ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

LÊ VĂN LƯƠNG

NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ
BỆNH CÚM GIA CẦM VÀ ĐÁP ỨNG MIỄN DỊCH
CỦA GÀ, VỊT ĐỐI VỚI VACCINE H5N1 TẠI 03
HUYỆN TĨNH GIA, QUẢNG XƯƠNG, NHƯ THANH
TỈNH THANH HÓA, BIỆN PHÁP KHỐNG CHẾ

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÚ Y

THÁI NGUYÊN - 2015


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

LÊ VĂN LƯƠNG

NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ
BỆNH CÚM GIA CẦM VÀ ĐÁP ỨNG MIỄN DỊCH
CỦA GÀ, VỊT ĐỐI VỚI VACCINE H5N1 TẠI 03
HUYỆN TĨNH GIA, QUẢNG XƯƠNG, NHƯ THANH
TỈNH THANH HÓA, BIỆN PHÁP KHỐNG CHẾ
Ngành: Thú y
Mã số: 60 64 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ THÚ Y
Giảng viên hướng dẫn: PGS. TS. ĐẶNG XUÂN BÌNH

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung
thực, lần đầu tiên được triển khai trên địa bàn 3 huyện Tĩnh Gia, Quảng Xương,
Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi xin cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ
nguồn gốc và mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn.

Thái Nguyên, ngày 20 tháng 8 năm 2015
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lê Văn Lương


iii

MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài ..........................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu................................................................................................3
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn.................................................................................3
Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU ......................................................................4
1.1. Giới thiệu chung về cúm gia cầm ........................................................................4
1.2. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới và trong nước .....................................5
1.2.1. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới .........................................................5
1.2.2. Tình hình dịch cúm gia cầm ở Việt Nam ..........................................................6
1.2.3. Tình hình dịch cúm gia cầm tại Thanh Hóa ......................................................8
1.3. Đặc điểm sinh học của virus cúm type A.............................................................9
1.3.1. Đặc điểm cấu trúc chung của virus thuộc họ Orthomyxoviridae......................9
1.3.2. Đặc điểm hình thái, cấu trúc của virus cúm type A ........................................10

Thanh Hóa giai đoạn 2012-2014 ......................................................................32
2.1.2. Nghiên cứu sự đáp ứng miễn dịch và độ dài miễn dịch của đàn gà, vịt được
tiêm phòng vaccine H5N1 năm 2014 tại 3 huyện Tĩnh Gia, Quảng Xương và
Như Thanh tỉnh Thanh Hóa ..............................................................................32
2.1.3. Giám sát sự lưu hành virus cúm trên đàn gia cầm đã được tiêm phòng vaccine
type A H5N1 .....................................................................................................32
2.1.4. Đề xuất biện pháp khống chế dịch cúm gia cầm tại 3 huyện Tĩnh Gia, Quảng
Xương, Như Thanh nói riêng và tỉnh Thanh Hóa nói chung............................33
2.2. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu.....................................................33
2.2.1 Đối tượng nghiên cứu.......................................................................................33
2.2.2 Thời gian, địa điểm nghiên cứu .......................................................................33
2.3. Vật liệu nghiên cứu ............................................................................................33
2.4. Phương pháp nghiên cứu....................................................................................33
2.4.1. Phương pháp điều tra dịch tễ học ....................................................................33
2.4.2. Phương pháp nghiên cứu đáp ứng miễn dịch và độ dài miễn dịch của đàn gia
cầm sau tiêm vaccine H5N1 .............................................................................34
Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN ..................................44
3.1. Một số đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm trên phạm vi cả nước và ở tỉnh
Thanh Hóa giai đoạn 2012-2014 ......................................................................44
3.1.1. Diễn biến bệnh cúm gia cầm giai đoạn từ 2012 đến 2014 trên phạm vi cả
nước ..................................................................................................................44


v

3.1.2. Tổng hợp tình hình bệnh cúm gia cầm H5N1 tại các địa phương trên phạm vi
cả nước trong năm 2014 ...................................................................................45
3.1.3. Tình hình bệnh cúm type A H5N1 ở gà tại 3 huyện Tĩnh Gia, Quảng Xương
và Như Thanh năm 2014 ..................................................................................49
3.1.4. Tình hình bệnh cúm type A H5N6 ở gà tại 3 huyện Tĩnh Gia, Quảng Xương

Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình, quý
báu của nhiều cá nhân và tập thể tạo điều kiện cho tôi hoàn thành bản luận văn này.
Trước hết tôi xin bày tỏ sự cảm ơn trân trọng nhất tới giảng viên hướng dẫn
khoa học PGS. TS. Đặng Xuân Bình người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo tôi
trong suốt thời gian tôi thực hiện đề tài.
Tôi xin chân thành cảm ơn sự góp ý của các thầy cô giáo khoa Chăn nuôi
Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi
thực hiện đề tài.
Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Trung tâm Chẩn đoán Thú y
Vùng 3 (Vinh), Cục thú y Trung ương, Ban lãnh đạo Chi cục Thú y tỉnh Thanh Hóa,
Ban lãnh đạo Trạm thú y huyện Tỉnh Gia, Quảng Xương và Như Thanh đã tạo điều
kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện đề tài.
Tôi xin cảm ơn gia đình và những người thân, các cán bộ, đồng nghiệp luôn
luôn động viên giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này.

Thái Nguyên, ngày 20 tháng 8 năm 2015
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lê Văn Lương


vii

DANH MỤC BẢNG
Trang
Bảng 2.1. Trình tự chuỗi của mẫu dò và Primer cho RTRT - PCR phát hiện cúm gia
cầm ...........................................................................................................38
Bảng 2.2. Chu kỳ nhiệt của bước phiên mã ngược (RT) dùng cho Quiagen one step
RT - PCR kit .............................................................................................41
Bảng 2.3. Chu kỳ nhiệt cho tổng hợp gen và các cặp mồi ........................................41

Bảng 3.15: Phân bố hiệu giá kháng thể của đàn vịt trong tỉnh được tiêm vaccine
cúm A H5N1

(Vaccine cúm A H5N1 vô hoạt nhũ dầu NAVET-

Vifluvac) qua các thời điểm .....................................................................65
Bảng 3.16: Kết quả giám sát lưu hành virus cúm type A H5N1 trên đàn gà đã được
tiêm phòng vaccine...................................................................................66


ix

DANH MỤC HÌNH
Trang
Hình 1.1. Virus cúm H5N1 .......................................................................................10
Hình 3.1: Biểu đồ so sánh tình dịch cúm gia cầm H5N1 trong 3 năm .....................45
Hình 3.2: Bản đồ dịch tễ dịch cúm gia cầm H5N1 năm 2014 trên phạm vi cả nước47


1
MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Thanh Hóa là tỉnh nằm ở cực bắc của Trung Bộ Việt Nam, có đường biên
giới với Lào và có bờ biển thuộc vịnh Bắc Bộ. Với diện tích lớn so với các tỉnh
thành của Việt Nam, địa lý Thanh Hóa khá đa dạng, mang nhiều đặc điểm của Bắc
Bộ và Bắc Trung Bộ, đồng thời cũng có những nét đặc trưng riêng.
Ngày nay, theo số liệu đo đạc hiện đại của cục bản đồ thì Thanh Hóa nằm ở
vĩ tuyến 19°18' Bắc đến 20°40' Bắc, kinh tuyến 104°22' Đông đến 106°05' Đông.
Phía bắc giáp ba tỉnh: Sơn La, Hòa Bình và Ninh Bình; phía nam và tây nam giáp

