ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐỖ THỊ HẰNG

SƠ ĐỒ HÓA KIẾN THỨC VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA MỘT SỐ
PHẦN MỀM TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ THẾ GIỚI CẬN ĐẠI
LỚP 10 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG (CHƢƠNG TRÌNH CHUẦN)

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN LỊCH SỬ)
Mã số: 60.14.01.11

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN VĂN NINH

HÀ NỘI - 2014


MỤC LỤC
Trang
Lời cảm ơn ...................................................................................................... i
Danh mục viết tắt ............................................................................................ ii
Mục lục ............................................................................................................ iii
Danh mục các bảng ......................................................................................... v
Danh mục các hình .......................................................................................... vi
MỞ ĐẦU ........................................................................................................ 1
7
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA SƠ ĐỒ HÓA
KIẾN THỨC VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA MỘT SỐ PHẦN MỀM TRONG

2.1. Vị trí, mục tiêu, nội dung kiến thức cơ bản phần lịch sử thế giới
Cận đại lớp 10 THPT (chương trình chuẩn) ..................................................48
2.1.1. Vị trí của khóa trình .............................................................................48
2.1.2. Mục tiêu của khóa trình.........................................................................49
2.1.3. Nội dung cơ bản của phần Lịch sử thế giới Cận đại lớp 10
THPT(chương trình chuẩn) .............................................................................51
2.2. Một số biện pháp xây dựng sơ đồ hóa kiến thức trong dạy học Lịch
sử ở trường phổ thông với sự hỗ trợ của một số phần mềm dạy học .............55
2.2.1. Các bước tạo sơ đồ trên phần mềm PowerPoint………………….
55
2.2.2. Các bước tạo sơ đồ trên phần mềm Mindmap ......................................56
2.3. Sử dụng sơ đồ hóa kiến thức với sự hỗ trợ của một số phần mềm dạy học
trong dạy học Lịch sử thế giới Cận đại lớp 10 THPT (chương trình chuẩn) ...............58
2.3.1. Sơ đồ hóa kiến thức trong dạy - học kiến thức mới ..............................59
2.3.2. Sơ đồ hóa kiến thức trong củng cố, ôn tập............................................73
2.3.3. Sơ đồ hóa kiến thức trong kiểm tra, đánh giá ......................................78
2.4. Thực nghiệm sư phạm ..............................................................................84
2.4.1. Mục đích thực nghiệm ..........................................................................84
2.4.2. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm ........................................................85
2.4.3. Nội dung và phương pháp thực nghiệm ................................................85
2.4.4. Kết quả thực nghiệm .............................................................................86
KẾT LUẬN ....................................................................................................88
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO .....................................................91
PHỤ LỤC .......................................................................................................95


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong thời đại toàn cầu hóa, khối lượng tri thức khoa học được khám phá ra
ngày một tăng như vũ bão. Trong sự phát triển chung đó, thì kiến thức lịch sử có

tượng học sinh cụ thể của mình. Quan điểm dạy học tích cực chi phối đến
toàn bộ tiến trình dạy học: từ việc xây dựng mục tiêu, nội dung đến lựa chọn
cách thức tổ chức dạy học. Người học phải nâng cao được năng lực tự học, tự
nghiên cứu, tự phát triển và có khả năng đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của
giáo viên và của xã hội.
Bên cạnh đó, CNTT ngày nay đang diễn ra rất nhanh và mạnh đặc biệt
trong lĩnh vực giáo dục nó đang ngày càng chứng tỏ ưu thế của mình, nó
đang trở thành một phương tiện phổ biến trong quá trình dạy học. Đối với
môn Lịch sử, việc thiết kế các dạng sơ đồ với sự trợ giúp của công nghệ
thông tin tạo thêm tính sinh động, hình ảnh giúp học sinh hào hứng, hứng thú
khi học tập và có thể sẽ yêu thích môn học hơn. Đây cũng chính là một yếu tố
góp phần nâng cao chất lượng hiệu quả giờ lên lớp, nâng cao hiệu quả dạy
học như tinh thần đổi mới của giáo dục. Thêm vào đó, do đặc trưng của môn
Lịch sử, học sinh không thể trực tiếp tri giác được các sự kiện, hiện tượng
lịch sử đã xảy ra, không thể tái hiện lịch sử trong phòng thí nghiệm nên việc
sử dụng sơ đồ hóa kiến thức có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin trong dạy
học là một điều rất cần thiết.
Trong chương trình THPT, nội dung kiến thức phần Lịch sử thế giới Cận
đại lớp 10 (chương trình chuẩn) là tương đối nhiều, khó, phức tạp, đòi hỏi
tính khái quát cao mà số tiết trên lớp thì không nhiều. Vì vậy, cải tiến phương
pháp dạy học là việc làm hết sức cần thiết và đó cũng là thách thức mới đối
với cả giáo viên và học sinh vì chúng ta đã quen với phương pháp truyền
thống “giáo viên là trung tâm”, học sinh thụ động ghi chép dù không hiểu
không thích thú gì.
Tuy nhiên, việc đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi cố gắng của cả
giáo viên, học sinh và nhà quản lí. Nhưng có lẽ, nhân tố quan trọng nhất
chính là giáo viên, những người trực tiếp thể hiện tinh thần đổi mới nói trong
từng tiết học. Vì vậy, việc lựa chọn phương pháp dạy học cho phù hợp với

