TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ QUỐC TẾ VABIS HỒNG LAM
KHOA HÀN

MÔ ĐUN/ MÔN HỌC: HÀN HỒ QUANG TAY CƠ BẢN
MÃ SỐ: MĐ 15
NGHỀ: HÀN
Trình độ (Trung cấp/ Cao đẳng nghề)

Vũng tàu – 2013
Giáo trình lưu hành nội bộ

Giáo viên biên soạn:Mai Anh Thi

Page 1


TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ QUỐC TẾ VABIS HỒNG LAM
KHOA HÀN

MÔ ĐUN: HÀN HỒ QUANG TAY CƠ BẢN
MÃ SỐ: 15
NGHỀ: HÀN
Trình độ (Cao đẳng/Trung cấp)

Giáo viên biên soạn

Phó bộ môn

Mai Anh Thi

Mai Anh Thi

42
44

MỤC LỤC

Giới thiệu về mô đun/ môn học
Vị trí/ ý nghĩa, vai trò của mô đun/ môn học
- Vị trí: Mô đun này được bố trí sau khi học xong hoặc học song song với các
Giáo viên biên soạn:Mai Anh Thi

Page 3


môn học MĐ(12.13.14)
- Tính chất của mô đun: Là mô-đun chuyên ngành bắt buộc.
Mục tiêu của mô đun

Học xong môn học này người học có khả năng:
- Làm việc tại các nhà máy, các cơ sở sản xuất cơ khí với những kiến thức, kỹ
năng nghề hàn cơ bản.
- Giải thích đầy đủ thực chất, đặc điểm, công dụng của phương pháp hàn SMAW
- Nhận biết đúng các loại vật liệu dùng trong công nghệ hàn SMAW.
- Trình bày chích xác cấu tạo và nguyên lý làm việc của thiết bị hàn SMAW.
- Vận hành, sử dụng các loại thiết bị dụng cụ hàn SMAW.
- Tính toán chế độ hàn phù hợp với chiều dày và tính chất của vật liệu.
- Hàn các mối hàn cơ bản ở mọi vị trí hàn đảm bảo độ sâu ngấu, đúng kích
thước bản vẽ ít bị khuyết tật.
- Kiểm tra đánh giá đúng chất lượng của mối hàn, kết cấu hàn.
- Giải thích đúng các nguyên tắc an toàn và vệ sinh phân xưởng .
Nội dung chính của mô đun:


14

12

2

16
12
16
4
80

12
10
12

4
2
4
4
16

9

46

1

Các hình thức dạy học trong mô đun

tập.

MÃ SỐ MÔ ĐUN: MĐ15
CHƯƠNG TRÌNH MÔ-ĐUN HÀN (SMAW) CƠ BẢN
Thời gian mô đun: 80 h; ( Lý thuyết: 10 h, Thực hành: 66 h.
Kiểm tra:4 h)
Mục tiêu của Mô đun: Sau khi học xong mô đun này người học sẽ có khả năng:
- Trình bầy khái niệm cơ bản về mối hàn hồ quang tay.
- Nhận biết các loại vật liệu dùng để hàn hồ quang tay.
- Trình bày cấu tạo và nguyên lý làm việc của các loại máy hàn hồ quang tay.
Giáo viên biên soạn:Mai Anh Thi

Page 5


- Tính toán chế độ hàn hồ quang tay phù hợp chiều dày, tính chất của vật liệu và kiểu liên kết
hàn.
- Hàn các mối hàn cơ bản trên các kết cấu hàn thông dụng đảm bảo yêu cầu kỹ thuật.
- Vận hành sử dụng các loại máy hàn hồ quang tay đạt yêu cầu kỹ thuật.
- Thực hiện tốt công tác an toàn và vệ sinh công nghiệp.

MÔ ĐUN

MÔ ĐUN
15.1
MÔ ĐUN
15.2
MÔ ĐUN
15.3
MÔ ĐUN

Hàn giáp mối có vát mép ở vị trí 1G

16

12

4

Hàn mối ghép chữ T góc 1 đường

12

10

2

Hàn mối ghép chữ T góc 3 đường 2 lớp

16

12

4

Kiểm tra mô dun

4

Cộng


Học viên phải luôn tuân thủ mọi quy tắc về an toàn
•

Quan sát các tín hiệu an toàn.

