ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ HỒNG

HOÀN THIỆN CƠ CHẾ PHÂN BỔ, SỬ DỤNG NGÂN SÁCH
KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CỦA CÁC CƠ QUAN
TRUNG ƢƠNG VÀ ĐỊA PHƢƠNG Ở VIỆT NAM
(Nghiên cứu trƣờng hợp phần ngân sách nhà nƣớc)

LUẬN VĂN THẠC SĨ

CHUYÊN NGÀNH CHÍ NH SÁCH KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
MÃ SỐ: 60.34.70

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LÊ HỒNG

HOÀN THIỆN CƠ CHẾ PHÂN BỔ, SỬ DỤNG NGÂN SÁCH
KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CỦA CÁC CƠ QUAN
TRUNG ƢƠNG VÀ ĐỊA PHƢƠNG Ở VIỆT NAM
(Nghiên cứu trƣờng hợp phần ngân sách nhà nƣớc)
LUẬN VĂN THẠC SĨ
CHUYÊN NGÀNH CHÍ NH SÁCH KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
MÃ SỐ: 60.34.70


Lê Hồng

3


MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN .......................................................................................................................... 1
DANH MỤC CÁC VIẾT TẮT ............................................................................................... 6
DANH MỤC CÁC HÌNH ....................................................................................................... 7
DANH MỤC CÁC BẢNG ...................................................................................................... 8
PHẦN MỞ ĐẦU ...................................................................................................................... 9
CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN BỔ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO
KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ .............................................. Error! Bookmark not defined.
1.1. Cơ sở lý luận và đặc điểm hoạt động khoa học và công nghệError! Bookmark not
defined.
1.1.1. Một số khái niệm về khoa học và công nghệ ........ Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Đặc điểm của hoạt động khoa học và công nghệ .. Error! Bookmark not defined.
1.2. Cơ sở lý luận về đầu tƣ tài chính hoạt động khoa học và công nghệ.............. Error!
Bookmark not defined.
1.2.1. Khái niệm về ngân sách nhà nước ......................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Đặc điểm đầu tư tài chính cho khoa học và công nghệError! Bookmark not
defined.
1.3. Tổng quan về phân bổ, sử dụng ngân sách nhà nƣớc . Error! Bookmark not defined.
1.3.1. Dự toán ngân sách nhà nước và yêu cầu lập dự toán ngân sách trung ương.. Error!
Bookmark not defined.
1.3.2. Dự toán ngân sách nhà nước và yêu cầu lập dự toán ngân sách địa phương . Error!
Bookmark not defined.
Tiểu kết Chƣơng I ................................................................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG II THỰC TRẠNG PHÂN BỔ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC CHO KHOA

2.3.2. Những mặt được .................................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.3. Một số hạn chế, tồn tại .......................................... Error! Bookmark not defined.
2.3.4. Những khó khăn vướng mắc trong công tác xây dựng kế hoạch và quản lý nguồn
vốn đầu tư cho hoạt động khoa học và công nghệ .......... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết Chƣơng II ................................................................ Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG III MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ PHÂN BỔ NGÂN
SÁCH NHÀ NƢỚC CHO KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ. Error! Bookmark not defined.
3.1. Quan điểm, mục tiêu, định hƣớng nhiệm vụ phát triển khoa học và công nghệ
giai đoạn 2011-2020 ............................................................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Kinh nghiệm quản lý, sử dụng ngân sách nhà nƣớc cho khoa học và công nghệ ở
một số nƣớc ............................................................................ Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Kinh nghiệm ở Mỹ ................................................ Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Kinh nghiệm ở Cộng hòa Liên bang Đức ............. Error! Bookmark not defined.
3.2.3. Quản lý hoạt động khoa học và công nghệ của Úc và New Zealand ............. Error!
Bookmark not defined.
3.2.4. Chi nghiên cứu và phát triển theo nguồn cấp kinh phí và khu vực thực hiện Error!
Bookmark not defined.
3.3. Giải pháp về phân bổ, sử dụng ngân sách nhà nƣớc cho khoa học và công nghệ
................................................................................................. Error! Bookmark not defined.
3.3.1. Giải pháp tăng nguồn ngân sách nhà nước và đổi mới phân bổ ngân sách nhà nước
cho khoa học và công nghệ ............................................. Error! Bookmark not defined.
3.3.2. Đổi mới cơ chế phân bổ và sử dụng ngân sách nhà nước phát triển khoa học và
công nghệ......................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.3.3. Điều chỉnh cơ cấu chi giữa chi đầu tư phát triển khoa học và công nghệ và chi sự
nghiệp khoa học và công nghệ từ khối trung ương và địa phươngError! Bookmark not
defined.
3.3.4. Đẩy mạnh việc đổi mới cơ chế quản lý tài chính đối với đơn vị sự nghiệp khoa
học công lập ..................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.3.5. Hoàn thiện hệ thống các quỹ phát triển khoa học và công nghệError! Bookmark
not defined.

