BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA

HỒ CHÍ MINH
HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGUYỄN HUYỀN TRANG

LỰA CHỌN VÀ SỬ DỤNG NHÂN VẬT TRẢI NGHIỆM
TRONG CÁC CHƯƠNG TRÌNH TRUYỀN HÌNH THỰC TẾ
TRÊN KÊNH VTV6 – ĐÀI TRUYỀN HÌNH VIỆT NAM
Chuyên ngành

: Báo chí học

Mã số : 60320101
ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. Đinh Thị Xuân Hòa

Hà Nội, 9/2014
1


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Ra đời từ đầu thế kỷ XX, vô tuyến truyền hình gắn bó một cách chặt chẽ
với khoa học kỹ thuật và cùng khoa học mở ra một thời kỳ mới trong lịch sử
phát triển của hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng. Nó làm cho các loại

thực tế chỉ thực sự bùng nổ vào đầu những năm 2000 với sự thành công của các
serie chương trình như “Big Brother” hay “Survivor”. Kể từ đó, truyền hình thực tế
trở thành một xu thế trên toàn thế giới với hàng loạt các chương trình, các dạng
thức khác nhau. Có thể kể đến một số chương trình đã có mặt tại nhiều quốc gia và
tạo ra sự lôi cuốn đặc biệt đối với công chúng như: chương trình “Survior” –
chương trình giúp người tham gia thể hiện năng lực bản thân, bản năng sinh tồn
cũng như rèn luyện những kỹ năng mới; chương trình “The Amazing Race” (đã có
bản Việt hóa) – đó là cuộc đua giữa 24 người vượt qua nhiều thử thách, trở ngại
trong suốt hành trình dài qua khắp các vùng miền khác nhau (tại 1quốc gia);
chương trình “Next top Model”, “Big Brother”, “Hidden Camera”, “Just kidding”,
“Just for laugh”… (các chương trình này đều của Mỹ hết à? Hay còn của nước nào
khác????)
Thực tế cho thấy rằng , thành công của các chương trình truyền hình thực tế
không chỉ phụ thuộc vào êkip sản xuất chương trình, việc tạo dựng tình huống ra
sao, kịch bản thế nào mà một yếu tố rất quan trọng tạo nên sự thành công ấy đó là
nhân vật trải nghiệm trong chương trình. Lựa chọn nhân vật trải nghiệm ra sao? Có
phù hợp với tiêu chí của chương trình đưa ra hay không ? Nhân vật có cá tính hay
không ? Có thể hiện cảm xúc một cách tự nhiên hay không? Có những thay đổi về
cảm xúc cũng như quan điểm sống như thế nào sau mỗi trải nghiệm?... Tất cả
những điều đó luôn đóng một vai trò không thể thiếu để làm nên sự thành công của
mỗi chương trình, thu hút và hấp dẫn hàng triệu khán giả .
Là một kênh truyền hình dành cho giới trẻ - VTV6 đã cho ra đời những
chương trình vừa hấp dẫn, vừa đảm bảo tính giáo dục, định hướng, đưa ra những
thông điệp cụ thể, hữu ích dành cho giới trẻ. Trên sóng của VTV6, truyền hình
3


thực tế chiếm trọn một khung giờ 30 phút mỗi ngày và luôn được coi là một dải
giờ thế mạnh, là sức hấp dẫn riêng tạo nên sự khác biệt với các kênh truyền hình
khác. Trong các chương trình truyền hình thực tế trên kênh VTV6, nhân vật trải

