ yếu từ 16 – 18 tuổi), đang trong giai đoạn
bước ngoặt lớn về phát triển những thuộc tính căn bản của nhân cách, luôn có
những hoài bão, ước mơ, lòng nhiệt tình muốn cống hiến. Tuy nhiên, bên
cạnh những em học sinh ngoan, tích cực trong công tác học tập, rèn luyện, tu
dưỡng đạo đức, phấn đấu trở thành những người có ích cho xã hội, cho đất
nước, thì lại có một bộ phận học sinh, sinh viên bị ảnh hưởng từ những mặt
trái của cơ chế xã hội, suy thoái về đạo đức và các giá trị nhân văn.

1


Đánh giá th ực tra ̣ng giáo du ̣c và đào ta ̣o , Nghị quyết Hội nghị Trung
ương lần thứ hai khóa VIII đã nhấn mạnh : “Đặc biê ̣t đáng lo ngại là một bộ

đức, trong đó có vấn đề giáo dục đạo đức truyền thống, tôi chọn đề tài “Giáo
dục đạo đức truyền thống cho học sinh THPT ở Thái Nguyên hiện nay” làm
đề tài luận văn thạc sĩ triết học.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Vấn đề giá trị và giáo dục giá trị đạo đức truyền thống ở Việt Nam
đã có nhiều công trình nghiên cứu. Dưới đây là những công trình nghiên
cứu tiêu biểu:
Giáo sư Trần Văn Giàu “Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc
Việt Nam” (Nxb Khoa học Xã hội, 1980). Tác giả đã phân tích nội dung các
giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam bao gồm lòng yêu nước,
đức tính cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạc quan, thương người, vì nghĩa.
Nguyễn Trọng Chuẩn “Vấn đề khai thác các giá trị truyền thống vì
mục tiêu phát triển” (Tạp chí Triết học, số 2- 1998). Đề cập trong bài viết
này, tác giả đã nêu một cách khái quát giá trị truyền thống vì mục tiêu phát
triển bền vững.
Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Văn Phúc đồng chủ biên “Mấy vấn đề
về đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay” đã nêu ra một số
vấn đề tích cực và tiêu cực về đạo đức trong nền kinh tế thị trường ở Việt
Nam hiện nay.
Nguyễn Quang Uẩn- Chủ biên (1995) “Giá trị- Định hướng giá trị
nhân cách và giáo dục giá trị” (Chương trình khoa học công nghệ cấp nhà
nước KX 07- 04). Tác giả đã đi sâu phân tích tính cấp thiết của việc nghiên
cứu vấn đề giá trị cũng như một số nội dung cơ bản lý luận về giá trị và định
hướng giá trị. Qua đó tác giả cũng nêu lên những nguyên tắc, nội dung, con
đường giáo dục giá trị đạo đức hiện nay ở nước ta.

3


Trần Sỹ Phán “Sinh viên với định hướng giá trị đạo đức” (Tạp chí Đại

tượng ở một tỉnh thành cụ thể.
Ngoài còn có một số bài viết trên các tạp chí về các vấn đề đạo đức và
công tác giáo dục đạo đức cho học sinh THPT như: “Những nguyên nhân chủ
yếu của tình trạng suy thoái đạo đức ở nước ta hiện nay” của Nguyễn Thanh
Hà đăng trên Tạp chí Triết học số 3 năm 2002; “Thực trạng và một số giải
pháp giáo dục đạo đức cho học sinh THPT” của Phạm Khắc Chương trên
Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục, số 2, năm 1997.
Tóm lại, những vấn đề đạo đức và công tác giáo dục đạo đức cho học
sinh, sinh viên đã được nhiều nhà khoa học, nhiều nhà nghiên cứu và quản lý
giáo dục quan tâm nghiên cứu. Tuy nhiên, chưa có công trình chuyên biệt nào
nghiên cứu trực tiếp về vấn đề công tác giáo dục đạo đức truyền thống cho
học sinh THPT ở tỉnh Thái Nguyên hiện nay. Trên cơ sở tiếp thu những thành
quả mà các nhà nghiên cứu trước để lại, luận văn tập trung nghiên cứu về
một số vấn đề lý luận chung và công tác giáo dục đạo đức truyền thống cho
học sinh THPT ở tỉnh Thái Nguyên và đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm
nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác giáo dục đạo đức truyền thống cho
học sinh THPT ở trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
3.1. Mục đích
Trên cơ sở hệ thống hóa một số vấn đề lí luận về giá trị đạo đức truyền
thống và giáo dục giá trị đạo đức truyền thống, luận văn phân tích thực trạng
giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh THPT ở Thái Nguyên
trong những năm gần đây, từ đó đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng
cao hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh THPT ở Thái
Nguyên hiện nay.

