MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU
Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ

3

GIỮ GÌN BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC CỦA LỄ
HỘI TRUYỀN THỐNG Ở TỈNH PHÚ THỌ HIỆN
11

1.1

NAY
Quan niệm về vai trò giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

11

1.2

của lễ hội truyền thống ở tỉnh Phú Thọ hiện nay
Thực trạng giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội

truyền thống ở tỉnh Phú Thọ hiện nay
Chương 2 YÊU CẦU VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN

30

ĐỂ GIỮ GÌN BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC
CỦA LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG Ở TỈNH PHÚ
51

1. Lý do chọn đề tài
Bản sắc văn hóa dân tộc đã được Đảng cộng sản Việt Nam coi như là
một trong những đặc trưng của chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Là giá trị cốt
lõi nhất của nền văn hóa, thể hiện tâm hồn, cốt cách, lý trí, sức mạnh của
dân tộc, tạo nên chất keo kết nối các cộng đồng người gắn bó, đoàn kết với
nhau để cùng tồn tại và phát triển. Những giá trị của bản sắc văn hóa dân tộc
là một trong những động lực to lớn bảo đảm sự ổn định và phát triển bền
vững của quốc gia dân tộc. Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam được hình
thành, phát triển gắn liền với lịch sử dựng nước, giữ nước và quá trình xây
dựng chủ nghĩa xã hội. Bản sắc đó thể hiện ở nhiều mặt, nhiều lĩnh vực,
trong đó có lễ hội truyền thống là một loại hình sinh hoạt văn hóa tinh thần
đặc biệt được bao thế hệ vun đắp, hun đúc, tạo nên sức sống mãnh liệt gắn
kết các dân tộc Việt Nam thành một cộng đồng để vượt qua mọi khó khăn,
thử thách để tồn tại, không ngừng lớn mạnh và phát triển bền vững và không
dễ bị đồng hóa. Nó là niềm tự hào của mọi người dân Việt Nam, là nguồn
sức mạnh vô địch bảo đảm cho dân tộc Việt Nam trường tồn, phát triển trong
mọi thời đại lịch sử.
Ở nước ta, lễ hội truyền thống được tổ chức bao gồm các loại hình
như: tôn giáo, tín ngưỡng, phong tục tập quán, sự tích về các vị anh hùng có
công với dân với nước, các trò chơi dân gian, diễn xướng dân gian, các nghi
lễ… Hàng năm trên đất nước ta có hàng ngàn lễ hội truyền thống được tổ
chức với nhiều hình thức, quy mô và mang ý nghĩa khác nhau. Lễ hội truyền
thống một loại hình sinh hoạt văn hoá tinh thần đặc biệt, mang tính tập thể có
giá trị to lớn trong cố kết cộng đồng dân tộc, giáo dục tình cảm đạo đức con
người hướng về cội nguồn. Đồng thời, lễ hội truyền thống còn có giá trị văn
hoá tâm linh, vừa là không gian thụ hưởng hình thức văn hóa tinh thần của
nhân dân lao động hướng về cái cao cả thiêng liêng của dân tộc. Lễ hội truyền
thống còn là hình thức bảo tồn và phát huy di sản văn hoá dân tộc, điều này



và đang có xu hướng xa rời bản chất đích thực của nó, các giá trị văn hóa dân
tộc chứa đựng trong lễ hội truyền thống đang có nguy cơ bị biến dạng, bị mai
một thậm trí là thương mại hóa lễ hội, đặc biệt ở phần hội đã bị lạm dụng một


