Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp ba nhận biết biện pháp so sánh trong phân môn luyện từ và câu

MỤC LỤC
TÊN

Trang

I.Tóm tắt

2

II.Giới thiệu

3

III.Phương pháp

7

1.Khách thể nghiên cứu

7

2.Thiết kế nghiên cứu

7

3.Quy trình nghiên cứu

7



ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG
Tên đề tài: “Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp ba nhận biết biện pháp so sánh trong
phân môn luyện từ và câu”

I.Tóm tắt:
Xuất phát từ yêu cầu đổi mới của đất nước, trong những năm qua Đảng, Nhà nước ta đã
đặc biệt quan tâm đến phát triển giáo dục. Một trong những nhiệm vụ cơ bản của giáo dục đào
tạo hiện nay là: hình thành và phát triển nhân cách cho học sinh một cách toàn diện theo mục
tiêu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước.
Văn học là một loại hình nghệ thuật lấy ngôn từ làm phương tiện thể hiện. Có khả năng tác
động đến đời sống tâm hồn của con người. Trong đó biện pháp so sánh góp một phần không
nhỏ làm nên điều này.
Qua phân môn luyện từ và câu biện pháp so sánh có khả năng khắc họa hình ảnh và gây ấn
tượng mạnh mẽ làm nên một hình thức miêu tả sinh động, mặt khác so sánh còn có tác dụng làm
cho lời nói rõ ràng, cụ thể sinh động, diễn đạt được mọi sắc thái biểu cảm. So sánh còn là
phương thức bộc lộ tâm tư tình cảm một cách kín đáo và tế nhị. Như vậy đối với tác phẩm văn
học nói chung so sánh mang chức năng nhận thức và biểu cảm.
Nhờ những hình ảnh bóng bảy, ước lệ, dùng cái này để đối chiếu cái kia nhằm diễn tả
những ngụ ý nghệ thuật mà so sánh được sử dụng phổ biến trong thơ ca, đặc biệt là thơ viết cho
thiếu nhi. So sánh giúp các em hiểu và cảm nhận được những bài thơ, bài văn hay, từ đó góp
phần mở mang tri thức làm phong phú về tâm hồn, tạo hứng thú khi viết văn, rèn luyện ý thức,
yêu quý Tiếng Việt giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt cho học sinh.
Từ thực trạng trên, việc nghiên cứu tìm ra một số biện pháp hữu hiệu để giải quyết vấn đề
trên là hết sức cần thiết. Bản thân là một GV, tôi mạnh dạn tiến hành nghiên cứu và chọn đề tài :
“Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp ba nhận biết biện pháp so sánh trong phân môn
luyện từ và câu”
Nghiên cứu được tôi tiến hành giáng dạy tại lớp 3A của tôi, tại trường tiểu học Lê Quý
Đôn. Kết quả cho thấý tác động đã có ảnh hưởng rõ rệt đến kết quả học tập của học sinh sau khi
sử dụng đề tài này trong các tiết dạy phân môn luyện từ và câu