5


3.2. Nhiệm vụ

Luận văn sử dụng phương pháp luận chung của chủ nghĩa duy vật biện
chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; kết hợp các phương pháp: phân tích; tổng
hợp; lịch sử-logic; hệ thống hóa; so sánh; phỏng vấn, điều tra xã hội học…
6. Đóng góp của luận văn
- Luận văn góp phần luận chứng cho tầm quan trọng của giáo dục giá
trị đạo đức truyền thống cho học sinh THPT Thái Nguyên.
- Luận văn đã đánh giá thực trạng, qua đó đề xuất một số giải pháp chủ
yếu nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục giá trị đạo đức truyền thống
trong thời gian tới cho học sinh THPT ở Thái Nguyên.
7. Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của luận văn
- Luận văn góp phần vào việc nghiên cứu một vấn đề cấp thiết nhưng
còn ít được quan tâm về mặt lí luận; đó là vấn đề giáo dục giá trị đạo đức
truyền thống cho học sinh THPT.
- Kết quả nghiên cứu của luận văn có ý nghĩa khuyến nghị đối với công
tác giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho học sinh THPT Thái Nguyên và
học sinh THPT nói chung.
8. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung
của luận văn gồm có 2 chương và 4 tiết.

7


Chương 1
GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG VÀ TẦM QUAN TRỌNG
CỦA GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CHO HỌC
SINH THPT Ở THÁI NGUYÊN HIỆN NAY

1.1. Khái niệm giá trị và giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc
Việt Nam

đạo đức, trong lý tưởng, tâm thế và mục đích.
Theo GS.TS. Nguyễn Trọng Chuẩn: "Nói đến giá trị tức là muốn khẳng
định mặt tích cực, mặt chính diện, nghĩa là đã bao hàm quan điểm coi giá trị
gắn liền với cái đúng, cái tốt, cái hay, cái đẹp, là nói đến khả năng thôi thúc
con người nỗ lực hành động và nỗ lực vươn tới" [6, 16].
Như vậy, có thể hiểu, giá trị là khả năng mà một đối tượng nhất định (sự
vật, hiện tượng, quá trình) có thể đáp ứng được một nhu cầu nhất định của
con người. Giá trị có một số đặc điểm cơ bản sau:
Thứ nhất, giá trị là cái có ý nghĩa tích cực đối với con người, góp phần
vào sự phát triển của xã hội.
Thứ hai, giá trị thể hiện sự đánh giá, lựa chọn của chủ thể, do đó, giá trị
có tính định hướng cho hoạt động của con người và xã hội.
Thứ ba, giá trị được xác định và biểu hiện trong mối quan hệ của con
người với hoạt động thực tiễn, thông qua thực tiễn mà giá trị được khẳng
định. Thực tiễn vừa là tiêu chuẩn của chân lý về bản chất khách thể, vừa là
tiêu chuẩn của chân lý về giá trị của khách thể trong quan hệ với con người.
Thứ tư, giá trị mang tính lịch sử khách quan, tức là sự xuất hiện, tồn tại
hay mất đi của một giá trị nào đó không phụ thuộc vào mong muốn chủ quan
của con người riêng biệt. Giá trị thay đổi theo yêu cầu của từng thời kỳ lịch sử

