MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu văn học thiếu nhi nói chung và truyện viết cho
thiếu nhi nói riêng được quan tâm chú ý. Nhìn chung các công trình mới đi vào nghiên cứu văn học
thiếu nhi trên những nét tổng thể mà chưa đi sâu nghiên cứu các tác giả, tác phẩm cụ thể. Việc bồi đắp
tâm hồn trẻ thơ là điều hết sức quan trọng, muốn một tác phẩm hay đến với các em nhỏ thì việc tìm
hiểu kĩ càng về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm là hết sức cần thiết. Có thể khẳng định Vừa nhắm
mắt vừa mở cửa sổ của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần là một trong những tác phẩm đem đến giá trị
giáo dục cao. Chính sức hút của tác phẩm không chỉ giới hạn ở đối tượng bạn đọc nhỏ tuổi mà còn lôi
cuốn những người đọc lớn tuổi, nên người viết chọn đề tài “Thế giới nghệ thuật trong tác phẩm
Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ của Nguyễn Ngọc Thuần”. Thông qua thế giới nghệ thuật của tác
phẩm, chúng tôi muốn góp một phần công sức nhỏ bé của mình để gìn giữ và phát triển những giá trị
trong thế giới tâm hồn trẻ thơ, là cơ sở giúp đối tượng bạn đọc tiếp cận gần hơn với tác phẩm, đặc biệt
giúp các bậc phụ huynh có những nhìn nhận đánh giá khách quan trong việc lựa chọn sách cho con
em.
2. Lịch sử vấn đề
Truyện viết cho thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần đang được rất nhiều độc giả quan tâm đón
nhận. Nếu coi tác phẩm là đứa con tinh thần thì quan điểm và tư tưởng của Nguyễn Ngọc Thuần chính
là dòng máu, sức sống nội tại nuôi dưỡng đứa con ấy lớn mạnh mãi với thời gian. Những gì nhà văn
viết ra đều thể hiện chính tâm tư tình cảm và những quan điểm của mình về cuộc sống con người, về
nhân tình thế thái.
Nguyễn Ngọc Thuần là một cây bút trẻ nhưng đã nắm trong tay rất nhiều giải thưởng quan
trọng. Văn chương của anh đẹp và có sức lôi cuốn kỳ diệu với độc giả ở mọi lứa tuổi. Xung quanh
truyện Nguyễn Ngọc Thuần không có quá nhiều tranh cãi, xung đột và những ý kiến trái chiều như
sáng tác của nhiều nhà văn hiện đại cùng thời với anh nhưng không vì thế mà tác phẩm của anh bị lãng
quên mà ngược lại, dường như cùng với thời gian những giá trị cao đẹp, mang tính nhân văn sâu sắc
trong các sáng tác của anh ngày càng được tìm hiểu và nghiên cứu nhiều hơn.
Với tâm thế “viết cho thiếu nhi thì không thể dùng tâm hồn của một ông già”, Nguyễn Ngọc
Thuần luôn đặt mình vào điểm nhìn của một đứa trẻ để lượm nhặt câu chữ thật cẩn thận. Đôi khi sự
gồng gánh cảm xúc chênh vênh khiến tác giả chiêm nghiệm “Trẻ con thích nhìn sự vật lớn hơn hoặc
nhỏ hơn với bản thân chúng. Khi giá trị cực tiểu và cực đại đứng gần nhau, thường sự bất thường sẽ

Một khu vườn quyến rũ (Nhã Thuyên); Vừa nhắm mắt, vừa mở cửa sổ; Người kể chuyện cổ tích hiện
đại (Nguyễn Thị Minh Thái); Nguyễn Ngọc Thuần – nhà văn thân quý của trẻ em (Trần Viết Nhi)….
Các bài viết đã khai thác phần nào những nét đặc sắc tiêu biểu trong sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần
cũng như quan điểm nghệ thuật của anh – nhà văn thân quý của trẻ em.
Nhà thơ Nguyễn Hoàng Sơn, trong bài viết Nhìn lại 5 năm văn học nước nhà đăng trên báo điện
tử Tienphong.vn (số ra ngày 18/1/2005) đã dành những dòng thật ưu ái cho Nguyễn Ngọc Thuần, coi
nhà văn như một hiện tượng nổi bật nhất trên văn đàn văn học thiếu nhi Việt Nam thời hiện đại:
“Riêng Nguyễn Ngọc Thuần thực sự là một hiện tượng! Chỉ trong vài năm, Nguyễn Ngọc Thuần cho
ra mắt 4 cuốn sách, đoạt 4 giải thưởng văn học danh giá, được báo chí đồng thanh biểu dương, được
in đi in lại, điều này không phải cây bút nào cũng làm được. Nguyễn Ngọc Thuần đã vinh danh cho
văn học thiếu nhi, lĩnh vực thường bị bỏ sót trong các công trình văn học sử”.
Lã Thị Bắc Lý trong Giáo trình văn học thiếu nhi có nhận xét, đánh giá về nhà văn trẻ này như
sau: “Nguyễn Ngọc Thuần có lối viết không mới mà vẫn lạ. Anh thu hút người đọc ở giọng văn trong
trẻo, với cái nhìn hồn nhiên, đầy sự ngạc nhiên thơ trẻ. Thế giới xung quanh rất quen thuộc qua con
mắt của anh bỗng trở nên sống động, tinh khôi, trong vắt và đầy yêu thương mới lạ. Nguyễn Ngọc
Thuần được coi là một hiện tượng của văn học thiếu nhi Việt Nam trong những năm đầu của thế kỉ
XXI”.
Trong bài Vài khơi gợi từ thế giới Nguyễn Ngọc Thuần: Một khu vườn quyến rũ [27], tác giả
Nhã Thuyên đã bộc lộ cảm xúc và những ghi nhận của mình về văn của Nguyễn Ngọc Thuần. Theo
tác giả, thế giới trong văn của anh là một thế giới có sự phiêu lưu, sự lạ… Bên cạnh đó có cả “cấu trúc
trò chơi” xâu kết các trang sách, một thế giới trò chơi giữa các nhân vật. Ngoài ra, tác giả Nhã Thuyên
đã chỉ ra bút pháp nghệ thuật mà Nguyễn Ngọc Thuần đã sử dụng để sáng tạo nên những trang văn
đẹp, giàu sức biểu cảm, đó là bút pháp cổ tích, là những giãn nở bất tận, không gian vườn hoa…
Đã lâu lắm rồi từ cái thời còn đắm chìm trong Dế mèn phiêu lưu ký của Tô Hoài hay Đất rừng
phương Nam của Đoàn Giỏi, một luồng gió mới lạ đã thổi vào dòng văn học thiếu nhi, tạo nên một sức
sống mới cho dòng văn học này. Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ là một tác phẩm như vậy, đó là những
câu chuyện rất đỗi đời thường và hồn nhiên của một cậu bé 10 tuổi. Cái thế giới của cậu bé ấy cũng
nhỏ hẹp như chính số tuổi của cậu. Thế giới ấy có bố, có mẹ, có những người hàng xóm, có cô giáo, có
tụi bạn cùng lớp, có cả một khu vườn đầy hoa lúc nào cũng thơm ngát dưới ánh trăng đêm. Và cậu bé
bằng lòng, hòa mình vào rồi khám phá thế giới ấy. Những câu chuyện của cậu bé 10 tuổi cũng vô cùng

