1

MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Con người không thể tồn tại nếu tách khỏi môi trường tự nhiên
(MTTN), cũng như con người không thể thực sự trở thành Người nếu tách
khỏi môi trường văn hóa (MTVH). Một MTVH trong sạch, lành mạnh, thích
hợp và phong phú chính là "cái nôi" nuôi dưỡng, là nguồn năng lượng để hình
thành bản lĩnh, năng lực sáng tạo, đạo đức, tâm hồn, tình cảm và nhân cách
con người. Không thể có một tâm hồn lớn, một nhân cách trong sáng lại được
sinh - trưởng trong một MTVH ô nhiễm, độc hại; và cũng không thể có sự
phát triển bền vững của một quốc gia, dân tộc một khi xem nhẹ việc bảo vệ,
bồi đắp, xây dựng và phát triển MTVH của mình.
Trong vài thập kỷ gần đây, MTVH đã trở thành tiêu chí, điều kiện cơ
bản để đánh giá sự phát triển tiến bộ, bền vững của mọi quốc gia, dân tộc trên
thế giới. Thất bại của không ít các quốc gia do tách rời văn hóa với phát triển
kinh tế, xem nhẹ vai trò của MTVH đã dẫn đến những bất ổn nghiêm trọng trong
đời sống chính trị - xã hội, dẫn đến sự khủng hoảng về kinh tế và sự tha hóa
về nhân cách của con người. Không phải ngẫu nhiên mà ông Federico Mayor
(Tổng giám đốc UNESCO) đã phải cảnh báo: "Hễ nước nào tự đặt cho mình
mục tiêu phát triển kinh tế mà tách khỏi MTVH, thì nhất định sẽ xảy ra những
mất cân đối nghiêm trọng, cả về kinh tế lẫn văn hóa và tiềm năng sáng tạo của
nước ấy sẽ bị suy giảm rất nhiều" [48, tr. 8]. Giá trị thời đại của vấn đề ngày
càng gia tăng cùng với tốc độ tăng trưởng kinh tế, sự phát triển khoa học,
công nghệ, sự phát triển của tiến bộ xã hội... và thực sự trở thành vấn đề có
tính toàn cầu.
Ở Việt Nam, xây dựng MTVH trở thành yêu cầu bức thiết, là điều
kiện cơ bản đảm bảo sự thành công của công cuộc đổi mới toàn diện đất
nước. Sự lựa chọn con đường đi lên CNXH của dân tộc càng khẳng định vai


điểm cơ bản và giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của


3

MTVH trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH thế nào v,v... đang là vấn đề khó
khăn, phức tạp, đòi hỏi phải giải đáp đầy đủ cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn. Đặc
biệt đối với Đà Nẵng một đơn vị mới được chia tách thành thành phố trực thuộc
Trung ương (1-1-1997) càng là vấn đề mới mẻ đòi hỏi phải giải đáp. Xuất phát
từ tình hình đó, tôi đã chọn đề tài: "Xây dựng môi trường văn hóa ở thành phố
Đà Nẵng trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay"
làm đề tài luận văn tốt nghiệp hệ cao học của mình. Mong muốn của bản thân
không chỉ góp phần bổ sung về mặt lý luận, mà còn trực tiếp hơn hình thành
những luận cứ khoa học để tiếp tục nghiên cứu và vận dụng vào thực tiễn xây
dựng MTVH ở nước ta nói chung và ở thành phố Đà Nẵng nói riêng trong
tình hình mới.
2. Tình hình nghiên cứu
Hiện nay ở nước ta đã xuất hiện một số công trình nghiên cứu, một số
bài viết của các tác giả có đề cập ít nhiều đến vấn đề MTVH và xây dựng
MTVH, như: Đỗ Huy, Cần xây dựng MTVH pháp luật ở nước ta hiện nay,
Người đại biểu nhân dân, 9-10/1993; GS.PTS Trần Văn Bính (chủ biên), Văn
hóa dân tộc trong thời kỳ mở của hiện nay, Nxb CTQG, H. 1996; Nguyễn Hồng
Sơn, Môi trường văn hóa với sự hình thành nhân cách, Tạp chí Tư tưởng văn
hóa, 1/1997; GS.TS Huỳnh Khái Vinh, Lối sống với môi trường sinh thái và môi
trường văn hóa, Thông tin lý luận, 4/1998; GS.PTS Hoàng Vinh, Mấy vấn đề lý
luận và thực tiễn xây dựng văn hóa ở nước ta, Viện Văn hóa, Nxb VHTT, 1999;
PGS. Trường Lưu, Văn hóa một số vấn đề lý luận, Nxb CTQG, 1999; GS. Lê
Thi, Khái niệm môi trường nhân văn và vấn đề giáo dục môi trường nhân văn
ở nước ta hiện nay, Tạp chí Triết học, 6/1999; Trần Lê Bảo, Môi trường tự
nhiên nhân văn, Văn hóa nghệ thuật, 11/1999; Phạm Vũ Dũng, Nhận diện mấy

