Xây dựng lưu đồ sửa chữa mạch điện tử
trong hoạt động dạy nghề
PHẦN MỞ ĐẦU

Trong những năm gần đây, nhận thức về việc học nghề của nhiều học
sinh, phụ huynh và xã hội đã có những chuyển biến rất tích cực. Điều này tạo
điều kiện để các trường dạy nghề tăng cường cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên,
các điều kiện cần thiết để ngày càng nâng cao chất lượng dạy và học nghề, tạo
uy tín trong xã hội, thu hút học sinh học nghề. Bên cạnh đó, việc không ngừng
đổi mới, cải tiến phương pháp dạy và học có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Củng
cố và hoàn thiện phương pháp “Xây dựng lưu đồ sửa chữa mạch điện tử
trong hoạt động dạy nghề” không nằm ngoài mục đích đó. Nội dung của đề
tài xoay quanh một trong các nội dung của phương pháp giảng dạy thực hành, áp
dụng cho các hệ dạy nghề.
Lưu đồ sửa chữa mạch điện tử là ngôn ngữ viết kết hợp với các hình khối,
thể hiện các bước của một công việc để xử lý sự cố trong một thiết bị hay trong
một mạch điện nào đó.
Lưu đồ vừa thể hiện được tính tổng quát cần có lại vừa rất cụ thể, là con
đường thuận lợi nhất nhất để tìm ra chỗ hỏng của mạch điện. Tổng quát vì lưu
đồ thể hiện rất rõ mối quan hệ giữa các thành phần trong mạch điện với nhau.
Cụ thể, vì trên lưu đồ thể hiện rất chi tiết từng bước công việc phải tiến hành.
Trong quá trình xây dựng lưu đồ, đôi lúc và ai đó có thể sẽ nảy sinh một ý
tưởng nào đó về cải tiến lại mạch điện, khắc phục một số hư hỏng chủ quan do
người thiết kế ban đầu để lại (nghĩa là mạch đã trục trặc ngay từ khi mới xuất
xưởng). Cũng có thể là ý tưởng về việc thay đổi một vài chi tiết nào đó giúp
mạch điện hoàn thiện hơn, … bởi chỉ có thông qua quá trình thực hành, xử lý sự
cố hư hỏng thực tế mới có thể kiểm chứng đầy đủ các tính toán trên lý thuyết.
1


Như ở trên đã nói, lưu đồ sửa chữa chỉ là một trong các phương pháp

lên thành lý luận mà chỉ thông qua các ví dụ cụ thể nhằm trao đổi kinh nghiệm,
khơi dậy thói quen trong chuyên môn, góp phần nâng cao hiệu quả việc dạy và
học tập bộ môn.
Xây dựng lưu đồ sửa chữa mạch là vấn đề không mới nhưng chưa được
quan tâm đúng mức, thường xuyên của các giáo viên, học sinh trong các trường,
các cơ sở dạy nghề. Lưu đồ sửa chữa xuất hiện rải rác ở một số sách kỹ thuật,
tạp chí chuyên môn nhưng không đầy đủ và còn sơ sài. Thực tế nhiều giáo viên
dạy nghề còn chưa sử dụng đến phương pháp này.

3


Lưu đồ sửa chữa có thể mang tính hệ thống của cả một thiết bị, hoặc đơn
giản là một chương hay một bài nào đó. Trong thực tế nhiều năm áp dụng
phương pháp này cho thấy là rất hiệu quả đối với học sinh, học viên tham gia
học nghề. Tùy từng nội dung, lưu đồ sửa chữa có thể ngắn nhưng không được
thiếu hoặc có thể dài nhưng không được dư thừa.
Yêu cầu để xây dựng được lưu đồ đúng, trước hết người làm phải am hiểu
cấu trúc, nhiệm vụ và nguyên lý làm việc của thiết bị hay mạch điện. Điều này
là để tránh tình trạng đi lạc hướng trong thực tế thực hành, phần hư hỏng thì
không được kiểm tra nhưng phần mạch còn tốt lại bị xới tung lên, nhiều khi còn
vô tình gài pan mới cho mạch.
Sau đây là các bước xây dựng:
Bắt đầu => Bước 1 => Bước 2 => Bước 3 => … Bước thứ n => Kết
thúc.
Ở mỗi bước, phải chỉ rõ công việc phải làm: nếu tốt thì bước tiếp theo là
gì. Ngược lại, nếu hư thì phải kiểm tra cái gì … cho tới khi kết thúc. Để ý là lưu
đồ càng cụ thể, càng chi tiết càng tốt nhưng không được rườm rà, vụn vặt.

