Nhóm 6 - Cao học 18.01B
LỜI MỞ ĐẦU
Kinh tế và chính trị là hai mặt lớn nhất của đời sống xã hội. Trong điều
kiện đất nước ta hiện nay còn nghèo nàn lạc hậu thì đổi mới nền kinh tế đất nước
là điều hết sức cần thiết. Muốn xây dựng xã hội chủ nghĩa thành công thì điều
kiện tiên quyết là phải có một nền kinh tế vững chắc ổn định, đáp ứng đầy đủ
mọi điều kiện cho đất nước đi lên xã hội chủ nghĩa thành công. Giải quyết mối
quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị là một nội dung cốt lõi quan
trọng trong các quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng ta từ khi đổi mới đến
nay. Thời kỳ trước đổi mới, về nhận thức, chúng ta đó nhấn mạnh quá mức và
coi chính trị là yếu tố quyết định kinh tế và tất cả các lĩnh vực của đời sống xó
hội, mà coi nhẹ vai trũ của kinh tế trong quan hệ với chính trị. Về cơ chế, chúng
ta cũng nhận thức một cách đơn giản về tác động của chính trị đối với cơ sở kinh
tế. Chính trị tác động quá sâu và chủ quan vào các quá trình kinh tế - xã hội.
Mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị có ảnh hưởng to lớn đến mọi mặt của hoạt
động, đời sống xã hội. Mọi hoạt động khác có diễn ra thuận lợi hay không đỏi
hỏi phải dựa trên mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị có diễn ra bình thường
hay không.
Nhận thức được điều đó, Đảng ta chủ trương “Kết hợp ngay từ đầu đổi
mới kinh tế với đổi mới chính trị, lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm, đồng thời
từng bước đổi mới chính trị”. Đây là nhận thức đúng cả về mặt lý luận và thực
tiễn. Để nắm vững mối quan hệ biện chứng giữa chính trị với kinh tế theo quan
điểm CN Mác-Lênin và hiểu rõ sự vận dụng đúng đắn mối quan hệ giữa kinh tế
với chính trị của Đảng ta trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay, góp phần
đấu tranh phê phán những quan điểm tư tưởng và hành động lệch lạc như : tuyệt
đối hoá sức mạnh chính trị, hoặc khuynh hướng tuyệt đối hoá tự do kinh tế,
buông lỏng, xem nhẹ sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của nhà nước đối với
quá trình xây dựng và phát triển kinh tế, nhóm lựa chọn phân tích chủ đề: “Giải
quyết mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị trong sự
nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay”
1

ta khẳng định “lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm”. Điều này xuất phát từ quan
2


Nhóm 6 - Cao học 18.01B
điểm kinh tế là nền tảng của chính trị, kinh tế bao giê cũng quyết định chính trị
và điều này được khẳng định hoàn toàn trong lý luận cũng như trong thực tiễn.
A, Vai trò của kinh tế đối với chính trị.
Có thể khẳng định rằng kinh tế luôn quyết định chính trị mà trước hết,
nhân tố kinh tế có tính quyết định nhất, tác động đến đời sống chính trị chính là
hệ thống các quan hệ sở hữu. Nếu quan hệ sở hữu thay đổi về căn bản và cùng
với nó là sự thay đổi các quan hệ kinh tế khác mà trước hết nó làm biến đổi bản
chất của hệ thống các quan hệ sản xuất. Hệ thống các quan hệ sản xuất khi đã
thay đổi về căn bản sẽ dẫn đến thay đổi căn bản chế độ chính trị, mở đường cho
lực lượng sản xuất phát triển. Kinh tế thay đổi sẽ kéo theo sự thay đổi của chính
trị, thậm chí một vấn đề kinh tế không lớn nhưng có thể trở thành một vấn đề
chính trị phức tạp, có thể làm đảo lộn đời sống chính trị, xã hội. Lực lượng nào,
giai cấp nào nắm kinh tế thì lực lượng đó, giai cấp đó nắm quyền lực chính trị,
chi phối đời sống xã hội. Ngược lại, nếu một giai cấp, lực lượng XH đã làm chủ
về quyền lực chính trị mà không xây dựng và giữ được địa vị chủ đạo về kinh tế
thì sớm muộn cũng sẽ không thể duy trì được quyền lực chính trị. Chính vì vậy,
Lênin đã rút ra nguyên lý về mối quan hệ giữa kinh tế với chính trị: “Chính trị là
sự biểu hiện tập trung của kinh tế”. Đằng sau các quan hệ chính trị là các quan
hệ kinh tế, các quan hệ lợi ích kinh tế.
Nguyên lý đó chỉ ra rằng: đường lối chính sách phải phản ánh được nhu
cầu và quy luật kinh tế. Chỉ trong điều kiện đó, chính trị mới lãnh đạo, quản lý
kinh tế có hiệu quả, mới giữ được vai trò chính trị. Thực tiễn những thời kỳ sau
này đó xác nhận tính đúng đắn của nguyên lý ấy biểu hiện ở những thất bại của
các đảng cầm quyền rơi vào chủ quan duy ý chí trong lãnh đạo và quản lý kinh
tế - xã hội.