đã tạo dựng được một thế giới trẻ con đáng tin cậy, tác giả khéo lồng vào đó chất lãng mạn tuyệt vời
khiến những ai từng là trẻ con đều phải bâng khuâng” .
Tiến sĩ văn chương Nguyễn Thị Minh Thái nhận định: “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ đã thật
sự là một cú đúp ngoạn mục về văn chương. Mỗi truyện ngắn nho nhỏ trong đó đã là một truyện tặng
cho bạn đọc trẻ thơ, lại vừa là một truyện dành cho người lớn. Bởi chúng nhiều tầng nghĩa, giàu chất
thơ, và có lẽ bởi cả tác phẩm chính là kết quả cái nhìn độc đáo của một chủ thể thi sĩ viết văn xuôi,
với động thái đắm đuối nhị nguyên rất mới lạ: Vừa nhắm mắt, vừa mở cửa sổ… nhìn ra thế giới. Và
chỉ để phát hiện ra rằng “thế giới” chính là tất cả những gì thân thuộc, thân mến nhất ngay ở trước
mắt…”
Nhà văn Phan Thị Vàng Anh từng nói: “Cái kỹ thuật tung xa để bắt gọn lại như thế có lẽ là cái
rất thiếu trong các sáng tác của nước mình. Cái lấn cấn duy nhất của tôi, có lẽ một phần vì ganh tị, là
vì sao lại có người Việt Nam viết được theo lối này, viết được như thế này ?”
Nhìn chung có rất nhiều những nhận xét, đánh giá, bàn định của các nhà văn, nhà nghiên cứu,
nhà phê bình văn học nổi tiếng về truyện viết cho thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần. Tuy nhiên, đó
chỉ là những lời nhận xét, bàn định khái quát, chưa đi sâu vào nghiên cứu đầy đủ nghệ thuật trong tác
phẩm cụ thể. Ngoài ra còn một số công trình nghiên cứu về sáng tác thiếu nhi của Nguyễn Ngọc
Thuần trên các phương diện khác nhau như: Đặc điểm truyện thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần của
tác giả Tạ Thị Liên hay Đặc sắc nghệ thuật trong truyện viết cho thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần
của tác giả Lê Thị Hằng. Nhìn một cách tổng quan, gần như chưa có một công trình nào đi sâu vào
nghiên cứu thế giới nghệ thuật trong tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ. Là một độc giả rất yêu
mến các tác phẩm của nhà văn, đặc biệt là tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, chúng tôi mong
muốn không chỉ tìm hiểu truyện của Nguyễn Ngọc Thuần ở mức độ sơ lược khái quát, mà còn muốn
nghiên cứu sâu tác phẩm thông qua “Thế giới nghệ thuật trong tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở
cửa sổ của Nguyễn Ngọc Thuần” để tìm ra nét độc đáo, mới lạ, sức hút của tác phẩm và nhìn nhận
những giá trị thẩm mỹ, đặc sắc nghệ thuật đó một cách khoa học.