trong văn hóa Mỹ) – Tiffany J. Ruocco, 2004.
Reality TV and interpersonal relationship perceptions (Truyền hình thực tế
và một số vấn đề về mối quan hệ cá nhân) – Kristin L.Cherry, 2008
Qua khảo sát cho thấy cho đến nay, một số công trình có những phần bàn
tới truyền hình thực tế như :
- Cuốn sách “Sản xuất chương trình truyền hình” của TS. Trần Bảo
Khánh
Cuốn sách đã đề cập đến nhiều vấn đề của báo chí truyền hình. Đặc biệt
trong đó, tác giả bước đầu đã nhận diện đặc điểm chính của các chương trình
truyền hình hiện đại: "Đó là các chương trình mà người xem được thấy rõ con
người thật, tình huống thật và sự kết hợp khéo léo giữa tình hình thực tế đang
diễn ra và với cách giải quyết, ứng xử của người dẫn chương trình..." . Tác giả
cũng nêu bật được các thế mạnh chính của các chương trình này, đó là tính trực
tiếp, tính bất ngờ và khả năng lôi cuốn khán giả truyền hình cùng tham gia...
trong đó có phần đề cập đến xu hướng phát triển truyền hình là truyền hình thực
tế .
- “Nghiên cứu truyền hình thực tế ở Việt Nam“ (Khảo sát một số chương
trình truyền hình thực tế tiêu biểu: S Việt Nam, Hương vị cuộc sống, Con đã lớn
khôn và Người mẫu Việt Nam – Vietnam’s Next Top Model), luận văn thạc sỹ
chuyên ngành Báo chí học của Nguyễn Thị Hằng, trường Đại học Khoa học Xã hội
và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2012...
Nội dung luận văn bước đầu có chỉ ra những vấn đề khái quát về thực trạng
các chương trình truyền hình thực tế tại Việt Nam, cách thức tổ chức các chương
trình truyền hình thực tế, những điểm mạnh cũng như hạn chế của các chương trình
truyền hình thực tế mà tác giả khảo sát. Tuy nhiên, việc nghiên cứu, phân tích sâu
vai trò của Nhân vật trải nghiệm trong chương trình hầu như dung lượng rất ít.
- “Truyền hình thực tế ở Việt Nam dưới góc nhìn văn hóa“ của tác giả
Nguyễn Thị Thu Hương ( khảo sát 1 số chương trình Giọng hát Việt ( The Voice ),
5


6


trình truyền hình thực tế; chỉ ra tiêu chí đánh giá chất lượng việc lựa chọn và sử
dụng nhân vật trải nghiệm trong chương trình truyền hình thực tế.
- Tiến hành khảo sát việc sản các chương trình truyền hình thực tế tại
VTV6, chỉ ra bức tranh lựa chọn, sử dụng nhân vật trải nghiệm trong các
chương trình thực tế phát sóng trên kênh này; đặc biệt, chỉ ra thành công, hạn
chế, nguyên nhân của những thành công và hạn chế.
- Đề xuất hệ thống giải pháp góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả việc
lựa chọn và sử dụng nhân vật trải nghiệm trong các chương trình truyền hình
thực tế ở kênh VTV6 trong thời gian tới.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là việc lựa chọn và sử dụng nhân vật trải
nghiệm trong các chương trình truyền hình thực tế tại kênh VTV6 - Đài Truyền
hình Việt Nam.
4.2. Đối tượng khảo sát
- Thứ nhất: Các chương trình truyền hình thực tế phát trên kênh VTV6
Đặc biệt khảo sát sâu 3 chương trình đang phát sóng và được công chúng
rất quan tâm hiện nay.
+ Chương trình “Sống khác“ - phát sóng vào 18:30 thứ 3 hàng tuần: đây
là chương trình truyền hình thực tế trong đó có sự tham gia trải nghiệm của một
hay nhiều bạn trẻ về thế giới xung quanh, từ đó nêu bật lên những bài học,
những thông điệp về giá trị cuộc sống, giá trị của lao động. Đây là một trong
những chương trình có giá trị giáo dục, định hướng cao, góp phần nâng cao nhận
thức, trách nhiệm xã hội của người trẻ.
+ Chương trình “V6 du ký“ - phát sóng vào 18:30 thứ 6 hàng tuần: đây là
chương trình thực tế chuyên về du lịch, khám phá. Trong mỗi tập, các bạn trẻ
được tham gia trải nghiệm, tìm hiểu, khám phá về một phong tục văn hóa độc

kênh VTV6 - Đài Truyền hình Việt Nam từ tháng 1/2014 đến tháng 12/2014.
Đặc biệt là 3 chương trình Sống khác, .....
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận
Luận văn dựa trên cơ sở lý luận và phương pháp luận chủ nghĩa Mác 8


Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, những quan điểm của Đảng, Nhà nước về báo
chí; một số lý thuyết về báo chí nói chung, báo chí truyền hình nói riêng.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi sử dụng kết hợp một số phương
pháp nghiên cứu sau đây:
- Phương pháp phân tích ngiên cứu tài liệu:
Phương pháp này tập trung nghiên cứu tài liệu dạng văn bản liên quan đến
dạng chương trình truyền hình thực tế. Phương pháp này nhằm hệ thống hóa, bổ
sung mặt lý thuyết về truyền hình thực tế như khái niệm, đặc điểm, vai trò của
truyền hình thực tế, nhân vật trải nghiệm... Đó chính là những lý thuyết cơ sở
đánh giá các kết quả khảo sát thực tế và đưa ra những giải pháp khoa học cho
vấn đề nghiên cứu.
- Phương pháp thống kê:
Phương pháp này nhằm thống kê, xác định, phân tích cách lựa chọn và sử
dụng nhân vật trải nghiệm trong các chương trình truyền hình thực tế trên kênh
VTV6 hiện nay. Phương pháp này được dựa chủ yếu vào việc tác giả phải lưu
giữ, xem lại và nghiên cứu các chương trình ở định dạng lưu trữ (như đĩa DVD,
xem lại trên Youtube) với hệ thống 3 chương trình tiêu biểu của kênh đã phát
trên sóng VTV6 thời gian từ tháng 11/2012 - 4/2014… để có sự so sánh, rút ra
bài học kinh nghiệm, những tiến bộ và ứng dụng thực tế trong phương pháp làm
chương trình.
- Phương pháp khảo sát, quan sát
+ Quan sát quá trình sản xuất các chương trình truyền hình thực tế (Khảo

- Về mặt lý luận - nhận thức
Luận văn hệ thống hoá và phân tích cụ thể về vai trò của các chương trình
nhân đạo trên Đài THVN, các chương trình đó đã là những cầu nối thông tin,
gắn kết mọi người trong xã hội chung tay ủng hộ giúp đỡ những đối tượng khó
khăn, không may mắn trong xã hội.
Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho hoạt động xã hội từ thiện nhân
đạo của các tổ chức thiện nguyện, các Công ty truyền thông, các tập đoàn nhân
đạo trong nước. Đặc biệt đề tài là tài liệu hữu ích cho những học sinh,sinh viên,
các bạn trẻ có tinh thần thiện nguyện vì cộng đồng nghiên cứu và cơ sở đào tạo
về báo chí, thông qua việc đưa ra những phân tích cụ thể về thực trạng và giải
10


pháp nâng cao hiệu quả truyền thông về các chương trình nhân đạo trên báo chí
nói chung và ở truyền hình, nói riêng.
- Về mặt thực tiễn:
Việc nghiên cứu đề tài này sẽ cho thấy một cách nhìn cụ thể, bản chất
hơn, chỉ ra sự cần thiết của các chương trình mang tính nhân đạo, thiện nguyện
trong xã hội giáo dục lòng yêu nước, thương dân, tinh thần sẻ chia tương thân,
tương ái… của mọi tầng lớp trong xã hội, giáo dục đạo đức, lối sống cho mọi
tầng lớp trong xã hội. Từ đó gợi ý giúp các nhà quản lý đưa ra được những tiêu
chí để có thể sản xuất được những chương trình truyền hình có nội dung hấp dẫn
hơn, phù hợp hơn với khán giả từ đó đạt tới mục tiêu đạt được hiệu quả cao hơn.
Đồng thời, đặt ra những yêu cầu với các nhà báo rèn luyện kỹ năng và kiến thức
nhằm nâng cao chất lượng tuyên truyền về vấn đề nhân đạo trên truyền hình từ
đó tạo uy tín của cơ quan báo chí nói chung và Đài THVN nói riêng.
Bên cạnh đó, tác giả hi vọng đây sẽ là một tài liệu tham khảo hữu ích cho
những người quan tâm.
7. Kết cấu luận văn
Luận văn được chia thành 3 phần chính: Phần mở đầu; Phần nội dung