4

4

cách thái quá của một số cá nhân, nên đã xuất hiện nhiều hiện tượng biến tướng,
trá hình như đề đóm, cờ bạc, mê tín dị đoan, lợi dụng việc tổ chức lễ hội để buôn
thần, bán thánh, kinh doanh thu lợi nhuận. Những hành vi ứng xử thiếu văn hóa
ở nơi công cộng, nâng giá bắt chẹt khách thập phương, xâm hại các công trình
văn hóa, gây ùn tắc giao thông. Khâu tổ chức ở một số lễ hội phần "lễ" nặng hơn
phần "hội"; các trò vui chơi có thưởng, thực chất là cờ bạc công khai, móc túi du
khách còn nhiều, mà những trò vui mang tính giải trí lành mạnh còn ít... vì thế,
nét đẹp của lễ hội cũng bị giảm đi phần nào. Thay vào đó là các giá trị xa lạ với
văn hóa truyền thống, với thuần phong mỹ tục của dân tộc, làm xói mòn đạo
đức, lối sống của con người Việt Nam, ảnh hưởng không nhỏ đến việc xây dựng
nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.
Vì vậy, lựa chọn nghiên cứu đề tài “Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc
của lễ hội truyền thống ở tỉnh Phú Thọ hiện nay” là vấn đề có ý nghĩa cấp
thiết cả về lý luận và thực tiễn.
2. Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài
Nghiên cứu về văn hóa và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội
truyền thống là một đề tài lớn luôn dành được sự quan tâm, nghiên cứu của
nhiều nhà khoa học. Dưới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau đã có những tác
giả nghiên cứu về văn hóa, về giữ gìn bản sắc văn hóa, về lễ hội truyền thống
như: “Văn hoá Việt Nam và cách tiếp cận mới” của Phan Ngọc”; “Bản sắc
dân tộc và hiện đại trong văn hoá” của Hoàng Trinh; “Xây dựng và phát triển

tố con người trong sức mạnh chiến đấu của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Luận án tiến sĩ triết học của Đỗ Văn Ngoan về “Quan hệ thống nhất đa dạng trong phát triển môi trường văn hoá quân sự ở các trường sĩ quan
Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” đã bàn về văn hoá và xây dựng môi
trường văn hóa theo chiều đồng đại. Xác định quan hệ thống nhất - đa dạng
trong phát triển môi trường văn hóa các nhà trường quân đội hiện nay là nhân
tố có ý nghĩa to lớn, góp phần giữ vững trận địa chính trị của các nhà trường
quân đội, nơi đào luyện đội ngũ cán bộ nòng cốt cho quân đội và đất nước.
Sách “Sự biến đổi các giá trị văn hoá trong bối cảnh xây dựng nền
kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay” của PGS.TS Nguyễn Duy Bắc chủ
biên đã chỉ rõ sự tác động của mặt trái kinh tế thị trường làm ảnh hưởng tiêu
cực đến nhiều giá trị văn hóa truyền thống. Đề tài đã làm rõ một số vấn đề lý
luận và thực tiễn của văn hoá, giá trị văn hoá và những biến đổi thang giá trị
của văn hoá trước những tác động cả tích cực và tiêu cực trong điều kiện phát
triển nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Từ đó, đưa ra các giải
pháp nhằm nâng cao nhận thức, giữ gìn, bảo vệ, phát triển giá trị văn hóa dân
tộc và phòng chống, tránh sự tác động đó làm phương hại đến các truyền
thống, bản sắc văn hóa dân tộc.


7

7

Bài viết “Văn hoá quân sự Việt Nam” của PGS.TS Lê Văn Quang và
PGS.TS Văn Đức Thanh đã làm rõ cách tiếp cận mới về văn hoá quân sự Việt
Nam dưới góc nhìn của một phương pháp luận triết học. Phân tích và làm
sáng tỏ có sự khác nhau tương đối trong quan niệm về văn hoá quân sự và văn
hoá trong quân sự, tức là trong hoạt động quân sự và là sự khái quát cao của
văn hoá giữ nước. Còn văn hoá quân sự được thể hiện một cách đầy đủ trong
việc thiết lập và xây dựng củng cố và tăng cường nền quốc phòng toàn dân,