Hình vẽ sau minh họa quá trình xây dựng luu đồ sửa chữa:


1. Xây dựng lưu đồ sửa chữa hư hỏng trong Amplifier:
Sau khi học xong phần lý thuyết về Amplifier, các em được trang bị các
kiến thức tống quát về sơ đồ khối, chức năng, nhiệm vụ của từng khối. Đặc biệt
việc phân tích và nắm rõ nguyên lý làm việc của từng mạch điện, cho phép các
em tiếp cận nhanh trong quá trình xử lý các hư hỏng.
Bên cạnh đó là các kiến thức về xử lý các số liệu đo đạc, sử dụng dụng cụ
đo, vận hành máy, … Ví dụ, nếu mạch có khuếch đại công suất sử dụng nguồn
đơn thì áp ra loa bình thường là bao nhiêu, ngược lại nếu dùng nguồn đôi đối
xứng thì áp ra loa phải là bao nhiêu?, … Các kiến thức này thường phải được
trang bị tốt ở các phần phân tích mạch điện.
Ở phần thực hành ta có thể xây dựng lưu đồ tổng quát sửa chữa thiết bị
này như sau:

Bắt đầu

hư
Kiểm tra bộ nguồn

tốt

Sửa chữa nguồn

hư

Kiểm tra mạch KĐCS

Sửa chữa KĐCS

tốt

các linh kiện liên quan
5

Thay IC
KĐCS

hư

Thay linh
kiện mới


tốt
Thay thử IC
KĐCS

Kết thúc

2. Xây dựng lưu đồ sửa chữa tổng quát tivi màu:
Lưu đồ sửa chữa tổng quát như hình vẽ:

Bắt đầu

hư

tốt
Kiểm tra bộ nguồn

Sửa chữa nguồn


KĐCS sắc và KĐVideo

Sửa chữa mạch

tốt
hư

Kiểm tra mạch KĐ trung
tần hình và TUNER

Sửa chữa mạch

tốt
hư

Kiểm tra mạch giao tiếp
TV/AV

tốt
6

Sửa chữa mạch


hư

Kiểm tra mạch đồng bộ

Sửa chữa mạch



-

Q3

B2

Unregu
C1

Regu

+

R1

~

Input
Filter

Q2

R5

R4

+

C2

Kiểm tra nguồn AC

hư

Kiểm tra biến áp nguồn: đứt, chạm

tốt
hư
Kiểm tra nguồn DC

mất
Đo áp B1

thiếu

Kiểm tra các diode
nắn, tụ lọc

tốt
Kiểm tra mạch ổn áp:
Đo B2

hư

Kiểm tra transistor
ổn áp Q3

tốt

hư

hư

Thay mới

4. Xây dựng lưu đồ sửa chữa bộ nguồn ngắt mở sử dụng trong các tivi màu:

8


Với các bộ nguồn ổn áp kiểu ngắt mở trong các TV màu, sơ đồ sau là
dạng mạch thông dụng trong thực tế (mạch điện chỉ vẽ những chi tiết chính
minh họa). Lưu ý là mát (GND) của nguồn và mát của máy cách ly, đây cũng là
điều mà giáo viên cần lưu ý cho học sinh trong quá trình đo kiểm, tránh kết quả
đo được bị sai lệch (hình vẽ trang bên).
D1...D4
F
C01

+

-

C02

+110Vdc
C2

+

R1

D3

OSC

+

Protector

1
2

opto
.......

4

IN o

~

5

AC

o

T

L1


chạm

Kiểm tra các tụ lọc nhiễu nguồn AC

tốt
Kiểm tra cách điện
nguồn DC

Kiểm tra các
diode nắn, tụ lọc

chạm

Kiểm tra transistor
ngắt mở SW

tốt

hư
Kết thúc

chạm

Thay linh kiện mới

Thay transistor

4.2. Lưu đồ sửa chữa bộ nguồn:
Trường hợp cầu chì không nổ nhưng bộ nguồn không hoạt động hoặc hoạt
động không ổn định, ta xây dựng lưu đồ sửa chữa như dưới đây:

tốt

hư

tốt

Kiểm tra mạch ổn áp:
hồi tiếp từ +110Vdc qua
Opto về OSC

Đo áp cực C Q
khoảng +300Vdc

10

mất

Thay mới

Kiểm tra mạch
in, cuộn tạo xung