Từ những tác động trên của chính trị đến kinh tế, Lênin cho rằng “Chính
trị không thể không giữ địa vị ưu tiên so với kinh tế”. Luận điểm này khẳng
định tính ưu tiên cho chính trị so với kinh tế, tức là kết quả đạt được về phát
triển kinh tế phải tính đến việc bảo vệ củng cố và phát triển thành quả chính trị
đạt được (củng cố và phát triển hệ thống chính trị). Khi giải quyết các vấn đề
4


Nhóm 6 - Cao học 18.01B
kinh tế thì phải góp phần duy trì củng cố quyền lực chính trị. Mặt khác, trong
kinh tế dù cải tổ hay đổi mới như thế nào cũng phải luôn giữ vững hệ tư tưởng
chính trị vì hệ tư tưởng chính trị quy định phương hướng mục tiêu, bản chất của
chế độ xã hội. Trong điều kiện cách mạng XHCN, sự ưu tiên của chính trị so với
kinh tế là tất yếu để xây dựng CNXH: đó chính là giành, giữ và sử dụng quyền
lực chính trị và xây dựng nền kinh tế mới. Luận điểm này cũng cho thấy phải có
quan điểm chính trị khi giải quyết các vấn đề kinh tế và phải bảo đảm sự lãnh
đạo của Đảng và sự quản lý của nhà nước đối với phát triển kinh tế là tất yếu
khách quan. Chính trị phải được ưu tiên và giữ hàng đầu so với kinh tế vì chính
trị có khả năng can thiệp một cách tự giác vào quá trình kinh tế khách quan.
Sự tác động của chính trị đối với kinh tế có thể theo hai hướng : một là
nếu chính trị tác động cùng chiều với sự phát triển kinh tế, khi đó chính trị có
vai trò tích cực, thúc đẩy phát triển lực lượng sản xuất và phân công lao động xã
hội theo hướng chuyên môn hóa, hợp tác hóa. Hai là nếu chính trị tác động
ngược chiều với sự phát triển kinh tế, khi đó chính trị là vật cản đối với sự phát
triển kinh tế.
Vai trò tác động của chính trị đối với kinh tế không chỉ dừng lại ở đó.
Trong nhiều trường hợp dù đã có quyết sách chính trị đúng đắn (phản ánh đúng
thực trạng và qui luật khách quan của kinh tế), nhưng trình độ năng lực tổ chức
chỉ đạo thực tiễn phương thức hoạt động của hệ thống chính trị không vươn tới
ngang tầm với nhiệm vụ chính trị đề ra, thì chính trị vẫn có thể cản trở kinh tế

giáo dục.

