ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

NGUYỄN THỊ TÂM

ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH VỀ
TÌNH YÊU THƯƠNG CON NGƯỜI,
SỐNG CÓ TÌNH NGHĨA VÀ VẬN DỤNG VÀO
GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN
TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ - KỸ THUẬT
VĨNH PHÚC HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Triết học

Hà Nội-2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

NGUYỄN THỊ TÂM

ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH VỀ
TÌNH YÊU THƯƠNG CON NGƯỜI,
SỐNG CÓ TÌNH NGHĨA VÀ VẬN DỤNG VÀO
GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO SINH VIÊN
TRƯỜNG CAO ĐẲNG KINH TẾ - KỸ THUẬT
VĨNH PHÚC HIỆN NAY

thuật Vĩnh Phúc và bạn bè đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập,
cũng như trong quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận văn này.
Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình đã tạo mọi điều kiện
thuận lợi và là nguồn động viên tinh thần cho tôi trong suốt quá
trình hoàn thành luận văn.
Xin chân thành cảm ơn!
TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Tâm


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ............................................................................................................. 3
1. Lý do chọn đề tài. ............................................................................................... 3
2. Tổng quan nghiên cứu ....................................................................................... 4
3. Mục đích, nhiệm vụ của luận văn ..................................................................... 6
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu..................................................................... 7
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu ...................................................... 7
6. Đóng góp mới của luận văn ............................................................................... 8
7. Kết cấu luận văn ................................................................................................ 8
CHƯƠNG 1: ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH VỀ TÌNH YÊU THƯƠNG
CON NGƯỜI, SỐNG CÓ TÌNH NGHĨA ......................................................... 9
1.1. Các khái niệm.................................................................................................. 9
1.1.1. Khái niệm đạo đức ................................................................................. 9
1.1.2. Đạo đức cách mạng .............................................................................. 14
1.1.3. Đạo đức Hồ Chí Minh .......................................................................... 16
1.2. Cơ sở hình thành đạo đức Hồ Chí Minh về tình yêu thương con người,
sống có tình nghĩa ................................................................................................ 18
1.2.1. Các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam .......................................... 19
1.2.2. Các giá trị văn hóa của nhân loại ......................................................... 33

2.3. Phương hướng và giải pháp giáo dục tình yêu thương con người, sống
có tình nghĩa cho sinh viên trường Cao đẳng kinh tế - kỹ thuật Vĩnh Phúc
hiện nay dưới ánh sáng đạo đức Hồ Chí Minh .................................................. 82
2.3.1. Phương hướng ...................................................................................... 82
2.3.2. Những giải pháp chủ yếu ...................................................................... 85
KẾT LUẬN ....................................................................................................... 91
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................... 94

2


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài.
Đạo đức Hồ Chí Minh bao gồm hệ thống quan điểm về đạo đức cách
mạng và tấm gương đạo đức của Người, chứa đựng nhiều giá trị bền vững, ổn
định. Trong đó, tình yêu thương con người, sống có tình nghĩa ở Hồ Chí Minh
là một nét sáng về đạo đức, hàm chứa giá trị nhân văn cao đẹp, có ảnh hưởng
đến sự hình thành nhân cách con người Việt Nam. Những giá trị đó rất cần
được nghiên cứu kỹ, theo chiều sâu để giáo dục cho thế hệ trẻ, nhất là thanh
niên – sinh viên.
Trong “Thư gửi thanh niên và nhi đồng Toàn quốc nhân dịp Tết
Nguyên Đán năm 1946”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Một năm khởi đầu
từ mùa Xuân. Một đời khởi đầu từ tuổi trẻ. Tuổi trẻ là mùa Xuân của xã hội”.
Tuổi trẻ là sức mạnh, là công cụ tạo động lực cho sự phát triển của đất nước.
Và trong đó, sinh viên là một lực lượng hùng hậu có vai trò quan trọng. Sinh
viên là lực lượng xã hội đặc thù - họ là những trí thức tương lai của đất nước,
đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Đặc
biệt, sinh viên hiện nay sinh ra và lớn lên trong môi trường công nghệ thông
tin phát triển mạnh mẽ và xu thế hội nhập quốc tế. Trong đó, sinh viên Việt
Nam hiện nay là lớp người chịu nhiều ảnh hưởng tích cực cũng như tiêu cực

