ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TẠ ANH TUẤN

“QUAN HỆ THƢƠNG MẠI VIỆT NAM - NHẬT BẢN
TỪ SAU KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH CHÂU Á 1997 - 1998”

Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế
Mã số: 60 31 02 06

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

TẠ ANH TUẤN

Chuyên ngành: Quan hệ Quốc tế
Mã số: 60 31 02 06

“QUAN HỆ THƢƠNG MẠI VIỆT NAM - NHẬT BẢN
TỪ SAU KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH CHÂU Á 1997 - 1998”

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS Vũ Văn Hà

Hà Nội - 2014



-1-


1.4. Quan điểm, chính sách của hai nƣớc trong việc thúc đẩy quan hệ
song phƣơng Việt Nam - Nhật Bản............... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ THƢƠNG MẠI VIỆT NAM NHẬT BẢN TỪ SAU KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH KHU VỰC CHÂU
Á 1997 - 1998 ....................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1. Sự biến động tổng lƣợng kim ngạch hàng hóaError! Bookmark not defined.
2.2. Đặc trƣng cơ cấu hàng hóa hai chiều .... Error! Bookmark not defined.
2.3. Đánh giá chung ........................................ Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY QUAN HỆ THƢƠNG MẠI HAI

CHIỀU VIỆT NAM - NHẬT BẢN TRONG THỜI GIAN TỚIError! Bookmark not d
3.1. Thuận lợi và khó khăn ................................ Error! Bookmark not defined.

3.2. Những vấn đề đặt ra trong quan hệ thƣơng mại Việt Nam - Nhật BảnError! Boo
3.3. Một số giải pháp .......................................... Error! Bookmark not defined.
Kết luận ............................................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................. 9


Danh mục các chữ viết tắt
Chữ viết tắt
JICA
JETRO
KEIDANREN
JVTA
ODA
ASEAN


Nam Á
Japan’s Ministry of
Finance
Foreign Direct
Investment

MOF

Bộ Tài chính Nhật Bản

FDI

Đầu tư trực tiếp nước ngoài

GDP

Tổng sản phẩm nội địa

Gross Domestic Product

BTA

Hiệp định thương mại song
phương Việt Nam – Mỹ

VJEPA

Hiệp định Đối tác toàn diện
Việt Nam - Nhật Bản


Bảng 1: Danh sách 5 bạn hàng nhập khẩu lớn nhấtError!

Bookmark

not

defined.
từ Việt Nam (1976 - 1990) .............................. Error! Bookmark not defined.
Bảng 2: Kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - Nhật BảnError!

Bookmark

not defined.
giai đoạn 1990-2000 (Đơn vị tính: triệu USD)Error! Bookmark not defined.
Bảng 3: Sự mất giá của một số đồng nội tệ khu vựcError!

Bookmark

not

defined.
Châu Á năm 1996 - 1997 ................................ Error! Bookmark not defined.
Biểu đồ 4: Cam kết vốn ODA của các nhà tài trợ thời kỳ 1993-2012 cho Việt
Nam (đơn vị tính: tỷ USD) .............................. Error! Bookmark not defined.
Bảng 5: Thống kê kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam - Nhật Bản ...... Error!
Bookmark not defined.
giai đoạn 1997 - 2013 (Đơn vị tính: triệu USD)Error!