KH&CN

Khoa học và Công nghệ

NC&PT

Nghiên cứu và phát triển

NSNN

Ngân sách nhà nước

NSTƯ

Ngân sách trung ương

NSĐP

Ngân sách địa phương

HĐND

Hội đồng nhân dân

UBND

Ủy ban nhân dân

PTNTĐ



7


DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1. Quy trình xây dựng kế hoạch KH&CN ... Error! Bookmark not defined.
Hình 2.1. Ngân sách nhà nước đầu tư cho khoa học và công nghệ trong giai đoạn
từ 2006-2013 ........................................................... Error! Bookmark not defined.
Hình 2.2. Phân bổ NSNN cho KH&CN bình quân trong giai đoạn 2006-2013
................................................................................. Error! Bookmark not defined.

8


DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1. Tóm tắt quá trình R&D (nghiên cứu và triển khai)Error! Bookmark not
defined.
Bảng 2.1. Tổng hợp tình hình phân bổ ngân sách KH&CN giai đoạn 2006-2013
................................................................................. Error! Bookmark not defined.
Bảng 2.2. Cơ cấu chi cho KH&CN từ NSTU và NSĐPError!

Bookmark

not

defined.
Bảng 2.3. Cơ cấu chi cho KH&CN giữa ĐTPT và SNKHError! Bookmark not
defined.

công nghệ, Luật công nghệ cao, Luật sử hữu trí tuệ, Luật đầu tư, Luật Ngân sách
nhà nước và mới đây là Hiến pháp năm 2013 và Luật khoa học và công nghệ được
sửa đổi năm 2013.
Chính vì vậy, hoạt động KH&CN trong những năm qua đã có những bước
chuyển biến, đạt được một số tiến bộ và kết quả nhất định, đóng góp đáng kể cho
tăng trưởng kinh tế - xã hội, quốc phòng và an ninh, tạo ra nhiều sản phẩm hàng
hóa, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Kinh nghiệm của nhiều nước
đã và đang phát triển cho thấy đầu tư cho KH&CN là con đường ngắn nhất và hiệu
quả nhất cho phát triển của mỗi quốc gia. Mặt khác phát triển KH&CN nhằm mục
tiêu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phát triển kinh tế trí thức,
vươn lên trình độ tiên tiến của thế giới. Theo đánh giá của một số chuyên gia,
10


KH&CN đã đóng góp từ 10-30% giá trị gia tăng của sản phẩm. Do vậy, việc đầu tư
cho KH&CN trở nên hết sức quan trọng.
Ở nước ta, NSNN đầu tư cho KH&CN mỗi năm ở mức 2% NSNN. Tuy
nhiên, việc đầu tư NSNN cho KH&CN trong thời gian qua còn bộc lộ nhiều bất
cập như còn dàn trải, không tập trung; thiếu những nghiên cứu mang tính đột phá
trong sản xuất; tính ứng dụng của các nghiên cứu còn thấp hiệu quả chưa cao… Do
đó, việc lựa chọn đề tài: “Hoàn thiện cơ chế phân bổ, sử dụng ngân sách khoa học
và công nghệ của các cơ quan trung ương và địa phương ở Việt Nam” là cần thiết
nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng NSNN cho KH&CN, để KH&CN đóng góp thiết
thực cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Trên cơ sở thực hiện luận văn này, người viết thực hiện nghiên cứu chính
sách, pháp luật của Việt Nam về đầu tư cho KH&CN và phân bổ NSNN cho
KH&CN nói chung, kinh nghiệm của thế giới; điều tra, phân tích và qua đó nêu
một số kiến nghị cho việc hoàn thiện cơ chế phân bổ, sử dụng NSNN cho khoa
học, công nghệ của các cơ quan trung ương và địa phương ở Việt Nam.
2. Tổng quan tình hình nghiên cứu