chức thành các chuyên mục hoặc được sắp xếp theo một mẫu nào đó của đài để
tạo nên các chương trình. Trong cuốn “Sản xuất chương trình truyền hình”, tác
giả Trần Bảo Khánh cho rằng, chương trình là “kết quả cuối cùng của quá trình
giao tiếp với công chúng” [20,15]. Như vậy, ở đây, chương trình truyền hình còn
có thể hiểu là một tác phẩm truyền hình hoàn chỉnh. Các chương trình khi tồn tại
đều có một sự định hình như: tên gọi, thời lượng, thời gian phát sóng… Tên gọi
của chương trình thể hiện chủ đề, mục đích chính của chương trình như: chương
trình thời sự, chương trình ca nhạc, chương trình thể thao, chương trình giao
lưu trò chuyện, chương trình trò chơi…
Chính vì vậy, chương trình truyền hình là một thuật ngữ được sử dụng phổ
biến trong lĩnh vực truyền hình hiện nay. Ra đời từ thế kỷ thứ XX, chỉ trong một
thời gian ngắn chương trình truyền hình đã nhanh chóng phát triển và khẳng
định được vị ví, vai trò của mình. Tuy ra đời sau nhưng lại nhờ vào những thành
12


tựu khoa học kỹ thuật, truyền hình đã trở nên lấn át các loại hình báo chí đã ra
đời trước đó. Truyền hình có khả năng đến với tất cả các tầng lớp dân chúng
rộng rãi nhất, thậm chí đến tận các tầng lớp nằm bên ngoài ảnh hưởng của các
phương tiện thông tin đại chúng khác.[17]. Ngoài ra, tính chất nghe-nhìn,
chương trình truyền hình làm tăng khả năng tiếp xúc cá nhân của công chúng
với người thông tin, qua đó người tiếp nhận thông tin có thể có được sự phán xét
về người thông tin ấy và về giá trị thông tin của người ấy. Chính điều đó làm
tăng tính hấp dẫn của chương trình truyền hình đối với công chúng. John
Hohenberg cho rằng: “Truyền hình có nhiều điểm lợi- sự tức khắc của phát
thanh tin tức, sự trình chiếu nhanh chóng những hình ảnh và phát thanh những
biến cố hàng ngày vào hàng triệu gia đình, sự tham dự của hàng triệu dân chúng
vào tin tức, sự rực rỡ của phim màu và sự trình chiếu hình thức độc đáo nhất của
báo chí trong phạm vi phóng sự đích thân nhìn thận mắt.” [17]. Sự ra đời của
chương trình truyền hình đã tạo ra một bước đột phá trong truyền tải thông tin.

không gian từ xa đến gần hiện hữu trước khán giả một cách chân thực và sinh
động. Không chỉ vậy, truyền hình thực tế còn là một phương tiện thông tin đại
chúng, các chương trình truyền hình còn được ví như một trường học bổ ích cho
nhiều đối tượng. Quả thực, nói đến truyền hình là nói đến sự hiện đại, cập nhật.
Bên cạnh đó, truyền hình thực tế còn hướng tới đông đảo khán giả, dành cho
chính khán giả tham gia ngôn luận. Nó mang đến cho các bạn trẻ cơ hội trải
nghiệm một môi trường sống mới với những cảm giác mới lạ, những thay đổi
khác biệt hoàn toàn với những điều quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày của
họ. Mỗi chương trình có một bạn trẻ trở thành nhân vật tham gia trải nghiệm. Họ
sẽ chia sẻ với người xem suy nghĩ, cảm nhận rất thực về những gì cuộc sống trải
nghiệm đã dạy cho họ. Do đó, đòi hỏi cấp thiết là các chương trình truyền hình
thực tế phải có tính định hướng, tính chính xác, tính chuẩn mực và tính văn hóa
để phục vụ đông đảo quần chúng, xứng đáng là tiếng nói của nhân dân.
Ví dụ: chương trình “Nào mình cùng đi” về chủ đề “Trải nghiệm đời
sống dân tộc Mường ở Hòa Bình”, phát sóng lúc 17h30 các ngày chủ nhật, từ
24/4/2016 đến 15/5/2016 là một chương trình truyền hình thực tế trải nghiệm về
mảnh đất Hòa Bình. Nó đem lại nhiều thú vị cho người xem. Trong chuyến đi
tới Hòa Bình từ 25 đến 29/3/2016, 4 bạn nhỏ Hà Nội đã ghé thăm xóm Ải – xã
Phong Phú – huyện Tân Lạc và sinh sống trong một gia đình người dân tộc
14


