Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

BỘ GIÁO DỤC VÀ ðÀO TẠO
TRƯỜNG ðẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
-------

-------

ðINH THỊ THUẬN

ðÁNH GIÁ KHẢ NĂNG SẢN XUẤT TINH ðÔNG LẠNH
DẠNG CỌNG RẠ CỦA TRÂU MURRAH NUÔI TẠI
TRẠM NGHIÊN CỨU VÀ SẢN XUẤT TINH ðÔNG LẠNH MONCADA

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội, năm 2014


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi

Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

LỜI CAM ðOAN
Tôi xin cam ñoan ñây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu và
kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng ñược công bố trong bất
kỳ công trình nghiên cứu nào khác.
Tôi xin cam ñoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn ñều ñã
ñược chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày 10 tháng 6 năm 2014

Tác giả luận văn

ðinh Thị Thuận

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page i


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page ii


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

ðinh Thị Thuận

MỤC LỤC

Lời cam ñoan

i

Lời cảm ơn

ii

Mục lục

iii

Danh mục các từ viết tắt


1.3

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của ñề tài

3

PHẦN II TỔNG QUAN TÀI LIỆU

4

2.1

Cơ sở khoa học

4

2.1.1

Sinh lý sinh dục trâu ñực

4

2.2

Một số chỉ tiêu sinh vật học về tinh dịch trâu Murrah

11

2.2.1


Tỷ lệ tinh trùng kỳ hình

16

2.2.7

Tỷ lệ tinh trùng sống

19

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page iii


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

2.3

Một số yếu tố ảnh hưởng tới phẩm chất tinh ñông lạnh của trâu
Murrah

20


2.4

Một số nguyên lý về ñông lạnh tinh dịch

24

2.4.1

Hiện tượng ñóng băng chất lỏng

25

2.4.2

Ảnh hưởng của ñóng băng lên tế bào tinh trùng

26

2.5

Các yếu tố ảnh hưởng ñến sức sống của tinh trùng trong ñông lạnh

28

2.5.1

Khả năng chịu lạnh của tinh trùng

28


2.6

Thụ tinh nhân tạo trâu bằng tinh ñông lạnh

32

2.7

Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước

34

2.7.1

Những nghiên cứu trong nước

34

2.7.2

Những nghiên cứu ngoài nước

36

PHẦN III ðỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU

39


Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

40

3.2

Nội dung nghiên cứu

3.2.1

Nghiên cứu một số chỉ tiêu số lượng, chất lượng tinh dịch tươi
của trâu Murrah

40

3.2.2

Khả năng sản xuất tinh ñông lạnh của trâu ñực giống Murrah

40

3.2.3

Tỷ lệ phối giống lần một có chửa trên ñàn trâu cái nội của trâu
ñực giống Murrah

tinh dịch tươi của trâu Murrah

42

3.3.5

Khả năng sản xuất tinh ñông lạnh của trâu ñực giống Murrah

44

3.3.6

Phương pháp nghiên cứu tỷ lệ phối giống lần một có chửa trên
ñàn trâu cái nội của từng trâu ñực giống Murrah