Luận văn chủ yếu tập trung phân tích, đánh giá thực trạng MTVH ở
khu vực đô thị thành phố Đà Nẵng, để trên cơ sở đó đề ra các giải pháp sát
thực, đúng đắn.
5. Đóng góp mới về khoa học của luận văn


5

- Hệ thống hóa và làm sâu sắc hơn một số vấn đề lý luận về MTVH và
xây dựng MTVH ở nước ta hiện nay.
- Phân tích, đánh giá để đi đến nhận thức đúng về thực trạng MTVH ở
khu vực đô thị thành phố Đà Nẵng.
- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm góp phần cùng địa phương
nâng cao hiệu quả hoạt động xây dựng MTVH trong thời kỳ đẩy mạnh CNH,
HĐH đất nước.
- Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo trong việc nghiên cứu và vận
dụng vào thực tiễn xây dựng MTVH ở thành phố Đà Nẵng; làm tài liệu tham
khảo trong công tác nghiên cứu, giảng dạy môn Lý luận văn hóa trong hệ
thống các trường Đảng địa phương.
6. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ
nghĩa duy vật biện chứng; chú ý kết hợp các phương pháp phân tích và tổng
hợp, lôgíc và lịch sử; đồng thời tiếp thu và sử dụng linh hoạt các phương pháp
so sánh, thống kê, điều tra xã hội học; tiếp cận và xử lý vấn đề chủ yếu từ góc
độ lý thuyết hoạt động.
7. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
gồm 3 chương, 6 tiết.





7

một thuật ngữ mới được đưa vào sử dụng khá phổ biến trong các công trình
nghiên cứu khoa học, trong các nghị quyết của Đảng cũng như trên các phương
tiện thông tin đại chúng ở nước ta - đó chính là "môi trường văn hóa". Tuy
nhiên, MTVH là gì? cho đến nay vẫn chưa có một công trình khoa học nào đi
sâu nghiên cứu để đưa ra những luận giải khoa học theo những tiêu chí đặc
trưng của khái niệm để đi đến một quan niệm thống nhất về thuật ngữ. Do đó,
để nhận thức đúng MTVH cần thiết phải xem xét mối quan hệ giữa "môi
trường" và "văn hóa", xem xét nội hàm và ngoại diên của khái niệm MTVH;
mà thực chất của vấn đề là tìm hiểu mối quan hệ giữa con người và thế giới
bao quanh con người để giải quyết các vấn đề thuộc lĩnh vực văn hóa dưới
góc độ môi trường.
Khái niệm môi trường rất rộng, phức tạp và đa nghĩa, nên có nhiều
cách quan niệm (theo nghĩa rộng, hẹp) khác nhau:
* Quan niệm theo nghĩa hẹp: coi môi trường chỉ bao gồm những gì
thuộc về tự nhiên, hay thế giới vật chất bao quanh con người. Đây là cách tiếp
cận khái niệm từ góc độ KHTN thuần túy ở các nước phương Tây và được sử
dụng khá phổ biến vào khoảng cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.
Ở nước ta, đến những năm 90 của thế kỷ XX quan niệm này vẫn còn
tồn tại khá phổ biến. Trong mục tìm hiểu khái niệm "Môi trường và bảo vệ
môi trường" tạp chí Cộng sản (số 19/1996) [41, tr. 58] và tạp chí Công tác
khoa giáo (số 1/1997) [42, tr. 32] cũng chỉ nhấn mạnh đến các yếu tố tự
nhiên, sinh thái, các yếu tố vật chất nhân tạo bao quanh con người có ảnh
hưởng tới sự tồn tại và phát triển của con người mà không hề đề cập đến các
yếu tố tư tưởng, tinh thần, các yếu tố xã hội, văn hóa - với tư cách là một bộ
phận quan trọng cấu thành môi trường sống của con người.
Cũng vì lẽ đó, cho đến nay mặc dù cụm từ "môi trường" đã không còn

