Lựa chọn và sử dụng phương pháp hợp lý trong dạy học Lịch sử 7
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I/ NHẬN THỨC CỦA BẢN THÂN
-
Nhân loại đã bước vào thập niên đầu của thế kỉ XXI với những bước
chuyển biến vô cùng to lớn. Những thành tựu quan trọng trong cuộc cách mạng
khoa học công nghệ và nền kinh tế tri thức đang đóng vai trò quyết định trong sản
xuất vật chất. Con người sống trong xã hội mà khoảng cách về không gian được rút
ngắn hơn, xu thế toàn cầu hoá đã trở thành một xu thế không cưỡng lại được, con
người phải có tầm nhìn rộng lớn hơn thì mới bắt nhịp được những thay đổi nhanh
chóng của nhân loại, mới thích ứng và phát triển được..
-
Từ những bối cảnh xã hội đó đã tác động rất lớn đến giáo dục và đào
tạo ở tất cả các nước trrên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng trong đó các
môn khoa học xã hội trong nhà trường cần được quan tâm chú ý và nhất là môn lịch
sử ngày càng được nhận thức là có vai trò và vị trí quan trọng trong việc đào tạo thế
hệ trẻ hiểu biết về lịch sử đó cũng là nhu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai đặt
ra cho toàn xã hội ngành giáo dục, nhất là giáo viên giảng dạy lịch sử nhiều nhiệm
vụ cấp bách.
-
Trong quá trình hội nhập đòi hỏi phải có những con người năng động,
sáng tạo biết giao lưu và hội nhập có hiệu quả. Vì vậy trong dạy học lịch sử giờ đây
không chỉ để ghi nhớ một số sự kiện, một vài chiến công nói lên tiến trình đi lên
của một dân tộc, để ghi nhớ công lao của một số người làm nên sự nghiệp to lớn đó,
Với bộ môn lịch sử đổi mới phương pháp dạy học càng có ý nghĩa
quan trọng dể khắc phục tình trạng nhồi nhét, dạy theo lối thầy giảng trò nghe, thầy
đọc trò chép. Tuy nhiên quá trình giảng dạy theo phương pháp mới nhiều giáo viên
còn lúng túng khi lựa chọn và sử dụng các phương pháp chưa hợp lí còn lạm dụng
đồ dùng dạy học hoặc sử dụng đồ dùng chưa hiệu quả. Vậy làm thế nào để lựa chọn
và sử dụng các phương pháp phù hợp, tránh lạm dụng đồ dùng dạy học và sử dụng
đồ dùng có hiệu quả. Tôi xin mạn phép đưa ra một vài kinh nghiệm để thực hiện
những vấn đề trên có hiệu quả.
II/ TÌNH HÌNH DẠY VÀ HỌC
-
Nhưng trên thực tế học sinh quan niệm môn lịch sử là một bộ môn học
phụ nên ít quan tâm chú ý học tập, ít đầu tư cho việc tìm tòi nghiên cứu, sưu tầm tài
liệu, tranh ảnh có liên quan. Giáo viên dạy theo kiểu truyền thống chỉ thuyết trình
hay liệt kê những sự kiện lịch sử, đọc chép, làm sao cho kịp thời gian, kịp chương
trình nên tiết học trầm lắng không thu hút được sự chú ý của học sinh, không phát
huy được tính tích cực học tập của các em học sinh . Do vậy các em thường chán
học, Kết quả nhiều em không đạt yêu cầu. Đó cũng là vấn đề mà tôi băn khoăn, trăn
trở làm thế nào để lựa chọn những phương pháp phù hợp với từng bài học trong dạy
học lịch sử nhằm thu hút được sự chú ý của các em học sinh, phát huy được sự tích
cực, tự giác để các em lĩnh hội khắc sâu kiến thức, ham học và đạt kết quả tốt nhất..
GV
2
Lựa chọn và sử dụng phương pháp hợp lý trong dạy học Lịch sử 7
người học phải đầu tư nhiều khâu chuẩn bị.