Mường, trải nghiệm đời sống sinh hoạt cùng gia đình và tìm hiểu về văn hóa
phong tục của người dân địa phương, bao gồm đánh cồng, múa quạt ma, trò chơi
dân gian, thi vác nước, mò ốc, bắt cá, nướng cá. Cùng với 4 nhân vật trải nghiệm
của “Nào mình cùng đi”, các học sinh của trường Tiểu học Xã Phong Phú và các
em nhỏ sinh sống tại xóm Ải cũng sẽ có cơ hội tham gia chương trình. Đồng
thời, đây cũng là dịp để người dân Tân Lạc – Hòa Bình giới thiệu và quảng bá
bản sắc văn hóa Mường tới khán giả.
Hay chương trình “Sống khác” của VTV6 cũng là chương trình truyền

trọng hàng đầu để giữ chân khán giả.
Hiện nay, chưa có một định nghĩa nào về nhân vật trải nghiệm trong
chương trình truyền hình thực tế. Song qua thực tế công việc và tâm sự của
những người làm nghề, chúng nó có thể hiểu một số nét chung về công việc
này như sau. Nhân vật trải nghiệm vừa là một người trải nghiệm, vừa là
người dẫn chương trình truyền hình, vừa là một nhân vật trong bộ phim tư
liệu truyền hình nhằm dẫn dắt người xem tới những trải nghiệm thú vị,
chân thực và sinh động mà nhân vật trải nghiệm trực tiếp trải qua. Cụ thể:
- Đầu tiên, nhân vật trải nghiệm được coi là người có trải nghiệm thực tế
trong một lĩnh vực cụ thể của đời sống, như: du lịch, ẩm thực,…Trong du lịch,
họ phải tham gia chuyến du lịch, tham gia nhiều hoạt động, làm chủ các tình
huống xảy ra trong toàn bộ chuyến đi. Trong ẩm thực, họ phải biết làm, biết
thưởng thức món ăn và có tìm hiểu sâu sắc về ẩm thực họ được trải nghiệm. Có
những chương trình nhân vật trải nghiệm không chỉ bó hẹp trong một không
gian là hội trường, phòng thu hay một tọa đàm đơn giản; mà có những người
tham gia vào các chuyến đi thực tế, những trải nghiệm cuộc sống ở vùng đất xa
xôi, mới lạ. Vì vậy, công việc đòi hỏi ở nhân vật trải nghiệm sức khỏe, sự năng
động, sự nhạy bén trong xử lý tình huống và có sự từng trải,…
- Thứ hai, đó là người dẫn chương trình đặc biệt. Người dân chương trình
là ai? Người dẫn chương trình là thuật ngữ dịch ra từ cụm từ Master of
Ceremonies. Thuật ngữ Master of Ceremonies xuất phát đầu tiên từ nhà thờ
công giáo Lebanese. Ở một nhà thờ công giáo lớn hoặc một thánh đường thì
người dẫn chương trình là người tổ chức và sắp xếp quá trình diễn biến của buổi
lễ. Đây cũng là người chịu trách nhiệm điều phối an ninh trong khi buổi cầu
16