giao tiếp, thể hiện trong ứng xử của từng người và gia phong, lối sống, nếp
sống và trật tự kỷ cương của xã hội [15, tr. 8].
Từ góc nhìn giá trị học, GS. TS Đỗ Huy cho rằng: "Môi trường văn hóa
gắn với toàn bộ hoạt động người. Các lớp và không gian của môi trường gắn
liền với sự đối tượng hóa các năng lực bản chất của con người...","môi trường
văn hóa chính là sự vận động của các quan hệ của con người trong các quá trình
sáng tạo, tái tạo, đánh giá, lưu giữ và hưởng thụ các sản phẩm vật chất và tinh
thần của mình" [17, tr. 24; 35-36]. MTVH được nhìn nhận như một hệ thống


11

các giá trị nhân văn có mối quan hệ mật thiết đối với quá trình hình thành,
phát triển nhân cách con người, phát triển xã hội.
MTVH còn được quan niệm đồng nghĩa với khái niệm MTNV: "Là
những điều kiện tự nhiên, văn hóa xã hội xung quanh con người có tác động
trực tiếp tới sự hình thành phát triển nhân cách của cá thể, lối sống của các
nhóm xã hội cũng như của toàn thể xã hội..." [26, tr. 3]. Đây là những quan
niệm thể hiện sự đồng thuận về MTVH.
Bên cạnh đó vẫn có một số quan niệm "không đồng chiều" như: coi
MTVH là một khái niệm không có nội hàm và ngoại diên, chỉ là một cách nói
văn hoa, là sự "phiên ngang" thuần túy từ MTTN sang lĩnh vực văn hóa xã
hội; hoặc bó hẹp MTVH trong một phạm vi không gian cố định và nhỏ hẹp,
coi MTVH chỉ là một khái niệm ngang hàng với khái niệm "làng văn hóa",
"gia đình văn hóa", hay đồng nhất MTVH với MTXH... Tuy nhiên, đây không
phải là những quan niệm chính thống và phổ biến trong giới nghiên cứu khoa
học cũng như trong đời sống xã hội.
MTVH do vậy, được thừa nhận là một khái niệm "mở", vừa mang tính
thống nhất, lại vừa rất đa dạng. Nhìn chung quan niệm về MTVH của các tác
giả không có sự đối lập, đều thừa nhận MTVH là một bộ phận quan trọng

Tuy nhiên, không thể đồng nhất "văn hóa" với "MTVH". Giữa chúng
vẫn có ranh giới và hàm chứa sự khác biệt (tương đối). MTVH chính là bộ
phận của môi trường sống đã được "nhân hóa", "văn hóa hóa", "thẩm mỹ
hóa", đồng thời là sự biểu hiện văn hóa của con người ra bên ngoài. Trong
quan hệ với con người, MTVH với tư cách là tổng hòa các mối quan hệ xã hội
- trở thành khách thể, là cái "bao quanh" con người, tác động trở lại con người
một cách khách quan (khách quan ở đây chỉ mang tính tương đối khi đặt trong
mối tương quan đối sánh với văn hóa mà thôi). Văn hóa lại hàm chứa một ý
nghĩa bao quát, rộng lớn hơn nhiều. Văn hóa có thể được nhìn nhận là trình
độ, năng lực bản chất người, là hoạt động sáng tạo và sản phẩm (giá trị) sáng
tạo, văn hóa vừa được tích lũy trong con người (năng lực sáng tạo, tri thức, tư
duy, khả năng khái quát hóa, trừu tượng hóa...) vừa được thể hiện ra thế giới
xung quanh con người (hoàn cảnh, MTVH) kết tinh thành hệ giá trị chuẩn
mực, khuôn mẫu ứng xử... quy định mọi lĩnh vực hoạt động, ứng xử, phương


13

thức hoạt động của con người. "Không thể có môi trường văn hóa nếu không
có hoạt động thực tiễn của chủ thể văn hóa" [17, tr. 41]. Trong mối quan hệ
đó văn hóa là một trong những yếu tố quan trọng định hướng, chi phối bản
chất, trình độ phát triển của MTVH. Bởi lẽ "văn hóa không dừng lại ở các
hoạt động. Các hoạt động sẽ tạo ra các giá trị. Giá trị là hạt nhân tạo nên văn
hóa, là hòn đá thử vàng để phân biệt các hoạt động văn hóa với các hoạt động
phản văn hóa. Các giá trị này, đến lượt nó, lại hình thành nên khái niệm mà ta
gọi là môi trường văn hóa" [9, tr. 67]. Giá trị là hạt nhân tạo nên văn hóa và
MTVH. Nhưng MTVH không trực tiếp sáng tạo ra các giá trị mà nó chỉ tạo ra
các điều kiện, tiền đề cần thiết và thuận lợi để các giá trị luôn được sản sinh ra
trong đời sống xã hội, thúc đẩy văn hóa phát triển. Thông qua sự vận động và
phát triển của nền văn hóa hiện tồn, MTVH luôn được bồi đắp các giá trị mới,

