VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VŨ THỊ LÚA

KỸ NĂNG GIAO TIẾP CỦA CHA MẸ VỚI CON LỨA
TUỔI HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ

Chuyên ngành: Tâm lý học
Mã số

: 60.31.04.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TRẦN HOÀNG THỊ DIỄM NGỌC

Hà Nội, 2016


LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu,
ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực.
Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được công bố trong bất kỳ công
trình khoa học nào khác.
Tác giả luận văn

Vũ Thị Lúa



Học sinh trung học cơ sở

KN

Kỹ năng

KNGT

Kỹ năng giao tiếp

ĐTB

Điểm trung bình

ĐLC

Độ lệch chuẩn


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1a: Đặc điểm khách thể nghiên cứu là cha mẹ ............................................. 34
Bảng 2.2b: Đặc điểm khách thể nghiên cứu là học sinh ........................................... 35
Bảng 3.1: Đánh giá của cha mẹ về mục đích trong giao tiếp với con............................... 40
Bảng 3.2: Đánh giá của cha mẹ về mối quan hệ hiện tại với con ................................. 41
Bảng 3.3: Biểu hiện kỹ năng thiết lập mối quan hệ của cha mẹ với con .................. 42
Bảng 3.4: Biểu hiện kỹ năng thu thập thông tin của cha mẹ về con ......................... 49
Bảng 3.5: Biểu hiện kỹ năng thuyết phục con của cha mẹ .......................................... 53
Bảng 3.6: Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng giao tiếp của cha mẹ với con ........... 57

khăn; bố mẹ là đối tượng hình sự, rượu chè, cờ bạc, gia đình thường xảy ra áp lực,
thiếu sự quan tâm đến con cái, sự giáo dục chưa phù hợp, để các em lang thang
kiếm sống hoặc nuông chiều quá mức để trẻ muốn làm gì thì làm… Theo đó, sự
1


phát triển của các thiết bị kỹ thuật hiện đại như: máy tính, mạng xã hội, trò chơi
điện tử đã có những tác động tiêu cực đến việc nhận thức và hành động của trẻ.
Trong những năm gần đây, số trẻ nghiện các trò chơi điện tử ngày càng nhiều dẫn
đến các hành vi phạm tội do chơi các trò chơi điện tử ngày càng nghiêm trọng,
nhiều trẻ sẵn sàng giết người thậm chí cả người thân, trộm cắp để có tiền chơi các
trò chơi điện tử. Hay do ảnh hưởng của những trang mạng đen, nhiều trẻ thiếu hiểu
biết, tò mò, mong muốn được khám phá bản thân dẫn đến tỷ lệ nạo, phá thai hoặc
làm cha mẹ ở lứa tuổi vị thành niên ngày càng gia tăng. Thực tế trên như một hồi
chuông cảnh báo các bậc phụ huynh về sự cần thiết phải có những kỹ năng phù hợp
trong việc giáo dục và quản lí con nhất là khi trẻ ở lứa tuổi thiếu niên.
Về mặt lý luận, đã có nhiều công trình nghiên cứu dưới các góc độ khoa học
khác nhau, xuất hiện trên những trang mạng ngày càng nhiều bài viết về những kỹ
năng giáo dục và quản lý con ở lứa tuổi mới lớn này. Tuy nhiên, các nghiên cứu
chuyên sâu về kỹ năng giao tiếp của cha mẹ với con cái nói chung và đối với con ở
lứa tuổi học sinh trung học cơ sở nói riêng từ góc độ tâm lý thì còn khiêm tốn.
Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi đã chọn đề tài: “Kỹ năng giao tiếp
của cha mẹ với con lứa tuổi học sinh Trung học cơ sở” làm đề tài nghiên cứu của
mình. Kết quả nghiên cứu sẽ đóng góp cho hệ thống lý luận về việc giáo dục kỹ năng
giao tiếp của cha mẹ đối với con cái, là cơ sở đề xuất các biện pháp giúp con phát triển
toàn diện về trí tuệ và nhân cách cũng như cách nhìn nhận, suy nghĩ và phương pháp,
hành động cụ thể của cha mẹ trong việc giáo dục con ở lứa tuổi dậy thì.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
2.1. Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài
2.1.1. Hướng nghiên cứu về giao tiếp và kỹ năng giao tiếp