WHO [6,7,8] nên sử dụng vaccine như một biện pháp chiến lược toàn diện phòng
chống bệnh cúm gia cầm. Trong năm 2013, Thanh Hóa cũng được tiêm phòng
vaccine H5N1 của Trung Quốc cho đàn gia cầm trong toàn tỉnh.
Trong năm 2014, các ổ dịch cúm gia cầm H5N1 đã xuất hiện tại 158 xã,
phường của 93 huyện, thị xã thuộc 33 tỉnh, thành phố. Số gia cầm mắc bệnh là
212.600 con (gà hơn 76.000 con, chiếm 36% tổng số mắc bệnh và vịt hơn 136.000
con, chiếm 64%); trong đó số chết là hơn 101.900 con (gà chiếm 31,6% trong tổng
số chết, vịt chiếm 68,4%). Ngoài ra, một số địa phương khác có xuất hiện các điểm
dịch trên đàn gia cầm dưới dạng nhỏ lẻ (một vài hộ chăn nuôi) nhưng đã được phát
hiện và xử lý kịp thời, không để dịch lây lan. Từ cuối tháng 3 đến tháng 11/2014, cả
nước đã kiểm soát được dịch cúm gia cầm H5N1. Tuy nhiên, cuối tháng 11/2014 đã
xuất hiện 03 ổ dịch cúm gia cầm H5N1 ở 03 hộ chăn nuôi tại 03 xã của 03 huyện
thuộc 02 tỉnh Trà Vinh và Vĩnh Long làm 1.027 con gia cầm mắc bệnh và phải
tiêu hủy.
Nhiều kết quả nghiên cứu đã cho thấy, với cùng một loại vaccine nhưng khi
tiêm phòng đại trà tại các địa phương khác nhau thì cho đáp ứng miễn dịch với
đàn gia cầm cũng khác nhau. Vì vậy, nghiên cứu khả năng đáp ứng miễn dịch của
gia cầm với vaccine H5N1 ngoài thực địa tại Thanh Hóa để biết hiệu quả phòng
bệnh của vaccine, tỷ lệ bảo hộ và độ dài miễn dịch của gia cầm, từ đó xác định thời
gian tiêm nhắc lại phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả của vaccine là hết sức cần
thiết. Xuất phát từ yêu cầu cấp bách của thực tiễn sản xuất, chúng tôi đã tiến hành
đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm và đáp ứng miễn
dịch của gà, vịt đối với vaccine H5N1 tại 03 huyện Tĩnh Gia, Quảng Xương, Như
Thanh tỉnh Thanh Hóa, biện pháp khống chế”.


3
2. Mục tiêu nghiên cứu
- Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm type A tại 3 huyện Tĩnh
Gia, Quảng Xương và Như Thanh tỉnh Thanh Hóa.

Năm 412 trước công nguyên, Hippocrate đã mô tả về bệnh cúm. Năm 1680
một vụ đại dịch cúm đã được mô tả kỹ và từ đó đến nay đã xảy ra 31 vụ đại dịch.
Trong hơn 100 năm qua đã xảy ra 4 vụ đại dịch cúm vào các năm 1889, 1918,
1957, 1968 (Cục Thú y, 2004) [5].
Năm 1878, ở Italy đã xảy ra một bệnh gây tử vong rất cao ở đàn gia cầm và
được gọi là bệnh dịch tả gia cầm (Fowl plague), bệnh lần đầu tiên được Porroncito mô
tả và ông nhìn nhận một cách sáng suốt rằng tương lai sẽ là một bệnh quan trọng và
nguy hiểm. Năm1901, Centanni và Savunozzi đã đề cập đến ổ dịch này và xác định
được căn nguyên siêu nhỏ qua lọc (Filterable agent) là yếu tố gây bệnh.
Đến nay, dịch cúm gia cầm đã xảy ra ở khắp các châu lục với mức độ ngày
càng nguy hiểm hơn đối với các loài gia cầm và sức khoẻ của cộng đồng, đã
thôi thúc hiệp hội các nhà chăn nuôi gia cầm trên thế giới tổ chức nhiều hội

thảo chuyên đề về bệnh cúm gà. Hội thảo lần đầu tiên tổ chức vào năm 1981, lần


ii

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung
thực, lần đầu tiên được triển khai trên địa bàn 3 huyện Tĩnh Gia, Quảng Xương,
Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi xin cam đoan các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ
nguồn gốc và mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn.

Thái Nguyên, ngày 20 tháng 8 năm 2015
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Lê Văn Lương


phường của 32 quận, huyện, thị xã thuộc 17 tỉnh. Thời gian cao điểm nhất là
tháng 7 sau đó giảm dần, đến tháng 11 cả nước chỉ có 1 điểm phát dịch. Tổng số
gia cầm bị tiêu huỷ trong thời gian này là 84.078 con, trong đó có 55.999 gà,
8.132 vịt và 19.947 chim cút.