•

Nhận biết các lối thoát khẩn cấp và trình tự sơ tán.

•

Luôn mặc quần áo bảo hộ.

•

Luôn sử dụng mũ và ủng bảo hiểm.

•

Luôn đeo kính bảo vệ mắt.

•

Luôn sử dụng nút bịt lỗ tai hoặc bao tay trong phân xưởng.

•

Không sử dụng bao tay khi mài hoặc lóc.

•


I.1. Khái niệm:
Mối hàn là bộ phận liên kết hàn tạo nên do kim loại nóng chảy kết tinh hoặc do biến
dạng dẻo tạo nên.

Giáo viên biên soạn:Mai Anh Thi

Page 7


1.2. Máy hàn:
Máy hàn cung cấp điện năng để tạo ra hồ quang giữa điện cực (que hàn) và vật hàn.
Máy hàn cho phép điều khiển cường độ dòng điện phù hợp với các chế độ hàn khác
nhau.
Khi hồ quang xuất hiện, nhiệt độ tại vị trí tiếp xúc đạt tới khoảng 6000oC. Nhiệt
lượng của hồ quang phân bố tập trung tại đầu mút que hàn và tại vị trí cần hàn của
vật hàn.
Một vũng kim loại lỏng có kích thước bé( được gọi là vũng hàn) được hình thành
trên vật hàn và các giọt kim loại lỏng tạo ra từ đầu mút que hàn bị đẩy qua cột hồ
quang đi vào đó. Vỏ thuốc của que hàn nóng chảy tạo ra môi trường khí bảo vệ
xung quanh hồ quang và hình thành lớp xỉ phủ kín trên mối hàn.
Mức độ nóng chảy của que hàn thuộc vào cường độ dòng hàn được sử dụng.

Có nhiều chủng loại máy hàn được sử dụng. Có
loại xách tay làm việc ở chế độ nhẹ hoạt động bằng
nguồn điện dân dụng, có loại làm việc ở chế độ
nặng trong công nghiệp đóng tầu, nồi hơi, và chế
tạo kết cấu thép xây dựng.

a


Giáo viên biên soạn:Mai Anh Thi

Page 9


1.4.Ứng dụng
Hàn hồ quang tay được ứng dụng trong:
• Chế tạo kết cấu thép
• Cầu thép
• Thiết bị áp lực
• Bồn bể
• Sản xuất gia dụng
• Thiết bị giao thông.
1.5.Ưu điểm
Dẫu là một quá trình cổ điển nhưng hàn hồ quang tay đến nay vẫn còn được sử
dụng rộng rãi bởi
• Tính linh hoạt
• Không cần các thiết bị và vật liệu phụ trợ khác như khí bảo vệ,..
• Chi phí đầu tư thấp.
Ưu điểm khác của quá trình này là có thể sử dụng được nhiều chủng loại que hàn
khác nhau. Khi thành phần thuốc bọc của que hàn khác nhau sẽ có ảnh hưởng chủ
yếu đến các đặc tính của kim loại mối hàn. Quá trình hàn hồ quang tay có thể sử
dụng để
hàn hầu
hết các
loại kim
loại với
chiều dày
bất kỳ

hàn.

An toàn cá nhân
Có thể có nhiều loại quần áo bảo vệ được
dùng khi hàn, cắt hoặc hàn vảy, nhưng nó
phải đủ khả năng bảo vệ người thao tác khỏi
bị bỏng, tia lửa và bức xạ có hại.
Giáo viên biên soạn:Mai Anh Thi

Page 11


Quần áo làm từ sợi len thích hợp hơn làm từ sợi bông hoặc sợi nilong, bởi nó có
khả năng chống cháy tốt hơn.
Trang phục để hàn và cắt plasma
•
•
•
•
•
•

Quần áo bảo hộ.
Mũ hoặc kính bảo vệ với độ lọc thích hợp.
Áo hoặc/và tạp dề da.
Ghệt bảo vệ (ngăn ngừa kim loại nóng chảy rơi vào giày).
Găng tay dài.
Ủng hoặc giày bảo hộ.