khác biệt giữa tôi và bạn.
Năm 1884, trong tác phẩm “Bản thảo Kinh tế - Triết học năm 1884”, C.Mác
(1818 - 1883) đã nhấn mạnh, qua giao tiếp với người khác mà con người có thái độ
đối với bản thân mình, với người khác và giao tiếp với người khác là chiếc gương
để mỗi người tự soi mình. Thật vậy, qua giao tiếp con người tích lũy được kinh
nghiệm sống và có thể xem xét lại bản thân mình thông qua ý kiến, nhận định của
người khác. Ở một cấp độ cao hơn, kết hợp với nền hệ tư tưởng của C.Mác,
3


V.I.Lênin đã cho rằng, giao tiếp trước hết ở dạng điều kiện, là tiền đề của sự hình
thành và phát triển những mối quan hệ xã hội. Sau đó chính nó lại là quá trình thực
hiện các mối quan hệ xã hội đã hình thành [34, tr 6]. Theo đó, có sự phân hóa rõ rệt
theo các khuynh hướng coi:
Giao tiếp như là một quá trình trao đổi thông tin: Đại diện là K.K. Platonop,
J.P.Gruere, J.Lishman, Laswell, Gode, Lewis... Miler( 1951): Giao tiếp là nghĩa là
thông tin được truyền từ người này sang người khác; Gode(1959) đưa ra định
nghĩa: Giao tiếp là một quá trình làm phổ biến những cái thuộc về một hoặc vài cá
nhân đến người khác; Lewis(1963) đưa ra quan niệm: Giao tiếp là một quá trình mà
người ta làm tăng sự hiểu biết về một vấn đề bằng cách phán đoán các tín hiệu
được người khác phát ra có liên quan đến vấn đề nào đó.Tác giả Đinh Văn Đáng:
Giao tiếp là một quá trình trao đổi thông tin giữa các chủ thể thông qua ngôn ngữ
nói, ngôn ngữ viết và ngôn ngữ biểu cảm. Qua đó, các chủ thể tham gia giao tiếp
luôn hướng tới sự đồng thuận mà mình mong muốn [7]. Tuy nhiên, xu hướng này
cũng tồn tại điểm hạn chế khi các tác giả mới chỉ chú ý đến sự trao đổi thông tin
trong giao tiếp mà chưa quantâm đến người nhận thông tin và thái độ cảm xúc của
họ khi nhận được những thông tin đó - trong khi trao đổi thông tin là một trong
những chức năng tạo nên và duy trì quá trình giao tiếp. Vì vậy, đòi hỏi cần nghiên
cứu giao tiếp trong mối quan hệ mang tính chỉnh thể của nó bởi lẽ ngoài việc tiếp
nhận và trao đổi thông tin thì giao tiếp còn tác động mạnh mẽ đến nhận thức, xúc

trình vận hành máy móc.
Cùng trong thời gian này, các nhà nghiên cứu Xô Viết cũng dành nhiều thời
gian cho việc nghiên cứu về kỹ năng trong đó có kỹ năng giao tiếp như Xacopnhin
(1973) “Về bản chất giao tiếp người”,A.A.Leonchiev (1974) "Tâm lý học giao
tiếp", I.L. Kolominxki (1976) "Tâm lý học về các mối quan hệ qua lại trong nhóm
nhỏ", K.K. Platonov (1981) "Giao tiếp trong tâm lý học", B.Ph.Lômôv(1981)
“Những vấn đề giao tiếp trong tâm lý học”, E.V.Sucanova (1985) “Những khó
khăn tâm lý của giao tiếp liên nhân cách”, Kagan (1988) “Thế giới giao tiếp,
N.D.Lêvitov (1972), Tâm lý học trẻ em và tâm lý học sư phạm”... Nhờ những
nghiên cứu này mà giao tiếp trở thành ngành khoa học độc lập ở Liên Xô thu hút
được nhiêu nhà khoa học nghiên cứu tầm vi mô và vĩ mô của các tác giả
5