3


3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

NGUYỄN NGỌC THUẦN
1.1. Vài nét về tiểu sử
Nguyễn Ngọc Thuần sinh năm 1972 trong một gia đình thuần nông nghèo khó tại tỉnh Bình
Thuận, một miền quê bình dị của những “mảnh vườn hoa trái và cả những cơn mưa thườn thượt mấy
tháng, rồi trận bão cát trắng xóa một màu” [12, tr.97].
Nguyễn Ngọc Thuần đến với văn học thiếu nhi khi trước đó đã có rất nhiều những cây bút mà
tên tuổi cũng như tác phẩm của họ đã thành công và trở thành nhu cầu giải trí không thể thiếu đối với
bạn đọc như Tô Hoài, Võ Quảng, Phạm Hổ... Đặc biệt ngay trước anh là Nguyễn Nhật Ánh, người
được mệnh danh là cây bút xuất sắc nhất viết cho thiếu nhi cuối thế kỷ XX.
Những cố gắng, nỗ lực của Nguyễn Ngọc Thuần đã được ghi nhận bằng các giải thưởng văn học
cao quý và đặc biệt anh còn được Thủ tướng chính phủ trao tặng bằng khen “Gương mặt trẻ Việt Nam
tiêu biểu năm 2004”. Một bằng khen cho sự cách tân đổi mới như tấm huy chương của những phấn
đấu không ngừng nghỉ. Nhìn chung, những sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần còn chút khiêm tốn về
mặt số lượng nhưng tác giả đã thực sự thành công khi chiếm được một vị trí đắc địa trên cánh đồng
văn chương dành cho bạn đọc nhỏ tuổi.
1.2. Quan niệm của Nguyễn Ngọc Thuần về truyện viết cho thiếu nhi
1.2.1. Văn chương phải đẹp và nhân văn
Cái đẹp và tính nhân văn trong truyện viết cho thiếu nhi của anh được thể hiện ở mối giao cảm
giữa người với người trong cuộc sống. Sự ứng xử có văn hóa của các nhân vật thông qua lời nói và
hành động đẹp đã đẩy tác phẩm của Nguyễn Ngọc Thuần lên tầm cao và hướng đến giá trị nhân văn.
Cái đẹp trong văn xuôi thiếu nhi Nguyễn Ngọc Thuần xuất phát từ điểm nhìn dưới cặp mắt trẻ thơ của
nhà văn. Văn thiếu nhi của anh khác với các nhà văn khác ở sự kết hợp giữa các yếu tố màu sắc,
đường nét trong hội họa, sự giản dị, trong sáng và tinh khiết trong ngôn từ. Giọng văn đầy chất cổ tích
trong từng trang viết của anh đã tạo nên mối giao cảm đa chiều giữa nhân vật với nhân vật, nhân vật
với độc giả và giữa độc giả với tác giả. Nguyễn Ngọc Thuần có những suy nghĩ, quan điểm rất độc đáo
và mới mẻ. Anh cho rằng: “Văn chương thì phải đẹp và nhân văn. Trong đó yếu tố con người là quan
trọng nhất. Tôi là dân mỹ thuật, nếu viết không đẹp thì đừng viết” [8, tr.53].
1.2.2. Nhà văn là người bạn trẻ và văn chương xuất phát từ tâm tính
Với Nguyễn Ngọc Thuần khi viết văn điều đầu tiên là phải xác định được đối tượng mình phản
ánh để có những điều chỉnh thích hợp. Đó là viết cho ai? Anh viết cho cả thiếu nhi và người lớn nhưng

trẻo, hồn nhiên còn lắng lại trong tâm hồn mình.
1.3. Tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ trên hành trình sáng tạo của Nguyễn Ngọc
Thuần
Cuốn sách như một cuốn nhật ký của cậu bé Dũng, nơi cậu kể lại tất cả mọi chuyện xảy ra trong
cuộc đời mình, qua đó ta thấy được “Một thế giới của cả con trẻ lẫn người lớn, được kể lại trong
giọng kể của một cậu bé 10 tuổi. Và con mắt của cậu bé cũng như thể một tấm gương, có độ trong đặc
biệt, làm người lớn đọc mà cảm động và... buồn, vì gương của mình đã đục bớt” (nhà văn Phan Thị
Vàng Anh). Thế giới của cậu bé có bố, mẹ, bạn bè, cô giáo, hàng xóm…, đều là những người thân
thương, chăm chỉ, tình nghĩa, nhân ái, đã vun đắp nên những mầm cây yêu thương, quan tâm, chia
sẻ… trong khu vườn tâm hồn tinh khôi và màu mỡ của cậu bé Dũng. Thế giới của cậu có những câu
chuyện ngộ nghĩnh như cái răng khểnh, bày tỏ tình yêu, những câu chuyện gần gũi như trồng hoa, tắm
mưa, lại có những chuyến phiêu lưu ly kỳ như lạc trong rừng, bị rắn cắn, cũng có chuyện buồn như bé
Thương vừa ra đời đã mất, ông cháu ăn xin… 19 chương là 19 câu chuyện, mỗi câu chuyện cậu bé
Dũng lại nhận được những bài học nhỏ trong cuộc sống, và cậu ghi nhớ, nâng niu, học tập theo.
Tập truyện đạt gải A cuộc thi văn học nghệ thuật “Cuộc vận động sáng tác văn học thiếu nhi
năm 2002” do Nhà xuất bản trẻ - Hội nhà văn Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức, đước phát hành lần
đầu năm 2004. Sách được tái bản nhiều lần. Năm 2007, truyện được dịch sang tiếng Thụy Ðiển với tên
“Blunda och öppna ditt fönster” và đến năm 2008 đã giành được giải thưởng Peter Pan của Thụy Ðiển
cho mảng văn học thiếu nhi. Ngoài ra, sách cũng được chuyển ngữ sang tiếng Anh dưới tên “Open the
window, eyes closed”.
Tờ báo Vnexpress.net đã bình chọn cho Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ là một trong 10 tác phẩm
văn học thiếu nhi kinh điển của Việt Nam. Cuốn sách được mệnh danh là “Hoàng tử bé” của Việt
Nam.
Nhìn một cách khái quát, truyện dài Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ là một dấu son rực rỡ trên
hành trình sáng tạo với những nỗ lực không mệt mỏi của Nguyễn Ngọc Thuần nhằm đem lại một tác
phẩm có giá trị đến với độc giả. Theo sát quá trình sáng tạo ấy, chúng ta thấy trong ngòi bút này có sự
bay bổng, nên thơ với giọng điệu trữ tình trong trẻo pha chất triết lý hồn nhiên đúng với lứa tuổi của
các em nhỏ. Tác phẩm tiêu biểu cho một cố gắng thể nghiệm của nhà văn trên con đường sáng tạo
nghệ thuật, được dư luận trong và ngoài nước đánh giá cao.