Giáo viên biên soạn:Mai Anh Thi


Điện cực hàn hồ quang có thể chia thành
ba loại chính.
• Điện cực than
• Điện cực trần
• Điện cực có thuốc bọc

Điện cực than được sử dụng trong quá trình
hàn hồ quang bằng điện cực than. Hồ quang
được hình thành giữa điện cực than và vật
hàn. Hồ quang làm nóng chảy một vũng kim
loại nhỏ trên vật hàn và được bổ sung kim
loại bằng dây hàn phụ.
Điện cực than ít được sử dụng trong hàn mà
chủ yếu được sử dụng để cắt và dũi kim loại.
Điện cực trần được sử dụng trong hàn hồ
quang cùng với khí trơ bảo vệ kim loại nóng
chảy và ngăn chặn tác động của oxy và nitơ
không khí. Các loại oxit và nitrít được hình
thành sẽ có khuynh hướng làm cho kim loại
mỗi hàn trở nên dòn và dễ gãy.
Điện cực có thuốc bọc được sử dụng nhiều
nhất trong quá trình hàn hồ quang tay (que
hàn).
Hàn hồ quang tay là quá trình hàn mà trong
đó sự chuyển dịch que hàn được người thợ
thao tác bằng tay mà không cần quá trình tự
động hoặc bán tự động nào.
Thành phần của vỏ bọc sẽ tạo ra môi trường
khí bảo vệ xung quanh hồ quang cũng như lớp xỉ bảo

bằng mã hiệu riêng. Các phương pháp
thường được sử dụng là:
• Vạch màu trên đuôi que hàn.
• Màu đặc trưng của vỏ bọc.

Mô tả và cách sử dụng
Tiêu chuẩn 1553.1-1988 C của Úc quy định về que hàn có vỏ bọc dùng để hàn
hồ quang tay thép cácbon thấp đã mô tả đầy đủ các đặc tính và cách sử dụng
loại que hàn này.
Tiêu chuẩn bao gồm những điểm sau:
Giáo viên biên soạn:Mai Anh Thi

Page 15


•
•
•
•
•
•
•

Thành phần của vỏ bọc que hàn.
Đặc tính của xỉ.
Loại dòng điện hàn.
Ứng dụng cho độ ngấu cao.
Đặc tính của hồ quang.
Đặc tính của kim loại.
Hướng dẫn sử dụng.

Sấy
Que hàn bao giờ cũng có một mức độ ẩm định nhất.
Nếu độ ẩm quá cao, dễ xuất hiện các vết nứt dưới
đường hàn hoặc rỗ khí sẽ xuất hiện trong mối hàn.
Que hàn đã bị ẩm cần được sấy khô theo hướng dẫn
của nhà sản xuất. Nếu sấy quá mức, chất lượng của
mối hàn có thể bị giảm.
Nhiệt độ sấy phụ thuộc vào thành phần và độ dày của
lớp vỏ bọc que hàn.
Que hàn có vỏ bọc hữu cơ có độ ẩm rất cao. Không
nên sấy chúng quá mức độ ẩm quy định.

c.Cáp hoặc dây dẫn
Cáp hàn được chế tạo đặc biệt riêng cho việc hàn.
Giáo viên biên soạn:Mai Anh Thi

Page 17


Nó được làm từ nhiều sợi nhôm hoặc kẽm tốt bọc
cao su hoặc chất dẻo.
Cáp phải dẻo cho phép thao tác hàn được dễ dàng.
Dây mát có cấu tạo tương tự cáp hàn, nhưng dây mát
được làm từ những sợi lớn hơn và thường không cần
quá dẻo. Dây cáp được giữ bởi kẹp cáp hàn kiểu vítđai ốc hoặc kiểu lò xo. Khi sử dụng bàn hàn bằng thép
tĩnh tại, cáp thường được cố định vào bàn bằng
bulông.
d.Mặt nạ hàn và mũ bảo hộ
Đây là những dụng cụ rất quan trọng để bảo vệ mặt
và mắt của người thợ khỏi bị bỏng do bức xạ nhiệt.