Đặc biệt, trong năm 1960, nhà nghiên cứu người Pháp Bavelas khi nghiên
cứu thực nghiệm về cấu trúc giao tiếp đã đưa ra khái niệm “khoảng cách” được lý
giải như những mắt xích giao tiếp cần thiết để thông điệp được gửi tới đối tượng
giao tiếp bằng con đường ngắn nhất [53].
Tiếp theo, năm 1981, Allan Pease trong cuốn “Ngôn ngữ của cử chỉ - ý
nghĩa của cử chỉ trong giao tiếp” lại nhắc đến một khía cạnh khác của giao tiếp là
giao tiếp phi ngôn ngữ. Ông cho rằng, giao tiếp phi ngôn ngữ là một quá trình tác
động phức tạp của con người, những động tác, cử chỉ, nét mặt ... có một ý nghĩa
nhất định, khi hạnh phúc con người mỉm cười, khi buồn thì chau mày, khi giận dữ
thì có cái nhìn bực tức; gật đầu là đúng, lắc đầu là sai [1, 2].
Năm 1974, trong cuốn: “Tâm lí người người giảng viên”, A.A.Leoncheiv đã
liệt kê các kỹ năng giao tiếp sư phạm như: Kỹ năng điều chỉnh hành vi bản thân, kỹ
năng quan sát, kỹ năng nhạy cảm xã hội, biết phán đoán nét mặt người khác, kỹ
năng đọc, hiểu, biết mô hình hóa cho học sinh, làm gương cho học sinh, kỹ năng
giao tiếp ngôn ngữ, kỹ năng kiến tạo, sự tiếp xúc, kỹ năng nhận thức [3].
Nhà tâm lí học V.P. Dakharov đã giành nhiều công sức để phân loại các

được đề cập trong cuốn sách Between Parent anh Child (Làm bạn cùng con) của
Haim Ginott, nhà Tâm lí học trẻ em, bác sỹ tâm lí, bậc thầy giảng dạy cho các bậc
cha mẹ. Theo đó, thay vì nói với con điều chúng không nên làm "đừng có chạy" thì
cha mẹ có thể hướng chúng tới suy nghĩ tích cực bằng việc nói với trẻ điều chúng sẽ
làm " Đi thôi" [15].
Năm 1970, nhà Tâm lí học lâm sàng người Mỹ Thomas Gordon cho ra mắt
cuốn sách Parent Effectiveeness Training (Giáo dục hiệu quả từ cha mẹ), cuốn sách
đã mở ra cánh cửa dẫn tới ý tưởng về việc lắng nghe một cách tích cực và sử dụng
thông điệp "Bố/mẹ", Bố/mẹ thấy bực khi phòng của con bẩn thế này thay vì thông
điệp "Con", con ở bẩn quá đấy. Những nghiên cứu này đã mở ra một ngưỡng của
mới cho sự nghiệp nuôi dưỡng con cái trong thời kì hiện đại [47].
Tóm lại, từ những công trình nghiên cứu trên cho thấy, vấn đề giao tiếp và kỹ
năng giao tiếp nói chung cùng với giao tiếp giữa cha mẹ với con cái đã được các nhà
khoa học trên toàn thế giới quan tâm nghiên cứu và có những đóng to lớn cho ngành
tâm lý học nói chung và tâm lý học giao tiếp nói riêng, tạo nền móng cho việc xây
7


