Viện Kiểm sát với vai trò bảo vệ quyền con
người trong tố tụng hình sự Việt Nam
Nguyễn Thị Phương Nga
Khoa Luật
Luận văn Thạc sĩ ngành: Luật hình sự; Mã số: 60 38 40
Người hướng dẫn: TS. Phạm Mạnh Hùng
Năm bảo vệ: 2014
Keywords. Luật hình sự; Viện Kiểm sát; Tố tụng hình sự; Pháp luật Việt Nam
Content
1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
Chúng ta đang xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân, vì dân. Một nhà nước mà
ở đó, quyền con người được tôn trọng và bảo vệ không chỉ dừng lại ở các tuyên bố chính trị, ghi
nhận trong Hiến pháp, pháp luật mà còn được bảo vệ trong thực tế. Quyền con người là một giá
trị thiêng liêng bất khả tước đoạt. Nó hiện hữu trong nhiều lĩnh vực của đời sống trong đó có lĩnh
vực TTHS. Không phổ biến, không rộng lớn, không diễn ra hàng ngày hàng giờ như các lĩnh vực
hành chính, kinh tế, môi trường… nhưng có thể nói, quyền con người trong TTHS lại là quyền
dễ bị xâm phạm, bị tổn thương nhất và hậu quả để lại cũng nghiêm trọng nhất khi nó động chạm
đến quyền được sống, quyền tự do và sinh mệnh chính trị của một cá nhân. Bởi lẽ, TTHS với tư
cách là quá trình nhà nước đưa một người ra xử lý trước pháp luật khi họ bị coi là tội phạm; luôn
thể hiện đậm tính quyền lực nhà nước với sức mạnh cưỡng chế nhà nước, với sự thiếu quân bình
về thế và lực của các bên tham gia quan hệ TTHS; mà sự yếu thế luôn thuộc về những người bị
buộc tội. Chính vì vậy, hoạt động TTHS, trong bất cứ nhà nước nào đều được xếp vào “nhóm
nguy cơ cao” khi người ta nói đến vấn đề bảo vệ quyền con người.
Phát hiện, xử lý tội phạm là công việc của bất kỳ nhà nước nào nhằm bảo vệ lợi ích của nhà
nước, của xã hội, của cá nhân trong xã hội đó. Vừa đảm bảo việc phát hiện xử lý tội phạm, vừa
phải đảm bảo không xâm phạm quyền con người là một mâu thuẫn mà giải quyết hài hòa mâu
thuẫn này đó chính là biểu hiện của một kiểu TTHS trong một nhà nước văn minh. Công việc
đầu tiên ở đâu cũng đòi hỏi và nhà nước nào cũng có nhiệm vụ phải làm là: Ghi nhận cụ thể
những quyền con người nào trong hệ thống pháp luật TTHS của mình. Việc ghi nhận này không
phải là sự ban phát từ phía nhà nước mà bắt nguồn từ nhiều yếu tố trong đó có việc thừa nhận
những giá trị cao quý nhân loại đã thừa nhận chung. Chúng ta có thể tìm thấy trong các văn kiện

quyền kháng cáo, quyền minh oan. Hay được thể hiện thông qua các quy định về hệ thống các cơ
quan tư pháp hình sự, quyền và nghĩa vụ của hệ thống tư pháp hình sự trong đó có quy định về
vai trò của VKS trong việc bảo đảm quyền con người theo pháp luật hình sự, tố tụng hình sự…
Trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện công cuộc cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết
số 08 ngày 02/01/2002 của Bộ Chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong
thời gian tới; Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 25/4/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây
dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020; và
Nghị quyết số 49- NQ/TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến
năm 2020 với nội dung “sớm hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến lĩnh vực tư pháp phù
hợp với mục tiêu của chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật…”, nâng cao hiệu
quả hoạt động cũng như vai trò của hệ thống tư pháp hình sự, đặc biệt là vai trò của VKSND
trong việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân trong TTHS cũng là một vấn đề cấp thiết đặt
ra trong quá trình hoàn thiện pháp luật TTHS trong giai đoạn hiện nay. Nghiên cứu các quy định
trong pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam về vai trò của VKS trong việc bảo vệ quyền con người
và thực tiễn áp dụng, cũng như đưa ra các giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả của việc áp
dụng những quy định đó trên thực tế không chỉ có ý nghĩa lý luận, thực tiễn và pháp lý quan
trọng mà còn là lý do luận chứng cho sự cần thiết để tác giả lựa chọn đề tài “Viện Kiểm sát với
vai trò bảo vệ quyền con người trong tố tụng hình sự Việt Nam” làm luận văn thạc sĩ luật
học.
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Khi lựa chọn đề tài cho luận văn của mình, tác giả luận văn có mục đích tìm hiểu và nghiên cứu
các quy định của pháp luật Việt Nam về vai trò của VKS trong việc bảo về quyền con người theo
pháp luật TTHS Việt Nam và việc thực hiện chúng trong thực tiễn xét xử các vụ án hình sự.
Thông qua sự tìm hiểu đó, tác giả luận văn đưa ra những nhận xét và đánh giá theo quan điểm
của cá nhân về sự phù hợp hay không phù hợp của pháp luật Việt Nam về vấn đề này. Từ đó luận
văn đưa ra những kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định về vai trò của VKS trong
việc bảo vệ quyền con người theo pháp luật TTHS Việt Nam, cũng như đề xuất những giải pháp
nâng cao hiệu quả trong hoạt động của Viện Kiểm sát trong thực tiễn áp dụng pháp luật tố tụng
hình sự.
3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