nguyện diễn ra. Ở những cuộc lễ lớn như lễ giáng sinh hay lễ phục sinh với thời
gian diễn ra dài và phức tạp, người này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm
bảo mọi thứ để các buổi lễ diễn ra suôn sẻ. Vào thập niên 70, 80 của thế kỷ 20,

phải tiếp xúc để hoàn toàn làm chủ chương trình.
Nhân vật trải nghiệm trong các kênh truyền hình thực tế cũng là người dẫn
chương trình. Song họ có nhiều đặc điểm khác biệt như sau. Họ thường là những
người chưa nổi tiếng, có người là MC không chuyên (đa phần là dân thường)
nhưng họ có mức độ am hiểu nội dung và năng khiếu khác nhau, có giọng dẫn
tự tin, nhạy bén, đối đáp lưu loát, linh hoạt, sống động; có sức khỏe và bản lĩnh,
cá tính để tạo ấn tượng cho chương trình. Nhân vật trải nghiệm nổi tiếng Danh
Tùng- một gương mặt thân quen của chương trình SVietNam phát sóng trên
kênh VTV 1 đã tâm sự chân thành về công việc của mình. Anh thấy rằng nghề
này thật muôn hình vạn trạng. Nó yêu cầu khác biệt hẳn với làm người dẫn
chương trình bình thường.
+ Làm nhân vật trải nghiệm phải có sức khỏe: MC bình thường chỉ đứng
hoặc ngồi mà nói, còn MC trải nghiệm em phải vừa đi, vừa chạy, vừa leo
trèo...vừa nói, vừa nói mà lại vừa làm. Danh Tùng tâm sự: có chuyến anh đi
quay mỗi ngày di chuyển hàng trăm cây số, có ngày phải dây từ 5h sáng, có
ngày phải ngủ đêm trên xe, có lúc phải đi cano sóng đánh uỳnh uỳnh, dù có mệt
có say sóng thì trước camera mặt vẫn tươi cười vui vẻ, ra điều thỏa mãn lắm.
+ Làm nhân vật trải nghiệm phải liều lĩnh: đôi khi liều một chút mới có
được những thước phim đẹp và cảm xúc chân thật. Ví dụ Danh Tùng đã từng
quay cảnh lặn ngắm san hô ở Pattaya, anh ngụp lặn giữa biển, xuống hẳn độ sâu
mấy mét, chạm hẳn tay vào san hô mà không dùng đến ống thở, bơi lặn dùng 1
tay, còn 1 tay thì phải cầm máy Gopro tự quay cái mặt mình đang diễn, lúc lặn
xong ngoi lên còn phải bơi tiếp một đoạn giữa sóng biển dập dềnh mới tới được
chỗ neo thuyền, gió mạnh và sóng làm không khí như ngập chìm trong muối, hết
sức khó thở.
+ Làm nhân vật trải nghiệm phải phản xạ, suy nghĩ thật nhanh và thật sâu.
Ví dụ: ăn một món ngon, họ không thể chỉ nói "ngon", đầu họ phải nghĩ mình
18