được bố mẹ quan tâm chở che và thương yêu hết mực. Bố mẹ không áp đặt suy nghĩ hay bắt ép con cái
làm theo những điều mình nghĩ mà luôn đồng hành tin cậy, người sẻ chia buồn vui, người dẫn dắt các
em bước vào đời.
Người bố đã khéo léo cho cậu con trai yêu quý của mình biết những điều giản dị trong cuộc
sống bình thường bằng cách làm thật hiệu quả. Để dạy con trai biết thưởng thức cái đẹp của những
bông hoa trong khu vườn nhà mình, đầu tiên ông đã đưa con ra vườn cùng lao động bằng cách làm
những đồ dùng nhỏ phù hợp với sức của con, hướng dẫn con biết tưới nước cho cây, biết bắt sâu nhổ
cỏ và chăm sóc để cây tốt tươi đơm bông kết trái. “Nhà tôi có khu vườn rất rộng. Bố trồng nhiều hoa.
Buổi chiều ra đồng về, bố thường dẫn tôi ra vườn, hai bố con thi nhau tưới. Bố làm cho tôi một cái
bình nhỏ bằng cái thùng đựng sơn rất vừa tay. Bố lại lấy hộp lon gò thành cái vòi sen nữa.” [11, tr.9].
Nếu bố là người dạy dỗ, hướng dẫn con cái tìm hiểu và khám phá cuộc sống thì mẹ là người
luôn quan tâm tới những điều nhỏ bé thường nhật của con, chăm lo cho con từng miếng ăn giấc ngủ.
Tình thương của mẹ dành cho con thật bao la, nồng ấm. Thật hạnh phúc cho những ai lúc nào cũng có
mẹ kề bên chăm sóc, chia sẻ những niềm vui nỗi buồn trong cuộc sống. Người mẹ trong tác phẩm Vừa
nhắm mắt vừa mở cửa sổ đã dạy con phải biết san sẻ niềm vui, nỗi buồn với mọi người, nên mang
những “món quà yêu thương” như thế nào để tặng người khác. Tặng quà cũng cần những cách riêng
với lối ứng xử văn hóa đúng mực – phải xuất phát từ tấm lòng, thực tâm.
Cha mẹ còn dạy con tình người cần phải được thử thách, hoạn nạn sẽ hiểu lòng nhau và thương
nhau hơn. Trong cuộc sống, giông tố xảy ra bất chợt không báo trước, và điều quan trọng là con người

7


“đối mặt thế nào” trước chúng. Chương 8 Một ngày kinh hoàng là một thử thách lòng người. Khi lũ trẻ
tự ý bỏ nhà để “tạo một cuộc thám hiểm chốn rừng sâu” và cuối cùng chúng “thất bại thảm hại”.
Một nhà văn Nga đã từng nói: “Viết cho trẻ phải vui tươi, hấp dẫn, dẫu là những việc nghiêm
chỉnh nhất. Tiếng cười không chỉ là nghịch ngợm mà cũng là nghiêm chỉnh, dạy dỗ”. Với cái tài và cái
tâm của mình cùng với sự thấu hiểu và nắm bắt trọn vẹn tâm lý, Nguyễn Ngọc Thuần thực sự đã làm
được điều đó qua những bài viết đầy chất trẻ thơ và đậm chất nhân văn. Nhà văn đã khai thác triệt để
mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái bằng hệ thống những bài học về đạo đức làm người và tình yêu

thương và nỗi nhớ về con cô đều gửi gắm vào từng đường kim mũi chỉ để đan mũ len cho tôi và việc
làm đó khiến cô vơi bớt phần nào nỗi buồn đang vây kín cõi lòng cô..
Qua câu chuyện, ta còn biết ông Tư là một người hết lòng vì mọi người, một người cha hết lòng
vì con như thế khiến mọi người phải nể phục. Ông là tấm gương sáng để thế hệ con cháu sau này học
tập. Và không những thế, hành động và cách ứng xử của ông khiến cậu bé Dũng ở chương 3 Thương
nhớ ngón tay vô cùng khâm phục và nhận ra những ý nghĩa giản dị của cuộc sống “Lần đầu tiên tôi
thấy một niềm vui từ thân thể mình và tôi cũng hiểu nỗi buồn của những người không còn đầy đủ thân
thể.” [11, tr.26].
Những nơi thôn quê ấm áp tình người, người ta sống với nhau bằng tình cảm chân thành không
vướng bận vật chất, cái nghèo nàn nhếch nhác không che lấp được tình cảm lớn lao sáng trong giữa
những người hàng xóm bình dị. Đây cũng là bài học cho tất cả mọi người. Chúng ta phải biết quý
trọng những tình cảm chúng ta có với nhau, đồng thời biết yêu quý thân thể mà bố mẹ đã cho và hãy

8


cùng chia sẻ với những thân phận thiệt thòi không có cơ thể lành lặn như mình. Đó cũng là thông điệp
mà tác giả trân trọng gửi tới bạn đọc.
2.3. Nhân vật trẻ em
2.3.1. Những người bạn nhỏ
Nguyễn Ngọc Thuần dùng trang văn của mình để ngợi ca những tình bạn đẹp “như một giấc
mơ” ấy. Không giống như thế giới đa sắc màu của “tình bạn thăng hoa” tuổi học trò ngốc nghếch tinh
nghịch trong Bây giờ bạn ở đâu của Trần Thiên Hương, Nguyễn Ngọc Thuần đã xây dựng những mối
quan hệ bè bạn trong tác phẩm mang đậm hơi thở yêu thương.
Trẻ con luôn thích mình là nhất, mình phải hơn các bạn nên chúng đua nhau nói để mình giành
vị trí đứng đầu nhưng khi nhận ra mình đã nói quá, chúng lại trở về bản chất trung thực đến mức ngây
ngô. Những khi ấy trông chúng thật đáng yêu. Đối với trẻ em, trong nhóm bạn nếu đứa nào có những
đặc điểm riêng khác biệt với chúng thì chúng cho đó là điểm không đẹp.
Nhưng đối với trẻ con khi nhìn thấy bạn có cái răng khểnh chúng cho đó là cái xấu. “Tôi có một
cái răng khểnh. Khi đến trường tụi bạn bảo đó là cái răng bừa cào. Mỗi lần tôi cười chúng cử chỉ vào