Bookmark


không chỉ có sự gắn bó khá chặt chẽ, mà còn có sự tương tác lẫn nhau trong
quá trình phát triển.
Trong xu hướng gia tăng quan hệ song phương giữa hai quốc gia, quan
hệ kinh tế mà trong đó có quan hệ thương mại đã tăng trưởng nhanh chóng và
ấn tượng. Nhật Bản luôn là bạn hàng thương mại quan trọng hàng đầu với
nhiều mặt hàng xuất - nhập khẩu chiến lược đối với thị trường Việt Nam cũng
như đối với thị trường Nhật Bản như dầu lửa, thủy hải sản, thiết bị công
nghệ… Song, cũng phải thấy rằng, trước nhu cầu phát triển và tiềm năng thị
trường hai bên, qui mô và cơ cấu thương mại hai chiều rất cần được tiếp tục
nghiên cứu phát triển, nhất là cần tìm ra những phương cách phát triển bền
vững quan hệ trong môi trường cạnh tranh toàn cầu hiện nay.
Việt Nam đang trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại
hóa, nhu cầu nhập khẩu mặt hàng công nghệ hiện đại ngày càng cao, nhất là
trong điều kiện ta chưa chủ động tạo được công nghệ nguồn. Việc gia tăng
quan hệ với các đối tác phát triển, đặc biệt các đối tác có quan hệ tương đồng
là rất cần thiết và quan trọng. Nhật Bản chính là một trong đầu nguồn công
nghệ cho phát triển và hiện đại hóa nền kinh tế nước nhà. Do vậy, việc đẩy
mạnh, phát triển sâu rộng quan hệ kinh tế với Nhật, trong đó có quan hệ


thương mại, chính là hướng quan trọng đồng thời còn là yêu cầu của sự phát
triển.
Cuộc khủng hoảng tài chính, tiền tệ Châu Á 1997-1998 đã có những tác
động mạnh đến quan hệ thương mại song phương. Đây cũng là dịp để Việt
Nam và Nhật Bản nhìn nhận, đánh giá lại hiệu quả hợp tác và có điều chỉnh
cho phù hợp. Kể từ sau khủng hoảng, mối quan hệ song phương tiếp tục có
bước phát triển, song cũng đặt ra không ít vấn đề cần có nghiên cứu đánh giá
chuyên sâu, hệ thống để đảm bảo sự phát triển hiệu quả, bền vững. Đó là các
vấn đề về cơ cấu hàng hóa, về cơ chế hợp tác, về phát triển và bảo vệ môi
trường… Ngoài ra, nếu phát triển quan hệ kinh tế mà chỉ hướng tới hiệu quả

tại các hội thảo, hội nghị trong và ngoài nước.
Có thể nêu ra như
* Cuốn sách “25 năm quan hệ Việt Nam - Nhật Bản 1973-1998” do các tác
giả Dương Phú Hiệp - Ngô Xuân Bình - Trần Anh Phương (đồng chủ biên)
(xuất bản năm 1999) điểm lại các thành tựu chủ yếu về chính trị, ngoại giao,
kinh tế, thương mại, văn hóa, giáo dục, xã hội... mà Chính phủ và nhân dân
hai nước đã đạt được trong khoảng thời gian này.
* Cuốn sách “Thương mại Việt Nam - Nhật Bản trong tiến trình phát triển
quan hệ hai nước” của tác giả Trần Anh Phương, xuất bản năm 2009. Nội
dung của nó không chỉ góp phần cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho Đảng
và Nhà nước ta trong việc hoạch định chính sách phát triển thương mại Việt
Nam - Nhật Bản mà còn là những kiến giải góp phần thúc đẩy mạnh hơn nữa
quan hệ hợp tác phát triển và hữu nghị giữa hai nước trong bối cảnh khu vực
hóa, toàn cầu hóa như hiện nay.


* Cuốn sách "Quan hệ kinh tế Việt Nam - Nhật Bản trong bối cảnh quốc tế
mới” của GS. TS Dương Phú Hiệp - TS Vũ Văn Hà (xuất bản năm 2003), tập
trung phân tích tác động của bối cảnh quốc tế và khu vực đến quan hệ song
phương giữa hai quốc gia; khảo sát, đánh giá thực tiễn hợp tác trên các mặt
thương mại, đầu tư và ODA từ sau cuộc khủng hoảng tài chính – tiền tệ khu
vực Châu Á 1997-1998; phân tích các quan điểm hợp tác, dự báo triển vọng
cũng như đề xuất các giải pháp để thúc đẩy và nâng cao hiệu quả hợp tác
trong thời gian tới.
* Khóa luận tốt nghiệp đại học của sinh viên Dương Đức Hùng, Khoa Kinh
tế, Đại học Quốc gia Hà Nội (năm 2002) với đề tài “Quan hệ thương mại Việt
Nam - Nhật Bản giai đoạn Đổi mới ở Việt Nam”, tập trung vào mối quan hệ
này trong thời kỳ Đổi mới bằng với việc nghiên cứu, phân tích, đánh giá đúng
thực trạng quan hệ thương mại Việt Nam - Nhật Bản từ năm 1986 tới năm
2002 và những tác động của nó đối với phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam.