thương con người, sống có tình nghĩa và vận dụng vào giáo dục đạo đức cho
sinh viên trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Vĩnh Phúc hiện nay”làm đề tài
cho Luận văn thạc sĩ triết học của mình.
2. Tổng quan nghiên cứu
Hồ Chí Minh là một nhà tư tưởng và là một tấm gương tiêu biểu, mẫu
mực về đạo đức cách mạng nói chung. Những tư tưởng về đạo đức của Hồ
Chí Minh luôn là sợi chỉ đỏ xuyên suốt, là kim chỉ nam cho cán bộ Đảng, Nhà
nước và các thế hệ người dân Việt Nam noi theo. Vì vậy, tư tưởng đạo đức
của Hồ Chí Minh luôn là vấn đề thu hút sự quan tâm của giới nghiên cứu.
Thực tế đã có nhiều công trình nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau được
công bố trên các sách, báo, tạp chí, kỷ yếu hội thảo khoa học trong và ngoài

4


nước. Ở đây tác giả xin được đưa ra một vài công trình nghiên cứu tiêu biểu
liên quan đến phạm vi nghiên cứu của đề tài như sau:
Các công trình nghiên cứu về đạo đức Hồ Chí Minh nói chung trong đó
có tình yêu thương con người, sống có tình nghĩa. Đó là: “Hồ Chí Minh về
đạo đức cách mạng”(Nxb Sự thật, năm 1976); “Chủ tịch Hồ Chí Minh với
vấn đề đạo đức cách mạng”(Nxb Chính trị Quốc gia, năm 1993); “Tư tưởng
triết học Hồ Chí Minh”của Lê Hữu Nghĩa (Nxb Lao động năm 2000); “Tư
tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức”, của Lê Trọng Ân in trong tạp chí Triết học
số 1 năm 2005; Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức , của tác giả Thành Duy,
(Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội năm 1996) … Các công trình này đã khái
quái một cách hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức, trong đó có trình
bày những quan điểm đạo đức của Hồ Chí Minh về tình yêu thương con
người, sống có tình nghĩa khá đầy đủ.
- Về Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong giáo dục đạo đức cho sinh
viên hiện nay, có nhiều công trình nghiên cứu. Tuy nhiên ở đây, tác giả chỉ

này với lòng mong muốn góp phần nhỏ bé vào việc luận giải cũng như đưa ra
phương hướng giải quyết những vấn đề lý luận và thực tiễn đã và đang đặt ra.
3. Mục đích, nhiệm vụ của luận văn
Mục đích:
Nghiên cứu những giá trị bền vững của tư tưởng Hồ Chí Minh về tình
yêu thương con người, sống có tình nghĩa, đánh giá thực trạng việc giáo dục
tình yêu thương con người, sống có tình nghĩa cho sinh viên trường Cao đẳng
Kinh tế - kỹ thuật Vĩnh Phúc, từ đó, đề xuất một số phương hướng, nội dung,
giải pháp chủ yếu nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho sinh
viên trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Vĩnh Phúc trong điều kiện kinh tế thị
trường hiện nay.
Nhiệm vụ:
Để đạt được mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ sau:
- Khái quát cơ sở hình thành của đạo đức Hồ Chí Minh về tình yêu
thương con người, sống có tình nghĩa.