MTVH là một bộ phận quan trọng, một phương diện cốt lõi của văn hóa,
phản ánh chân xác bản chất, trình độ phát triển của nền văn hóa trong xã hội
đó, "MTVH là thành quả kết tinh văn hóa của một thời đại cụ thể" [17, tr. 67].
Tuy nhiên, nó không đơn thuần chỉ là sản phẩm của nền văn hóa trong xã hội
hiện tồn mà thể hiện sự phát triển tiếp nối của truyền thống dân tộc, của hệ
thống các giá trị, các chuẩn mực đạo đức, pháp quyền, các phương thức hoạt
động, khuôn mẫu ứng xử... đã được các thế hệ liên tục tạo dựng nên, được
định hình tương đối ổn định trong suốt tiến trình vận động phát triển của nền
văn hóa dân tộc. Sự thâm nhập của hệ thống các giá trị, các chuẩn mực đó vào
các thiết chế gia đình, nhà trường, xã hội; vào các lĩnh vực trọng yếu của đời
sống xã hội như: khoa học, giáo dục - đào tạo, đạo đức, thẩm mỹ... sẽ tạo ra
một MTNV tương ứng, góp phần nuôi dưỡng, hình thành một kiểu mẫu nhân
cách sáng tạo đáp ứng yêu cầu đặt ra của đời sống xã hội. MTVH được hình
thành ổn định sẽ bảo lưu và thúc đẩy điều kiện sống có văn hóa của con
người, góp phần hình thành thế ứng xử, những giá trị, biểu tượng văn hóa tương
đối ổn định, tạo điểm tựa cho sự phát triển của các thực thể văn hóa và văn hóa
nói chung. Có thể quan niệm MTVH dưới góc độ giá trị học là một tổng thể các
giá trị tinh thần "bao quanh" con người, khơi dậy năng lực sáng tạo và khát vọng
hướng tới cái chân, cái thiện, cái mỹ của con người trong cuộc sống. MTVH


15

luôn hàm chứa trong mình tính sáng tạo và bản chất nhân văn, nhân ái, nghĩa
hiệp trong mọi hoạt động, hành vi ứng xử của con người. MTVH là một trong
những chỉ số nhân bản đánh giá sự phát triển người, phát triển xã hội trong
từng giai đoạn lịch sử nhất định. Xây dựng MTVH thực chất chính là "nhân văn
hóa" các mối quan hệ giữa con người với con người, con người với tự nhiên và
con người với xã hội; tạo lập một môi trường sống lành mạnh, thuận lợi nhằm
phát triển toàn diện con người, qua đó tác động tới sự phát triển của xã hội, sự

tích lịch sử, tượng đài, danh lam thắng cảnh, các tệ nạn xã hội, sự suy đồi về
lối sống... không chỉ làm ô nhiễm, hủy hoại đơn thuần về mặt tự nhiên, sinh
học, mà còn biểu hiện sự vô minh, tha hóa, băng hoại về mặt tâm hồn. Tiêu
chí đánh giá MTVH không chỉ dừng ở các quá trình lý hóa, các biện pháp
quan trắc đo đếm, kiểm định bằng số lượng, mà nó phải là các chỉ số nhân
văn, trình độ phát triển người, chất lượng các mối quan hệ xã hội, chất lượng
cuộc sống của con người... Đến lượt mình, các chỉ số nhân bản này lại là tiêu
chí cơ bản để đánh giá trình độ phát triển của xã hội. Điều đó cho thấy không
phải bất cứ giá trị vật chất, tinh thần nào cũng tham gia vào MTVH. Chúng
chỉ thực sự thuộc về MTVH khi nằm trong mối quan hệ tương tác với con
người và cộng đồng người nhằm phát triển toàn diện con người, tạo động lực
vững chắc cho sự phát triển kinh tế, xã hội. MTVH ở đây được biểu hiện như
một sự đan xen phức hợp giữa MTTN và MTXH, chứ không đơn thuần là bộ
phận của MTXH. MTVH hàm chứa một bộ phận MTTN đã được "người
hóa", được "nhân văn hóa" tạo thành một "sinh thái nhân văn", một "cảnh
quan văn hóa" có tác động duy trì và phát triển bền vững cuộc sống con
người. Tương tự trong thực tế không thể đồng nhất hay lẫn lộn MTVH với
MTXH mặc dù chúng gắn bó khắn khít với nhau, tác động mạnh mẽ lẫn nhau
và có phần nào đó hòa tan vào nhau. "Môi trường xã hội nói chung, trong đó
bao gồm nhiều yếu tố văn hóa, hay môi trường văn hóa cũng đồng thời là môi
trường xã hội nếu hiểu văn hóa là đời sống tinh thần của xã hội. Với cách hiểu
chung hiện nay thì xây dựng môi trường văn hóa là để tác động đến đời sống
xã hội, trong đó có ý thức bảo vệ môi trường sinh thái vì lợi ích con người...
Nghĩa là môi trường xã hội và môi trường văn hóa vừa thống nhất hữu cơ,
vừa khu biệt theo cơ chế tổ chức, chứ không phải môi trường văn hóa là bộ