6


Nhóm 6 - Cao học 18.01B
Nguyên nhân thất bại trong thực hiện mối quan hệ giữa kinh tế với chính
trị thời kỳ này được Đại hội VI của Đảng chỉ ra một cách tổng quát là bệnh chủ
quan duy ý chí. Đi sâu hơn về nguyên nhân thất bại thì thấy rõ đây là bài học
chung của các Đảng Cộng sản cầm quyền thế kỷ XX, mà Đảng ta muốn vượt ra
cũng không được. Bài học kinh nghiệm này của Việt Nam (cũng như các đảng
khác) chỉ ra rằng: công tác lý luận và tư tưởng và tổ chức - cán bộ có tầm quan
trọng quyết định đến chất lượng chính trị. Chừng nào công tác này còn yếu kém
thì chưa thể đặt mối quan hệ giữa chính trị với kinh tế trên cơ sở khoa học và
thực tiễn thời đại hiện nay.
II. Giai đoạn đổi mới từ 1986 trở đi.
Cột mốc quan trọng trong nhận thức và đổi mới "mối quan hệ kinh tế với
chính trị" là Đại hội VI của Đảng (1986). Những giá trị của Đại hội VI có ý
nghĩa lâu dài trong công cuộc đổi mới của Việt Nam. Những giá trị tiêu biểu
nhất là:
Một là chính trị có ổn định thì kinh tế mới phát triển.
Đảng ta cho rằng ổn định chính trị không có nghĩa là bảo thủ, trì trệ,
ngược lại nó có vai trò quan trọng đảm bảo điều kiện cho các lĩnh vực khác phát
triển, làm cho quá trình đổi mới trở nên toàn diện hơn. Ổn định chính trị cũng
đồng thời góp phần tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý của
Nhà nước, phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong quá trình đổi mới đất
nước.Để giữ vững ổn định chính trị, tư tưởng trong Đảng và trong nhân dân, Hội
nghị lần thứ 6 Ban Chấp hành Trung ương khoá VI (3-1989) quyết định các
nguyên tắc cơ bản để chỉ đạo toàn bộ quá trình đổi mới theo đúng định hướng
XHCN: “Đổi mới tư duy là nhằm khắc phục những quan niệm không đúng, làm

cấp công nhân lãnh đạo. Hiện nay muốn tiếp tục đi theo con đường xã hội chủ
nghĩa thì đòi hỏi nước ta phải có một nền kinh tế vững chắc để làm chỗ dựa
phục vụ cho các mục đích chính trị lâu dài. Sức mạnh về kinh tế sẽ là bàn đạp
cho mọi hoạt động chính trị vì sự nghiệp xây dựng xã hội chủ nghĩa diễn ra
thành công.
Ngày nay khi đất nước thực sự bước vào xây dựng và phát triển kinh tế,
trung tâm lãnh đạo của Đảng là mặt trận kinh tế. Với tư cách là đội tiền phong
của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, Đảng phải gánh vác sứ mệnh lãnh
9


Nhóm 6 - Cao học 18.01B
đạo công cuộc đổi mới và phát triển nền kinh tế của đất nước. Toàn bộ lãnh đạo
hoạt động kinh tế đều hướng vào mục tiêu: ổn định chính trị phục vụ dân giàu,
nước mạnh xã hội công bằng văn minh , xây dựng thành công chế độ xã hội chủ
nghĩa.

PHẦN III: NHỮNG VẤN ĐỀ CHỦ YẾU VÀ CƠ CHẾ GIẢI QUYẾT
NÂNG CAO MỐI QUAN HỆ GIỮA KINH TẾ VỚI CHÍNH TRỊ

I.Những tồn tại.
- Hiện nay trong quá trình đổi mới nền kinh tế thì hoạt động chính trị còn
tồn tại nhiều bất cập, tác động xấu tới nền kinh tế.
Trước hết phải nói tới việc Nhà nước thọc tay quá sâu vào công việc làm
ăn của các cơ sở kinh tế. Nhà nước ta vẫn còn tồn tại thói quan liêu làm cho cơ
sở kinh tế không mạnh bạo trong quá trình làm kinh tế. Các đơn vị kinh tế Nhà
nước thường làm ăn không có hiệu quả nhưng vì mục đích chính trị như để định
hướng nền kinh tế, sản xuất các sản phẩm phục vụ cho an ninh quốc phòng hoặc
dùng làm công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế nên vẫn được duy trì dù làm ăn
thua lỗ gây thiệt hại không nhỏ cho nền kinh tế.