Đây là giai đoạn quan trọng nhất khi bạn nhận một vai diễn. Phút giây
biểu diễn của người diễn viên có thể mang nhiều yếu tố xuất thần, thăng hoa.
Tuy nhiên, đây không phải là sự xuất thần, thăng hoa mang tính ngẫu nhiên, mà
là kết quả của một quá trình lao động, tìm hiểu, nghiên cứu lâu dài của người
diễn viên với nhân vật mình sẽ thể hiện. Đây cũng là thời gian sẽ quyết định
nhân vật thành công hay thất bại.
+ Diễn xuất
Sau bao ngày chuẩn bị, đây là lúc mọi thành viên trong đoàn làm phim đều
chờ đợi. Nhân vật trải nghiệm sẽ thực hiện vai diễn của mình. Lúc này bạn
không xuất hiện trước ống kính bằng bản thân bạn. Người đứng trước ống kính
là con người trong kịch bản mà bạn hóa thân vào. Một cảnh quay bắt đầu và kết
thúc bằng hai khẩu lệnh: “Máy” và “Cắt”, đánh dấu sự khởi đầu và kết thúc một
cú quay. Những trục trặc có thể diễn ra như thời tiết thay đổi, máy quay hỏng
hóc, diễn viên quên thoại, đạo cụ sai vị trí v.v… Áp lực, căng thẳng, thất bại,…
tất cả sẽ có. Vấn đề là nhân vật sẽ vượt qua những cảm xúc ấy để diễn như thế
nào. Điều quan trọng nhất của nhân vật trải nghiệm lúc này là khả năng tập
trung cao độ khi làm việc trong một môi trường phân tán, giũ đúng tâm lý và thể
trạng của nhân vật trong các cảnh quay.
Làm nhân vật trải nghiệm cũng phải biết làm việc nhóm và ý thức sức
mạnh tuyệt đối của tinh thần đồng đội. Nhân vật trải nghiệm không phải là ngôi
sao, cũng không phải là nhân vật chính của chương trình. Nhiệm vụ của họ là
phải làm nổi bật được cái hay của điểm đến, cái đặc biệt của nhân vật, của đời
sống địa phương. Muốn làm tốt vai trò dẫn dắt của mình thì phải khéo léo kết
hợp với ekip của mình gồm: Biên tập viên - đạo diễn, quay phim, kĩ thuật viên.
Chính đồng đội là những người chuẩn bị nội dung cho người dẫn, chăm sóc hình
ảnh cho nhân vật, thậm chí bê đồ đạc cho. Làm người dẫn phải hiểu và thông
cảm với anh em, bàn bạc với anh em, phối hợp ăn ý với anh em, và hỗ trợ lại
20

phải có sức khỏe, khả năng ăn nói, ngoại hình,…Song nên linh hoạt trong việc
yêu cầu bằng cấp, tuổi tác, giới tính,…Đồng thời, để đảm bảo độ mới cho
chương trình, nhà sản xuất không thể chỉ dùng một nhân vật mà cần nhiều
người. Việc tham gia một chương trình cũng cần đa dạng: lúc dùng cá nhân
21


nhân vật tham gia, lúc cần cả một tập thể nhân vật. Tùy vào từng chương trình
mà lựa chọn sự xuất hiện của nhân vật cho phù hợp, như: lúc chỉ cần nhân vật
xuất hiện minh họa, lúc cần nhân vật đưa ra cả lời dẫn, bình luận,…
Tham gia lựa chọn nhân vật trải nghiệm gồm nhiều người song có những
người tham gia chính là:
- Casting Assistant (Trợ lý tuyển vai) – làm việc với các đạo diễn tuyển
vai khi tiến hành thử vai. Người này sẽ giúp tổ chức và quản lý thông tin và các
chi tiết liên quan đến các diễn viên trong suốt quá trình casting.
- Casting Director (Đạo diễn tuyển vai) – là người làm việc chặt chẽ với
đạo diễn trong suốt quá trình tuyển diễn viên. Trong khi đạo diễn hoặc nhà sản
xuất thường đảm nhận vai trò quyết định trong việc sẽ lựa chọn diễn viên cho
các nhân vật chính thì các đạo diễn tuyển vai là người tổ chức casting, chọn lựa,
ký hợp đồng với các diễn viên khác.
Lựa chọn được nhân vật trải nghiệm chưa đủ, điều quan trọng là biết cách
sử dụng nhân vật trải nghiệm nhằm mang tới hiệu quả nghệ thuật cao nhất. Sử
dụng là đem tính chất có ích, công dụng của vật thể, con người nhằm thoả mãn
một nhu cầu nào đó cho việc lao động sản xuất, sinh hoạt,... Tùy vào mục đích
sử dụng và giá trị của vật thể mà ta có nhiều cách sử dụng. Ví dụ một con dao
dùng để cắt nên giá trị sử dụng của nó là để cắt. Tuy nhiên, ở những tình huống
nhất định nó có thể dùng vào những việc khác như làm một vũ khí để chiến đấu,
khi đó giá trị sử dụng của nó là loại vũ khí để chiến đấu. Giá trị sử dụng được
quyết định bởi những thuộc tính tự nhiên và những thuộc tính mà con người
hoạt động tạo ra cho nó. Từ “sử dụng” được sử dụng trong luận văn nhằm chỉ

