Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng trong điều kiện
xây dựng nhà nước pháp quyền ở Việt Nam
(Liên hệ qua thực tiễn ở Thành phố Hà Nội)
Vũ Trọng Lâm
Khoa Luật. Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS. Luật: 62 38 01 01
Người hướng dẫn : GS. TS. Hoàng Thị Kim Quế
Năm bảo vệ: 2014
209 tr .
Abstract. Luận án phân tích những vấn đề lý luận cơ bản về vị trí, vai trò lãnh đạo của

Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Nhà nước và xã hội, làm rõ tính tất yếu khách
quan, những nội dung cơ bản của việc đổi mới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt
Nam trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Luận án góp phần làm sáng rõ yêu cầu cấp thiết phải đổi mới sự lãnh đạo của Đảng
để giữ vững, phát huy vai trò, uy tín, sức mạnh của Đảng trong điều kiện xây dựng
nhà nước pháp quyền. Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng là điều kiện tiên quyết đảm
bảo xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Luận án phân tích
thực trạng sự lãnh đạo của Đảng đối với tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước,
xây dựng và thực hiện pháp luật thời gian qua trong phạm vi toàn quốc và liên hệ
thực tiễn ở Thành phố Hà Nội, nêu rõ những thành tựu và hạn chế cơ bản xét theo
các nguyên tắc của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Góp phần nghiên cứu
nội dung cơ bản của việc đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với nhà nước, đối với
hoạt động xây dựng và tổ chức thực hiện pháp luật, xây dựng văn hóa pháp luật, đặc
biệt là lãnh đạo công tác thi hành Hiến pháp năm 2013. Luận án đã đề xuất quan
điểm và giải pháp cơ bản về đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đáp ứng các nguyên tắc,
mục tiêu của Nhà nước pháp quyền. Làm rõ trách nhiệm của Đảng trong việc xây
dựng, hoàn thiện, tổ chức thực hiện Hiến pháp, pháp luật về bảo vệ, bảo đảm các
quyền con người, quyền công dân.



phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các quyền lập
pháp, hành pháp và tư pháp” (14, 85).


Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải đổi mới nội dung
và phương thức lãnh đạo của Đảng. Đảng lãnh đạo xây dựng và hoàn thiện Nhà nước
pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là yêu cầu tất yếu, khách quan trong sự nghiệp
đổi mới và phát triển đất nước, bảo đảm Nhà nước ta thực sự là Nhà nước của dân, do
dân và vì dân, theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Đó là yêu cầu khách quan về mặt
chính trị của việc xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền. Song, sự lãnh đạo của
Đảng phải tuân theo những quy luật hình thành, phát triển và hoàn thiện của Nhà nước
pháp quyền.
Việc tiếp tục đi sâu nghiên cứu sự đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo
của Đảng đối với tổ chức, hoạt động của Nhà nước là hết sức cần thiết từ góc độ của
luật học và các ngành khoa học khác, Dưới góc độ luật học, cần đi sâu nghiên cứu cách
thức lãnh đạo Nhà nước, các bộ phận cấu thành của tổ chức quyền lực nhà nước và
hoạt động xây dựng, thực thi pháp luật, xây dựng ý thức pháp luật và văn hóa pháp
luật.
Với mong muốn được đóng góp một phần nhỏ vào công việc nghiên cứu nêu
trên, xuất phát từ thực tiễn công tác của bản thân, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài luận án
tiến sỹ luật học: “Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng trong điều kiện xây dựng Nhà nước
pháp quyền Việt Nam (liên hệ qua thực tiễn ở Thành phố Hà Nội)”.
2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích của Luận án là nghiên cứu tính tất yếu khách quan, nội dung của việc
đổi mới sự lãnh đạo của Đảng với tư cách là một đảng cầm quyền trong điều kiện xây
dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Nghiên cứu mối quan hệ biện chứng giữa xây dựng Nhà nước pháp quyền, bảo
vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối
với tổ chức, hoạt động của Nhà nước, xây dựng và thực thi Hiến pháp, pháp luật.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu

6. Những đóng góp mới về khoa học của Luận án
- Luận án góp phần làm sáng rõ yêu cầu cấp thiết phải đổi mới sự lãnh đạo của
Đảng để giữ vững, phát huy vai trò, uy tín, sức mạnh của Đảng trong điều kiện xây
dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng là điều
kiện tiên quyết bảo đảm xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.