Chúng ta chủ trương thực hiện nhất quán và lâu dài chính sách phát triển
kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường định hướng
xó hội chủ nghĩa. Mặt khác, cần cảnh giác và phát hiện sớm để có biện pháp
ngăn chặn những ảnh hưởng tiêu cực, mặt trái của kinh tế thị trường có thể làm
chệch hướng xó hội chủ nghĩa, làm thay đổi bản chất của chế độ chính trị xó hội
chủ nghĩa. Như vậy, vấn đề đặt ra là phải tiếp tục đổi mới, phát triển, nâng cao
hiệu quả của kinh tế nhà nước để nó giữ được vai trò chủ đạo và cùng với kinh
11


Nhóm 6 - Cao học 18.01B
tế tập thể trở thành nền tảng vững chắc. Đồng thời tạo điều kiện kinh tế, pháp lý
thuận lợi để các nhà kinh doanh yên tâm đầu tư, làm ăn lâu dài. Trong hoạt động
kinh tế đối ngoại cần bảo đảm giữ vững độc lập chủ quyền, tăng cường lợi ích
dân tộc, lợi ích quốc gia, tăng cường vị thế của đất nước.
B. Tiếp tục đẩy mạnh việc đổi mới hệ thống chính trị, thực hiện dân
chủ hoá xã hội, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, đổi mới và nâng cao
hiệu lực quản lý kinh tế của nhà nước.
Nền kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa không thể tách rời vai
trũ quản lý của Nhà nước. Tuy nhiên, cần phân định rừ chức năng quản lý nhà
nước với chức năng quản lý sản xuất kinh doanh. Trong kinh tế thị trường, sự
quản lý, tác động của nhà nước vào hoạt động kinh tế chủ yếu thông qua chiến
lược phát triển, quy hoạch, kế hoạch mang tính hướng dẫn, thông qua hệ thống
đũn bẩy, như sự đảm bảo về mặt pháp luật, cơ chế chính sách tài chính, tiền tệ,
chính sách đầu tư, chính sách thu nhập, bằng các công cụ quản lý vĩ mụ và sức
mạnh kinh tế của nhà nước... Vỡ vậy, cần đẩy mạnh việc xây dựng Nhà nước
pháp quyền xó hội chủ nghĩa, hoàn thiện hệ thống pháp luật, chế độ, chính sách,
tạo môi trường chính trị, phỏp lý thuận lợi cho kinh tế thị trường định hướng xó
hội chủ nghĩa ra đời và phát triển. Để đảm bảo cho nền kinh tế ổn định thì Nhà
nước cần phải ban hành các chính sách, luật định về việc bảo vệ sở hữu tư nhân.

đổi mới nền kinh tế ở nước ta hiện nay. Đặt trong sự nghiệp chung của toàn
đảng, toàn dân trong giai đoạn mới đấu tranh trên các mặt chính trị văn hoá tư
tưởng cho độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội thì công cuộc đổi mới kinh tế là
một quá trình diễn ra lâu dài, gian khổ và phức tạp. Dĩ nhiên đó là sự nghiệp
chung của toàn dân nhưng nó đòi hỏi phải mang tính tự giác, phải có một
đảngcộng sản tiên phong,dày dạn kinh ngiệm,biết không ngừng đổi mới lãnh
đạo.Công cuộc đổi mới kinh tế ơ nước ta gắn liền với đường lối đổi mới của
đảng. Trước hết là quan điểm phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần,
giải phóng sức sản xuất xã hội, dân chủ hoá đời sống kinh tế, từ đại hội VI. Xoá
bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp một cách triệt để, hoàn thiện cơ chế quản
lý kinh tế của Nhà nước. Nhà nước thực hiện định hướng sự phát triển kinh tế,
có hệ thống chính sách nhất quán triệt để tạo môi trường ổn định và thuận lợi
cho hoạt động kinh tế, hạn chế và khắc phục những tiêu cục của thị trường. Nhà
13


Nhóm 6 - Cao học 18.01B
nước thực hiện đúng chức năng quản lý về kinh tế, không can thiệp vào chức
năng quản lý kinh doanh để các doanh nghiệp có quyền tự chủ trong sản xuất
kinh doanh. Tiến hành cổ phần hoá các doanh nghiệp Nhà nước hoạt động
không hiệu quả.
Ngoài ra chính trị còn đóng vai trò to lớn trong quá trình đổi mới nền kih
tế nước ta hiện nay. Trên cơ sở coi kinh tế thị trường là trung tâm của hoạt động
kinh tế chính phủ đã chọn cải cách giá nhà nước sang giá thị trường, ban hành
các quy định một cáhc nhanh gọn hơn tạo điều kiện cho việc làm kinh tế thuận
lợi hơn không quá nhiều thủ tục.
Sự ổn định về chính trị trong nhiều năm qua ở Việt nam đã giúp cho các
nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào Việt nam ngày một tăng lên. Việt nam được
coi là một trong những thị trường ổn định nhất trên thế giới, luôn tạo cảm giác
yên tâm cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