1. Bộ Ngoại giao (2005), Sách trắng Thành tựu bảo vệ và phát triển quyền con người ở Việt
Nam,(http://www.mofa.gov.vn/en/ctc).
2. Bộ Công an, Bộ Tư pháp (2010), Đề cương giới thiệu những nội dung cơ bản của Luật thi
hành
án
hình
sự,
(http://moj.gov.vn/pbgdpl/Lists/DeCuongVanBan/View_Detail.aspx?ItemId=90).
3. Bộ Tư pháp (2013), Báo cáo nghiên cứu rà soát quy định pháp luật Việt Nam về các quyền
Dân sự, chính trị, Tháng 12/2013.
4. GS.TSKH. Lê Văn Cảm (2010), “Luật tố tụng hình sự Việt Nam trong giai đoạn xây dựng
Nhà nước pháp quyền - vấn đề pháp điển hóa lần thứ ba”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN ,
Luật học (26), tr.81-93.
5. PGS.TS. Nguyễn Ngọc Chí (2014), “Tổ chức và hoạt động điều tra vụ án hình sự của Viện
kiểm sát/Viện Công tố ở một số nước trên thế giới – Những kinh nghiệm rút ra đối với việc
đổi mới Cơ quan điều tra Viện Kiểm sát nhân dân”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Luật học,
Tập 30 (1).
6. PGS.TS.Nguyễn Ngọc Chí (2007), “Bảo vệ quyền con người bằng pháp luật tố tụng hình
sự”, Tạp chí khoa học ĐHQGHN, Kinh tế - Luật 23, tr. 64-80.
7. PGS.TS. Nguyễn Ngọc Chí (2007), “Các nguyên tắc cơ bản trong Luật Tố tụng Hình sự những đề suất sửa đổi, bổ sung”, Tạp chí khoa học ĐHQGHN, Kinh tế - Luật (24), tr. 239253.
8. PTS.TS. Hà Hùng Cường (2013), “Luật Xử lý vi phạm hành chính - bước phát triển mới về
cơ chế pháp lý bảo đảm quyền con người, quyền công dân ở nước ta”, Báo Nhân dân điện
tử,
ngày
17/07/2013
(http://www.nhandan.com.vn/chinhtri/tintucsukien/item/20782802.html).
9. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX, NXB
Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr. 134.
10. Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ Chính
trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới, Hà Nội .