dựng cơ sở lý luận cho những nghiên cứu sau này. Tuy nhiên, đa số những nghiên
cứu này mới được các tác giả hình thành trên nền móng của những cơ sở lý luận mà
thiếu những công trình nghiên cứu thực tiễn. Vì vậy, việc nghiên cứu kỹ năng giao
tiếp của cha mẹ với con lứa tuổi học sinh THCS là hết sức cần thiết.
2.2. Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam
2.2.1. Hướng nghiên cứu về giao tiếp và kỹ năng giao tiếp
Con người sáng tạo ra ngôn ngữ và nó trở thành phương tiện giao tiếp quan
trọng nhất của xã hội loài người. Trong quá trình vận dụng, người ta luôn có ý thức
chú ý đến việc tổ chức lời nói sao cho đạt hiệu quả cao trong quá trình ngôn giao.
Ngay từ thuở xa xưa, khi chưa có các ngành khoa học về ngôn ngữ, ông cha ta đã
đúc kết những kinh nghiệm vận dụng lời ăn tiếng nói của mình trong tục ngữ và ca
dao "lời nói, gói vàng", "nói ngọt, lọt đến xương", "lời nói chẳng mất tiền mua, lựa

luận điểm, cha mẹ thường mắc lỗi trong giao tiếp với con cái khi sử dụng những
thông điệp không hiệu quả, khi trẻ em có nhu cầu mà không được đáp ứng chúng
thường có cảm xúc âm tính như bực bội, chán nản, tức giận. Cha mẹ cũng có nhu
cầu cần được đáp ứng nhưng con cái lại không quan tâm. Vì vậy cha mẹ cần có
những cách thức hiệu quả để đương đầu với trẻ khi chúng cản trở sự đáp ứng nhu
cầu của mình…. [31, 32].
9


Năm 2009, tác giả Cao Thị Thúy cũng đã nghiên cứu về “Khó khăn tâm lí
của cha mẹ trong giao tiếp với con ở tuổi thiếu niên” đã mở đầu cho việc nghiên
cứu kỹ năng giao tiếp của cha mẹ với con cái bằng cách phân tích những khó khăn
tâm lý của cha mẹ trong mối quan hệ này.
Đến năm 2012, tiến một bước cao hơn trong nghiên cứu về “Năng lực cảm
xúc của cha mẹ và số phận của con”, tác giả Nguyễn Thị Châu Giang đã chỉ ra
rằng, cha mẹ cần hiểu được con mình buồn, giận, sợ ra sao để phản hồi cảm xúc trở
lại bằng thái độ và lời nói thể hiện sự đồng cảm với trẻ. Có sự đồng cảm, trẻ sẽ bộc
lộ tâm tình, qua đó cha mẹ sẽ dẫn dắt con làm chủ cảm xúc, biết điều khiển bộc lộ
cảm xúc trong quan hệ người – người. Những biểu hiện cảm xúc của cha mẹ đối với
con cái trong đời sống hằng ngày là cơ sở hình thành và phát triển toàn diện nhân
cách cho trẻ [44].
Cũng trong thời gian này, tác giả Vũ Thị Khánh Linh với nghiên cứu về“Mối
tương quan giữa phong cách giáo dục của cha mẹ và tính tích cực giao tiếp của cha
mẹ với thiếu niên” đã xới lên vấn đề có liên quan với các yếu tố tác động đến kỹ
năng giao tiếp của cha mẹ với con cái. Tác giả cho rằng, tương quan giữa phong
cách giáo dục và tính tích cực giao tiếp của cha mẹ với thiếu niên có tác động mạnh
nhất đến mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái.
Nối tiếp, cùng trong năm 2013, tác giả Vũ Bá Thắng với “Một số trở ngại
tâm lí thường gặp trong giao tiếp của thiếu niên với cha mẹ”;“Xung đột tâm lí giữa
thiếu niên với cha mẹ trong giao tiếp” của tác giả Hoàng Trung Học; tác giả Phạm