- Góp phần nghiên cứu nội dung cơ bản của việc đổi mới sự lãnh đạo của Đảng
đối với Nhà nước, đối với hoạt động xây dựng và tổ chức thực hiện pháp luật, xây
dựng văn hóa pháp luật, đặc biệt là lãnh đạo công tác thi hành Hiến pháp năm 2013.
- Làm rõ trách nhiệm của Đảng trong việc xây dựng, hoàn thiện, tổ chức thực
hiện Hiến pháp, pháp luật về bảo vệ, bảo đảm các quyền con người, quyền công dân.
7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận án
Luận án là tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy, học tập, tìm hiểu lý luận
và thực tiễn của các cơ quan Đảng, chính quyền, các viện nghiên cứu và trường đại học.
8. Kết cấu của Luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Luận án gồm 4
chương:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài
Chương 2: Cơ sở lý luận về đổi mới sự lãnh đạo của Đảng trong điều kiện xây
dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Chương 3: Thực trạng sự lãnh đạo của Đảng trong điều kiện xây dựng Nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay, liên hệ với thực tiễn Thành phố
Hà Nội
Chương 4: Quan điểm và giải pháp chủ yếu về đổi mới sự lãnh đạo của Đảng
đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, liên hệ
thực tiễn với Thành phố Hà Nội.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
TIẾNG VIỆT
1. Ban Tổ chức Trung ương (2011), Một số vấn đề về đảng cầm quyền và công tác xây

13. Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X,
Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
14. Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI,
Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.


15. Đảng Cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện Hội nghị Trung ương 3 Ban Chấp hành
Trung ương khóa VIII, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
16. Đảng Cộng sản Việt Nam (1963), Văn kiện Đảng Toàn tập (từ 25-1-1939 đến 2-91945), Nxb. Sự thật, Hà Nội.
17. Đảng Cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện Đảng Toàn tập (từ tháng 6 đến tháng
12-1991, tập 51, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
18. Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02-01-2002 của
Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới, Hà
Nội.
19. Đảng Cộng sản Việt Nam (2003), Hướng dẫn số 01-HD/TW ngày 3-4-2003 của
Ban Bí thư về nhiệm vụ và quan hệ công tác của Thường trực tỉnh ủy, thành ủy.
20. Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02-6-2005 của
Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Hà Nội.
21. Đảng Cộng sản Việt Nam (2012), Quyết định số 159-QĐ/TW ngày 28-12-2012 của
Bộ Chính trị về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của Ban Nội chính Trung
ương.
22. Nguyễn Minh Đoan (2014), “Điều kiện bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản
Việt Nam đối với Nhà nước pháp quyền Việt Nam”, Tạp chí Nhịp cầu tri thức, (3),
tr 20 - 24.
23. Nguyễn Ngọc Điện (2007), “Đảng lãnh đạo trong Nhà nước pháp quyền”,
http://vietbao.vn/Xa-hoi/Dang-lanh-dao-trong-nha-nuoc-phap-quyen/
401916
58/124.
24. Nguyễn Văn Động (1992), “Vấn đề nhà nước pháp quyền”, Tạp chí Cộng sản (2),
tr 22-25.

Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
36. Nguyễn Văn Lai (2012), “Quan điểm của Đại hội XI về quyền lực nhà nước”, Tạp
chí Khoa học giáo dục Công an nhân dân (điện tử), http://www.pup.edu.vn/vi/Tapchi-CAND/Quan-diem-cua-Dai-hoi-XI-ve-quyen-luc-Nha-nuoc--525# .


37. Bùi Đức Lại (2011), “Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng với Quốc hội”, Báo điện tử
Vietnamnet ngày 5/7/2011, http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri /28959/doi-moi-sulanh-dao-cua-dang-doi-voi-quoc-hoi.html
38. V.I.Lênin (2006), Toàn tập, tập 44, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
39. Hoàng Thế Liên (2004), “Xây dựng nhà nước pháp quyền từ lý luận đến thực tiễn”,
Tạp chí Dân chủ và Pháp luật (1), tr.4-6, 9.
40. Trần Ngọc Liêu (chủ trì), Nguyễn Hàm Giá, Đinh Hữu Phí (phối hợp), đề tài QX 96.10: “Đảng Cộng sản - chủ thể quản lý xã hội trong điều kiện cơ chế thị trường ở
nước ta hiện nay”.
41. Uông Chu Lưu (2013), “Hiến pháp thời kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới,
đáp ứng yêu cầu xây dựng, bảo vệ, phát triển và hội nhập quốc tế của nước ta”, Báo
Nhân dân (điện tử), ngày 30-11-2013, http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/tin-tucsu-kien/item/21798102-hien-phap-thoi-ky-day-manh-toan-dien-cong-cuoc-doi-moidap-ung-yeu-cau-xay-dung-bao-ve-phat-trien-va-hoi-nhap-quoc-te-cua-nuocta.html
42. Dương Thị Thanh Mai, Nguyễn Văn Hiển (2010), “Một số đánh giá tình hình thực
hiện Nghị quyết 48-NQ/TW về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp
luật Việt Nam”, http://luathoc.cafeluat.com/ showthread.php/19500-LLPL-201010-Mot-so-danh-gia-tinh-hinh-thuc-hien-Nghi-quyet-48NQ-TW-ve-chien-luoc-xaydung-va-hoan-thien-he-thong-phap-luat-Viet-Nam.
43. Ngô Đức Mạnh (2005), Hoạt động lập pháp của Quốc hội vì một nhà nước pháp
quyền Việt nam xã hội chủ nghĩa, (Tài liệu hội thảo “Quốc hội Việt Nam 60 năm
hình thành và phát triển), tháng 12/2005.
44. V.V.Meytus, V.UI.Meytus (2010), Đảng chính trị: Chiến lược và sự quản lý, Nxb.
Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
45. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 3, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
46. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 4, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
47. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 5, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
48. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 12, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.


49. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 15, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.

62. Hoàng Thị Kim Quế (2012), “Trách nhiệm nhà nước đối với quyền con người,
quyền công dân: Nội dung cơ bản và cách thức quy định trong Hiến pháp”, Tạp chí
Nhà nước và pháp luật (11), tr. 3-8.
63. Hoàng Thị Kim Quế (2013), “Mối quan hệ giữa pháp luật và đạo đức trong nhà
nước pháp quyền và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Luật
học (3), tr. 42-51.
64. Quốc hội (2011), Báo cáo công tác của Quốc hội nhiệm kỳ Quốc hội khóa X.
65. Nguyễn Duy Quý (2000), “Sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam - Nhân tố
quyết định mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam”, Tạp chí Triết học (2), tr.5-8.
66. Đinh Dũng Sỹ (2010), “Quan niệm về một hệ thống pháp luật hoàn thiện”, Tạp chí
Nghiên cứu lập pháp (18), tr.12-18, 33.
67. Thành ủy Hà Nội (2011), Các văn bản chủ yếu của Thành ủy Hà Nội khóa XIV
nhiệm kỳ 2005-2010, tập IV, ban hành năm 2009, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật,
Hà Nội.
68. Thành ủy Hà Nội (2011), Báo cáo tổng kết 5 năm thực hiện Nghị quyết số 49NQ/TW, ngày 02-06-2005 của Bộ Chính trị và Đề án số 06-ĐA/TU ngày 22-052006 của Thành ủy Hà Nội về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020.
69. Thành ủy Hà Nội (2007), Chương trình hành động số 22 -CTr/TU ngày 24-102007 thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm, Ban Chấp hành Trung ương khóa X
về tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động của hệ thống
chính trị.
70. Thành ủy Hà Nội (2012), Báo cáo công tác xây dựng Đảng năm 2012, phương
hướng nhiệm vụ trọng tâm năm 2013.


71. Thành ủy Hà Nội, Kế hoạch số 78-KH/TU ngày 27-12-2012 về thực hiện thí điểm
lấy phiếu tín nhiệm đối với Ban thường vụ Thành ủy, một số chức danh lãnh đạo
chủ chốt Thành phố và lãnh đạo 07 sở thuộc Thành phố năm 2012.
72. Lê Minh Tâm (2002), “Về tư tưởng nhà nước pháp quyền và khái niệm nhà nước
pháp quyền”, Tạp chí Luật học (2), tr.32-39.
73. Lê Minh Tâm (2003), “Hệ thống cơ quan tư pháp Việt Nam từ sau cách mạng
tháng Tám đến nay”, Tạp chí Luật học (1), tr.50-56.
74. Lê Minh Tâm (2003), “Bàn về tính thống nhất của quyền lực nhà nước và sự phân

quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
87. Đào Trí Úc (2007) “Tiếp tục đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với hoạt
động của hệ thống chính trị”, Tạp chí Cộng sản điện tử, ngày 26-9-2007,
http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/Tieu-diem/2007/2504/
Tiep-tuc-doi-moi-phuong-thuc-lanh-dao-cua-Dang-doi-voi.aspx(23).
88. Đào Trí Úc (2005), Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam,
Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
89. Đào Trí Úc (2005), “Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân
dân, vì nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng - Những thành tựu chủ yếu của 60 năm
xây dựng và phát triển”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật (9), tr.3-15.
90. Đào Trí Úc (2007), Mô hình tổ chức và hoạt động của Nhà nước pháp quyền xã
hội chủ nghĩa Việt Nam (Sách chuyên khảo), Nxb. Tư pháp, Hà Nội.
91. Đào Trí Úc (2001), “Vấn đề Nhà nước pháp quyền và sự cần thiết xây dựng mô
hình tổng thể bộ máy nhà nước ta”, Tạp chí Cộng sản (23), tr.40-42, 48.
92. Văn phòng Quốc hội (2002), Tổ chức và hoạt động của Quốc hội một số nước,
Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
93. Nguyễn Văn Yểu, “Một số vấn đề về Đảng lãnh đạo hoạt động lập pháp”, Trang
thông tin điện tử Trung tâm bồi dưỡng đại biểu dân cử ngày 2/11/2012,


http://ttbd.gov.vn/Home/Default.aspx?portalid=52&tabid=197
&catid=539&itemid=307
94. Ủy ban Thường vụ Quốc hội (2002), Pháp lệnh thẩm phán và hội thẩm Tòa án
nhân dân, Số: 02/2002/PL-UBTVQH11 ngày 4-10-2002.
95.Viện nghiên cứu Trung Quốc (2010), Cộng hòa nhân dân Trung Hoa 60 năm xây
dựng và trưởng thành, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
96. Viện Thông tin Khoa học xã hội, Chính trị học, Nxb. Khoa học xã hội, 1992.
97. Viện Nghiên cứu khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp (1993), Xây dựng Nhà nước pháp
quyền Việt Nam, Kỷ yếu Hội thảo đề tài KX.05.07, Thành phố Hồ Chí Minh, tháng
4-1993.