7

* Đợt dịch thứ 3 từ tháng 12/2004 đến 5/2005: Trong thời gian này dịch đã
xuất hiện ở 670 xã của 182 huyện thuộc 36 tỉnh, thành phố (15 tỉnh phía Bắc, 21 tỉnh
phía Nam). Dịch xuất hiện nhiều nhất vào tháng 1/2005 với 143 ổ dịch xảy ra trên 31
tỉnh thành phố, số gia cầm tiêu hủy là 470.495 gà, 825.689 vịt, ngan và 551.029 chim
cút. Bệnh xuất hiện ở tất cả các tỉnh, thành phố thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu
Long (Ban chỉ đạo quốc gia phòng chống dịch cúm, 2004-2005) [2].

* Đợt dịch thứ 4 từ tháng 10/2005 đến 12/2005: Từ đầu tháng 10/2005 đến
15/12/2005 dịch đã tái phát ở 285 xã, phường, thị trấn thuộc 100 quận, huyện
của 24 tỉnh, thành phố. Số gia cầm ốm, chết và tiêu hủy là 3.735.620 con, trong đó có
1.245.282 gà; 2.005.557 vịt; 484.781 chim cút, bồ câu, chim cảnh.

* Trong 10 tháng đầu năm 2006 ở Việt Nam không xảy ra dịch, do sự chỉ
đạo phòng dịch quyết liệt của Chính phủ, Ban chỉ đạo quốc gia về hiệu quả của
chiến dịch tiêm phòng. Đến cuối năm lại xuất hiện các ổ dịch trên đàn vịt chăn nuôi
nhỏ lẻ, chưa tiêm phòng vaccine.
* Đợt dịch thứ 5 bắt đầu và kéo dài trong suốt năm 2007: Dịch không tập
trung mà rải rác, lẻ tẻ ở khắp nơi và có thể chia nhiều đợt. Từ ngày 6/12/2006 đến
7/3/2007 dịch xảy ra trên 83 xã, phường của 33 quận, huyện thuộc tỉnh, thành gồm
Cà Mau, Bạc Liêu, Hậu Giang, Cần Thơ, Trà Vinh, Vĩnh Long, Kiên Giang, Sóc
Trăng, Hà Nội, Hải Dương và Hà Tây. Tổng số gia cầm mắc bệnh, chết và tiêu hủy
là 103.094 con, trong đó có 13.622 gà; 89.472 ngan, vịt. Từ 1/5/2007 đến

2 lên 39,6% trong đợt 3.
Về loại hình, quy mô và mức độ dịch: Dịch phát ra ở tất cả các loại hình chăn
nuôi, tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở loại hình chăn nuôi hỗn hợp các loài gia cầm (đặc
biệt chăn nuôi gà lẫn với vịt) và giảm dần ở những trại chăn nuôi gà có số lượng
lớn. Qui mô của dịch đợt 1 là lớn nhất, trong đợt 2, 3 và 4 mặc dù dịch vẫn xảy ra ở
nhiều tỉnh, thành phố nhưng quy mô giảm đi nhiều (Dự án sử dụng vaccine...) [7].
1.2.3. Tình hình dịch cúm gia cầm tại Thanh Hóa
- Tổng đàn gia cầm của tỉnh Thanh Hóa theo thống kê mới nhất là 18,07 triệu con.
- Từ đầu năm 2011 đến tháng 6 năm 2013 tỉnh Thanh Hóa đã xảy ra các
đợt dịch cúm gia cầm, cụ thể là:
- Đợt 1: Từ ngày 21/1 đến 20/2/2011 dịch cúm gia cầm đã xảy ra tại 4
huyện: Hậu Lộc, Hà Trung, Nông Cống, Như Thanh làm chết và tiêu hủy 3.257
con gia cầm.
- Đợt 2: Từ ngày 15/2 đến 25/2/2012 đã có năm ổ dịch cúm gia cầm xảy ra
tại 5 xã của huyện Tỉnh Gia, cuối năm từ 19/11- 6/12 dịch xảy ra tại hai huyện thị
là Hà Trung và Bỉm Sơn làm chết và buộc tiêu huỷ 278.553 con gia cầm.