Từ kết quả nghiên cứu lí luận và thực tiễn của đề tài, để xuất một số kiến
nghị nhằm giúp đỡ các cha có kỹ năng giao tiếp tốt của cha mẹ với con lứa tuổi
HSTHCS, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Hệ thống hóa và xác định lí luận về giao tiếp, kỹ năng giao tiếp của cha mẹ
vói con lứa tuổi HSTHCS.
- Khảo sát, đánh giá thực trạng các kỹ năng giao tiếp của cha mẹ với con ở
tuổi HSTHCS và các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng đó.
- Bước đầu tổ chức thực nghiệm, đề xuất một số kiến nghị về biện pháp bồi
dưỡng và nâng cao hiệu quả KNGT của cha mẹ với con lứa tuổi HSTHCS.
11


4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Mức độ biểu hiện KNGT của cha mẹ với con lứa tuổi HSTHCS.
4.2. Giới hạn nội dung nghiên cứu
- Có rất nhiều kỹ năng giao tiếp được áp dụng trong các tình huống khác
nhau phù hợp với từng nhóm giao tiếp nhưng trong nghiên cứu này, do đặc thù về
khách thể nghiên cứu, chúng tôi chỉ nghiên cứu các kỹ năng có liên quan đến mối
quan hệ giữa cha mẹ và con cái như kỹ năng thiết lập mối quan hệ, kỹ năng thu
thập thông tin và kỹ năng thuyết phục của cha mẹ với con lứa tuổi HSTHCS.
- Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc hình thành kỹ năng giao tiếp giữa cha
mẹ với con lứa tuổi HSTHCS nhưng trong luận văn này, chúng tôi chỉ nghiên cứu
một số yếu tố như: tính cách, khí chất, phương pháp giáo dục của cha mẹ, tâm lí tự
tin khi trò chuyện với con, sự kiềm chế cảm xúc của cha mẹ, yếu tố phương tiện
truyền thông.
4.3. Giới hạn khách thể nghiên cứu
- Nhóm khách thể chính: 87 cha mẹ có con trong độ tuổi HSTHCS trường
THCS Trực Phương, xã Phương Định, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định; 120 học

Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ
lục, luận văn có 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận về kĩ năng giao tiếp của cha mẹ với con lứa tuổi học
sinh trung học cơ sở
Chương 2: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu
Chương 3: Kết quả nghiên cứu thực tiễn về kỹ năng giao tiếp của cha mẹ với
con lứa tuổi HSTHCS

13


Chương 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ KỸ NĂNG GIAO TIẾP CỦA CHA MẸ VỚI CON LỨA
TUỔI HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về kỹ năng giao tiếp giữa cha mẹ với con lứa
tuổi học sinh trung học cơ sở
1.1.1. Kỹ năng giao tiếp
1.1.1.1 Kỹ năng
Thuật ngữ “kỹ năng” (skill) dùng để chỉ cá nhân thực hiện có kết quả trong
một hoạt động nhất định gì đó. Nhìn một cách tổng thể về các công trình nghiên cứu
kỹ năng của các tác giả trong và ngoàinước, việc nghiên cứu kỹ năng được tiến
hành theo hai hướng sau:
Khuynh hướng thứ nhất, xem xét kĩ năng nghiêng về mặt kĩ thuật của thao
tác hay kĩ thuật của hành động
Tác giả P.A Rudich cho rằng, kỹ năng là tác động mà cơ sở của nó là sự vận
động thực tế các kến thức đã tiếp thu được để đạt hệu quả trong một lĩnh vực cụ
thể. Như vậy, tác giả đề cao khía cạnh kĩ thuật của kỹ năng và xem đó như là kết
quả của những kiến thức đã tiếp thu được từ vận động thực tế.
Tác giả Bùi Thị Xuân Mai coi “Kĩ năng là sự vận dụng đúng đắn những tri
thức, giá trị, thái độ liên quan vào hoạt động hay hành động thực tiễn trong những