hành Luật Ngân sách nhà nước.
12. Khoa học và công nghệ phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền
vững, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội 2012.
13. Những vấn đề lý luận và thực tiễn mới đặt ra trong tình hình hiện nay - Quản lý
ngân sách nhà nước, kinh nghiệm Việt Nam và các nước, tập 1, NXB Chính trị
quốc gia, Hà Nội 2008.
14. Khoa học và công nghệ Việt Nam 2013, NXB Khoa học và kỹ thuật, Hà Nội 2014,
trang 204, 205.
15. http://tiasang.com.vn/Default.aspx?tabid=77&News=1020&CategoryID=36.
16. Hội thảo Đầu tư và cơ chế tài chính phát triển khoa học và công nghệ, ngày
5/6/2012;
17. Vũ Cao Đàm, Tuyển tập các công trình đã công bố, Tập IV, Nghịch lý của khoa
học và giáo dục trong xã hội đương đại Việt Nam “Trò chơi hay chìa khóa trên
đường tới kinh tế thị trường”, trang 157.
18. Công văn số 842/ BKHCN-KHTC ngày 05/4/2012 của Bộ Khoa học và Công
nghệ. Tổng hợp tình hình phân bổ ngân sách cho KH&CN giai đoạn 2006-2011.
19. Báo cáo số 561/BC-UBKHCNMT13 ngày 19/11/2012 Báo cáo kết quả giám sát
việc thực hiện chính sách, pháp luật về đầu tư cho KH&CN giai đoạn 2006 - 2011.
20. Báo cáo số 752/BC-UBKHCNMT12 ngày 24/10/2009 Báo cáo giám sát về tổ
chức, hoạt động của các cơ sở nghiên cứu KH&CN, các PTNTĐQG và các khu
công nghệ cao.
12


21. Báo cáo của Bộ KH&CN tại phiên họp toàn thể lần thứ 9 Ủy ban KH,CN&MT
ngày 14/10/2014 tại Tp. Hồ Chí Minh.
22. Đề tài cấp cơ sở “Việc thực hiện nhiệm vụ và ngân sách cho KH&CN giai đoạn
2006-2011 ở các địa phương, phương hướng, nhiệm vụ và ngân sách cho KH&CN
của các địa phương giai đoạn 2011-2015: Phân tích, đánh giá và kiến nghị” của Vụ
Khoa học, Công nghệ và Môi trường, Văn phòng Quốc hội, 2013.

13


chuyên môn giúp Uỷ ban nhân dân quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ ở
địa phương.
37. Thông tư liên tịch số 93/2006/TTLT-BTC-BKHCN ngày 04/10/2006 của Bộ Tài
chính – Bộ KH&CN hướng dẫn chế độ khoán kinh phí của đề tài, dự án khoa học
và công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước.
38. Thông tư liên tịch số 44/2007/TTLT-BTC-BKHCN ngày 07/5/2007 của Bộ Tài
chính, Bộ KH&CN hướng dẫn định mức xây dựng và phân bổ dự toán kinh phí
đối với các đề tài, dự án khoa học và công nghệ có sử dụng ngân sách nhà nước.
39. Thông tư số 15/2011/TT-BTC ngày 09/02/2011 của Bộ Tài chính hướng dẫn thành
lập, tổ chức, hoạt động, quản lý và sử dụng quỹ phát triển khoa học và công nghệ
của doanh nghiệp.
40. Thông tư số 105/2012/TT-BTC ngày 25/6/2012 của Bộ Tài chính - Thông tư sửa
đổi, bổ sung Thông tư số 15/2011/TT-BTC ngày 09/02/2011 của Bộ Tài chính
hướng dẫn thành lập, tổ chức, hoạt động, quản lý và sử dụng quỹ phát triển khoa
học và công nghệ của doanh nghiệp.
41. Nghị quyết của Quốc hội về dự toán ngân sách nhà nước, Nghị quyết của Quốc
hội về phân bổ ngân sách sách Trung ương
 Nghị quyết số 47/2005/QH11 ngày 01/11/2005 của Quốc hội về dự toán ngân
sách nhà nước năm 2006;
 Nghị quyết số 48/2005/QH11 ngày 3/11/2005 của Quốc hội về phân bổ ngân
sách Trung ương năm 2006;
 Nghị quyết số 68/2006/QH11 ngày 31/10/2006 của Quốc hội về dự toán ngân
sách nhà nước năm 2007;
 Nghị quyết số 69/2006/QH11 ngày 3/11/2006 của Quốc hội về phân bổ ngân
sách Trung ương năm 2007;
 Nghị quyết số 08/2007/QH12 ngày 12/11/2007 của Quốc hội về dự toán ngân
sách nhà nước năm 2008;