3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
*Mục đích nghiên cứu
Làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về giữ gìn bản sắc văn hóa
dân tộc của lễ hội truyền thống ở tỉnh Phú Thọ hiện nay; từ đó xác định yêu
cầu, đề xuất các giải pháp nhằm giữ gìn bản sắc văn hóa của lễ hội truyền
thống ở tỉnh Phú Thọ hiện nay.
*Nhiệm vụ nghiên cứu
Làm rõ quan niệm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội truyền
thống ở tỉnh Phú Thọ hiện nay.
Đánh giá thực trạng việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội
truyền thống ở tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn hiện nay.
Đề xuất các yêu cầu và giải pháp nhằm giữ gìn bản sắc văn hóa dân
tộc của lễ hội truyền thống ở tỉnh Phú Thọ trong giai đoạn hiện nay
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài
* Đối tượng nghiên cứu
Hoạt động giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội truyền thống ở
tỉnh Phú Thọ hiện nay.
* Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi về nội dung: Hoạt động giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc
của lễ hội truyền thống trên địa bàn tỉnh Phú Thọ hiện nay.
Phạm vi lựa chọn khảo sát: Trong luận văn này tác giả chủ yếu khảo sát
phân tích đánh giá một số lễ hội truyền thống ở huyện Lâm Thao, Phù Ninh.
Phạm vi về thời gian: Từ 2006 đến nay.
5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài
*Phương pháp luận của đề tài
Đề tài nghiên cứu dựa trên những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa. Đề tài cũng quán triệt những quan


9


MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIỮ GÌN BẢN SẮC
VĂN HÓA DÂN TỘC CỦA LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG
Ở TỈNH PHÚ THỌ HIỆN NAY
1.1. Quan niệm, nội dung và vai trò giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc
của lễ hội truyền thống ở tỉnh Phú Thọ hiện nay
1.1.1. Quan niệm về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội
truyền thống ở tỉnh Phú Thọ hiện nay
* Đặc điểm kinh tế, văn hóa, xã hội ở tỉnh Phú Thọ
Về vị trí địa lý: Phú Thọ là một tỉnh miền núi nằm ở phía Tây bắc Thủ
đô Hà Nội có tổng diện tích là 3.528 km 2 phía bắc giáp Tuyên Quang, phía nam
giáp Hoà Bình, phía đông giáp Vĩnh Phúc, phía tây giáp Sơn La và Yên Bái. Với một vị
trí địa lý thuận lợi ở vị trí tiếp giáp giữa Đông Bắc, đồng bằng Sông Hồng và Tây Bắc,
Phú Thọ là trung tâm của tiểu vùng phía Tây và phía Đông Bắc Việt Nam. Với vị trí là
cửa ngõ phía Tây của Thủ đô Hà Nội và hệ thống giao thông thuận lợi đường bộ, đường
sắt, đường thuỷ nối tỉnh Phú Thọ với các tỉnh phía Tây và phía Đông Bắc với Thủ đô
Hà Nội, Hải Phòng và các tỉnh thành phố lớn khác trong cả nước. Đây là yếu tố thuận
lợi để phát triển kinh tế, đồng thời cũng là yếu tố thuận lợi cho việc tiếp thu, giao lưu
văn hoá với thủ đô Hà Nội với các tỉnh vùng Tây, Đông Bắc.

Các yếu tố về vị trí địa lý tự nhiên cho thấy Phú Thọ có lợi thế để trở
thành trung tâm kinh tế, xã hội của vùng. Do địa hình của tỉnh Phú Thọ
nằm ở cuối dãy Hoàng Liên Sơn nên địa hình chia cắt tương đối mạnh. Sự
chuyển tiếp của dãy Hoàng Liên Sơn giữa miền núi cao và miền núi thấp,
gò đồi, độ cao giảm dần từ Tây Bắc xuống Đông Nam. Diện tích đồi núi
chiếm 64%, tổng diện tích tự nhiên, nhiều sông, suối (4,1%). Mỗi khu vực
địa hình gắn với dân tộc khác nhau tạo nên những tập quán, nếp sống văn
hoá riêng. Vì vậy, trong quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Phú Thọ
đến năm 2020 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đã xác định xây
dựng Phú Thọ trở thành trung tâm kinh tế vùng; là một trong những trung
tâm khoa học công nghệ, giáo dục, y tế, văn hoá, thể thao du lịch của vùng