44

Phương pháp xử lý số liệu

45

PHẦN IV KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

46

3.3.7

4.1

Một số chỉ tiêu số lượng, chất lượng tinh dịch tươi của trâu

Hoạt lực tinh trùng

54

4.1.6

Tỷ lệ tinh trùng kỳ hình

57

4.1.7

Tỷ lệ tinh trùng sống

59

4.2

Khả năng sản xuất tinh ñông lạnh của trâu ñực giống Murrah

62

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page v


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai

PHẦN V KẾT LUẬN VÀ ðỀ NGHỊ

72

5.1

Kết luận

72

5.2

ðề nghị

72

TÀI LIỆU THAM KHẢO

74

PHỤ LỤC

86

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page vi


Ket-noi.com

A

Hoạt lực tinh trùng

4

C

Nồng ñộ tinh trùng

5

cm

Centimet

6

TTNT

7

cs

8

FSH

9


ml

Mililit

15

n

Dung lượng mẫu nghiên cứu

16

ADN

Acid Deoxyribo Nucleic

17

PTNT

Phát triển Nông thôn

18

SE

Standard Error

19


ñực giống Murrah

39

4.1

Màu tinh dịch của trâu ñực giống Murrah

46

4.2

Lượng xuất tinh của trâu ñực giống Murrah

48

4.3

pH tinh dịch của trâu ñực giống Murrah

51

4.4

Nồng ñộ tinh trùng của trâu ñực giống Murrah

53

4.5



Hoạt lực tinh trùng sau giải ñông của trâu ñực giống Murrah

67

4.11

Tỷ lệ phối giống lần một có chửa trên ñàn trâu cái nội của trâu
ñực giống Murrah

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

69

Page viii


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

DANH MỤC BIỂU ðỒ
STT

Tên biểu ñồ


56

4.6

Tỷ lệ tinh trùng kỳ hình của trâu ñực giống Murrah

58

4.7

Tỷ lệ tinh trùng sống của trâu ñực giống Murrah

61

4.8

Tổng số tinh trùng tiến thẳng của trâu ñực giống Murrah

64

4.9

Số lượng tinh cọng rạ sản xuất ñược trên một lần khai thác tinh
của trâu ñực giống Murrah

66

4.10

Hoạt lực tinh trùng sau giải ñông trâu ñực giống Murrah

2.1

Sơ ñồ hình thành tinh trùng (Junichi, 1992)

8

2.2

Quá trình tạo hình tinh trùng (Junichi, 1992)

10

2.3

Cấu tạo tinh trùng (Nguyễn Xuân Tịnh và cs, 1996)

10

2.4

Các dạng kỳ hình phổ biến của tinh trùng

18

2.5

Quá trình ñông lạnh dung dịch (Hiroshi, 1992)

26


50

4.2

(1) Tinh trùng trâu Murrah bình thường (2) Tinh trùng trâu
Murrah kỳ hình

4.3

4.4

59

(1) Tinh trùng trâu Murrah sống (2) Tinh trùng trâu Murrah chết
(bắt màu)

62

Trâu cái nội có chửa tháng thứ 4

71

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page x


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai

ñiểm hạn chế trong sinh sản của trâu, ñặc biệt là sự khó khăn trong bảo quản
lạnh tinh trùng trâu ñã giảm hiệu quả việc ứng dụng công nghệ thụ tinh nhân
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 1


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

tạo (TTNT), cải tạo di truyền cho ñàn trâu (Sansone và cs, 2000).
Cải thiện khả năng sinh sản là một biện pháp kỹ thuật ñể tăng ñàn, tăng
năng suất chất lượng sản phẩm vật nuôi. Kỹ thuật bảo tồn tinh dịch ñông lạnh
và kỹ thuật TTNT ñã cho phép tạo ra số lượng lớn những cá thể là con của
những ñực giống ưu tú, làm tăng tốc ñộ cải tiến di truyền, góp phần thúc ñẩy
quá trình chọn lọc giống vật nuôi nói chung, chọn lọc giống trâu nói riêng
và tăng năng suất vật nuôi một cách bền vững. Do ñó, cần tuyển chọn trâu
ñực giống tốt ñể sản xuất tinh ñông lạnh khắc phục tình trạng suy giảm số
lượng và chất lượng ñàn trâu Việt Nam.
Trâu Murrah thuộc dạng trâu sông, là giống trâu sữa và thịt nổi tiếng có
nguồn gốc từ Ấn ðộ ñã ñược nhập vào nước ta trong giai ñoạn 1970 - 1978 từ
Trung Quốc và Ấn ðộ, trâu ñã thích nghi và phát triển tốt trong ñiều kiện Việt
Nam, ñồng thời trâu ñực Murrah ñã ñược dùng ñể lai với trâu cái nội (Mai
Văn Sánh, 1996). Trâu lai có tầm vóc lớn hơn, khả năng sinh trưởng, sinh sản,
cày kéo, cho thịt, sữa ñều cao hơn so với trâu nội và nó cũng có thể phát triển

giống sản xuất tinh ñông lạnh tốt, loại thải những trâu ñực giống sản xuất
tinh kém, ñồng thời giúp cơ sở chăn nuôi có kế hoạch chủ ñộng số lượng
trâu ñực giống cần thiết ñể sản xuất tinh ñông lạnh cung cấp, thoả mãn nhu
cầu thị trường góp phần giảm chi phí, nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn
nuôi trâu ñực giống.
+ Biết ñược tỷ lệ thụ thai ở lần phối ñầu theo cơ sở chăn nuôi, ñể
nâng cao tỷ lệ thụ thai ở lần phối ñầu của toàn ñàn, góp phần nâng cao hiệu
quả chăn nuôi trâu.