1.1 Đối với bản thân tôi đã chuẩn bị như sau:
-
Nghiên cứu kĩ nội dung bài học trong sách giáo khoa, để từ đó định ra kiến
thức và chọn hướng giải quyết, lựa chọn và sử dụng phương pháp phù hợp với từng
nội dung của bài.
-
Nghiên cứu kĩ sách giáo viên để nắm được những điều cần lưu ý khi tiến
hành giảng dạy.
-
Sưu tầm tư liệu có liên quan tới nội dung bài học, phóng lớn các hình ảnh
trong sách giáo khoa.
GV
3
Lựa chọn và sử dụng phương pháp hợp lý trong dạy học Lịch sử 7
-
Soạn giáo án, tiến hành theo trình tự các bước lên lớp, xác định phương pháp
cụ thể của từng bài.
Chia sẵn nhóm học tập 4 – 5 học sinh và chuẩn bị giấy khi tiến hành thảo
luận tránh mất thời gian.
2. Các phương pháp áp dụng trong dạy học.
2.1 Phương pháp tạo tình huống có vấn đề.
- Dạy học nêu vấn đề là sự tổ chức biểu đạt trong quá trình dạy và học tạo ra
trước cho học sinh những tình huống có vấn đề nhằm phát triển tư duy , sáng tạo,
độc lập suy nghĩ, khơi gợi nhu cầu, hứng thú học tập của học sinh
-
Ngay khi bắt đầu tiết học vào bài mới tôi tạo ra tình huống có vấn đề để thu
hút sự chú ý của học sinh và tạo sự hấp hẫn cho bài học.
+ Ví dụ:
Khi tôi dạy Bài 3: cuộc đấu tranh của giai cấp tu sản chống phong kiến
thời hậu kì trung đại.
- GV: Vì sao giai cấp tư sản lại đứng lên đấu tranh chống quý tộc phong kiến?
- HS: Do họ bị chèn ép, giai cấp phong kiến kìm hãm sự phát triển của xã hội.
- GV: Họ bị chèn ép như thế nào? Họ đấu tranh bằng cách nào?
GV
4
Lựa chọn và sử dụng phương pháp hợp lý trong dạy học Lịch sử 7
- HS: + Vì chế độ phong kiến đã rào cản sự phát triển của họ, họ có thế lực về
kinh tế nhưng không có địa vị về xã hội.
+ Họ đấu tranh nhằm khôi phục lại giá trị văn hóa Hi Lạp – Rô Ma. Họ
6
Lựa chọn và sử dụng phương pháp hợp lý trong dạy học Lịch sử 7
- GV:Nhìn vào bức tranh, em có biết gì về tượng A-Di-Đà ở chùa Phật Tích –
Bắc Ninh? Hình dáng tượng như thế nào?
HS quan sát và trả lời.
- Cao, được chia làm hai phần: Tượng và bệ đá hoa sen, hai bàn tay để ngửa và
xếp chồng lên nhau ngay trước bụng, cả thân tượng ngồi tỉnh tọa trên đài sen,
mắt lim dim, vẻ mặt suy tư.
- GV: Cách điêu khắc của các nghệ nhân như thế nào?
- HS: Là tác phẩm rất tinh xảo, tiêu biểu cho nền văn hóa thời Lý.
- GV: Bức tượng A-Di-Đà nói lên được điều gì?
- HS: Chứng tỏ văn hóa phật giáo thời Lý phát triển mạnh.
- GV: Sau khi HS trao đổi trả lời, GV miêu tả và khẳng định:
Việc tạc tượng phật A-Di-Đà ở chùa Phật Tích Bắc Ninh, chứng tỏ lúc này
đạo phật thịnh hành ở nước ta và cho thấy nghệ thuật điêu khắc tinh xảo của
ông cha ta thời Lý
Để tăng hiệu quả của việc sử dụng đồ dùng trực quan và khắc sâu kiến thức, sự kiện
lịch sử tôi kết hợp các phương pháp tường thuật, miêu tả, giảng giải.
