ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRỊNH THỊ HỒNG HẠNH

VẬN DỤNG QUY TRÌNH BÀI HỌC TRONG MÔ HÌNH
TRƯỜNG HỌC MỚI VIỆT NAM (VNEN) VÀO VIỆC DẠY HỌC
ĐỌC HIỂU VĂN BẢN NHẬT DỤNG Ở LỚP 7

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN

HÀ NỘI- 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRỊNH THỊ HỒNG HẠNH

VẬN DỤNG QUY TRÌNH BÀI HỌC TRONG MÔ HÌNH
TRƯỜNG HỌC MỚI VIỆT NAM (VNEN) VÀO VIỆC DẠY HỌC
ĐỌC HIỂU VĂN BẢN NHẬT DỤNG Ở LỚP 7

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM NGỮ VĂN

Chuyên ngành:Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Ngữ Văn

Mã số: 60 14 01 11

Giảng viên hướng dẫn: TS. Phạm Minh Diệu



Chương 1- Cơ sở khoa học của việc vận dụng quy trình VNEN
vào dạy học đọc hiểu văn bản nhật dụng ở lớp 7 …………...

6

1.1- Cơ sở lí luận…………………………………………………………...

6

1.1.1- Một số khái niệm……………………………….……………...

6

1.1.2- Mô hình trường học mới Việt Nam (VNEN) và quy trình
bài học của VNEN………………………………………………..

8

1.1.3- Đặc điểm của văn bản nhật dụng và các bài đọc văn bản
nhật dụng ở lớp 7…………………………….…………………...

12

1.1.4- Đặc điểm tâm sinh lí HS lớp 7 liên quan đến việc áp dụng
quy trình bài học VNEN vào dạy đọc hiểu văn bản nhật dụng

15

1.2. Cơ sở thực tiễn ………………………………………………………


2.2.1- Đề xuất quy trình …………………………………………………

28

2.2.2- Thể hiện quy trình qua khung giáo án và giáo án minh họa…

35

2.3- Những điểm mới và lưu ý khi ứng dụng ………………………….

49

2.4- Tiểu kết chương 2……………………………………………………

51

Chương 3- Thực nghiệm sư phạm…………………………………

52

3.1- Mục đích, đối tượng, nội dung, địa bàn thực nghiệm…………..

52

3.2- Phương pháp và quy trình thực nghiệm…………………………

53

3.3- Những công việc cụ thể và kết quả thực nghiệm ………………


3.4- Tiểu kết chương 3……………………………………………………

74

Kết luận…………………………………………………………...…

76

Tài liệu tham khảo………………………………………………………

79

Phụ lục………………………………………………………….................

81

ii


MỞ ĐẦU

1. Lí do chọn đề tài
1.1- Mô hình trường học mới Việt Nam (VNEN) là một đề án đang trong
giai đoạn thí điểm, được Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai từ năm học 20102011 ở Tiểu học và hiện nay đang thực hiện ở cấp THCS. Đây là một trong
những mô hình dạy học có nhiều ưu điểm, do đó, ngoài việc thí điểm, các
trường vẫn có thể vận dụng mô hình này vào thực tế dạy học ở các cấp, ngay
cả đối với CT và SGK hiện hành. Đặc biệt, áp dụng mô hình này sẽ tạo điều
kiện để thực hiện tốt việc đổi mới CT và SGK sau 2015.
1.2. Văn bản nhật dụng là những bài viết có nội dung gần gũi, bức thiết

làm văn đã giảng dạy một số văn bản hành chính – công vụ (18, tr. 7-34).
Trước CCGD (1982), CT cấp 1, 2 chủ yếu dạy viết đơn từ, biên bản, thư
từ, sau CCGD, HS được học nhiều kiểu văn bản như: thư, tờ khai in sẵn (lớp
4), báo cáo thống kê, chương trình hoạt động (lớp 5).v.v...
Từ CT- 2000, khái niệm văn bản nhật dụng mới chính thức hình thành.
Môn Tiếng Việt (Tiểu học) đưa vào sách từ Tiếng Việt lớp 2 đến lớp 5 các
dạng cụ thể sau: lập thời gian biểu; lập danh sách lớp; viết đơn; điền vào giấy
tờ in sẵn; tập đề vào phong bì thư…
Về các công trình nghiên cứu, có các giáo trình và tài liệu hướng dẫn GV
trong dạy học văn bản nhật dụng từ bậc Tiểu học đến cấp THCS và THPT. Ở
Tiểu học có một số công công trình như: Đánh giá kết quả học tập ở Tiểu học
(nhiều tác giả), NXB Giáo dục (2006); Đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu
học (nhiều tác giả) (Dự án phát triển GV Tiểu học), NXB Giáo dục Hà Nội,
2008; GS TS. Lê Thị Phương Nga, Phương pháp dạy học ở Tiểu học, NXB
Giáo dục, Hà Nội, 2008…
Ở cấp THCS và THPT, đáng quan tâm nhất là cuốn giáo trình Làm văn
của nhóm tác giả do PGS TS. Đỗ Ngọc Thống làm chủ biên. Cuốn sách này
đã khảo cứu tình hình nghiệm cứu trong nước và trên thế giới, đưa ra những
2