đốc việc thực hiện, kịp thời phát hiện những sai lệch, không phù hợp để sửa
chữa, điều chỉnh, bổ sung.
- Đẩy mạnh công tác cán bộ, quan tâm đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và
quản lý cán bộ, quản lý đảng viên trong bộ máy nhà nước, trong các tổ chức
kinh tế, các đơn vị sản xuất kinh doanh. Kịp thời phát hiện tài năng quản lý kinh
tế, sản xuất kinh doanh, nêu gương người tốt việc tốt, đồng thời ngăn ngừa
những biểu hiện quan liêu, tham nhũng, lãng phí, sách nhiễu, cản trở công việc
làm ăn của nhân dân, khắc phục sự suy thoái về tư tưởng, đạo đức, lối sống
trong một bộ phận cán bộ, đảng viên.
- Thường xuyên quan tâm đến những vấn đề "sống cũn" của nền kinh tế,
kiểm tra việc lãnh đạo hoạt động tài chính, tiền tệ của đất nước, của các ngành,
địa phương và các cơ quan hữu quan, bảo đảm cho tiền của, vật tư, tài sản công
được phân bố và sử dụng tiết kiệm, hiệu quả, đúng đường lối, quan điểm của
Đảng, pháp luật của nhà nước, vỡ mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xó hội cụng
bằng, dõn chủ, văn minh".
- Coi trọng công tác tổng kết thực tiễn, nghiên cứu những vấn đề lý luận
và thực tiễn đặt ra, nhất là vấn đề đổi mới chính trị và kinh tế nhằm thúc đẩy sự
nghiệp xây dựng chủ nghĩa xó hội ở nước ta đi đến thành công.

15


Nhóm 6 - Cao học 18.01B
Đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá ứng dụng nhanh tiến bộ khoa
học kỹ thuật, trên cơ sở đó đẩy mạnh phân công lao động xã hội. Hình thành và
phát triển đồng bộ các loại thị trường đồng thời cần phải mở rộng và nâng cao
hiệu quả kinh tế đối ngoại, về việc này chính phủ đóng vai trò quan trọng các
hoạt động chính trị ngoại giao sẽ là điều kiện tốt để tìm đối tác đầu tư và tìm thị
trường cho các doanh nghiệp trong nước. Nhà nước có vai trò đứng ra giải quyết
các tranh chấp quốc tế khi xảy ra vấn đề kiện tụng.

thói quan liêu cửa quyền, sự can thiệp quá sâu của Nhà nước vào kinh tế các
chính sách luật định, luật pháp quy định về kinh tế còn nhiều sơ hở bất cập...đặc
biệt là thói cục bộ của một số lãnh đạo cũng cần phải chấn chỉnh để tạo môi
trường chính trị và pháp lý thuận lợi tạo cơ sở vững chắc về kinh tế cho đất nước
thực hiện thành công cuộc cách mạng xã hội chủ nghiã.

17


Nhóm 6 - Cao học 18.01B
Tóm lại, từ những phân tích trên ta thấy rằng bài học do Đảng ta nêu “Kết
hợp chặt chẽ ngay từ đầu đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị, lấy đổi mới kinh
tế làm trọng tâm, đồng thời từng bước đổi mới chính trị” đó chính là nắm vững
và vận dụng đúng đắn mối quan hệ biện chứng giữa chính trị với kinh tế theo
chủ nghĩa Mác-Lênin vào trong thực tiễn.Chính từ sự định hướng đúng đắn ấy
cho nên sau 30 năm đổi mới, chúng ta đó đạt được những thành tựu kinh tế to
lớn và giữ vững sự ổn định chính trị của đất nước.

18


Nhóm 6 - Cao học 18.01B

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tạp chí cộng sản - Tháng 5/2003
2. Tạp chí kinh tế - Tháng 10/2003
3. Kinh tế chính trị - NXB giáo dục
4. Kinh tế Sài Gòn tháng 07 - 10/2003
5. Tạp chí kinh tế phát triển
6. Giáo trình triết học dùng cho học viên cao học và nghiên cứu sinh