2.3 Phương pháp tường thuật, miêu tả, giảng giải.
Đây là phương pháp làm sống lại những sự kiện hoặc nhân vật lịch sử, tạo cho học
sinh biểu tưởng rõ về nhân vật hoặc sự kiện lịch sử, nên giáo viên cần chuẩn bị câu
văn với những từ ngữ giàu hình ảnh, sinh động, kết hợp với sử dụng đồ dùng (bản
đồ, lược đồ, tranh ảnh.)
+ Ví dụ:
- GV: Khi giảng về Bài 19: Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn ( 1418 – 1427)
phần III – Khởi nghĩa Lam Sơn toàn thắng.
- Trước hết, tôi treo lược đồ phóng to lên góc phải của bảng và yêu cầu học sinh
nào?
Sau khi học sinh trao đổi, giáo viên có thể trình bày về diễn biến:
- Sau thất bại ở Tốt Động – Chúc Động, địch vẫn ngoan cố điều động 15 vạn viện
binh do tướng Liễu Thăng và Mộc Thạnh chỉ huy kéo vào nước ta để giành thế
chủ động.
+ Đạo thứ nhất do Liễu Thăng chỉ huy gồm 10 vạn tên tiến từ Quảng Tây Trung Quốc kéo vào Lạng Sơn nước ta
+ Đạo thứ hai do Mộc Thạnh chỉ huy gốm 5 vạn tên tiến từ Vân Nam –
Trung Quốc kéo vào Tuyên Quang nước ta.
- Trước tình hình địch tiến công, Lê Lợi và bộ chỉ huy quyết định chủ trương
“vây thành, diệt viện”. Ta chỉ tập trung số ít bao vây thành Đông Quan và Tây
Đô, còn lại tập trung tiến sát biên giới để đón đánh quân tiếp viện của giặc mà
chủ yếu là tiêu diệt đạo quân của Liễu Thăng.
- Đến ngày 8.10.1427, Liễu Thăng hùng hổ dẫn quân ồ ạt tiến vào nước ta khi
đến ải Chi Lăng (Lạng Sơn) quân ta do tướng Trần Lựu chỉ huy được lệnh vừa
đánh, vừa rút lui, nhử địch vào trận địa phục kích ở ải Chi Lăng.
Qua đó, GV kết hợp sử dụng phương pháp miêu tả vể ải Chi Lăng (lạng Sơn)
GV
9
Lựa chọn và sử dụng phương pháp hợp lý trong dạy học Lịch sử 7
AÛi Chi Laêng
Giaùo vieân :
+ Ải chi Lăng là một thung lũng nhỏ hình bầu dục, dài khoảng 4 km, rộng 1km,
phía tây là vách núi dựng đứng, phía đông là đồi núi trùng điệp, hai đầu nam bắc
thắt lại gần như khép kín, giữa lòng ải có núi Mã yên. Lợi dụng vào địa thế đó,
quân ta đã bố trí trận địa mai phục.
Qua sự tường thuật, miêu tả, giảng giải của giáo viên thì học sinh thấy được
sự mưu trí, dũng cảm của bộ chỉ huy nghĩa quân Lam Sơn, phối hợp cùng với nhân
dân đã làm nên chiến thắng đó.
2.4 Phương pháp thuyết trình, giải thích:
- Đây là phương pháp cần thiết để giáo viên giảng giải một số vấn đề mới, nội dung
mới, góp phần làm sáng tỏ nội dung bài học, từ đó giúp học sinh hiểu rõ và hiểu sâu
sắc vấn đề của bài học.
- Với phương pháp này, giáo viên cần chuẩn bị câu văn để giảng giải một cách khoa
học, chính xác, ngắn gọn, dễ hiểu….
+ Ví dụ:
Khi tôi giảng Bài 8: Nước ta buổi đầu độc lập, ở phần 2 – Tình hình chính trị
cuối thời Ngô.
GV: Sau khi trị vì đất nước được 5 năm thì Ngô Quyền qua đời, lúc đó tình hình
đất nước ta có sự thay đổi ( đất nước rối loạn, các phe phái nhân cơ hội này nổi
lên giành quyền lực và dẫn tới loạn 12 sứ quân.