9
- Đợt 3: Từ ngày 18/5 đến 30/5/2012 dịch cúm gia cầm xảy ra tại 2
huyện N ô n g C ố n g , N h ư T h a n h làm chết và tiêu huỷ 6.793 con gia cầm.
- Đợt 4: Từ 12/2 đến 27/3/2013 dịch xảy ra tại 4 huyện: Như Xuân, Ngọc
Lặc, Bá Thước, Nông Cống.
- Đợt 5: Từ ngày 24/02/2014 đến 25/04/2014 dịch xảy ra tại huyện Tĩnh Gia.
- Đợt 6: Xảy ra vào ngày 12/3/2015 tại 2 thôn thuộc xã Hải Lĩnh, huyện Tĩnh Gia.
Hiện đã tiêu hủy 1.023 con gia cầm (gà, vịt) của 15 hộ xung quanh nơi phát hiện ổ
dịch. Chi cục Thú y Thanh Hóa đã lấy mẫu đi xét nghiệm tại Cơ quan Thú y vùng 3.
Theo đó, mẫu bệnh phẩm trên dương tính với virus cúm A/H5N6.
1.3. Đặc điểm sinh học của virus cúm type A
1.3.1. Đặc điểm cấu trúc chung của virus thuộc họ Orthomyxoviridae

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU ......................................................................4
1.1. Giới thiệu chung về cúm gia cầm ........................................................................4
1.2. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới và trong nước .....................................5
1.2.1. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới .........................................................5
1.2.2. Tình hình dịch cúm gia cầm ở Việt Nam ..........................................................6
1.2.3. Tình hình dịch cúm gia cầm tại Thanh Hóa ......................................................8
1.3. Đặc điểm sinh học của virus cúm type A.............................................................9
1.3.1. Đặc điểm cấu trúc chung của virus thuộc họ Orthomyxoviridae......................9
1.3.2. Đặc điểm hình thái, cấu trúc của virus cúm type A ........................................10
1.3.3. Đặc tính kháng nguyên của virus cúm type A ................................................11
1.3.4. Thành phần hóa học của virus.........................................................................13
1.3.5. Quá trình nhân lên và tác động gây bệnh của virus ........................................13
1.3.6. Độc lực của virus.............................................................................................14
1.3.7. Danh pháp .......................................................................................................15
1.3.8. Phân loại virus .................................................................................................15
1.3.9. Nuôi cấy và lưu giữ virus cúm gà ...................................................................16
1.3.10. Miễn dịch chống bệnh cúm gia cầm .............................................................16
1.4. Dịch tễ học bệnh cúm gia cầm ...........................................................................20
1.4.1. Phân bố dịch ....................................................................................................20
1.4.2. Động vật cảm nhiễm .......................................................................................20
1.4.3. Động vật mang virus .......................................................................................21
1.4.4. Sự truyền lây ...................................................................................................22
1.4.5. Sức đề kháng của virus cúm............................................................................23
1.5. Triệu chứng, bệnh tích của bệnh cúm gia cầm...................................................23
1.5.1. Triệu chứng lâm sàng của bệnh cúm gia cầm .................................................23


11
H. Sự thay đổi thành phần của chuỗi nối quyết định độc lực của virus thuộc biến
chủng mới (Bosch.F.X, 1979 [36]; Kingrbuy M. và cs, 1985 [47]; Holsinger, 1994

của nhiều loài động vật. Đó là sự kết hợp giữa mấu lồi kháng nguyên HA trên bề
mặt của virus cúm với thụ thể có trên bề mặt hồng cầu, làm cho hồng cầu ngưng
kết với nhau tạo thành mạng ngưng kết thông qua cầu nối virus, gọi là phản ứng
ngưng kết hồng cầu HA (Hemagglutination test).