b. Về phía giáo viên:
Người giáo viên còn gặp không ít khó khăn như cơ sở vật chất, phương tiện dạy học và tài
liệu tham khảo còn ít. Một số bộ phận nhỏ giáo viên vẫn chưa chú trọng quan tâm đến việc lồng
ghép trong quá trình dạy học giữa các phân môn của môn Tiếng Việt với nhau, để khơi dậy sự
hứng thú học tập và sự tò mò của phân môn này với phân môn khác trong môn Tiếng Việt.
c. Về phía học sinh:
Do khả năng tư duy của học sinh còn dừng lại ở mức độ tư duy đơn giản, trực quan nên
việc cảm thụ nghệ thuật so sánh còn hạn chế. Vốn kiến thức văn học của học sinh còn rất hạn
chế. Một số em nhận biết về nghệ thuật còn hạn chế, học sinh chỉ mới biết một cách cụ thể. Nên
khi tiếp thu về nghệ thuật so sánh rất khó khăn. Vì vậy đòi hỏi người giáo viên cần hướng dẫn
một cách tỉ mỉ chu đáo.
* Thực tế chất lượng phân môn Tiếng Việt không cao qua khảo sát chất lượng đầu năm
là do một phần lớn các em chưa làm được bài tập Luyện từ và câu “Biện pháp so sánh”.
* Điều đó cho thấy kĩ năng nhận biết về so sánh của học sinh còn hạn chế, và chắc chắn sẽ
ảnh hưởng không ít đến việc học tập ở phân môn Luyện từ và câu nói riêng và môn Tiếng Việt
nói chung.
* Trước thực trạng trên, tôi quyết tâm đi sâu vào tìm hiểu nguyên nhân, từ đó đề ra những
biện pháp hữu hiệu nhất nhằm nâng cao chất lượng phân môn Luyện từ và câu cho học sinh lớp
3A.
3. Giải pháp thay thế:
a. Thực hiện soạn bài kế hoạch bài học dạy luyện từ và câu một cách nghiêm túc, chu đáo.
Soạn bài dạy luyện từ và câu là công việc của GV. Bản chất của hoạt động soạn bài tập là một
kế hoạch thực hiện bài học đảm bảo tính khả thi với từng đối tượng HS. Xác định mục tiêu của
bài về các phương diện kiến thức, kĩ năng, thái độ. Cần chỉ rõ các hoạt động dạy học cụ thể sẽ
thực hiện trong giờ học, cụ thể là từng hoạt động HS làm gì, kết quả cần đạt ra sao, cần củng cố
cho HS những kiến thức và kĩ năng nào?
Người viết: Võ Thị Kim Khánh

3


phân môn trong môn Tiếng Việt với nhau. Như khi dạy bài Tập đọc: "Hai bàn tay em" SGK
Tiếng Việt 3 tập I (Trang 7). Trong bài này có rất nhiều hình ảnh so sánh giáo viên cần nhấn
mạnh để gây hứng thú cho tiết tiếp theo của môn: "Luyện từ và câu".
Để học sinh học tốt môn Tiếng Việt đặc biệt là phân môn: "Luyện từ và câu" dạng bài so
sánh học sinh cần nắm và làm theo các yêu cầu sau: Đọc kỹ đề bài, xác định đúng yêu cầu của
bài sau đó mới làm bài.
Muốn học sinh của mình có một kỹ năng nhận biết biện pháp so sánh vững vàng đòi hỏi
người giáo viên phải có nghệ thuật khi hướng dẫn bài mới như:
a) Mô hình 1:
- So sánh: Sự vật - Sự vật.
Mô hình này có các dạng sau:
A như B.
A là B.
A chẳng bằng B.
Người viết: Võ Thị Kim Khánh

4


Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp ba nhận biết biện pháp so sánh trong phân môn luyện từ và câu

* Ví dụ: Tìm sự vật được so sánh với nhau trong các câu thơ, câu văn dưới đây:
"Hai bàn tay em
Như hoa đầu cành"
(Huy Cận)
"Mặt biển sáng trong như tấm thảm khổng lồ bằng ngọc thạch"
(Vũ Tú Nam)
"Cánh diều như dấu á
Ai vừa tung lên trời"
(Lương Vĩnh Phúc)

(Hồ Chí Minh)
"Bà như quả ngọt chín rồi
Càng thêm tuổi tác càng tươi lòng vàng".
(Võ Thanh An)

Người viết: Võ Thị Kim Khánh

5


Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp ba nhận biết biện pháp so sánh trong phân môn luyện từ và câu