6


- Phân tích, làm rõ những giá trị của đạo đức Hồ Chí Minh về tình yêu
thương con người, sống có tình nghĩa.
- Đánh giá thực trạng giáo dục tình yêu thương con người theo đạo đức
Hồ Chí Minh cho sinh viên trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Vĩnh Phúc
trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay.
- Đề xuất phương hướng và các giải pháp chủ yếu, nâng cao chất lượng
giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh về tình yêu thương con người và sống có tình
nghĩa cho sinh viên trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Vĩnh Phúc hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: tư tưởng đạo đức, tấm gương đạo đức Hồ Chí
Minh về tình yêu thương con người, sống có tình nghĩa; Thực trạng giáo dục

trong giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên của trường.
- Luận văn cung cấp thêm những luận cứ khoa học giúp nhà trường cũng
như Phòng Công tác chính trị, các giáo viên thuộc trường Cao đẳng Kinh tế kỹ thuật Vĩnh Phúc trong việc giáo dục học sinh, sinh viên theo tấm gương
đạo đức Hồ Chí Minh. Ngoài ra, luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham
khảo để nghiên cứu và giảng dạy ở các lớp tập huấn nghiệp vụ công tác Đoàn,
công tác sinh viên.
7. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,
luận văn gồm 02 chương, 07 tiết.

8


CHƯƠNG 1: ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH VỀ TÌNH YÊU THƯƠNG
CON NGƯỜI, SỐNG CÓ TÌNH NGHĨA
1.1. Các khái niệm
1.1.1. Khái niệm đạo đức
Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội xuất hiện từ rất sớm và có vai
trò quan trọng trong lịch sử phát triển của xã hội loài người. Với tư cách là bộ
phận của triết học, những tư tưởng đạo đức đã xuất hiện hơn 26 thế kỷ trước
đây trong triết học Trung Quốc, Ấn Độ, Hy Lạp cổ đại.
Ở phương Tây, đạo đức có gốc từ tiếng Hy Lạp là ethicos, cũng có
nghĩa là thói quen, tập quán. Theo phần gốc của khái niệm, khi nói đến đạo
đức là nói đến các thói quen, tập quán sinh hoạt và ứng xử của con người
trong cộng đồng, trong xã hội. Còn theo tiếng Latinh “đạo đức”bắt nguồn là
mos (moris)- có nghĩa là lề thói. Chúng ta có thể thấy, cả hai danh từ này về
bản chất đều nói đến những lề thói, tập tục thể hiện mối quan hệ giữa con
người với con người trong cuộc sống hằng ngày. Tuy nhiên, sau này, với sự
phát triển chuyên sâu trong nghiên cứu, người ta phân biệt hai khái niệm:
ethicos là đạo đức học và moral là đạo đức.

một cách khoa học về nguồn gốc, bản chất của nó. Nguồn gốc của đạo đức
vẫn được coi là xuất phát từ “mệnh lệnh của thượng đế”, “từ ý niệm tuyệt
đối”hay là bản tính bất biến của con người mà sinh ra đã có… Những quan
niệm trước Mác không xuất phát từ điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội để
suy ra toàn bộ lĩnh vực tư tưởng trong đó có tư tưởng đạo đức. Chỉ đến Mác,
Ănghen, Lênin, đạo đức mới được nghiên cứu hệ thống.
Theo Triết học Mác – Lênin, đạo đức là một hình thái ý thức xã hội
phản ánh một lĩnh vực riêng biệt trong tồn tại xã hội của con người. Giá trị
đạo đức được xác định ở chỗ nó phục vụ cho tiến bộ xã hội vì hạnh phúc của
con người. Ở đây, đạo đức là sự phản ánh của các quan hệ xã hội được Mác
và Ănghen lập luận: trước khi sáng lập lý luận và nguyên tắc bao gồm cả triết
học và luận lý học, con người đã sản xuất ra các tư liệu vật chất cần thiết cho
đời sống. Do đó, khi nói đạo đức là một hình thái ý thức xã hội của con người
10