các lễ hội gắn liền với thờ lúa thần, rước lúa thần, lễ hội tịch điền, lễ hội
thờ thần Sông như lễ hội Đền Bạch Hạc - Thành phố Việt Trì, lễ rước lúa
thần trong lễ hội Trò Trám xã Tứ Xã, lễ hội xuống đồng xã Minh Nông Thành phố Việt Trì. Qua đó các lễ hội đã thể hiện cuộc sống nông nghiệp
chủ yếu trồng trọt và công cuộc chế ngự thiên nhiên, đắp đê ngăn nước,


12

12

phòng chống lũ lụt và mong ước của người dân vùng này luôn cầu mong
mưa thuận gió hoà cây cối tốt tươi, mùa màng bội thu, vạn vật sinh sôi nảy
nở. Nghiên cứu và quan sát nội dung lễ hội ở Phú Thọ, các hoạt động tế lễ,
rước, các bài văn tế, các trò diễn đều có sự gắn kết với nông nghiệp, với nền
văn minh lúa nước. Lễ hội lớn nhất là lễ hội Đền Hùng không chỉ là lễ hội
để tưởng nhớ công lao các Vua Hùng mà lễ hội còn mang đậm tín
ngưỡng nông nghiệp. Các lễ hội truyền thống vùng Phú Thọ là sự tái hiện
những sinh hoạt tiền nông nghiệp và nông nghiệp từ săn bắn hái lượm đến
nghi thức trồng trọt chăn nuôi…
Các lễ hội truyền thống đều gắn với tín ngưỡng thờ cúng các Vua
Hùng, vợ con và tướng lĩnh thời đại các Vua Hùng. Các lễ hội truyền
thống ở tỉnh Phú Thọ gắn với thời kỳ lịch sử của thời kỳ Hùng Vương
dựng nước, thờ những người anh hùng dân tộc có công bảo vệ xóm làng
gắn liền với tục thờ cúng tổ tiên và truyền thống đạo lý “uống nước, nhớ
nguồn” của dân tộc Việt. Sự kiện này cho thấy, Vua Hùng và các tướng
lĩnh thời đại các Vua Hùng là những nhân vật thiêng, có công lao to lớn
trong việc khai sơn phá thạch giúp dân phòng chống thiên tai bảo vệ nhân
dân, được nhân dân thờ phụng và trở thành đức tin trong tiềm thức của
người Việt cổ từ xa xưa truyền lại cho tới hôm nay. Điều đó càng chứng tỏ
thời đại các Vua Hùng là thời đại của lịch sử, một thời đại hào hùng trong

Xá thờ Hùng Hải Công ở đình và 3 vị thủy thần ở Đền Huý là Tam Công,
con của Hùng Hải Công hoặc lễ hội đền - đình La Phù thờ Tản viên Sơn, Đệ
Tam thuỷ thần. Có một số ít lễ hội tổ chức ở cánh đồng, bãi sông như các lễ
hội cướp kén, ném còn, đánh trống đu, bơi chải…
Các lễ hội truyền thống được tổ chức ở đình, đền đều có lễ tế, rước kiệu
và các trò diễn dân gian, việc tổ chức các lễ hội chủ yếu tập trung ở đình cho
thấy sự lô gích trong tín ngưỡng dân gian người Việt cổ là sự tin tưởng vào
thế giới tâm linh, gửi gắm niềm tin vào sự che chở của Vua Hùng và tổ tiên;
các lễ hội ở đình là một hoạt động chung của cộng đồng toàn thể làng xã nông
thôn. Nó khẳng định giá trị đoàn kết, cố kết cộng đồng của lễ hội, sự cộng
mệnh, cộng cảm sẽ làm cho tinh thần đoàn kết cộng đồng được chặt chẽ hơn.
Lễ hội truyền thống ở tỉnh Phú Thọ là tín ngưỡng phồn thực, phồn
thịnh của sinh sôi sản xuất và thịnh vượng mùa màng, đó là tín ngưỡng của
nghề trồng lúa nước. Tín ngưỡng phồn thực có nét đặc thù là biểu hiện thông