17

phận của môi trường xã hội" [20, tr. 241-242]. MTVH định hướng cho quá

18

đời sống tinh thần xã hội. ĐSVH chỉ được thể hiện bằng sự hoạt động có định
hướng của con người gắn với một không gian và thời gian cụ thể. Vì vậy ĐSVH
được coi là sự phô diễn bộ mặt hoạt động của MTVH...
Còn khi đề cập đến MTVH, người ta lại thường nhấn mạnh đến yếu tố
tổng hòa các điều kiện vật chất, tinh thần, hoàn cảnh; tổng hòa các mối quan
hệ xã hội có ảnh hưởng và tác động đến sự phát triển và hoàn thiện nhân cách,
năng lực sáng tạo của con người. Trong quan hệ với ĐSVH, MTVH như một
"lát cắt ngang" biểu thị chất lượng của ĐSVH. Nói đến MTVH là nói đến
những mối quan hệ tốt đẹp làm nên văn hóa trong những không gian văn hóa
nhất định. Thực chất của nhiệm vụ xây dựng ĐSVH ở cơ sở chính là phải:
"Xây dựng lên được một môi trường văn hóa phong phú, sôi nổi, văn minh,
đầy tính nhân văn và thẩm mỹ, vừa tiên tiến vừa đậm đà bản sắc dân tộc, trên
mỗi cộng đồng cơ sở hay khu dân cư cố định lâu dài, ở nông thôn cũng như
thành thị, ở khu vực công nghiệp cũng như trong các lực lượng vũ trang, quân
đội" [25, tr. 100]. Xây dựng ĐSVH cho một cộng đồng nào đó chính là xây
dựng một MTVH để nó tác động, phát huy ảnh hưởng tới đời sống con người
và xã hội. Đến lượt mình, MTVH lại xác lập cho con người và cộng đồng
những biểu trưng giá trị, xác định nội dung tư tưởng, điều chỉnh những nhu
cầu và nguyện vọng, định hướng cho mọi hoạt động sáng tạo trong xã hội đó,
thúc đẩy ĐSVH phát triển.
Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII khi đề ra nhiệm vụ xây dựng
MTVH đã chỉ rõ: phải "tạo ra ở các đơn vị cơ sở (gia đình, làng, bản, xã,
phường, khu tập thể...), các cùng dân cư (đô thị, nông thôn, miền núi...) đời
sống văn hóa lành mạnh, đáp ứng những nhu cầu văn hóa đa dạng và không
ngừng tăng lên của các tầng lớp nhân dân" [3, tr. 447].
Qua một số luận giải ở trên, ta có thể quan niệm: "Môi trường văn hóa
không chỉ là tổng hòa các yếu tố văn hóa vật thể và phi vật thể bao quanh con
người, có quan hệ tương tác với con người, môi trường văn hóa còn là khái

vẫn có những chức năng riêng. Việc tiếp cận cấu trúc MTVH nêu trên giúp
chúng ta nhận thức đầy đủ tính đa dạng mà thống nhất của MTVH. Đồng thời
có thể xác lập được những chủ trương, đường lối, chương trình hoạt động xây
dựng MTVH sát thực với từng cấp độ môi trường, gắn với địa bàn sống, sinh
hoạt, sản xuất và công tác của mọi cá nhân; có thể phát huy đồng bộ các giải
pháp để xây dựng một tổng thể MTVH lành mạnh, tiến bộ, hiện đại và văn
minh đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh CNH, HĐH hiện nay.