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Phạm Ngọc Anh, Bùi Đình Phong (đồng chủ biên) (2004), Tìm hiểu tư
tưởng Hồ Chí Minh (dưới dạng hỏi và đáp), Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội.
2. Phạm Ngọc Anh, Hoàng Trang,(2009), Tư tưởng nhân văn Hồ Chí
Minh với việc giáo dục đội ngũ cán bộ, đảng viên hiện nay, Nxb Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
3. Phạm Ngọc Anh (chủ biên) (2006), Triết lý phát triển Hồ Chí Minh –
Giá trị lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
4. Phạm Ngọc Anh (chủ biên) (2009), Quan điểm của Hồ Chí Minh về
phát huy các nguồn lực của dân, làm lợi cho dân, Nxb Chính trị quốc gia, Hà
Nội.
5. Lê Trọng Ân, (2005), Tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng,
Tạp chí Triết học, (1).
6. Nguyễn Duy Bắc (chủ nhiệm) (2002 – 2003), Vấn đề dạy và học các

18. Đảng Cộng sản Việt Nam (1998), Văn kiện Hội nghị lần thứ V Ban
Chấp hành Trung ương khóa VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
19. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn
quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
20. Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn
quốc lần thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
21. Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn
quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
22. Trần Minh Đoàn (2002), Giáo dục đạo đức cho thanh niên học sinh
theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở nước ta hiện nay, Luận án tiến sĩ Triết học, Học
viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.
23. Phạm Văn Đồng (1990), Hồ Chí Minh – một con người, một dân tộc,
một sự nghiệp, một thời đại, Nxb Sự thật, Hà Nội.
24. Võ Nguyên Giáp (2003), Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách
mạng Việt Nam (xuất bản lần thứ 3), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
25. Trần Văn Giàu (1993), Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc
Việt Nam, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh.
95


26. Phạm Mạnh Hà (2002), “Những nguyên nhân chủ quan chủ yếu của
tình trạng suy thoái đạo đức ở nước ta hiện nay”, Tạp chí Triết học, (3)
27. Phạm Minh Hạc (1990), Tư tưởng giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí
Minh, Nxb Khoa học xã hội.
28. Nguyễn Thị Hằng (2004), “Xây dựng lối sống có văn hóa cho sinh
viên trong giai đoạn hiện nay”, Tạp chí Khoa học chính trị, (5).
29. H.Kacphen Becgo (2009), Hồ Chí Minh - Một biên niên sử, Nxb
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
30. Vũ Khiêu(1993), Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, Truyền thống dân
tộc và nhân loại, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.

46. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
47. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 6, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
48. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 7, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
49. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 8, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
50. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 9, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
51. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 10, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
52. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 11, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
53. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 12, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
54. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 13, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
55. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 14, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
56. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, Tập 15, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
57. Hồ Chí Minh (1982), Về giáo dục thanh niên, Nxb Thanh niên, Hà Nội.
58. Lê Hữu Nghĩa (2000), “Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh”, Nxb Lao động.
59. Lê Văn Tích, (2006), Đưa Tư tưởng Hồ Chí Minh vào cuộc sống –
mấy vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
60. Nhà xuất bản Tiến bộ Mát-Xcơ-Va (1986), Từ điển Triết học, Nxb
Tiến bộ và Nxb Sự thật, Hà Nội.
61. Nguyễn Đài Trang (2010), Hồ Chí Minh, tâm và tài của một người
yêu nước, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
62. Nguyễn Đài Trang (2013), Hồ Chí Minh, nhân văn và phát triển,
Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
97


63. Hoàng Trang (2000), “Vì sao Hồ Chí Minh lại đặc biệt chú trọng đến
vấn đề đạo đức”, Tạp chí Triết học, (4).
64. Mạc Văn Tranh (chủ biên) (1995), Đặc điểm lối sống sinh viên hiện
nay và những phương hướng, biện pháp giáo dục lối sống cho sinh viên, Đề
tài nghiên cứu khoa học, Bộ Giáo dục và Đào tạo.
65. Trung tâm biên soạn Từ điển Bách Khoa Việt Nam (2002), Từ điển