14

14

qua hình tượng sinh thực khí và hành động tính giao nam nữ. Nghiên cứu các
lễ hội vùng Phú Thọ nhất là các lễ hội truyền thống khu vực quanh Đền Hùng
như Lâm Thao, Phù Ninh, Việt Trì, Tam Nông có rất nhiều lễ hội với tín
ngưỡng phồn thực và tục thờ sinh thực khí với nhiều dạng thức khác nhau.
Đồng thời, còn phản ánh sinh hoạt trong sản xuất, thu hoạch và niềm vui được
mùa của nghề trồng lúa nước - một bước tiến rất lớn của loài người nói chung
và người Việt cổ nói riêng.
* Quan niệm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội truyền thống ở
tỉnh Phú Thọ hiện nay
Lễ hội là sản phẩm của xã hội quá khứ, được truyền lại tới ngày nay

đồng dân cư mà được nhân dân lưu truyền, tái hiện trong một không gian,
thời gian và gắn với phần hội là các trò diễn thể hiện đặc trưng hình thức
văn hóa nhất định.
Hội là tập hợp các hình thức, các trò diễn, vui chơi, giải trí, sinh hoạt
văn hóa tinh thần thể hiện phong tục tập quán của nhân dân địa phương trong
một thời điểm, trong khuân viên các di tích, nơi thờ tự các thần tượng mà do
đông người tham gia sau phần lễ đã diễn ra.
Từ những phân tích trên có thể quan niệm lễ hội truyền thống: Là
những nghi thức có tính chất tôn nghiêm, thành kính để tưởng nhớ, tri ân
những anh hung, liệt nữ, thánh thần có công, có đức vì dân, vì nước, hội là
phần vi chơi giải trí, thăm quan thắng cảnh, văn hóa, nghệ thuật, trò trống…
để mọi người tham gia vui chơi, giải trí, thưởng thức, thưởng ngoạn và lĩnh
thưởng một cách công khai, lành mạnh, chính đáng, vui vẻ. Lễ có thể ngắn
gọn, nhưng hội có thể kéo dài.
Đặc điểm của lễ hội truyền thống ở nước ta bao gồm một số nội dung
cơ bản sau đây:
Thứ nhất, lễ hội truyền thống gắn với đời sống tâm linh, tín ngưỡng
và nó mang tính linh thiêng
Lễ hội truyền thống thuộc về thế giới tâm linh, thiêng liêng, đối lập với
đời sống trần gian, trần tục. Có nhiều nghi lễ, hình thức thể hiện sinh hoạt văn
hóa tinh thần, trình diễn trong lễ hội nhìn bề ngoài là trần tục, như các trò vui


16

16

chơi giải trí, thi tài, các diễn xướng mang tính phồn thực, nên nó mang tính
“tục”, nhưng lại là cái trần tục mang tính phong tục, nên nó vẫn thuộc về cái
thiêng, như tôn sùng sinh thực khí mà hội Trò Trám (Phú Thọ) là điển hình.