2.3.2. Nhân vật tôi
Nhân vật “tôi” trong truyện Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ không chỉ là em bé bé bỏng, ngây
thơ, thật thà đúng với lứa tuổi của mình mà đó còn là đứa trẻ rất tinh tế và nhạy cảm. Như bao đứa trẻ
khác em thích được nũng nịu, được yêu chiều. Mỗi sáng thức dậy em không ra khỏi mền mà phải đợi
chú Hùng đến để được nũng nịu, được pha trò và được chú cõng dậy. Mỗi sáng thức dậy với em là một

9


niềm vui khi em được là những món quà nhỏ bé, quý giá trong vòng tay chú Hùng: “Mỗi sáng sớm tôi
đều nằm nán lại chờ chú. Tôi luôn nghĩ mình phải đóng vai gì để chú cười to nhất. Tôi yêu giọng cười
của chú lắm! Nằm trong mền, tiếng cười thật vang...” [11, tr.23].
Với nhân vật tôi trong truyện thì những điều bố mẹ nói luôn là những chân lý. Bố mẹ luôn là
tình thương, là niềm tin và sự ngưỡng mộ của em. Em ghi nhớ và khắc sâu những điều bố mẹ kể hay
những lời dạy bảo. Vì thế mỗi khi cần nêu lên một lời nhận định mang tính triết lý, khái quát em đều
dẫn lời của bố mẹ: “Cũng theo lời bố nói, một đứa trẻ khi ra đời, bà mụ sẽ đập đập vào mông gọi nó
dậy. Khi còn nằm trong bụng mẹ nó ngủ. Có nhiều đứa phải đánh đến bốn năm cái, thật buồn cười vì
nó cứ tưởng vẫn còn nằm trong bụng mẹ”; “Bố nói, giấc ngủ của đứa bé đẹp hơn một cánh đồng”;
“Mẹ tôi nói ngày mưa, nỗi buồn bao giờ cũng nhiều hơn ngày nắng, nhất là những ngày mưa kéo
dài”; “Mẹ tôi nói một đứa bé sẽ trao cho người phụ nữ quyền thiêng liêng nhất, quyền làm mẹ. Không
có đứa bé, họ sẽ không được làm mẹ. Họ sẽ đau khổ lắm. Họ sẽ thấy mình mất đi một nửa cuộc đời.
Bởi cuộc đời người phụ nữ luôn gắn liền với những đứa bé, là kho báu quý giá không có gì có thể
đánh đổi với họ”; “Bố tôi vẫn nói, khi một người thương yêu của ta ra đi, cũng giống như chúng ta
cắt lìa từng khoảng trời trong trái tim mình”; “Bố tôi nói, người sống là một âm thanh nên khi sống,
người ta sẽ gây nên tiếng vang bằng chính cuộc sống của mình”… [11].
Tôi đã phát hiện ra một điều thật ý nghĩa, đó là thế giới không phải là những gì xa lạ, con người
ta không thể nắm bắt mà đó là những gì thân thuộc, thương mến nhất ngay ở xung quanh ta, trước mắt
ta: khu vườn nhỏ cạnh cửa sổ, cuộc sống êm đềm của bố mẹ, bạn bè, cô giáo, những người hàng xóm
thân thiết bên cạnh và đặc biệt là nó ở ngay trong chính trái tim mình.
Tôi đã cảm nhận thế giới bằng mọi giác quan để có thể lắng nghe được tất cả âm thanh của cuộc



Tôi đã quan sát rất tỉ mỉ đến mức tôi biết đôi dép này cô đi bao lâu, một tuần cô đi mấy hôm, cô
có hai đôi màu xanh và màu đỏ. Tôi thấy băn khoăn khi thấy cô chỉ đi đôi màu đỏ mà không đi đôi
màu xanh nữa. Tôi thấy đôi màu xanh cô đi vẫn đẹp hơn và tôi đã tâm sự điều đó với cô.
Nhân vật cậu bé Dũng luôn yêu quý, quan tâm đến mọi người bằng cả tấm lòng, ngay trong thời
buổi con người bị cuốn vào vòng xoáy kim tiền, không còn thời gian, không còn nhớ để quan tâm đến
mọi người xung quanh nữa, cậu bé trong truyện mới mười tuổi nhưng đã biết suy nghĩ, tự dằn vặt bản
thân về những việc làm chưa đúng của mình.
Giấc mơ chính là chuyến tàu miễn phí đưa các em đến với những nơi mới mẻ với những điều lạ
lẫm, thú vị khác hẳn với nơi mà các em đang sống. Sự tinh tế, nhạy cảm của em bé trong truyện còn
thể hiện ở sự thương nhớ, nuối tiếc khi một ai đó rời xa ta mãi mãi. Cậu đã biết nhạy cảm và thương
nhớ và cảm thấy tiếc nuối khi ma xơ Hiền người chơi đàn hay nhất trong nhà thờ, người luôn ân cần
chở che cho tất cả mọi người đã mất. “Ðêm ngủ tôi mơ thấy chiếc piano gõ từng nhịp một. Những bài
hát từ trong đó tuôn ra như dòng suối. Một giấc mơ toàn âm thanh. Khi tỉnh dậy vào lúc nửa khuya,
tôi vẫn như còn nghe thấy tiếng đàn. Tôi đi nhẹ ra vườn, trèo lên cây vú sữa, nhìn về hướng nhà thờ.
Tôi biết nơi đó những bài hát đang còn trong giấc ngủ, đang nằm trong những chiếc phím ngà chờ
người đánh thức. Chờ ma-xơ Hiền” [11, tr.136].
Thế giới nhân vật trong truyện Nguyễn Ngọc Thuần phong phú và đa dạng. Đó là nhân vật trẻ em
vừa bé bỏng, ngây thơ, vừa tinh tế nhạy cảm đã cho người đọc thấy những giá trị sâu kín trong tâm
hồn con người. Viết cho thiếu nhi, thế giới nhân vật trong truyện Nguyễn Ngọc Thuần mang nhiều
điểm chung với cách viết của Nguyễn Nhật Ánh. Cả hai nhà văn đều có cách miêu tả hay vẽ ra nhân
vật thực sự cuốn hút tự nhiên. Nguyễn Nhật Ánh khi miêu tả cái đẹp ông dùng nhiều mỹ từ hơn, đọc
những dòng văn đẹp đến lạ kỳ, Nguyễn Ngọc Thuần lại không sử dụng mỹ từ, cái đẹp trong văn của
anh giản dị, chân chất. Nhưng cả hai đều thật, đều khiến người đọc cảm thấy nhân vật gần gũi, chẳng
quá xa xôi để hình dung. Và đôi khi nhân vật tự miêu tả không bằng văn kể mà bằng những lời đối
thoại, chỉ vài câu ngắn thôi, cũng khiến chúng ta hình dung ra tính cách anh ấy, cô ấy hay cậu bé, cô
bé ấy.