9


nhất định mà trong đó con người là chủ thể sống và hoạt động thực tiễn. Nói
cách khác, giá trị mang tính khách quan xã hội.
Thứ năm, chính vì mang tính khách quan xã hội nên mỗi một thời đại,
mỗi cộng đồng dân tộc có những giá trị tiêu biểu, đặc trưng cho thời đại mình,
dân tộc mình.
Hình thức biểu hiện của giá trị là rất phong phú, đa dạng. Sự phong phú,
đa dạng đó phụ thuộc vào sự đa dạng của đối tượng và nhu cầu của con

2.

Ban Chấp hành Đảng bộ Thái Nguyên (2003), Lịch sử Đảng bộ tỉnh Thái
Nguyên tập 1(1936 - 1965), Tỉnh ủy Thái Nguyên xuất bản.

3.

Ban Nghiên cứu Lịch sử Đảng Bắc Thái (1987), Bắc Thái trong căn cứ
địa Việt Bắc, Tỉnh ủy Bắc Thái xuất bản.

4.

Ban Tư tư tưởng- Văn hóa Trung ương (2004), Tài liệu nghiên cứu Nghị
quyết hội nghị lần thứ X, Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa X, Nxb
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

5.

Các giá trị truyền thống và con người Việt Nam hiện nay (1994),
Chương trình khoa học công nghệ cấp nhà nước, Đề tài KX 07-02,
Hà Nội.

6.

Nguyễn Trọng Chuẩn (1998), Vấn đề khai thác các giá trị truyền thống
vì mục tiêu phát triển, Tạp chí Triết học, số 2.

7.

Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Văn Phúc (đồng chủ biên, 2003), Mấy

17. Lê Quý Đức-Hoàng Chí Bảo (2007), Văn hóa đạo đức ở nước ta hiện
nay-Vấn đề và giải pháp, Nxb. Văn hóa thông tin, Hà Nội.
18. Trần Văn Giàu (1980) Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt
Nam, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.
19. Nguyễn Ngọc Hà (2002), "Những nguyên nhân chủ quan dẫn đến tình
trạng suy thoái đạo đức ở nước ta hiện nay", Tạp chí Triết học, số 3.
20. Phạm Minh Hạc (1996), Vấn đề con người trong sự nghiệp công nghiệp
hóa, hiện đại hóa, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
21. Nguyễn Hùng Hậu (2015) "Chủ nghĩa yêu nước truyền thống đến chủ
nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh", Tạp chí triết học, số 9.
22. Nguyễn Văn Huyên (2003) "Giá trị truyền thống- nhân lõi và sức sống bên
trong của sự phát triển đất nước, dân tộc", Tạp chí Triết học, số 4 (8-11).
23. Trần Thị Thu Huyền (2012), Vấn đề giáo dục giá trị đạo đức truyền
thống cho sinh viên ngành sư phạm ở thành phố Hà nội hiện nay, Luận
văn thạc sĩ Triết học.
24. Vũ Khiêu (1974), Đạo đức mới, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.

12


25. Nguyễn Thế Kiệt (1996), "Quan hệ giữa đạo đức và kinh tế trong việc
định hướng các giá trị đạo đức hiện nay", Tạp chí triết học, số 6.
26. Phan Huy Lê, Vũ Minh Giang (1996), Các giá trị truyền thống và con
người Việt Nam hiện nay, Chương trình Khoa học và Công nghệ Nhà
nước, Đề tài KX 07-02, Hà Nội.
27. Nguyễn Ngọc Long, Nguyễn Thế Kiệt (2004), Đạo đức học Mác – Lê
nin, NXB Lý luận chính trị, Hà Nội.
28. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 3, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
29. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 4, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
30. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, tập 6, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.