y
o

c u -tr a c k

.c

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

CHU HỒNG UY

QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC
ĐỐI VỚI THỊ TRƢỜNG BẢO HIỂM NHÂN THỌ
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015

.d o

m

o

w

w

O
W

!

h a n g e Vi
e

N

PD

!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e


Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. LÊ THỊ HỒNG ĐIỆP

Hà Nội – 2015

.d o

m

o

w

w

w

.d o

C

lic

k

PD

!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

er

F-


.d o

C

lic

k

to

bu

y
bu
to
k
lic
C

w

w

w

N

O
W



XC

er

F-

c u -tr a c k

.c


y
o

c u -tr a c k

.c

LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành chƣơng trình cao học và viết luận văn này

, tôi đã nhận

đƣợc sự hƣớng dẫn , giúp đỡ và góp ý nhiệt tình của quý thầy cô Trƣờng Đại
học Kinh tế - Đa ̣i ho ̣c Quố c gia Hà Nội.
Trƣớc hết, tôi xin chân thành cảm ơn đến quý thầy cô trƣờng Đại học
Kinh tế, đã tận tình hƣớng dẫn, giúp đỡ cho tôi trong quá trình học tập.
Tôi xin gửi lời biết ơn sâu sắc đến TS. Lê Thị Hồng Điệp đã dành rất
nhiều thời gian và tâm huyết hƣớng dẫn nghiên cứu và giúp tôi hoàn thành

bu
to
k
lic
C

w

w

w

N

O
W

!

h a n g e Vi
e

N

PD

!

XC


o

c u -tr a c k

.c

TÓM TẮT LUẬN VĂN
Tên luận văn: Quản lý Nhà nƣớc đối với thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ Việt
Nam hiện nay.
Tác giả: Chu Hồng Uy
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế.
Bảo vệ năm: 2015
Giáo viên hƣớng dẫn: TS. Lê Thị Hồng Điệp
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cƣ́u những vấn đề lý luận về hoạt động quản lý của
Nhà nƣớc đối với thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ và phân tić h thƣ̣c tra ̣ng hoạt
đô ̣ng quản lý thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ Viê ̣t Nam, đề tài nhằm đƣa ra một
số giải pháp để tăng cƣờng hoạt động quản lý Nhà nƣớc giúp cho thị trƣờng
bảo hiểm nhân thọ phát triển an toàn, lành mạnh và bền vững.
Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về hoạt động quản lý Nhà nƣớc đối
với thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ;
- Phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động quản lý của Nhà nƣớc đối
với thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ;
- Đề xuất giải pháp nhằm tăng cƣờng hoạt động quản lý của Nhà nƣớc
đối với thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ.
Những đóng góp mới của luận văn:
- Thứ nhất, luận văn đã tổng quan đƣợc một số nghiên cứu tiêu biểu
về quản lý Nhà nƣớc đối với thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ Việt Nam và kết

k
lic
C

w

w

w

N

O
W

!

h a n g e Vi
e

N

PD

!

XC

er


c u -tr a c k

.c

nhƣ nguyên nhân dẫn tới những bất cập trong quản lý Nhà nƣớc đối với sự
phát triển của thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ Việt Nam và đƣa ra các giải
pháp nhằm tăng cƣờng hoạt động quản lý Nhà nƣớc đối với thị trƣờng bảo
hiểm nhân thọ Việt Nam;
- Thứ hai, luận văn đã hệ thống hóa đƣợc cơ sở lý luận về hoạt động
quản lý Nhà nƣớc đối với thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ và tổng kết đƣợc kinh
nghiệm quản lý Nhà nƣớc đối với thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ ở một số quốc
gia tiêu biểu trên thế giới;
- Thứ ba, luận văn đã phân tích và đánh giá đƣợc thực trạng hoạt động
quản lý nhà nƣớc đối với thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ Việt Nam giai đoạn
2007 -2013;
- Thứ tƣ, luận văn đã đề xuất đƣợc một số giải pháp nhằm tăng cƣờng
hoạt động quản lý Nhà nƣớc đối với thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ Việt Nam
trong thời gian tới.