II. Kĩ thuật hàn hồ quang
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Tự tạo cho mình một tư thế thoải mái trước khi hàn.
Đừng quá căng thẳng.
Sử dụng bao tay và tạp dề da.
Bố trí vật hàn sao cho hướng hàn đi qua phía trước cỏ thể, không hướng về phía
người thọ và cũng không xuất phát từ phía người thợ ra phía trước.
Kìm hàn phải luôn ở trạng thái tiếp xúc điện tốt.
Quàng dây dẫn qua vai sẽ giúp người thợ dễ thao tác hơn và giảm khối lượng dồn lên
tay.
Đảm bảo dây cáp và kìm hàn cách điện tốt để tránh bị sốc điện.
Kẹp que hàn vào kìm hàn thật chắc chắn.
Hướng que hàn xuống duới về phía trước, nghiêng một góc khoảng 75o so với bề mặt
vật hàn.
Đeo mặt nạ hàn và đặt đầu que hàn trên vị trí cần khởi động hồ quang khoảng 30
mm.

2.1.Chọn kích cỡ que hàn
Kích cỡ que hàn thường được chọn theo chiều dày của tiết diện chi tiết cần hàn. Tiết diện
càng lớn, kĩch cỡ que hàn càng lớn.


Có kiểm soát hàm lượng Hiđrô

Thép đúc

Có kiểm soát hàm lượng Hiđrô

Gang

Có kiểm soát hàm lượng Hiđrô hoặc Niken

Thành phần thép không xác định

Có kiểm soát hàm lượng Hiđrô

Thép không gỉ

Loại Rutin thép không gỉ

Thép đắp bề mặt

Que hàn đắp

Thép trên nền Đồng

Que hàn kim loại màu

Nhôm

Que hàn Nhôm

2.0

2.5

3.2

54.0

20 – 30

45 – 70

65 – 100

100 – 140

140 - 190

2.3.Góc nghiêng que hàn
Góc nghiêng que hàn đối với vật hàn rất quan trọng để đảm bảo mối hàn mịn, phẳng và có sự
chuyển tiếp đều đặn.

2.4. Tốc độ hàn
Tốc độ hàn được điều chỉnh sao cho mối hàn được hình thành tốt nhất. Nếu tốc độ hàn quá
nhanh thì mối hàn sẽ hẹp, có dạng tròn như kiểu dây thừng, không ngấu và không thấu. Mối
hàn có thể bị gián đoạn thành các đoạn riêng biệt.
Giáo viên biên soạn:Mai Anh Thi

Page 21


• Hiệu chỉnh góc nghiêng của que hàn đối với vật hàn.
• Điệu chỉnh tốc độ chuyển động của que hàn.
• Duy trì chiều dài cần thiết cho hồ quang.
Giáo viên biên soạn:Mai Anh Thi

Page 22


2.6. Chiều dài hồ quang
Quy tắc cơ bản cho chiều dài thích hợp của hồ quang là
ngắn nhất và tạo cho bề mặt của mối hàn hình dạng đẹp.
Hồ quang dài sản sinh ra một lượng nhiệt lớn làm giảm
lượng kim loại kết tính, đặc biệt một hồ quang rất dài sẽ tạo
ra tiếng kêu lốp bốp và tạo ra các giọt kim loại lỏng lớn có
hình dạng khác nhau và để lại những vảy dạng kéo dài.
Hồ quang ngắn là cần thiết nếu cần phải tạo ra mối hàn có
chất lượng cao, mặc dù nếu hồ quang quá ngắn sẽ có nguy
cơ làm cho đầu mút que hàn chìm vào bể xỉ và đầu que hàn
bị dính lại. Khoảng cách tương đối giữa đầu mút que hàn và
vật hàn nằm trong khoảng 1-2 mm.

III. Các vị trí hàn cơ bản:
Một số vị trí hàn thông dụng nhất có thể được yêu cầu trong các bài kiểm tra thực hành.

Giáo viên biên soạn:Mai Anh Thi

Page 23


IV. Thuật ngữ và ký hiệu hàn cơ

b._______________________________________________________________________
4. Ba loại điện cực hàn thường gặp?
a._______________________________________________________________________
b._______________________________________________________________________
c._______________________________________________________________________
5. Kể tên sáu loại thuốc bọc của que hàn?
a._______________________________________________________________________
b._______________________________________________________________________
c._______________________________________________________________________
d._______________________________________________________________________
e._______________________________________________________________________
f._______________________________________________________________________
6. Kể tên những gì thành phần thuốc bọc của que hàn tạo ra.
a._______________________________________________________________________
Giáo viên biên soạn:Mai Anh Thi

Page 25