Kỹ năng được hình thành và phát triển theo từng giai đoạn với các mức độ từ
thấp đến cao, từ chỗ có nhận thức về kỹ năng đến chỗ vận dụng và luyện tập để thực
hiện thành thạo.
Trong từ điển rút gọn các khái niệm Tâm lí học của Nga và cũng là quan niệm
của K.K.Platonov và G.G.Golobev thì kỹ năng gồm 5 giai đoạn phát triển theo các
mức độ như sau:
-

Mức độ 1: Kỹ năng còn rất sơ đẳng khi chủ thể mới ý thức được mục
đích và tìm kiếm cách thức hành động dưới dạng “thử và sai”

-

Mức độ 2: Kỹ năng đã có nhưng chưa đầy đủ

-

Mức độ 3: Kỹ năng chung còn mang tính riêng lẻ

-

Mức độ 4: Kỹ năng ở trình độ cao, lúc này cá nhân sử dụng thành thạo
các thao tác kỹ thuật, cách thức thực hiện để đạt được mục đích
15


-

Mức độ 5: Kỹ năng tay nghề cao. Giai đoạn này cá nhân vừa thành thạo
vừa sáng tạo trong sử dụng các kỹ năng ở những điều kiện khác nhau [40]


Bên cạnh đó, môi trường gia đình có vai trò quan trọng trong quá trình hình
thành và phát triển nhân cách của cá nhân. Việc thiết lập mối quan gắn bó mật thiết,
gần gũi giữa các thành viên là việc cần thiết nhất. Vì vậy, trong nghiên cứu này,
chúng tôi lựa chọn hướng nghiên cứu coi “Giao tiếp là hoạt động tiếp xúc giữa con
người với con người mà trong đó diễn ra các quá trình trao đổi thông tin, nhận
thức, cảm xúc và ảnh hưởng tác động qua lại lẫn nhau”.
Từ nội hàm của các khái niệm về kỹ năng và giao tiếp, chúng tôi vận dụng
để đưa ra khái niệm: “Kỹ năng giao tiếp là khả năng vận dụng những tri thức, kinh
nghiệm của chủ thể vào trong những hoàn cảnh giao tiếp cụ thể để thực hiện có
hiệu quả các mục tiêu giao tiếp đã đề ra”.
Do đó, để đánh giá kỹ năng giao tiếp cần dựa vào những khía cạnh, những
biểu hiện cụ thể của kỹ năng giao tiếp: khả năng sử dụng phương tiện giao tiếp, khả
năng hiểu được ngôn ngữ không lời, khả năng linh hoạt trong từng tình huống giao
tiếp, khả năng nhận thức đối tượng giao tiếp, khả năng điều khiển đối tượng giao
tiếp. Sự hiểu biết về hoạt động giao tiếp, cũng như việc sử dụng nhuần nhuyễn các
kỹ năng giao tiếp thông qua luyện tập, rèn luyện sẽ giúp cá nhân đạt được hiệu quả
giao tiếp cao và đạt tới trình độ nghệ thuật trong giao tiếp.
1.1.3. Kỹ năng giao tiếp của cha mẹ với con lứa tuổi học sinh trung học cơ sở và
cấu trúc tâm lý của nó
a) Kỹ năng giao tiếp của cha mẹ với con lứa tuổi học sinh trung học cơ sở
Từ nội hàm của các khái niệm về kỹ năng, giao tiếp, kỹ năng giao tiếp đã
trình bày ở trên, chúng tôi cho rằng:
Kỹ năng giao tiếp của cha mẹ với con lứa tuổi HSTHCS là sự vận dụng
những tri thức, kinh nghiệm của cha mẹ tác động đến con trong độ tuổi từ 11 đến
dưới 16 tuổi trong các hoàn cảnh giao tiếp khác nhau nhằm đạt mục tiêu, ý đồ giáo
dục của mình.
b) Cấu trúc tâm lí của kỹ năng giao tiếp của cha mẹ với con lứa tuổi học sinh
trung học cơ sở
Kỹ năng giao tiếp của cha mẹ với con lứa tuổi HSTHCS được biểu hiện qua