đổi theo. Tuy nhiên, với loại hình lễ hội truyền thống thì ba đặc trưng nêu trên
là thuộc về bản chất, là yếu tố bất biến, là hằng số, chỉ có những tiểu tiết của
ba đặc tính trên là có thể biến đổi, là khả biến để phù hợp với từng bối cảnh
xã hội. Khẳng định điều này có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đối với việc phục
hồi, bảo tồn và phát huy lễ hội truyền thống trong xã hội hiện nay.
Trên cơ sở nhận biết đặc trưng của lễ hội truyền thống, một vấn đề cần
làm rõ là giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội truyền thống là gì; có thể
quan niệm: Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội truyền thống là hoạt
động tự giác của các chủ thể gắn với hoạt động nhằm bảo vệ, giữ vững, lưu
truyền những di sản vật thể và phi vật thể gắn với các thần tượng có liên
quan đến truyền thống dân tộc như đền thờ, di tích; hình thức thể hiện uy
nghiêm của phần lễ nghi các trò diễn, các hình thức thể hiện sinh hoạt văn
hóa tinh thần trong phần hội ở các lễ hội truyền thống, phù hợp với điều kiện
lịch sử mới góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam.
Giữ gìn theo nghĩa rộng, chung nhất được hiểu là giữ cho được nguyên
vẹn, không bị mất mát, tổn hại. Trên thực tế, việc hiểu và lý giải nghĩa giữ gìn
tùy thuộc vào từng đối tượng, sự vật. Với văn hóa thì giữ gìn bản sắc văn hóa
dân tộc không chỉ đơn thuần là giữ nguyên vẹn, không mất mát tổn hại những
giá trị đã có, mà còn bao hàm cả việc kế thừa, tiếp biến tinh hoa văn hóa bên
ngoài để bổ sung, phát triển, làm giàu bản sắc dân tộc, bảo đảm sự phù hợp,
thích nghi với điều kiện lịch sử của mình. Bởi bản sắc văn hóa dân tộc được
quan niệm là tổng hòa những giá trị văn hóa bền vững, phản ánh diện mạo,
sắc thái, cốt cách, tâm hồn, tâm lý… của một dân tộc, được thường xuyên hun
đúc, bổ sung và tỏa sáng trong lịch sử dân tộc, trở thành tài sản tinh thần đặc
sắc, tạo nên sức mạnh gắn kết cộng đồng và để phân biệt sự khác nhau giữa
dân tộc này với dân tộc khác trong cộng đồng nhân loại. Đây là một quá trình
giải quyết rất nhiều mối quan hệ, nhiều lĩnh vực khác nhau, bảo đảm sự thống
nhất biện chứng giữa truyền thống và hiện đại, kế thừa và phát triển, dân tộc


Trên cơ sở làm rõ quan niệm về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ
hội truyền thống ở trên, vấn đề đặt ra là giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ
hội truyền thống ở tỉnh Phú Thọ hiện nay là gì và có gì khác so với địa
phương khác. Từ những phân tích trên có thể quan niệm: Giữ gìn bản sắc văn


19

19

hóa dân tộc của lễ hội truyền thống ở tỉnh Phú Thọ hiện nay là hoạt động có
mục đích, gắn với vai trò của các chủ thể tham gia bảo vệ, lưu truyền những
nội dung cấu thành lễ hội được thể hiện qua các hình thức sinh hoạt văn hóa
tinh thần của nhân dân vốn đã tồn tại lâu đời trên địa bàn tỉnh, với những
phương thức và biện pháp cụ thể để làm giàu thêm bản sắc văn hóa dân tộc
trong điều kiện lịch sử mới.
Mục đích giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội truyền thống ở
tỉnh Phú Thọ hiện nay là nhằm lưu giữ văn hóa vật thể và phi vật thể, tái
hiện các sự kiện lịch sử để suy tôn các thần tượng của quê hương, của dân
tộc; gắn với các hình thức thể hiện của các lễ nghi, trò diễn mang đậm nét
của văn hóa dân gian, phong tục tập quán, qua đó mà giáo dục truyền thống
cho các thế hệ đời sau và góp phần làm cho nền văn hóa dân tộc đậm đà
hơn. Bản sắc văn hóa dân tộc còn sẽ không bị phai nhạt hoà tan, góp phần
làm cho kinh tế - xã hội của tỉnh, của đất nước phát triển trong điều kiện
toàn cầu hóa hiện nay vì mất văn hóa là mất tất cả.
Chủ thể tham gia giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội truyền
thống của tỉnh Phú Thọ hiện nay là sự tham gia của đông đảo các lực
lượng, trước hết đó là sự chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, các ban ngành
Trung ương; Tỉnh ủy, ủy ban nhân dân tỉnh, các ban ngành của tỉnh; các
huyện, các xã, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân… Mỗi chủ thể có