11

một xứ xở nào đó xa xôi” [11, tr.172]. Đặc biệt, những nhân vật cổ tích dân gian quen thuộc cũng
được nhắc đến khá nhiều lần như chị Hằng, chú Cuội, cô Tấm,… Những sự tích về “sự ra đời của loài
người”, “sự ra đời một bông hoa biết nói”, “sự ra đời của những bà mụ”, “sự ra đời của vị thần Bà
Mẹ” được Nguyễn Ngọc Thuần sử dụng như một phương thức truyền tải thế giới cổ tích phong phú, kì
diệu đến tâm hồn trẻ thơ.
Thêm nữa, chúng tôi nhận thấy tần suất sử dụng từ láy góp phần tăng cường hệ thống biểu cảm
cho ngôn ngữ Tiếng Việt. Nhà văn sử dụng rất nhiều từ láy thuần Việt, giàu hình ảnh và có sức gợi
cảm cao ở thiên truyện như : khủng khiếp, mồn một, rổn rang, ha hả, ngúc ngoắc, tỉnh tình tinh, lanh
lảnh, thiệt thà, kỳ kỳ, ghê ghê, gớm ghiếc, biền biệt, đen đúa, ứ ứ,… Bức tranh thiên nhiên nông thôn
của Nguyễn Ngọc Thuần còn xuất hiện rất nhiều nắng và mưa. Nắng tạo nên vẻ đẹp riêng cho thiên
nhiên của nhà văn. Nắng trải dài trên những con đường, trong những vườn hoa, nắng ngập tràn trong
các khu vườn, nắng làm cho khu vườn cùng những bông hoa lung linh, rực rỡ và thêm đẹp hơn. Trong
cái nắng oi ả ấy những cơn mưa bất chợt luôn là những khoảnh khắc đẹp. Mưa tưới mát tâm hồn nóng
nực của con người và vỗ về cỏ cây, hoa lá. Mưa cất giấu giùm ta bao kỷ niệm của thời thơ ấu. Trẻ em
ở thôn quê ai chẳng từng một lần được tắm mưa, được nô đùa dưới mưa. Mưa trong văn Nguyễn Ngọc
Thuần đẹp nhưng không êm ả mà thật dữ dội, nhà văn đã sử dụng từ láy “khủng khiếp” để miêu tả cơn

12


mưa: “Mưa. Mưa khủng khiếp, không biết cơ man nào là nước. Nước xối xả. Nước chảy tràn. Nước
lùa vào chân lạnh ngắt” [11, tr.71].
Bên cạnh đó, hàng loạt những ngôn từ đều được Nguyễn Ngọc Thuần lấy chất liệu từ những đối
thoại trong cuộc sống trẻ thơ ngoài thực tế. Từ cách xưng hô “cậu, tớ”, “mày, tao”, “em” đến thế giới
nội tâm sâu lắng đều tinh khôi, trong trẻo. Khi bắt gặp cháu ông lão ăn xin đang chon cái hộp diêm cậu
bé Dũng vòng ra trước mặt nó, bất ngờ hét to:
“ – Tao bắt gặp mày rồi. Mày đang làm cái gì?
Thằng bé kia té bật ngửa vì hoảng sợ. Khi nhìn thấy tôi, nó lấy lại bình tĩnh rồi mặt vênh lên
như cũ:
- Kệ tao. Tao làm gì mắc mớ gì mày?

Có thể nói, Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ như một bài thơ trữ tình, êm dịu và du dương đem đến cho
người đọc một cảm xúc nhẹ nhàng, mát rượi như những cơn mưa bất chợt giữa trưa hè oi ả. Đó vừa là
giá trị riêng của tác phẩm vừa là văn phong độc đáo của Nguyễn Ngọc Thuần.
3.2.2. Giọng điệu triết lý hồn nhiên
Theo khảo sát của chúng tôi, tác phẩm của anh đều chứa đựng những câu nói mang tầm triết lý
cao. Giọng triết lý ấy được nhà văn gửi gắm qua cái nhìn của những đứa trẻ nên không hề khô cứng,