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 3


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

PHẦN II. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
Trâu Murrah thuộc giống trâu sông (River Buffalo Carabao) là giống
trâu nổi tiếng nhất và ñược nuôi nhiều nhất trên thế giới. ðặc trưng về ngoại
hình của trâu Murrah là thường có da và lông màu ñen tuyền, da mỏng,
mềm mại, nhẵn bóng, có lông thưa, ở cuối ñuôi có chòm lông màu trắng sát
với chân, sừng ngắn, quay ra sau và lên trên sau ñó vòng vào trong thành
hình xoắn ốc. ðầu trâu ñực thô kệch và nặng nề, ñầu con cái thì tương ñối
nhỏ, cân ñối. Trán rộng và hơi gồ, mặt cân ñối, lỗ mũi rộng, tai trâu bé,


giống, tuổi, khối lượng cơ thể, ñiều kiện nuôi dưỡng và môi trường ...Nghé
ñực 3-4 tháng ñã có phản xạ nhảy (nhảy ôm lên những con nghé khác), một
năm rưỡi nghé ñực ñã có khả năng giao phối với cái. Theo Nguyễn ðức Thạc
(2006), kiểm tra tinh dịch nghé ñực tại trại Ngọc Thanh thấy 18 tháng tuổi
nghé ñã có tinh trùng ñầy ñủ, có nghĩa là nếu giao phối có thể thụ thai ñược.
Tuổi thành thục về tính của trâu phụ thuộc vào loại hình, giống trâu và ñặc
biệt là chế ñộ chăm sóc, nuôi dưỡng nghé trước và sau khi tách mẹ. Theo tác
giả Mai Văn Sánh (1996) thì trâu Murrah nuôi tại Sông Bé – Việt Nam có tuổi
thành thục sinh dục là 33,81 tháng.
2.1.1.2 Cấu tạo bộ máy sinh dục trâu ñực
- Bao dịch hoàn là một túi ngoài của da trong vùng bẹn, là nơi chứa
dịch hoàn. Bao dịch hoàn trâu dài và thõng, cổ thon và có rãnh giữa rõ khi
không co rút. Bìu dái có cổ ngắn hoặc thót lại là không tốt (Nguyễn Tấn Anh
và Nguyễn Duy Hoan, 1998).
- Dịch hoàn ñược xem là cơ quan nguyên thủy vì chúng sản sinh giao tử
ñực (tinh trùng) và các hormone tính dục ñực (androgen). Dịch hoàn trâu ñực
dài 10-13cm, rộng 5-6cm và nặng 300-400g. Những ống sinh tinh uốn khúc
(trong ñó tinh trùng ñược sản sinh) ñược hình thành từ những thừng giới tính
nguyên thủy. Chúng có chứa những tế bào mầm (tinh nguyên bào) và những tế
bào nuôi dưỡng (tế bào Sertoli). ðược FSH kích thích, các tế bào Sertoli sản
sinh cả protein ñính androgen và inhibin. Các tế bào Leydig (tế bào kẽ) có
trong mô mềm của dịch hoàn giữa những ống sinh tinh uốn khúc. LH kích
thích tế bào Leydig sản sinh testosterone và một ít những androgen khác.
- Ống tinh ra dùng ñể vận chuyển tinh trùng từ ñuôi dịch hoàn phụ ra
niệu quản vùng chậu. Phần tận cùng của ống tinh ra có thành dày và ñược gọi
là phồng ống. ðôi phồng ống, cùng với ống tiết của tinh nang, ñổ vào niệu
quản ngay phía sau cổ bóng ñái.