23

1.1.3. Đặc điểm của môi trường văn hóa
Trong mỗi thời kỳ lịch sử nhất định, MTVH luôn chịu sự chi phối bởi
hệ tư tưởng của giai cấp thống trị và định hướng của nền một nền văn hóa
tương ứng. Đối với mỗi quốc gia, dân tộc, mỗi vùng miền, đơn vị cơ sở... phù
hợp với những đặc thù của mình (về điều kiện tự nhiên, phương thức sống,
điều kiện văn hóa, xã hội..), MTVH của nó đều mang những sắc thái riêng
biệt. Tuy nhiên sự khác biệt này chỉ là tương đối, MTVH dù ở thời đại nào, ở
cấp độ nào cũng mang những đặc điểm chung cơ bản như sau:
- Xu hướng phát triển chung của MTVH phản ánh mối quan hệ tiếp
nối biện chứng giữa truyền thống và hiện đại. MTVH luôn gắn bó với một
cộng đồng, một dân tộc nhất định, cộng đồng dân tộc trở thành bền vững khi
đã tạo dựng được một bề dày truyền thống trong lịch sử. Truyền thống đó là
các giá trị tinh hoa do lịch sử để lại, đã được chắt lọc qua thử thách của thời
gian, được kết tinh trong các phong tục, tập quán, lễ thức tốt đẹp của cộng
đồng. Nhưng truyền thống không phải là "nhất thành bất biến", nó không
ngừng vận động và được nâng cao theo yêu cầu phát triển của xã hội, được bổ
sung thêm những nhân tố mới trong quá trình giao lưu văn hóa để phù hợp
với sự phát triển của thời đại. Theo đó, MTVH không ngừng được bồi đắp các
giá trị, chuẩn mực mới nhân bản hiện đại nảy sinh cùng với những điều kiện

hậu và cái tiên tiến, văn minh, giữa giá trị và phản giá trị. MTVH là kết tinh
thành quả lao động sáng tạo của nhiều thế hệ, được phát triển tiếp nối qua
nhiều thời đại. Do đó, có những giá trị, chuẩn mực ngày hôm qua là tiến bộ, là
phù hợp, là văn minh thì đến ngày hôm nay trong những điều kiện mới nó
không còn phù hợp, trở thành lỗi thời, lạc hậu, thậm chí thành lực cản đối với
sự phát triển xã hội. Tuy là những phản giá trị nhưng do đã ăn sâu vào phong
tục, tập quán, hành vi lối sống, tâm lý con người nên nó vẫn có một sức sống
dai dẳng ngay trong lòng MTVH của thời đại mới. Không phải chốc lát mà
một thế hệ có thể thoát khỏi nó, có thể chối bỏ và tiêu diệt được cái mà vốn dĩ
đã trở thành máu thịt của mình. Hơn nữa, trong quá trình phát triển do thói


25

tham lam, ích kỷ, nhu cầu không lành mạnh, sự ngu tối và những hành động lệch
chuẩn... con người lại tạo ra không ít những phản giá trị mới. Hệ quả của quá
trình giao lưu văn hóa rộng mở là bên cạnh rất nhiều cái được, MTVH lại
tiêm nhiễm không ít những giá trị ngoại lai, độc hại xa rời với truyền thống,
đạo lý dân tộc từ ngoài tràn vào... MTVH mà chúng ta đã dày công xây dựng
trong suốt thời gian qua bên cạnh những giá trị tinh hoa truyền thống, những
giá trị nhân bản hiện đại, cũng còn tồn tại không ít tàn dư của quá khứ (thói
gia trưởng, cục bộ địa phương, coi thường phụ nữ, sống thu mình, ngại sáng
tạo...) và không ít phản giá trị sản phẩm của cuộc sống hiện đại (thói sùng
ngoại, lai căng, mất gốc, sống bất chấp luân thường, đạo lý, kỷ cương phép
nước...) cần phải xóa bỏ. Đây là đặc điểm chung của mọi nền văn hóa. Bởi lẽ
trên thực tế không hề có một nền văn hóa nào là tuyệt đối hoàn hảo, là thượng
đẳng đứng cao hơn hoặc thống trị các nền văn hóa khác. Do đó, trong bất kỳ
MTVH của dân tộc nào bên cạnh những đặc điểm, những giá trị độc đáo đóng
góp cho nền văn hóa chung của nhân loại cũng hàm chứa không ít những mặt
trái của nó.