13


giáo điều mà ngược lại rất hồn nhiên và đáng yêu. Trong những lời nói tưởng như rất ngây ngô của
con trẻ lại ẩn chứa trong đó những triết lý sâu xa, thầm kín. Em bé trong Vừa nhắm mắt vừa mở cửa
sổ đã triết lý về cuộc sống bằng những lời văn hết sức nhẹ nhàng nhưng đầy ý nghĩa. “Mỗi con người
đều có một bí mật của riêng mình, khi bạn để ý bạn sẽ phát hiện ra rất nhiều điều bí mật về những
người xung quanh. Và khi bạn kể cho một người biết giữ bí mật thì người đó sẽ giữ giùm bạn và bí
mật ấy sẽ vẫn còn” [11, tr. 102]. Đó chính là triết lý rất đơn giản và ý nghĩa trong cuộc sống để mối
quan hệ giữa người với người tốt đẹp và sống có ý nghĩa hơn.
Cậu bé Dũng trong Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ của Nguyễn Ngọc Thuần đã triết lý về “điều
bí mật” bằng những lời văn hết sức nhẹ nhàng nhưng đong đầy ý nghĩa: “Mỗi con người đều có một bí
mật của riêng mình, khi bạn để ý bạn sẽ phát hiện ra rất nhiều điều bí mật về những người xung
quanh mình. Và khi bạn kể cho một người biết giữ bí mật thì người đó sẽ giữ giùm bạn bí mật và bí
mật ấy vẫn còn” [11, tr.102 ]. Hay những suy tư trong sự bất tử hóa cho tình yêu thương vĩnh viễn, về
quy luật sinh sôi của con người “Người ta nói khi một người mất đi, ngôi sao của người ấy sẽ tắt. Tôi
hú vía vì vẫn thấy ngôi sao của bạn tôi trên bầu trời… bầu trời sẽ như một tấm thảm sáng kết liền lại.
Vì đơn giản thôi, trên trái đất này, trẻ con vẫn không ngừng được sinh ra và lớn lên…” [11, tr.185].
Giọng điệu trữ tình triết lý còn được thể hiện ngay ở nhan đề của mỗi câu chuyện. Nhan đề Vừa
nhắm mắt vừa mở cửa sổ, vừa nghe đã thấy có một tầng ý nghĩa ẩn sâu trong những từ ngữ bình
thường và giản dị đó. Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ để lắng nghe những âm thanh của cuộc sống vọng
về. Bạn hãy nhắm mắt lại để lắng nghe những mùi hương quen thuộc của các loài hoa trong khu vườn
nhà bạn, bạn sẽ biết được loài hoa nào đang nở. Đặc biệt bạn hãy nhắm mắt lại để nghe từng tiếng

tr.184].
Có lẽ khi xây dựng biểu tượng khu vườn, Nguyễn Ngọc Thuần đã dùng trí tưởng tượng phong
phú của một người họa sĩ kết hợp với cá tính sáng tạo văn chương để mã hóa chúng một cách tinh diệu
nhất. Vườn không chỉ là biểu tượng cho miền quê Nam Trung Bộ với những khu vườn bên nhà, mảnh
vườn trên đồi tràn ngập hoa trái mà vườn còn là biểu tượng của món quà, niềm khao khát, yêu thương
trong tâm hồn con trẻ.
3.3.2. Biểu tượng đôi mắt
Đôi mắt trong truyện Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ của Nguyễn Ngọc Thuần trở thành điểm
sáng bung nở cảm xúc đậm nét nhất. Nó xuyên suốt trong các tác phẩm, từ nhan đề đến cốt truyện đều
ẩn hiện một đôi mắt tràn đầy cảm xúc. Đôi mắt hiện hữu như biểu tượng của sức mạnh, của những nội
lực bên trong tinh thần con người nói chung và trẻ thơ nói riêng, bởi vì “Nhiều lần tôi đã hỏi bố, tại
sao người ta không nhớ một bàn tay ai đó mà phải là khuôn mặt trước tiên. Bố nói, bởi vì trên đó có
đôi mắt. Chúng ta không thể nhìn ai đó mà không nhìn vào đôi mắt họ. Một đôi mắt sẽ cho ta biết họ
yêu mến điều gì, và quan trọng hơn nữa, họ đã hi sinh cho điều gì” [11, tr.185].
Cũng giống như khu vườn, đôi mắt chính là biểu tượng cho thế giới tâm hồn phong phú của trẻ
thơ. Đó chính là thiên đường của những khát vọng, ước mơ và tình yêu cuộc sống. Đó là những đôi
mắt biết mơ, biết khát khao, vươn tới những gì hằng ao ước, đôi mắt hàng đêm vẫn “nhìn khu vườn
tưởng tượng” để lần tìm ra nỗi nhớ của chính mình, để cảm nhận hương hoa đọng lại trong từng thôn
xóm, để ngắm những vì sao “trẻ con” đang kết dính lại thành một tấm thảm rực sáng nhất trên bầu
trời,… để thấy được những khát khao và tình yêu cuộc sống. Và cao hơn tất cả là một đôi mắt biết
nhận diện những buồn vui của người khác, để rồi “họ hi sinh cho nhau bằng tất cả cuộc đời của họ”
[11, tr.123]. Có thể thấy, để xây dựng được hai biểu tượng đa tầng đa nghĩa như đôi mắt và khu vườn,
Nguyễn Ngọc Thuần đã sử dụng triệt để phương pháp phân tích tâm lý như một cách thức cơ bản, chủ
yếu cho những sáng tạo của mình. Anh tìm hiểu rất kỹ tâm lý lứa tuổi để viết sao cho thật phù hợp với
từng đối tượng miêu tả. Những giấc mơ kỳ diệu, đáng yêu, lạ thường của trẻ thơ là điểm sáng trong
sáng tác thiếu nhi của anh. Anh nhìn thấy được thế giới tâm hồn trẻ thơ không chỉ là sự hồn nhiên vô
tư mà nó còn là những suy nghĩ sâu sắc về tình yêu đồng loại. Anh khám phá và lục tìm cả trong vô
thức lẫn ý thức của trẻ để hiểu chúng yêu gì, ghét gì, tưởng tượng gì ở cái thế giới bao la rộng lớn này.
Những đôi mắt, khu vườn ẩn hiện trong văn chương Nguyễn Ngọc Thuần là ánh sáng tinh khôi của
tâm hồn, là địa đàng lung linh của tinh thần và cao hơn tất cả, là tình yêu của trẻ thơ vào cuộc sống