Vậy giáo viên cần giải thích sứ quân là gì? ( Là các thế lực phong kiến nổi dậy
chiếm lĩnh một vùng đất)
GV
11
Lựa chọn và sử dụng phương pháp hợp lý trong dạy học Lịch sử 7
- Hay khi tôi giảng phần Nước Đại Việt thời Đinh – Tiền Lê. Nhà Đinh xây dựng
đất nước đặt tên nước là Đại Cồ Việt.
GV: giải thích cho học sinh hiểu được Đại là lớn, Cồ cũng có nghĩa là lớn -> Nước
+ Các chức quan đại thần do người trong họ nắm giữ
+ Đặt thêm một số cơ quan và một số chức quan để trông coi sản xuất
+ Cả nước chia thành 12 bộ.
- Sau khi học sinh thảo luận nhóm, nhóm trưởng báo cáo kết quả của nhóm mình,
các nhóm khác bổ sung, trên cơ sở đó, giáo viên nhận xét, đánh giá, chuẩn xác
kiến thức
→Tổ chức bộ máy Nhà nước thời Trần hoàn chỉnh và chặt chẽ hơn thời Lý, chế độ
tập quyền thời Trần được củng cồ hơn thời Lý.
-
GV
Giáo viên có thể cho điểm các nhóm để khích lệ các em học sinh.
13
Lựa chọn và sử dụng phương pháp hợp lý trong dạy học Lịch sử 7
2.6
Rèn luyện ngôn ngữ giảng dạy.
Việc sử dụng các phương pháp miêu tả, tường thuật, kể chuyện, thuyết trình…
kết hợp với phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan đã góp phần lớn vào việc gây
hứng thú, thu hút sự chú ý của học sinh. Nhưng để bài thành công còn phải chú ý
tới lời giảng, giọng kể của giáo viên, lời kể nhẹ nhàng, giọng kể truyền cảm mà rõ
ràng, dứt khoát, lột tả được bản chất sự kiện, xây dựng được hình tượng nhân vật
một cách rõ ràng, những sự kiện lịch sử, những nhân vật lịch sử tưởng đã lùi xa,
ngủ yên trong quá khứ chợt sống dậy sinh động đầy tính thuyết phục, hiện thực như
nhờ những điều kiện
GV
14
Lựa chọn và sử dụng phương pháp hợp lý trong dạy học Lịch sử 7
nào?
3. Hệ quả của các
- Tìm ra những con đường mới để nối liền giữa
cuộc phát kiến địa lý là các châu lục, đem về nguồn lợi cho giai cấp tư sản
gì?
Châu Âu.
4. Các cuộc phát kiến - Là cuộc cách mạng về khoa học kĩ thuật, thúc đẩy
địa lý đó có ý nghĩa gì?
thương nghiệp phát triển, quá trình tích lũy tư bản
dần dần hình thành, tạo ra vốn ban đầu và những
người làm thuê.
5. Vậy quý tộc và
- Cướp bóc tài nguyên từ thuộc địa, buôn bán nô
thương nhân Châu Âu đã lệ da đen.
tích lũy vốn và đã giải
- Đuổi nông nô ra khỏi lãnh địa nên họ không có
thậm tệ.
10. Quan hệ sản xuất
- Tư sản bóc lột kiệt quệ vô sản Quan hệ sản
tư bản chủ nghĩa được xuất tư bản chủ nghĩa được hình thành.
hình thành như thế nào?
GV
15
Lựa chọn và sử dụng phương pháp hợp lý trong dạy học Lịch sử 7
Qua việc giảng giải và dẫn dắt của giáo viên các em lần lượt làm sáng tỏ
được vấn đề đặt ra, cuối cùng giáo viên sơ kết bài học
3: Kết quả thực nghiệm.
Để đánh giá sự nhận thức của học sinh sau khi kết thúc bài học tôi sử dụng
phiếu học tập cho từng em (Phiếu trắc nghiệm).
-
Qua việc áp dụng Lựa chọn và sử dụng phương pháp hợp lí trong dạy học
lịch sử, tôi thấy học sinh biểu hiện sự tích cực, hứng thú học tập, lớp học sinh động.