.d o

m

o

w

w

w


!

h a n g e Vi
e

N

PD

!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w


1.1.1 Tình hình nghiên cứu cơ sở lý luận về thị trường bảo hiểm nhân thọ
và quản lý Nhà nước đối với thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam ...... 6
1.1.2 Tình hình nghiên cứu về thực tế hoạt động quản lý Nhà nước đối
với thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam ............................................... 7
1.1.3 Vấn đề đặt ra đối với các nghiên cứu về quản lý nhà nước đối với
thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam ..................................................... 9
1.2 Những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý Nhà nƣớc đối với thị trƣờng
bảo hiểm nhân thọ ........................................................................................ 10
1.2.1. Các khái niệm ................................................................................. 10
1.2.2. Tầm quan trọng của quản lý Nhà nước đối với hoạt động của thị
trường bảo hiểm nhân thọ ........................................................................ 15
1.2.3. Nội dung quản lý Nhà nước đối với thị trường bảo hiểm nhân thọ..... 18
1.2.4. Các yếu tố tác động tới hoạt động quản lý Nhà nước đối với thị
trường bảo hiểm nhân thọ ........................................................................ 34
1.3. Kinh nghiệm quản lý Nhà nƣớc đối với thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ ở
một số quốc gia ............................................................................................ 38

.d o

m

o

w

w

w

.d o


h a n g e Vi
e

N

PD

!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD


2.2.2 Nguồn dữ liệu .................................................................................. 49
2.2.3 Xử lý dữ liệu .................................................................................... 51
2.3 Phƣơng pháp nghiên cứu định lƣợng..................................................... 52
2.3.1 Mục tiêu ........................................................................................... 52
2.3.2 Thu thập và xử lý dữ liệu ................................................................. 52
Chƣơng 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC ĐỐI
VỚI THỊ TRƢỜNG BẢO HIỂM NHÂN THỌ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN
2007 - 2013...................................................................................................... 55
3.1. Khát quát về thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ Việt Nam ......................... 55
3.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển thị trường bảo hiểm nhân thọ
Việt Nam................................................................................................... 55
3.1.2. Hoạt động kinh doanh trên thị trường bảo hiểm Việt Nam giai đoạn
2007 - 2013 ............................................................................................... 57
3.2. Thực trạng hoa ̣t đô ̣ng quản lý Nhà nƣớc đố i với thị trƣờng bảo hiểm
nhân thọ Viê ̣t Nam ....................................................................................... 62

.d o

m

o

w

w

w

.d o


h a n g e Vi
e

N

PD

!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

4.2 Những giải pháp cơ bản nhằm tăng cƣờng hoạt động quản lý thị trƣờng
bảo hiểm nhân thọ Việt Nam hiện nay ...................................................... 100
4.2.1 Hoàn thiện hệ thống các quy định pháp lý quản lý thị trường bảo
hiểm Việt Nam ........................................................................................ 100
4.2.2. Hoàn thiện mô hình quản lý, giám sát thị trường bảo hiểm Việt
Nam theo hướng hợp nhất ...................................................................... 103
4.2.3 Phát triển nguồn nhân lực của các cơ quan quản lý Nhà nước ... 104
4.2.4 Hoàn thiện hoạt động tổ chức và thực hiện quản lý thị trường bảo
hiểm nhân thọ Việt Nam ......................................................................... 107
4.2.5 Hiện đại hóa cơ sở vật chất, kỹ thuật và công nghệ thông tin phục
vụ công tác quản lý................................................................................. 109

.d o

m

w

o

o

c u -tr a c k

w

w

.d o


h a n g e Vi
e

N

PD

!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

w

w

.d o

C

lic

k

to

bu

y
bu
to
k
lic
C

w

w

w

N


w

PD

XC

er

F-

c u -tr a c k

.c


y
o

c u -tr a c k

.c

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

STT

Từ viết tắt

Nguyên nghĩa

TTBHNT

Thị trƣờng bảo hiểm
Thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ

i

.d o

m

o

w

w

w

.d o

C

lic

k

to

bu

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

er

F-

c u -tr a c k

.c


Bảng 3.4.