23. Ths. Nguyễn Ngọc Kiện (2013), “Mối quan hệ giữa Tòa án và Viện kiểm sát trong tố tụng
hình sự”, Tạp chí Dân chủ và Pháp luật (01).
24. Khoa Luật, Đại học quốc gia Hà Nội (2014), Giáo trình Luật tố tụng hình sự Việt Nam,
NXB Đại học Quốc gia, Hà Nội, tr.45.
25. Nguyễn Đăng Dung – Vũ Công Giao – Lã Khánh Tùng (đồng chủ biên) (2009), Giáo trình
Lý luận và pháp luật về Quyền con người, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
26. GS.TSKH. Lê Văn Cảm (chủ biên) (2009), Hệ thống tư pháp hình sự trong giai đoạn xây
dựng nhà nước pháp quyền, NXB Đại học Quốc gia, Hà Nội.
27. Quốc hội (2005), Bộ luật Dân sự 2005, NXB Tư pháp, Hà Nội.
28. Quốc hội (1959), Hiến pháp nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa năm 1959, NXB Chính trị
Quốc gia, Hà Nội.
29. Quốc hội (1980), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1980, NXB
Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
30. Quốc hội (2013), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013, NXB
Chính trị Tư pháp, Hà Nội.
31. Quốc hội (2009), Bộ luật Hình sự năm 1999 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Nam (đã được sửa đổi, bổ sung năm 2009), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
32. Quốc hội (1988), Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 1988; NXB , Hà Nội.
33. Quốc hội (2003), Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
34. Quốc hội (1960), Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 1960, Hà Nội.
35. Quốc hội (1981), Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 1981, Hà Nội.
36. Quốc hội (2002), Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2002, NXB Tư pháp, Hà Nội.
37. Quốc hội (2012), Luật Thi hành án hình sự năm 2010, NXB Lao động, Hà Nội.
38. Phạm Hồng Quân (2012), “Về chức năng và nhiệm vụ của Viện Kiểm sát nhân dân trong
giai đoạn điều tra các vụ án hình sự”, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Luật học (28), tr.186198.
39. Trung tâm Nghiên cứu Quyền Con người – Quyền Công dân, Khoa Luật Đại học Quốc gia


40.


68.
69.

Hà Nội (2012), Giới thiệu Công ước quốc tế về các quyền Dân sự và Chính trị ( ICCPR,
1966), NXB Hồng Đức, Hà Nội.
Trung tâm Nghiên cứu Quyền Con người – Quyền Công dân, Khoa Luật Đại học Quốc gia
Hà Nội (2012), Giới thiệu Công ước quốc tế về các quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa
(ICESCR 1966), NXB Hồng Đức, Hà Nội.
Trung tâm nghiên cứu quyền con người – quyền Công dân, Khoa Luật- Đại học Quốc gia
Hà Nội (2012), Hỏi đáp về Quyền con người, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
Bản dịch của tác giả Nông Xuân Trường, VKH kiểm sát, VKSNDTC, Bộ luật Tố tụng hình
sự Nhật Bản (http://tks.edu.vn/law/detail/1280_0_Bo-luat-to-tung-hinh-su-Nhat-Ban.html).
Đặng Khắc Thắng - VKSND huyện Thủy Nguyên (2011), Tài liệu Hội thảo giới thiệu Bộ
luật Tố tụng hình sự Nhật Bản ngày 15/12/2011 tại Hải Phòng.
Vụ Công tác Lập pháp, Viện Khoa học Kiểm sát (2003), Những sửa đổi cơ bản của Bộ luật
Tố tụng hình sự năm 2003, NXB Tư pháp, Hà Nội.
Vụ phổ biến, giáo dục pháp luật, Bộ Tư pháp (2012), Một số kiến thức pháp luật về quyền
con người, Dành cho giáo viên dạy môn Giáo dục công dân, môn Pháp luật, Tập 1 Quyền
Dân sự và Chính trị; NXB Tư pháp, Hà Nội.
Viện kiểm sát nhân dân tối cao (2000), Kỷ yếu Viện kiểm sát nhân dân Việt Nam 19602000, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
Viện kiểm sát nhân dân tối cao (2011), Báo cáo Tổng kết công tác của ngành Kiểm sát
nhân dân năm 2011; Hà Nội.
Viện kiểm sát nhân dân tối cao (Tháng 8/2013), Báo cáo chuyên đề “Xác định vai trò của Viện
kiểm sát nhân dân trong kiểm sát hoạt động xét xử”, Hà Nội.
Viện kiểm sát nhân dân tối cao (2013), Hội thảo quốc tế “Kinh nghiệm Tố tụng hình sự của
Cộng hòa Liên bang Đức và những vấn đề rút ra đối với việc hoàn thiện BLTTHS Việt
Nam”, (http://www.tapchikiemsat.org.vn/ArtDetails.aspx?id=3964#.VCknR1ezG00 ).
Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp (2005), Bình luận khoa học Bộ luật Tố tụng hình sự
năm 2003, NXB Tư pháp, Hà Nội.
ThS. Hoàng Hải Yến (2014), “Cần sửa đổi một số quy định của BLTTHS về nhiệm vụ,