-
Các em nắm chính xác các sự kiện lịch sử, biết cách trình bày, tường thuật,
liên hệ thực tế.
-
-
Giáo viên phải hiểu và tái hiện được bức tranh lịch sử một cách sinh động,
tạo biểu tượng có tác dụng rất lớn trong việc tạo sự chú ý và gây hứng thú học tập
từ đó sẽ phát huy tính tích cực học tập.
-
Phải không ngừng nghiên cứu, sưu tầm tài liệu để phục vụ cho việc giảng
dạy, dẫn chứng, minh hoạ “nói có sách, mách có chứng” có tài liệu dẫn chứng cụ
thể, rõ ràng mới thể hiện được tính chân thực của lịch sử.
-
Biết khơi dậy những tình cảm của học sinh đối với nhân vật lịch sử, sự kiện
lịch sử, qua đó giáo dục cho các em tinh thần đoàn kết, uống nước nhớ nguồn,…
lòng khâm phục đối với công lao to lớn của những anh hùng dân tộc.
-
Kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp giảng dạy phù hợp với bộ môn với
bài học.
-
Hướng dẫn học sinh biết cách khai thác nội dung từng đề mục , từng bài.
-
Câu hỏi nêu ra phải ngắn gọn, dễ hiểu, vừa sức với học sinh, làm nổi bật
dẫn của thầy, cô để tập trung nghiên cứu bài học.
-
Tích cực sưu tầm tài liệu, tư liệu có liên quan đến bài học để việc học tập
được tốt hơn.
-
Nên đọc thêm sách, báo, sách lịch sử để tích luỹ những kiến thức khoa học
nói chung và môn lịch sử nói riêng.
2. Một số đề xuất:
* Đối với ngành:
-
Thường xuyên tổ chức cho giáo viên dạy lịch sử được tập huấn, bồi dưỡng
chuyên môn nghiệp vụ.
-
Cung cấp thêm tài liệu và một số bản đồ lược đồ tranh ảnh lịch sử kịp thời,
phù hợp với bài dạy.
* Đối với trường:
-
Tạo điều kiện tổ chức cho học sinh đi tham quan các khu di tích lịch sử ở địa
phương.
3. Kết luận:
Trang 11
2.5. Phương pháp thảo luận nhóm ..............................................Trang 13
2.6. Rèn luyện ngôn ngữ giảng dạy.............................................Trang 14
2.7. Xây dựng hệ thống câu hỏi phù hợp, lôgich........................Trang 14
3. Kết quả thực nghiệm..................................................................Trang 16
C. KẾT THÚC VẤN ĐỀ................................................................Trang 17
1. Kinh nghiệm rút ra trong quá trình giảng dạy........................Trang 17
1.1. Đối với giáo viên..................................................................Trang 17
1.2. Đối với học sinh...................................................................Trang 18
2. Một số đề xuất.............................................................................Trang 18
3. Kết luận........................................................................................Trang 18
GV
19
Lựa chọn và sử dụng phương pháp hợp lý trong dạy học Lịch sử 7
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Lịch sử thế giới cận đại (Nhà xuất bản giáo dục 2004), do Vũ Dương Ninh
(chủ biên).
2. Tư liệu lịch sử 7 (Nhà xuất bản giáo dục 2004), do Phan Ngọc Liên (chủ
biên).
3. Hướng dẫn sử dụng kênh hình sách giáo khoa lịch sử 7 (phần lịch sử thế
giới) Nhà xuất bản giáo dục. Do Trịnh Đình Tùng (chủ biên).
4. Sách giáo viên lịch sử 7 (nhà xuất bản giáo dục 2004) do Phan Ngọc Liên
(chủ biên).
………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
GV
21
Lựa chọn và sử dụng phương pháp hợp lý trong dạy học Lịch sử 7
NHậN XÉT CỦA NGÀNH GD
………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
GV
22
Lựa chọn và sử dụng phương pháp hợp lý trong dạy học Lịch sử 7
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………
GV
23
Lựa chọn và sử dụng phương pháp hợp lý trong dạy học Lịch sử 7
GV
24
Copyright: Tài liệu đại học ©