hoa lá, cỏ cây, là nơi nhân vật được sống với chính mình, được hòa mình vào thiên nhiên, đắm mình
trong cỏ cây hoa lá, là những khu đồng quê bát ngát, mênh mông, tràn ngập khí trời trong lành. Thế
giới thiên nhiên trong truyện hiện lên thật đẹp và huyền ảo. Vì thế con người luôn hòa mình vào với
thiên nhiên, xem thiên nhiên như một người bạn thân thiết. Nhà văn không chỉ khắc họa cuộc sống ở
hiện thực mà còn thông qua giấc mơ của nhân vật. Đó là thế giới của nhiệm màu, nơi mà nhân vật của
anh tìm đến để thỏa mãn những ước muốn, khát vọng mà cuộc sống hiện thực không có được. Thông
qua hình ảnh những giấc mơ mà trí tưởng tượng, tâm hồn của nhân vật được thả sức bay bổng, được tự
do thể hiện. Bên cạnh đó, biểu tượng khu vườn và biểu tượng đôi mắt trong tác phẩm đã giúp người
đọc phần nào cảm nhận rõ hơn về thế giới trẻ thơ thông qua lăng kính biểu tượng.
Góp phần đắc lực vào thành công cho tác phẩm, còn là những yếu tố nghệ thuật đặc sắc. Đó là
ngôn ngữ, giọng điệu và biểu tượng. Đó là hệ thống ngôn ngữ mang đậm hương sắc vùng quê Nam
Trung Bộ, ngôn ngữ cổ tích hay là những ngôn từ trong trẻo, tinh khôi trong tiếng nói trẻ thơ. Đó còn
là giọng điệu nhẹ nhàng, trữ tình và cả những triết lý ẩn sâu trong từng tầng ngữ điệu. Với hai biểu
tượng trung tâm là khu vườn và đôi mắt, Nguyễn Ngọc Thuần đã thể hiện sự phong phú trong tâm hồn
con người. Khu vườn không chỉ là đại diện cho những món quà con người ban tặng cho nhau mà còn
thể hiện những khát vọng, ước mơ cháy bỏng của họ trong hành trình vươn tới những điều tuyệt mỹ.
Đôi mắt chính là khả năng vi diệu của con người trong công cuộc tìm kiếm, khám phá những điều mới
mẻ ở cuộc sống bằng những giấc mơ và những hình ảnh vô thức. Những phương thức nghệ thuật ấy đã

16


được tác giả vận dụng thành công, làm cho tác phẩm có một kết cấu chặt chẽ, hấp dẫn và lôi cuốn
người đọc.
3. Nguyễn Ngọc Thuần là một họa sĩ và cũng là một nhà văn tài hoa. Bằng tài năng của mình
anh đã sáng tác nhiều tác phẩm hay và đặc sắc cả về nội dung và nghệ thuật, đặc biệt là tác phẩm Vừa
nhắm mắt vừa mở cửa sổ.Với văn phong nhẹ nhàng, giản dị, ngọt ngào đã tạo nên cho anh một phong
cách mới lạ và độc đáo, gây ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc. Đến với thiên truyện, người đọc
như đang lạc vào thế giới cổ tích thần tiên, ở đó mọi người được thỏa sức tưởng tượng và tìm lại cho
mình những kí ức tươi đẹp của tuổi thơ. Có thể thấy tâm thức của một cá tính độc đáo Nguyễn Ngọc

17.Hoàng Thị Thu Giang (2009), Cốt truyện và kết cấu truyện ngắn đầu thế kỷ XX – Những biến đổi
theo hướng hiện đại, Tạp chí văn nghệ quân đội, số 19, 2009.
18.Nguyễn Nhật Ánh (2008), Tôi là Bê tô, Nxb Trẻ, TP. Hồ Chí Minh.
19.Nguyễn Nhật Ánh (2008), Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ, Nxb Trẻ.
20.Nguyễn Quang Sáng (1987), Dòng sông thơ ấy, NXB Kim Đồng, Hà Nội.
21.Nhiều tác giả (1992), Từ điển Tiếng Việt, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.
22.Phạm Khắc Chương (2001), Văn hóa ứng xử trong gia đình, NXB Thanh niên, Hà Nội.
23.Vũ Thảo Anh, “Nguyễn Ngọc Thuần – người vinh danh cho văn học nghệ thuật”.
/>24.Trần Viết Nhi (2011), “Nguyễn Ngọc Thuần Nhà văn thân quý của trẻ em”.
/>25.Trần Viết Nhi (2011), “Triết lý về giá trị con người trong truyện thiếu nhi Nguyễn Ngọc Thuần”.
/>26.Nguyễn Ngọc Thuần (2003), “Tôi muốn trở thành một người thợ lành nghề”
/>27.Nhã Thuyên, “Vài khơi gợi từ thế giới Nguyễn Ngọc Thuần: Một khu vườn quyến rũ”.
o/a/news?t=15&id=841722.
28.Dương Vân, “Nguyễn Ngọc Thuần - Cuộc chơi văn chương cần một tinh thần đẹp”,
.
29.Hồ Anh Thái (2003), “Bài viết của nhà văn Hồ Anh Thái về Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ”.
/>
18


30. Nguyễn Thị Minh Thái (2003), “Bài viết của nhà văn Nguyễn Thị Minh Thái về Vừa nhắm mắt
vừa mở cửa sổ”,
/>31. Nguyễn Thị Minh Thái (2004), “Người kể chuyện cổ tích hiện đại”. />32.Diễn đàn kiến thức (2010), “Tìm hiểu về cốt truyện và kết cấu tác phẩm văn học” .
/>33. Phan Thị Vàng Anh (2003), Bài viết của nhà văn Phan Thị Vàng Anh về “Vừa nhắm mắt vừa mở
cửa sổ”,
/>34.Phan Thị Vàng Anh (2005), Sự độc đáo trong Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ của Nguyễn Ngọc
Thuần, Website: Http://Nxbtre.vn.
35. Diễm Chi (2005), Nguyễn Ngọc Thuần: “Văn chương phải đẹp và nhân văn”.
/>36. Hải Minh (2004), Nguyễn Ngọc Thuần: "Thời thơ ấu, tôi là đứa trẻ giàu có".
/>