5.

Bảng 3.5. Số tiền chi trả tiền bảo hiểm giai đoạn 2007-2013.

6.

Bảng 3.6.

7.

Bảng 3.7.

Vốn chủ sở hữu và Tổng tài sản thị trƣờng BHNT
V N (2007-2013).
Dự phòng nghiệp vụ TTBHBHNT giai đoạn
2007 – 2012.
Tổng đầu tƣ thị trƣờng BHNT VN giai đoạn
2007 – 2013.

Hiệu quả hoạt động kinh doanh của các doanh
nghiệp bảo hiểm nhân thọ (2009-2012).
Khả năng thanh toán DN BHNT giai đoạn 20082012.

ii

Trang
56
57


bu

y
bu
to
k
lic
C

w

w

w

N

O
W

!

h a n g e Vi
e

N

PD


.c


y
o

c u -tr a c k

.c

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ

STT

Hình

Nội dung
Mô hình tổ chức quản lý thị trƣờng tài chính theo

Trang

1.

Hình 1.1.

2.

Hình 1.2.

Mô hình quản lý theo chức năng.


7.

Hình 1.7.

8.

Hình 1.8.

9.

Hình 3.1.

Mô hình giám sát thị trƣờng bảo hiểm Việt Nam.

68

10.

Hình 3.2.

Sơ đồ bộ máy Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm.

71

11.

Hình 4.1.

Mô hình giám sát tài chính hợp nhất.


.d o

m

o

w

w

w

.d o

C

lic

k

to

bu

y
bu
to
k
lic


F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

er

F-

c u -tr a c k

.c


y
o

c u -tr a c k


1

.d o

m

o

w

w

w

.d o

C

lic

k

to

bu

y
bu
to
k

W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

er

F-

c u -tr a c k

.c


y
o

c u -tr a c k

Nhà nước đối với thị trường bảo hiểm nhân thọ ở Viê ̣t Nam hiện nay” làm
đề tài luận văn thạc sỹ, chuyên ngành Quản lý kinh tế.
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cƣ́u của đề tài

2

m

o

w

w

w

.d o

C

lic

k

to

bu

y
bu


O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

er

F-

c u -tr a c k

.c


y
o

Giai đoạn 2007 - 2013 và tầm nhìn đến năm 2020 cũng là giai đoạn
TTBHNT Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức sau khi gia nhập
WTO: các DNBH muốn tồn tại và phát triển cần khẳng định mình, hoạt động
QLNN cần hoàn thiện để đáp ứng các yêu cầu của hội nhập quốc tế cũng nhƣ
giúp TTBHNT VIệt Nam phát triển lành mạnh.

3

.d o

m

o

w

w

w

.d o

C

lic

k

to



XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

er

F-

c u -tr a c k

.c

là hoạt động giám sát của nhà nƣớc đối với thị trƣờng bảo hiểm nhân thọ.
4. Những đóng góp mới của luận văn
- Thứ nhất, luận văn đã tổng quan đƣợc một số nghiên cứu tiêu biểu về
quản lý Nhà nƣớc đối với TTBHNT Việt Nam và kết luận đƣợc chƣa có công
trình nào đi sâu phân tích, đánh giá toàn diện về thực trạng QLNN đối với
TTBHNT cũng nhƣ nguyên nhân dẫn tới những bất cập trong QLNN đối với
sự phát triển của TTBHNT Việt Nam và đƣa ra các giải pháp nhằm tăng

4

.d o

m

o

w

w

w

.d o

C

lic

k



!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

er

F-

c u -tr a c k

nghiệm thực tiễn về hoạt động quản lý Nhà nƣớc đối với thị trƣờng bảo hiểm
nhân thọ
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu
Chƣơng 3: Thực trạng hoạt động quản lý Nhà nƣớc đối với thị trƣờng bảo
hiểm nhân thọ Việt Nam giai đoạn 2007 - 2013
Chƣơng 4: Giải pháp tăng cƣờng hoạt động quản lý Nhà nƣớc đối với thị
trƣờng bảo hiểm nhân thọ Việt Nam