12
Kháng thể đặc hiệu của kháng nguyên HA có khả năng trung hòa các loại
virus tương ứng, chúng là kháng thể trung hòa có khả năng triệt tiêu virus gây bệnh.
Nó có thể phong toả sự ngưng kết bằng cách kết hợp với kháng nguyên HA. Do vậy
thụ thể của hồng cầu không bám vào được để liên kết tạo thành mạng ngưng kết.
Người ta gọi phản ứng đặc hiệu kháng nguyên - kháng thể có hồng cầu tham gia là
phản ứng ngăn cản ngưng kết hồng cầu HI (Hemagglutination inhibition test).
Phản ứng ngưng kết hồng cầu (HA) và phản ứng ngăn cản ngưng kết hồng
cầu (HI) được sử dụng trong chẩn đoán cúm gia cầm.
Theo Ito và Kawaoka (1998) [43] sự phức tạp trong diễn biến kháng nguyên
của virus cúm là sự biến đổi và trao đổi trong nội bộ gen dẫn đến sự biến đổi liên
tục về tính kháng nguyên. Có 2 cách biến đổi kháng nguyên của virus cúm:
- Đột biến điểm (đột biến ngẫu nhiên hay hiện tượng trôi trượt, lệch lạc về
kháng nguyên-Antigenic drift). Đây là kiểu đột biến xảy ra liên tục thường xuyên
trong quá trình tồn tại của virus mà bản chất là do có sự thay đổi nhỏ về trình tự
nucleotit của gen mã hóa, đặc biệt đối với kháng nguyên H và kháng nguyên N.
Kết quả là tạo ra các phân type cúm hoàn toàn mới có tính thích ứng với loài vật
chủ khác nhau và có mức độ độc lực gây bệnh khác nhau. Chính nhờ sự biến đổi
này mà virus cúm A tạo nên 16 biến thể gen HA (H1- H16) và 9 kháng nguyên N
(N1 - N9) (Cục Thú y, 2005)[6].
- Đột biến tái tổ hợp di truyền (hiện tượng thay ca - Antigenic Shift). Hiện
tượng tái tổ hợp gen ít xảy ra hơn so với hiện tượng đột biến điểm. Hiện tượng này
chỉ xảy ra khi 2 hoặc nhiều loại virus cúm khác nhau cùng nhiễm vào một tế bào
chủ do sự trộn lẫn 2 bộ gen của virus. Điều này tạo nên sự sai khác cơ bản về bộ

đặc biệt để vào trong nguyên sinh chất và nhân tế bào. Tại đó virus sinh trưởng và
phát triển nhanh chóng.
Theo nhiều tác giả sau khi vào cơ thể động vật, virus cúm tiếp cận với các tế
bào đích xâm nhập và giải phóng vật chất di truyền. Virus sử dụng các cơ quan trong tế
bào và nguồn nguyên liệu của tế bào để tổng hợp nên protein và RNA đặc trưng.
Các protein kết hợp với RNA virus tạo thành hạt virus và được giải phóng
ra ngoài tế bào chủ không bị dung giải nhưng sẽ chết đi do mất trạng thái cân bằng
vốn có, đồng thời bị đầu độc bởi các sản phẩm sinh ra. Số lượng virus tăng lên
ngày càng nhanh theo cấp số nhân. Tế bào đích bị phá huỷ hàng loạt. Sự suy giảm
hô hấp khiến sức đề kháng của cơ thể giảm sút rõ rệt, làm kế phát các bệnh vi
khuẩn, virus khác (Alexander, 1993) [33].


14
1.3.6. Độc lực của virus
Độc lực của virus cúm gia cầm có sự dao động lớn, phụ thuộc vào nhiều yếu tố,
trước hết là protein HA. Các nghiên cứu ở mức độ phân tử cho thấy khả năng lây
nhiễm của virus phụ thuộc vào tác động của men protease vật chủ đến sự phá vỡ
của liên kết hóa học sau khi dịch mã của phân tử ngưng kết, thực chất là sự cắt rời
protein HA thành 2 tiểu phần HA1 và HA2. Tính thụ cảm của ngưng kết tố và sự phá
vỡ liên kết của men protease lại phụ thuộc vào số lượng các amino axit cơ bản tại
điểm bắt đầu phá vỡ các liên kết. Các enzim giống trypsin có khả năng phá vỡ liên
kết khi chỉ có một phân tử Arginin, trong khi đó các enzim protease khác lại cần
nhiều amino axit cơ bản. Với triệu chứng lâm sàng rõ rệt nhưng gây chết gà
không quá 15% số gà bị nhiễm bệnh tự nhiên hoặc không gây quá 20% số gà mẫn
cảm thực nghiệm.
Virus có độc lực thấp (nhược độc): Là những virus phát triển tốt trong cơ thể
gà, có thể gây ra dịch nhưng không có triệu chứng lâm sàng rõ rệt, không tạo ra
bệnh tích đại thể và không làm chết gà.
Trong thực tế người ta chia virus cúm gà ra làm 2 loại: Loại virus có độc