* Nội dung giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội truyền thống ở
Tỉnh Phú Thọ hiện nay
Thứ nhất, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội truyền thống ở
tỉnh Phú Thọ hiện nay là bảo tồn, lưu truyền văn hóa vật thể của lễ hội như di
tích, đền thờ, không gian kiến trúc, môi trường ở cơ sở thờ tự, bảo tồn dữ
liệu, công trạng về các thần tượng được suy tôn của lễ hội đó
Phú Thọ vùng cố đô của đất nước, nơi đây có khá nhiều các di tích lịch
sử, văn hóa cùng nhiều lễ hội truyền thống mang đậm sắc thái văn hóa dân tộc
vẫn còn được bảo lưu, duy trì cho đến ngày nay. Theo số liệu thống kê của
ngành văn hóa, trên địa bàn tỉnh hiện có 1372 di tích lịch sử văn hóa, 228 lễ
hội truyền thống, trong đó có các lễ hội tiêu biểu như: lễ hội đền Hùng, lễ hội
đền Mẫu Âu Cơ, lễ hội Trò Trám, lễ hội hát Xoan… Các lễ hội truyền thống
được phân bố gần như ở khắp các làng, xã trên địa bàn tỉnh và tập trung chủ
yếu ở các xã vùng ven sông Hồng và khu vực quanh đền Hùng.


21

21

Lễ hội truyền thống trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có giá trị như một kho
báu sống về thời đại các vua Hùng. Điều đó cũng chứng tỏ rằng, trong tâm
thức dân gian, vua Hùng và các tướng lĩnh thời đại Hùng Vương là những
nhân vật có công to lớn trong công cuộc dựng nước và giữ nước của dân tộc
ta. Đạo lý biết ơn những người có công dựng nước và giữ nước của dân tộc ta
đã được duy trì, phát huy và chuyển tải qua các thế hệ thông qua sinh hoạt lễ
hội trên vùng đất Tổ. Nên nội dung quan trọng hàng đầu của việc giữ gìn bản
sắc văn hóa dân tộc của lễ hội truyền thống ở tỉnh Phú Thọ hiện nay là bảo
tồn, giữ vững, lưu truyền và tu bổ những vật thể của văn hóa lễ hội như di
tích, đền thờ, không gian kiến trúc cơ sở thờ tự, bảo tồn dữ liệu, công trạng về

dân gian như hát xoan, điệu múa lượn, nhảy các trò chơi, những phong tục, tập
quán đặc thù đã tồn tại lâu đời trong lịch sử của địa phương và của dân tộc
Nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của con người là rất lớn, thông
qua các lễ hội truyền thống mà tạo ra không gian văn hóa, gồm cả hình thức
và nội dung sinh hoạt văn hóa tinh thần rất đặc sắc. Vì thế, nếu giữ gìn được
bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội truyền thống ở tỉnh Phú Thọ hiện nay sẽ là
điểm kích hoạt để phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và góp phần làm đa dạng
nền văn hóa dân tộc Việt Nam. Đối với đại đa số người dân Việt Nam nói
chung với người dân Phú Thọ nói riêng, tham gia các hoạt động lễ hội truyền
thống đã trở thành sinh hoạt phổ biến, thành nhu cầu tinh thần của một bộ
phận nhân dân. Lễ hội truyền thống là nơi nuôi dưỡng bảo tồn giá trị văn hóa
truyền thống của dân tộc. Những giá trị văn hóa nghệ thuật đặc sắc và độc đáo
của cộng đồng người, mỗi vùng miền được ẩn chứa trong tầng sâu của các trò
diễn, các hoạt đồng cộng đồng phong phú và hấp dẫn. Vì vậy, lễ hội truyền
thống có một sức hút mạnh mẽ đối với nhân dân. Các lễ hội lớn trên vùng đất
Tổ như: Lễ hội đền Hùng (xã Hy Cương, Thành Phố Việt Trì ), lễ hội đền
Mẫu Âu Cơ (xã Hiền Lương, huyện Hạ Hòa )… đã trở thành nơi bảo tồn và
phát huy những giá trị tiêu biểu về đạo đức, lối sống cho cốt cách, tâm hồn
của nhân dân tỉnh Phú Thọ nói riêng và nhân dân cả nước nói chung. Vì thế,
nội dung giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội truyền thống ở tỉnh Phú
Thọ hiện nay là gắn với bảo tồn, giữ vững, lưu truyền những hình thức văn
hóa dân gian như hát xoan, điệu múa xòe, múa lân…, các trò chơi, những