5

.d o

m

o

w

w

w

.d o

C

lic

k



!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

er

F-

c u -tr a c k

thống giám sát Tài chính Việt Nam” - Kỷ yếu hội thảo khoa học (2009), nhà
xuất bản Thống kê đã phân tích các mô hình QLNN nhƣ mô hình thể chế, mô
hình theo chức năng, mô hình quản lý lƣỡng đỉnh, mô hình quản lý hợp nhất
từ đó đánh giá ƣu và nhƣợc điểm từng mô hình. Công trình “Hội nhập tài
chính quốc tế và những vấn đề đặt ra cho hệ thống giám sát Tài chính Việt
Nam” cũng giới thiệu mô hình quản lý Nhà nƣớc của một số nƣớc nhƣ Trung
Quốc, Pháp, Philippines, Hàn Quốc, phân tích sự phù hợp cũng nhƣ nhƣợc

6

.d o

m

o

w

w

w

.d o

C

lic

k



!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

er

F-

c u -tr a c k

hoạt động QLNN đối với TTBHNT Việt Nam giai đoạn trƣớc 2006.
- Trong công trình “Giám sát an toàn tài chính đối với các doanh nghiệp
bảo hiểm ở Việt Nam” của PGS.TS. Hoàng Trần Hậu - Học viện Tài chính và
Ths. Nguyễn Tiến Hùng - Trƣờng Đại ho ̣c Kinh tế TP.HCM đăng trên Tạp chí
Phát triển và hội nhập số tháng 7-8/2014 đã đi sâu phân tích nội dung quản lý
Nhà nƣớc về tài chính đối với DNBH: kiểm tra các tiêu chuẩ n, điề u kiện về tài
chính cho DNBH kinh doanh bảo hiểm; Quản lý, giám sát trong quá trình hoạt
động (Khả năng thanh toán, dự phòng nghiệp vụ, hoạt động đầu tƣ). Các tác giả

7

.d o

m

o

w

w

w

.d o

C

lic

k

PD

!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

er

F-


hoàn thiện mô hình QLNN đối với TTBHNT Việt Nam;
- Vấn đề QLNN đối với TTBHNT Việt Nam chƣa đƣợc đánh giá toàn
diện trong các luận văn thạc sỹ, chƣa có đề tài luận văn thạc sỹ chỉ tập trung
nghiên cứu sâu về QLNN đối với TTNHNT. Các đề tài luận văn thạc sỹ trong
lĩnh vực BHNT chủ yếu tập trung giải quyết các vấn đề về Quản trị kinh
doanh trong chính các DNBHNT, vấn đề QLNN đối với TTBHNT chỉ đƣợc
đề cập nhƣ một trong những yếu tố tác động đến hoạt động kinh doanh của
DNBHNT và các tác giả nêu các khuyến nghị nhằm tạo ra môi trƣờng pháp lý
thuận lợi hơn cho các DNBHNT. Các đề tài tập trung nghiên cứu về Quản trị

8

.d o

m

o

w

w

w

.d o

C

lic



PD

!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

er

F-

QLNN đối với TTBHNT (sự cần thiết khách quan, mô hình, nguyên tắc..).
Bên cạnh đó, sự phát triển của TTBHNT Việt Nam và tác động của môi
trƣờng pháp lý đến sự phát triển của TTBHNT Việt Nam cũng đƣợc phân tích
trong một số công trình. Tuy nhiên, các công trình này chỉ đánh giá hoạt động
QLNN nhƣ một trong các yếu tố tác động đến sự phát triển của thị trƣờng
trong đó tập trung phân tích về sự tác động của môi trƣờng pháp lý đến sự
phát triển của TTBHNT và đƣa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện của môi
trƣờng pháp lý.
Thực trạng tổ chức bộ máy quản lý TTBHNT Việt Nam cũng nhƣ mô
hình QLNN đối với TTBHNT ở một số quốc gia trên thế giới và kinh nghiệm