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

máu khi kích thích tính dục, làm duỗi dương vật ra (cương) tạo ñiệu kiện dễ
dàng cho quá trình phóng tinh.
- Bao dương vật (còn gọi là “bao bì”) là cái túi do da thụt vào, túi này
chứa toàn bộ quy ñầu. Nó chia thành nếp gấp ngoài và nếp gấp trong. Miệng
của bao dương vật ñược bao quanh bằng một túm lông dài và mịn.
2.1.1.3. Các tuyến sinh dục phụ
Các tuyến sinh dục phụ nằm dọc theo niệu quản phần xương chậu,
chúng tiết dịch và ñổ vào niệu quản. Chúng gồm có tuyến tinh nang, tuyến
tiền liệt và tuyến cầu niệu ñạo. Chúng ñóng góp một phần lớn thể tích vào

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 6


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

lượng xuất tinh, hơn nữa dịch tiết của chúng là dung dịch ñệm, chất dinh
dưỡng và những chất cần thiết khác ñảm bảo tối ưu cho sự vận ñộng và khả
năng thụ tinh của tinh dịch.
- Tuyến tinh nang là một ñôi tuyến hình thùy dễ phân biệt vì chúng có
dạng lồi. Chúng ñược mô tả có hình dạng giống “chùm nho”. Hai trong các
hợp chất của dịch tiết (fructose và sorbitol) là nguồn năng lượng chủ yếu cho
tinh trùng trâu ñực. Trong dịch tiết này có cả ñệm phosphate và cacbonate là

lieu mien
mien phi
phi

nguồn năng lượng chủ yếu cho tinh trùng, ñồng thời nó chứa một số dung
dịch ñệm làm pH không bị thay ñổi. Do vậy trong thụ tinh nhân tạo ñể duy trì
các liều tinh ñông lạnh trong một thời gian dài nhất ñịnh người ta sử dụng
nhiệt ñộ thấp (-1960C) nhằm giảm khả năng vận ñộng của tinh trùng và bảo
tồn ñường Fructoza. Các chất pha loãng tinh dịch cũng có các chất ñệm ñể ổn
ñịnh pH.
- Tinh trùng
Sự hình thành tinh trùng ở trâu ñực

Hình 2.1. Sơ ñồ hình thành tinh trùng (Junichi, 1992)
Sự hình thành tinh trùng của trâu ñực là một quá trình liên tục trong
ống sinh tinh từ khi con ñực thành thục về tính ñến khi già yếu. Các tế bào
mầm nguyên thuỷ phát triển thành tinh nguyên bào rồi biệt hoá thành tinh
trùng. Các tế bào Sertoli có nhiệm vụ cung cấp chất dinh dưỡng cho quá trình
hình thành tinh trùng. Quá trình hình thành tinh trùng có thể chia làm 3 giai
ñoạn chính:
+ Sản sinh tinh trùng: Quá trình sinh tinh và thành thục của tinh trùng
diễn ra liên tục trong năm, tuy nhiên cường ñộ có thay ñổi theo mùa. Quá
trình tạo tinh bắt ñầu từ tế bào mầm biệt hoá thành tinh nguyên bào A1, rồi
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 8


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho

Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

Hình 2.2. Quá trình tạo hình tinh trùng (Junichi, 1992)
1- Tinh bào sơ cấp

2- Pha hạt

3,4- Pha ñỉnh

5- Pha acrosome

6,7- Pha thành thục

8- Tinh trùng

2.1.1.5. Một số ñặc tính sinh lý của tinh trùng trâu
- Sự hình thành và cấu tạo của tinh trùng trâu.
Tinh trùng gia súc có hình giống con nòng nọc. Có thể chia cấu trúc
của nó thành 4 phần: ñầu, cổ, ñoạn giữa và ñuôi.

Hình 2.3. Cấu tạo tinh trùng (Nguyễn Xuân Tịnh và cs, 1996)
ðầu: ðầu tinh trùng gia súc dẹt và có hình quả trứng. ðầu tinh trùng
có nhân tế bào. Nó chứa chủ yếu AND liên kết với protein. Cả hai nửa trước
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

sau khi cho con ñực xuất tinh vào. Tuy nhiên khai thác tinh bằng âm ñạo giả
ñược sử dụng phổ biến hơn bởi tính an toàn và phù hợp với tập tính sinh dục,
các phương pháp còn lại hoặc có chất lượng tinh dịch thấp hoặc có những
phản ứng phụ không tốt cho vật nuôi.
Tinh dịch trâu Murrah thường ñược khai thác vào buổi sáng, trước khi cho
ăn và có thể lấy một lần hoặc lấy ñúp 2 lần, lần 2 cách lần 1từ 15 phút ñến 30
phút, tùy thuộc vào ñộ hưng phấn sinh dục của gia súc (Jainudeen và cs., 1982;
Koonjaenak và cs., 2007a, Vale, 2010; Bhakat và cs., 2011). Một số chỉ tiêu
phẩm chất tinh dịch ñược kiểm tra, ñánh giá gồm màu sắc tinh dịch, lượng xuất