23

23

phong tục, tập quán đặc thù đã tồn tại lâu đời trong lịch sử của địa phương và
của dân tộc là rất quan trọng.


24

thống ở tỉnh Phú Thọ còn là không gian văn hóa đặc sắc của dân tộc Việt
Nam đã được lưu giữ nhiều đời nay, những điệu múa, hát dân ca, đặc sắc
của miền đất Tổ, cũng là cái riêng có của dân tộc Việt Nam. Một trong
những nội dung quan trọng trong giữ gìn bản sắc văn hóa của lễ hội truyền
thống ở tỉnh Phú Thọ hiện nay là, quảng bá những tinh hoa văn hóa cho các
thế hệ mai sau và giới thiệu không gian văn hóa đặc sắc của Việt Nam ra
khu vực và thế giới. Đây là một thế mạnh, sự hấp dẫn và thể hiện rõ nét
bản sắc văn hóa của dân tộc Việt Nam, nên việc tổ chức lễ hội tốt, không
đủ mà cần quảng bá giá trị của các lễ hội để thu hút các du khách đến thăm
quan, và lượng du khách hành hương về với đất Tổ năm sau đông hơn năm
trước. Đây vừa là nội dung, vừa là hình thức để nuôi dưỡng, giữ gìn một
cách hiệu quả về bản sắc văn hóa của các lễ hội truyền thống tỉnh Phú Thọ
hiện nay và mãi mãi về sau.
Những nội dung trên là một chỉnh thể thống nhất, chúng có mối quan
hệ biện chứng tác động qua lại với nhau. Vì vậy, việc giữ gìn và phát huy bản
sắc văn hóa dân tộc của lễ hội truyền thống ở tỉnh Phú Thọ là một quá trình
thường xuyên gắn liền với những hoạt động thiết thực, hiệu quả của chính bản
thân nhân dân trên địa bàn tỉnh, bởi mỗi suy nghĩ, hành động, việc làm của
con người sẽ ảnh hướng rất lớn tới việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa
dân tộc của lễ hội truyền thống trên địa bàn tỉnh. Khi nước ta cũng như ở
nhiều nước khác đã bước vào công nghiệp hoá, hiện đại hoá nhưng lễ hội
truyền thống vẫn tồn tại thậm chí còn bùng phát mạnh mẽ. Phải chăng lễ hội
truyền thống đã có vai trò to lớn, thu hút và lôi cuốn người dân trong nước, cả
những du khách nước ngoài ở các châu lục cũng đã tìm đến lễ hội truyền
thống, đặc biệt là lễ hội đề Hùng.
* Vai trò giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của lễ hội truyền thống ở tỉnh
Phú Thọ

khẳng định cái nguồn gốc cộng đồng và bản sắc văn hoá của mình trong cái
chung của văn hoá nhân loại. Chính nền văn hoá truyền thống, trong đó có lễ
hội truyền thống là một biểu tượng, có thể đáp ứng nhu cầu bức xúc ấy. Đó
cũng chính là tính nhân bản bền vững và sâu sắc của lễ hội truyền thống có
thể đáp ứng nhu cầu của con người ở mọi thời đại. Hiện nay, các thế hệ trẻ
sống trong điều kiện vật chất ngày càng khá giả hơn nhiều lần so với các thế
hệ cha anh, nên những quan niệm về giá trị cũng đã có sự thay đổi theo hướng