này hay khác, sẽ xuất hiện thái độ phản ứng tiêu cực, công khai hoặc ngấm ngầm.
Thứ hai, trong quan hệ với cha mẹ, trẻ lứa tuổi HSTHCS thường xuất hiện
nhiều mâu thuẫn. Trước hết, mâu thuẫn trong nhận thức và nhu cầu của trẻ em. Do
18


sự phát triển mạnh về thể chất và tâm lí, nên trong quan hệ với người lớn, thiếu niên
có nhu cầu và mong muốn thoát ly khỏi sự giám sát của người lớn, muốn độc lập.
Tuy nhiên, do địa vị xã hội còn phụ thuộc và chưa có nhiều kinh nghiệm ứng xử và
giải quyết các vấn đề liên quan trực tiếp tới hoạt động và tương lai cuộc sống nên
các em vẫn có nhu cầu, mong muốn được người lớn gần gũi, chia sẻ và định hướng
cho mình, làm gương để mình noi theo. Mặt khác, do mâu thuẫn giữa sự phát triển
nhanh, bất ổn định về thể chất, tâm lí và vị thế xã hội của trẻ em với nhận thức và
hành xử của người lớn không theo kịp sự thay đổi đó. Vì vậy, người lớn thường có
thái độ và cách cư xử với các em như với trẻ nhỏ.
Thứ ba, trong tương tác với cha mẹ, các em thường có xu hướng cường điệu
hóa, các tác động của người lớn trong ứng xử hàng ngày. Với cùng một tác động,
trẻ em tuổi thiếu niên phản ứng khác so với tuổi nhi đồng và người trưởng thành.
Các em thường suy diễn, thổi phồng, cường điệu hóa quá mức tầm quan trọng của
các tác động đó, đặc biệt là các tác động liên quan đến danh dự và lòng tự trong của
các em. Trong khi đó, hành vi của chính các em có thể gây hậu quả đến tính mạng
mình lại bị các em coi nhẹ. Vì vậy, chỉ cần một sự tác động của người lớn, làm tổn
thương chút ít đến các em thì trẻ thiếu niên coi đó là sự xúc phạm lớn, từ đó dẫn đến
các phản ứng nghiêm trọng và có cường độ mạnh. Ngược lại, các em lại dễ dàng bỏ
qua các hành vi (của mình và của người khác)có thể gây hậu quả tiêu cực lớn đến
tính mạng các em. [20, 33]
1.2. Một số kỹ năng giao tiếp của cha mẹ với con lứa tuổi học sinh trung học cơ sở

1.2.1. Kỹ năng thiết lập mối quan hệ giữa cha mẹ với con cái
Giao tiếp trước hết là sự liên hệ lẫn nhau giữa các chủ thể của quá trình giao

trẻ và so sánh con với chính bản thân mình theo kiểu: ”Bằng tuổi con bây giờ, cha
mẹ phải thế này, thế kia... chứ đâu có được sướng như tụi con”. Ấn tượng tốt đẹp
của cha mẹ trong mắt con cái sẽ là những điều kiện thuận lợi để cha mẹ có thể gần
gũi, là chỗ dựa vững chắc, niềm tin tưởng để con dãi bày những tâm sự của chúng.
b) Kỹ năng tạo bầu không khí tâm lí tích cực
Gia đình chính là tấm gương phản chiếu và hình thành nên nhân cách trẻ.
Một bầu không khí tâm lí gia đình trong sạch, lành mạnh là điều kiện quan trọng
trong việc hình thành những xúc cảm, tình cảm tích cực cho con, trên cơ sở đó hình
thành ở trẻ những hành vi, thói quen đạo đức tốt [19].
20