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn thạc sỹ Khoa học Nông nghiệp

Page 11


Ket-noi.com
Ket-noi.com Kho
Kho tai
tai lieu
lieu mien
mien phi
phi

tinh (ml), nồng ñộ tinh trùng (tỷ/ml), hoạt lực tinh trùng (%), tỷ lệ tinh trùng kỳ
hình (%), tỷ lệ tinh trùng sống (%), pH tinh dịch. Các chỉ tiêu này có ý nghĩa
trong việc phát hiện các trường hợp sinh sản yếu hoặc vô sinh ở gia súc.
2.2.1 Màu sắc tinh dịch
Tinh dịch trâu thường có màu trắng sữa hay trắng ngà. Màu sắc tinh
dịch phụ thuộc vào nồng ñộ tinh trùng cũng như sự hiện diện của các chất
khác (Vale 1994a). Tinh dịch có màu trắng sữa hoặc trắng ngà thường có

mien phi
phi

xuất tinh bình quân ñạt 3,25 ml/lần khai thác.
Nghiên cứu của Manik và Mudgal (1984) cho biết, trâu ñực giống
Murrah có lượng xuất tinh bình quân ñạt 3,56-4,34 ml/lần khai thác ở mùa
xuân, ở mùa hè lượng xuất tinh dao ñộng từ 3,98-4,28 ml/lần khai thác tinh, ở
mùa thu dao ñộng từ 3,48-4,38 ml/lần khai thác tinh và ở mùa ñông lượng
xuất tinh dao ñộng từ 3,88-4,02 ml/lần khai thác tinh. Pawan Singh và cs
(2001) công bố kết quả khi nghiên cứu 12 trâu ñưc giống Murrah 40 tháng
tuổi tại Ấn ðộ cho biết thể tích tinh trùng ñạt 4,26 ml/ lần khai thác.
Theo Pant và cs (2002) khi nghiên cứu 133 trâu ñực giống Murrah ở các
giai ñoạn cho biết: ở giai ñoạn tuổi 25-36 tháng tuổi có lượng xuất tinh ñạt
2,5ml/ lần khai thác, ở giai ñoạn 37-48 tháng tuổi lượng xuất tinh ñạt 3,1ml/ lần
khai thác, ở giai ñoạn 49- 60 tháng tuổi tuổi lượng xuất tinh ñạt 3,5ml/ lần khai
thác và trên 60 tháng tuổi lượng xuất tinh ñạt 3,6ml/ lần khai thác.
Theo Vale (1994a) khi nghiên cứu về ñặc ñiểm tinh dịch trâu ñực
Murrah cho biết thể tích tinh dịch ñạt 3ml/ lần khai thác. Theo kết quả nghiên
cứu trâu Murrah nuôi tại Trung tâm nghiên cứu trâu và ñồng cỏ Sông Bé cho
biết thể tích tinh dịch trâu Murrah ñạt 3,0-5,0ml/ lần khai thác.
Theo kết quả nghiên cứu trâu Murrah nuôi tại Trung tâm nghiên cứu và
phát triển chăn nuôi miền núi khi nghiên cứu về tinh trâu Murrah cho biết: thể
tích tinh dịch trâu Murrah ñạt 3,25ml/ lần khai thác. Trâu Murrah nuôi ở Ngọc
thanh, Vĩnh Phú ñược huấn luyện lấy tinh lúc 24 tháng tuổi ñến 34 tháng tuổi
phẩm chất tinh dịch ổn ñịnh và có thể tích ñạt là thể tích tinh dịch 3,29ml/ lần
khai thác.
2.2.3 pH tinh dịch
Sau khi tinh vừa lấy xong cần kiểm tra ñộ pH của tinh dịch sẽ hỗ trợ cho
ñánh giá chất lượng tinh dịch chính xác. ðây là chỉ tiêu quan trọng ñể ñánh giá