(1999): "25 năm quan hệ Việt Nam – Nhật Bản 1973 - 1998”, NXB Khoa học
Xã hội, Hà Nội
8. Dương Phú Hiệp - Vũ Văn Hà (2004): "Quan hệ kinh tế Việt Nam - Nhật
Bản trong bối cảnh quốc tế mới”, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội
9. Kỷ yếu hội thảo khoa học (tháng 9/2003): "Quan hệ Việt Nam - Nhật Bản:
quá khứ - hiện tại - tương lai”, Trung tâm Nghiên cứu Nhật Bản, Hà Nội


10. Trần Thị Nhung (số 6/2008): "Những bước tiến trong quan hệ kinh tế Việt
Nam - Nhật Bản từ năm 2003 đến nay", Tạp chí Những vấn đề kinh tế và
chính trị thế giới
11. Hải Ninh (số 8/2008): "Chặng đường phát triển trong quan hệ kinh tế Việt
Nam - Nhật Bản", Tạp chí Những vấn đề kinh tế và chính trị thế giới
12. Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (2001): "Kinh doanh với thị
trường Nhật Bản", Hà Nội
13. Trần Anh Phương (12/2008): “Thương mại Việt Nam - Nhật Bản trong
tiến trình phát triển quan hệ giữa hai nước”, NXB Chính trị Quốc gia, Hà
Nội
14. Viện Nghiên cứu thương mại, Trung tâm tư vấn và đào tạo kinh tế thương
mại Bộ Thương mại (1998): “Khủng hoảng tài chính tiền tệ Châu Á: Nguyên
nhân và bài học” (sách tham khảo), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
15. Trần Văn Thọ (14/5/1998): “Kinh tế Nhật Bản: Hiện tại và hướng đi
tương lai”, Thời báo kinh tế Sài Gòn
16. Sách “30 năm hợp tác hữu nghị Việt Nam - Nhật Bản” (10/2003), NXB
Chính trị quốc gia Sự thật và Công ty cổ phần thông tin kinh tế đối ngoại
17. Trần Quang Minh - Phạm Quý Long (chủ biên) (2011): “Xây dựng đối tác
chiến lược Việt Nam - Nhật Bản: Nội dung và lộ trình”, NXB Từ điển bách
khoa, Hà Nội
18. Nguyễn Thị Quế, Ngô Phương Anh (số 7 (113), 7/2010) “Quan hệ Việt
Nam - Nhật Bản thập niên đầu thế kỷ XXI”, Tạp chí Nghiên cứu Đông Bắc Á

ệt

Nam

/exporters/news/tintrongnuoc/2013-01-

02.663050/2013-11-01.129785/sp_chu_luc_trong_tm_sp_Việt Nam _nhat


ệt Nam /tin-tuc/20-tin-tuc/2543-day-manh-xuatkhau-hang-thu-cong-my-nghe-vao-nhat.html
ệt Nam /?p=202757#
ệt Nam /Việt Nam /tin-tuc/2850/27-thi-truong-xuatkhau-va-17-thi-truong-nhap-khau-cua-viet-nam-dat-kim-ngach-tren-1-ty-usdtrong-nam-2013.aspx
/> />33&Category=Ph%C3%A2n%20t%C3%ADch%20chuy%C3%AAn%20%C4
%91%E1%BB%81&Group=Ph%C3%A2n%20t%C3%ADch
/>trang web: www.stat.go.jp