thì mới có thể tạo ra được sự thành công.
1.2

Tiêu chí đánh giá chất lượng việc lựa chọn và sử dụng nhân vật trải
nghiệm trong chương trình truyền hình thực tế
Để đánh giá sự thành công của việc chọn nhân vật, ta có thể dựa vào các

tiêu chí sau:
- Truyền hình thực chất cũng là một loại hình báo chí, bởi vậy các tác
phẩm luôn phải đi theo định hướng nhất định của cơ quan truyền thông. Việc lựa
chọn, sử dụng nhân vật trải nghiệm cũng phải đi theo định hướng đó. Nhân
23


vật trải nghiệm phải giống như một nhà báo, có những hành động và phát
biểu chân thực, khách quan, gây sự tin cậy với khán giả. Qua nhân vật,
chúng ta thấy được tính nóng hổi của những tin tức, sự kiện và có thêm
những kiến thức, bài học mới cho cuộc sống. Đây là tiêu chí quan trọng
nhất để đánh giá chất lượng việc lựa chọn và sử dụng nhân vật trải nghiệm
trong chương trình truyền hình thực tế.
Để thực hiện được chức năng này, nhà sản xuất phim, ê-kíp làm phim phải
chọn được nhân vật tham gia trải nghiệm có hiểu biết, có nhân cách, biết cách
tiếp cận hiện thực…giúp bộ phim tư liệu đảm bảo tính hiện thực của tác phẩm
báo chí. Hiện thực trong phim là sự kiện, quang cảnh hoặc con người cụ thể, với
những mối quan hệ biện chứng, diễn biến,... trong một thời gian hoặc không
gian xác định, từ đó giới thiệu được cho khán giả về sự kì thú của những trải
nghiệm, như: trải nghiệm một vùng đất, một món ăn, một hoạt động,..Từ đó, làm
bật ra tư tưởng chủ đề tác phẩm. Nhân vật trải nghiệm không sáng tạo hoàn cảnh
mà phải hòa nhập với hoàn cảnh thật của cuộc sống, phải bám sát vào những
hình ảnh người thực, việc thực đã hoặc đang tồn tại trong cuộc sống. Việc chọn

quả với các cảnh quay lại còn khó khăn hơn. Nhưng chính nhờ vậy mà khán giả
hôm nay mới có thể nhìn mở rộng về thế giới. Đồng thời, vì mang tính chất
thông tấn và báo chí nên việc lựa chọn diễn xuất của nhân vật trong phim rất cẩn
trọng. Để làm được cảnh quay, ê-kíp làm phim phải trang bị tư liệu, kiến thức
đầy đủ cho nhân vật trải nghiệm. Tư liệu trong mỗi bộ phim thường rất công
phu, đòi hỏi sự nghiêm túc, khách quan và chuẩn xác, nhất là đối với những hình
ảnh không rõ về nguồn gốc, xuất xứ vì một lí do nào đó. Người làm phim phải
hiểu vấn đề, cân nhắc trước nhiều tư liệu, hình ảnh; và phải tinh tường để phát
hiện được những gì là tiêu biểu, Đó là cả một vấn đề, không phải ai muốn cũng
đều làm được.
Tuy vậy, không phải hiện thực nào cũng được đưa vào phim, cũng như
không phải nhân vật trải nghiệm thấy gì cũng nói nấy. Lựa chọn nhân vật cũng
đồng thời là lựa chọn những gì nhân vật có thể làm, có thể nói. Tuy chân thực
nhưng vẫn cần đảm bảo yếu tố thẩm mĩ, lịch sự. Hiện thực mà nhân vật đem tới
trong phim phải được cân nhắc, chọn lọc, tránh sự dung tục, trần trụi, tự nhiên
25