2

4.1. Khách thể nghiên cứu: là quá trình dạy học phần Lịch sử thế giới Cận
đại lớp 10 ở trường THPT.
3


4.2. Đối tượng nghiên cứu: là phương pháp dạy học môn Lịch sử lớp 10
THPT phần Lịch sử thế giới Cận đại bằng sơ đồ hóa kiến thức với sự hỗ trợ
của một số phần mềm dạy học.
5. Vấn đề nghiên cứu
Sử dụng sơ đồ hóa kiến thức với sự hỗ trợ của một số phần mềm dạy học
có góp phần phát huy tính chủ động tích cực của học sinh, nâng cao chất
lượng dạy học môn Lịch sử ở trường THPT không? Nếu dùng được thì cần
phải làm thế nào đối với học sinh lớp10?
6. Giả thuyết khoa học
Trong quá trình dạy học lịch sử nếu giáo viên tiến hành sử dụng sơ đồ hóa
kiến thức trong dạy học lịch sử với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học theo
những biện pháp luận văn nghiên cứu và đề xuất sẽ góp phần phát huy tính
chủ động tích cực của học sinh, nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử ở
trường THPT.
7. Phạm vi nghiên cứu
Về nội dung: đề tài tập trung nghiên cứu phương pháp dạy học môn Lịch
sử bằng sơ đồ hóa kiến thức với sự hỗ trợ của một số phần mềm dạy học đối
với lớp 10 THPT phần Lịch sử thế giới Cận đại.
Về hình thức tổ chức dạy học: tập trung vào bài học nội khóa.
Giới hạn phần mềm: Trong hai phần mềm: Powerpoint, Mindmap.
Về phạm vi điều tra, khảo sát thực trạng và thực nghiệm: tiến hành tại lớp
10 trên 3 trường THPT thuộc địa bàn huyện Đan Phượng gồm: THPT Đan
Phượng, THPT Hồng Thái, THPT Tân Lập.
8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
8.1. Ý nghĩa khoa học: Chỉ ra được những thành công và mặt hạn chế khi sử

nhằm phát huy tính chủ động tích cực của học sinh, nâng cao chất lượng dạy
học môn Lịch Sử ở trường THPT.

5


10. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính
luận văn được trình bày trong 2 chương:
Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc sơ đồ hóa kiến thức trong
dạy học Lịch sử ở trường trung học phổ thông với sự hỗ trợ của một số phần
mềm dạy học.
Chƣơng 2. Xây dựng và sử dụng sơ đồ hóa kiến thức với sự hỗ trợ của một
số phần mềm trong dạy học Lịch sử thế giới Cận đại lớp 10 trung học phổ
thông (chương trình chuẩn).

6


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Alecxeep (1976), Phát triển tư duy học sinh. Nxb Giáo dục Hà Nội.
2. Châu Vân Anh (2010), Sử dụng bản đồ tư duy rèn luyện một số kỹ
năng học tập cho học sinh. Tạp chí thiết bị giáo dục, số 63.
3. Bô ̣ GD & ĐT (2010), Hướng dẫn thực hiê ̣n chuẩn kiế n thức, kĩ năng môn
Lịch sử lớp 10. Nxb Giáo du ̣c Viê ̣t Nam.
4. Bô ̣ GD & ĐT, Lịch sử 10. NxbGD.
5. Bô ̣ GD & ĐT, Sách giáo viên Li ̣ch sử 10. NxbGD.
6. Đỗ Thanh Bình (1996), Một số vấn đề về Lịch sử thế giới, Nxb, Giáo
dục, Hà Nội.
7. Nguyễn Thi Côi