quan niệm, cách hiểu có tính thuyết phục. Theo các tác giả, dùng thuật ngữ
văn bản ứng dụng là phù hợp hơn cả (so với các thuật ngữ khác như: văn bản
thường ngày, văn bản hành chính, văn bản điều hành…), và đây là cách dùng
theo CT của Trung Quốc (18, tr. 277- 286).
Trong khi đó, trên phương diện Đọc hiểu, CT và SGK Ngữ văn -2000
cũng đưa vào một số văn bản nhật dụng, bên cạnh các văn bản nghệ thuật, coi
văn bản nhật dụng như một “kiểu loại” văn bản, xếp ngang hàng với các thể
loại văn học khi sử dụng nó để cấu thành một bộ phận của CT đọc hiểu.
Tuy nhiên, trong các giáo trình hiện có tại các cơ sở đào tạo GV trên cả

3.1- Đối tượng:
Đề tài này chọn đối tượng nghiên cứu là quá trình dạy học văn bản nhật
dụng ở THCS, tập trung vào trọng điểm là quy trình dạy học.
3.2- Phạm vi nghiên cứu:
a- Về lí thuyết, đề tài chỉ vận dụng kết quả nghiên cứu của các chuyên
ngành: Tâm lí học, Giáo dục học, Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn
Ngữ văn để đề xuất các biện pháp đổi mới quy trình dạy học văn bản nhật
dụng ở lớp 7 mà không bàn tới các vấn đề lí thuyết có liên quan.
b- Về thực tiễn, chúng tôi chỉ tiến hành khảo sát và thực nghiệm tại
Trường Cao đẳng Múa Việt Nam và 03 trường THCS thuộc địa bàn Thành
phố Hà Nội là: Trường THCS Hai Bà Trưng, Trường THCS Nghĩa Tân,
Trường THCS Lê Quý Đôn.
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Mục đích
Xây dựng quy trình dạy học các bài đọc hiểu văn bản nhật dụng trên tinh
thần ứng dụng mô hình trường học mới Việt Nam (VNEN).
4.2. Nhiệm vụ
a- Xác định cơ sở khoa học, gồm cơ sở lí luận và cơ sở thực tế để đề xuất
quy trình dạy học đối với các bài học văn bản nhật dụng ở lớp 7 theo hướng
ứng dụng VNEN.
4


b- Đề xuất quy trình dạy học các bài học văn bản nhật dụng ở lớp 7
c- Thực nghiệm sư phạm để khẳng định tính khả thi và tính hiệu quả của
quy trình đề xuất.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để đạt được mục đích trên, luận văn đã sử dụng một số phương pháp
nghiên cứu sau đây:
5.1- Các phương pháp nghiên cứu lí luận, gồm: phân tích– tổng hợp.

3. Bộ Giáo dục và Đào tạo (Vụ THPT- Dự án Mô hình trường học mới
Việt Nam) (2014), Hướng dẫn học Ngữ văn 6 tập 1 và 2 (Tài liệu thí điểm),
NXB. Giáo dục, Hà Nội.
4. Bộ Giáo dục và Đào tạo (Vụ THPT- Dự án Mô hình trường học mới
Việt Nam) (2014), Tài liệu Hướng dẫn GV môn Ngữ văn lớp 6 (Tài liệu thí
điểm), NXB. Giáo dục, Hà Nội.
5. Bộ Giáo dục và Đào tạo (Vụ THPT- Dự án Mô hình trường học mới
Việt Nam) (2014), Tổ chức lớp học theo mô hình trường học mới Việt Nam
(Tài liệu thí điểm), NXB. Giáo dục, Hà Nội, 2014.
6. Bộ Giáo dục và Đào tạo (Vụ THPT- Chương trình phát triển giáo dục
Trung học) (2014), Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả
học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh môn Ngữ văn cấp THCS
(Lưu hành nội bộ), Hà Nội.
7. Bộ Giáo dục và Đào tạo (Vụ THPT- Dự án Mô hình trường học mới
Việt Nam) (2014), Tài liệu tập huấn dạy học theo mô hình trường học mới
Việt Nam (Tài liệu thí điểm), NXB. Giáo dục, Hà Nội.
8. Phạm Minh Hạc, Phạm Hoàng Gia, Trần Trọng Thủy, Nguyễn Quang
Uẩn (1997), Tâm lí học, NXB. Giáo dục, Hà Nội.
9. Nguyễn Văn Hộ (2002), Lí luận dạy học, NXB. Giáo dục, Hà Nội.

6


10. Nguyễn Thanh Hùng (2011), Kĩ năng đọc hiểu văn, NXB. ĐHSP, Hà
Nội.
11. Phan Trọng Luận (2012), Phương pháp dạy học Văn tập 1 và 2,
NXB. ĐHSP, Hà Nội.
12. Phan Trọng Luận (Chủ biên) (2009), Thiết kế bài học Ngữ văn 10,
NXB. Giáo dục, Hà Nội.
13. Nguyễn Khắc Phi (Tổng chủ biên) (2013), Ngữ văn 7 tập 1 và 2