9

.d o

m

o

w

w

w

.d o

C

lic

N

PD

!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

er


QLNN đối với TTBHNT là một công trình mới, không trùng lặp và lựa chọn đề
tài “Quản lý nhà nước đối với thị trường bảo hiểm nhân thọ Việt Nam hiện
nay” là hết sức cần thiết cả về mặt lý luận và thực tiễn.
1.2 Những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý Nhà nƣớc đối với thị trƣờng
bảo hiểm nhân thọ
1.2.1. Các khái niệm
1.2.1.1 Khái niệm thị trường bảo hiểm nhân thọ
Rủi ro là nguồn gốc phát sinh nhu cầu bảo hiểm. Bảo hiểm là một sự
thoả thuận hợp pháp mà thông qua đó một cá nhân hay một tổ chức (ngƣời
đƣợc bảo hiểm) chấp nhận đóng góp một khoản tiền nhất định (phí bảo hiểm)
cho một tổ chức khác (công ty bảo hiểm) để đổi lấy những cam kết về khoản

10

.d o

m

o

w

w

w

.d o

C



N

PD

!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC

er

đổi; các chủ thể tham gia trao đổi và các tổ chức khác hoạt động trên thị
trƣờng bảo hiểm; các điều kiện cho sự trao đổi.
* Phương tiện, hàng hóa trao đổi
Hàng hóa đƣợc trao đổi chính là các sản phẩm bảo hiểm nhân thọ và các
dịch vụ liên quan. Sản phẩm, dịch vụ bảo hiểm nhân thọ là sự bảo đảm về mặt
tài chính trƣớc các hậu quả bất lợi của rủi ro/sự kiện bảo hiểm cùng các dịch
vụ bổ sung liên quan. Giá trị sử dụng cốt lõi của sản phẩm bảo hiểm phi nhân
thọ là việc thực hiện cam kết bồi thƣờng hoặc trả tiền bảo hiểm của ngƣời bán
sản phẩm khi rủi ro/sự kiện bảo hiểm xảy ra cho ngƣời mua sản phẩm. Bên
cạnh đó, ngƣời mua còn đƣợc hƣởng các giá trị tăng thêm nhƣ tiện ích về giá
cả, tiện ích đƣợc tƣ vấn các biện pháp quản lý rủi ro, tiện ích bởi các dịch vụ
chăm sóc khách hàng…

11

.d o

m

o

w

w

w

.d o

C

e

N

PD

!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC


tổ chức, doanh nghiệp bảo hiểm đƣợc phép hoạt động trên cơ sở luật pháp của
Nhà nƣớc sở tại.
- Các trung gian bảo hiểm
Trung gian bảo hiểm bao gồm môi giới bảo hiểm và đại lý bảo hiểm,
không tạo ra sản phẩm bảo hiểm nhƣng có thể làm gia tăng giá trị sản phẩm,
hoạt động nhƣ một loại cầu nối giữa bên mua và bên bán bảo hiểm.
+ Môi giới bảo hiểm
Môi giới bảo hiểm là các cá nhân hay tổ chức đại diện và bảo vệ quyền
lợi cho khách hàng. Các dịch vụ môi giới có thể cung cấp cho khách hàng rất
đa dạng nhƣ: thu xếp hợp đồng bảo hiểm; tƣ vấn thƣờng xuyên cho khách
hàng; quản lý khiếu nại bồi thƣờng, trả tiền bảo hiểm; tƣ vấn quản lý rủi ro; tƣ
vấn kiểm soát tổn thất; tƣ vấn hỗ trợ kỹ thuật; tƣ vấn thiết kế chƣơng trình bảo
hiểm cho khách hàng...

12

.d o

m

o

w

w

w

.d o


h a n g e Vi
e

N

PD

!

XC

er

O
W

F-

w

m

h a n g e Vi
e

w

PD

XC