́ h tri ̣Quố c gia, Hà Nội.
20. Đảng Cô ̣ng Sản Viêṭ Nam (2011), Văn kiê ̣n Đại hội đại biểu toàn quố c
lầ n XI. Nxb Chính tri ̣Quố c gia, Hà Nội.
21. Hà Minh Đức (2012), Hướng dẫn học sinh học tập môn Lịch sử với sự hỗ
trợ của phần mềm Mindmap (Vận dụng vào dạy học các cuộc CMTS thời
cận đại, lớp 10 THPT – chương trình chuẩn), Luận văn thạc sĩ khoa học
giáo dục, Đại học Sư phạm, Hà Nội.
22. Phạm Minh Hạc, Phạm Hoàng Gia, Trần Trọng Thủy, Nguyễn
Quang Uốn (1998), Tâm lí học. Nxb Giáo du ̣c, Hà Nội.
23. Vũ Quang Hiển – Hoàng Thanh Tú (2014), Phương pháp dạy học môn
Lịch sử ở trường phổ thông. Nxb Đại học Quốc gia, HN.
24. Đặng Thành Hƣng (2002), Dạy học hiện đại – lí luận , biê ̣n pháp , kĩ
thuật. Nxb Đại học Quốc gia, Hà Nội.
25. Nguyễn Mạnh Hƣởng (2006), Sử dụng CNTT và truyền thông vào
DHLS ở trường phổ thông, Tạp chí Giáo dục (133).
26. Nguyễn Mạnh Hƣởng (2009), Thiết kế giáo án điện tử môn lịch sử theo
hướng phát huy tính tích cực của học sinh, Tạp chí thiết bị giáo dục (48).
27. Nguyễn Mạnh Hƣởng (2010), Đặc trưng của việc dạy – học lịch sử và
con đường hình thành kiến thức cho học sinh với sự hỗ trợ của CNTT,
Tạp chí Giáo dục (235).
28. Nguyễn Mạnh Hƣởng (2011), Nâng cao chất lượng DHLS ở trường
THPT với sự hỗ trợ của CNTT. Luận án tiến sĩ, Đại học Sư phạm,
Hà Nội.
29. Nguyễn Mạnh Hƣởng (2012), Rèn luyện kĩ năng học tập môn lịch sử cho
học sinh bằng phần mềm SĐTD. Tạp chí Giáo dục, số 286.
30. J.F Khalamôp (1979), Phát huy tính tích cực của học sinh như thế nào ?

8



Quốc gia, Hà Nội.
41. Phan Ngo ̣c Liên, Vũ Thị Ngọc Anh (2002), Tài liệu tập huấn dạy và học
tích cực môn Lịch sử.
42. Phan Ngo ̣c Liên (chủ biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thi Côi
(2009),
̣
Phương pháp dạy học Li ̣ch sử, tập 1. Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội.
43. Phan Ngo ̣c Liên (chủ biên), Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thi Côi
(2009),
̣
Phương pháp dạy học Li ̣ch sử, tập 2. Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội.
44. Luâ ̣t giáo du ̣c (2010).

9


45. Phạm Hữu Lữ, Phan Ngo ̣c Liên, Nguyễn Thị Thƣ, Đặng Thị Thanh Tịnh
(1985), Tư liệu giảng dạy lịch sử thế giới cận đại. Nxb Giáo du ̣c, Hà Nội.
46. Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt (1987), Giáo dục học, tập 1. Nxb Giáo dục,
Hà Nội.
47. Đ. N. Nikiphôrốp (1964), Nguyên tắc trực quan trong giảng dạy lịch sử.
Nxb Matxcơva.
48. Vũ Dƣơng Ninh, Nguyễn Văn Hồng (1999), Lịch sử thế giới cận đại.
Nxb Giáo du ̣c, Hà Nội.
49. M.N. Sacđacố p (1970), Tư duy học sinh. Nxb Giáo du ̣c, Hà Nô ̣i.
50. N.V. Savin (1983), Giáo dục học, tập 1. Nxb Giáo du ̣c, Hà Nội.
51. Hoàng Thanh Tú (2012), Phương pháp ôn tập Lịch sử ở trường phổ
thông một số vấn đề lý luận và thực tiễn. Nxb Đại học Quốc Gia Hà Nội.
52. Trịnh Đin
̀ h Tùng (1999), Phương pháp sử dụng ĐDTQ nhằm phát huy