Với dạng bài tập này học sinh sẽ dễ dàng tìm sự vật so sánh với con người nhưng các em
chưa giải thích được "Vì sao?". Chính vì thế điều đó giáo viên giúp học sinh tìm được đặc điểm
chung của sự vật và con người, chẳng hạn:
"Trẻ em" giống như "búp trên cành". Vì đều là những sự vật còn tươi non đang phát triển
đầy sức sống non tơ, chứa chan niềm hy vọng.
"Bà" sống đã lâu, tuổi đã cao giống như "quả ngọt chín rồi" đều phát triển đến độ già giặn
có giá trị cao, có ích lợi cho cuộc đời, đáng nâng niu và trân trọng.
c) Mô hình 3:
- So sánh: Hoạt động - Hoạt động.
Mô hình này có dạng như sau:
+ A x B.
+ A như B.
* Ví dụ: Trong các đoạn trích sau, những hoạt động nào được so sánh với nhau:
+
"Con trâu đen lông mượt
Cái sừng nó vênh vênh
Nó cao lớn lênh khênh
Chân đi như đập đất"


"Cháu khỏe hơn ông nhiều!"

Người viết: Võ Thị Kim Khánh

6


Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp ba nhận biết biện pháp so sánh trong phân môn luyện từ và câu

(Phạm Cúc)
Kiểu so sánh hơn kém:
+ Trong câu:
"Ông là buổi trời chiều
Cháu là ngày rạng sáng"
(Phạm Cúc)
Kiểu so sánh ngang bằng:
+ Trong câu:
"Trăng khuya trăng sáng hơn đèn"
(Trần Đăng Khoa)
Kiểu so sánh hơn kém:
+ Trong câu:
"Những ngôi sao thức ngoài kia
Chẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con"
(Trần Quốc Minh)
Kiểu so sánh hơn kém:
III. Phương Pháp:
1.Khách thể nghiên cứu:
Học sinh:
-Tổng số học sinh: 39/20 nữ

Luyện từ và câu
Luyện từ và câu
Luyện từ và câu
Luyện từ và câu
Luyện từ và câu
Luyện từ và câu
Luyện từ và câu

Tiết
01
03
05
07
10
12
15

Tên bài dạy
Ôn về từ chỉ sự vật so sánh
So sánh. Dấu chấm
So sánh
Ôn về từ chỉ hoạt động, trạng thái. So sánh
So sánh. Dấu chấm
Ôn về từ chỉ hoạt động trạng thái so sánh
Từ ngữ về các dân tộc.Luyện tập về so sánh

4. Đo lường và thu thập dữ liệu:
Người viết: Võ Thị Kim Khánh

7

điểm trung bình bằng T-test cho kết quả p= 0.0000001, cho thấy điểm trung bình giữa trước tác
động và sau tác động có ý nghĩa, tức là chênh lệch sau tác động cao hơn trước tác động là không
ngẫu nhiên mà do kết quả của tác động.
2. Bàn luận:
Kết quả của bài kiểm tra sau tác động cho kết quả như sau:
- Điểm trung bình trước tác động = 6.57
- Điểm trung bình sau tác động là = 8.3
Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn là SMD = 0.31 So với bảng tiêu chí của Cohen điều này
có nghĩa là mức độ ảnh hưởng của tác động là rất lớn.Phép kiểm chứng T-test điểm trung bình
bài kiểm tra sau tác động là: P= 0.0000001. Kết quả này khẳng định sự chênh lệch điểm trung
bình không phải là ngẫu nhiên mà là do tác động. Biểu đồ so sánh điểm trung bình trước tác
động và sau tác động của nhóm thực nghiệm.
8
7.9
7.8
7.7
7.6
7.5
7.4
7.3
Người viết: Võ Thị Kim Khánh

Trước tác động

Sau tác động

8


Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp ba nhận biết biện pháp so sánh trong phân môn luyện từ và câu


Người viết: Võ Thị Kim Khánh

9


Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp ba nhận biết biện pháp so sánh trong phân môn luyện từ và câu

Trên đây là việc làm cụ thể của tôi về vấn đề rèn cho học sinh nhận biết biện pháp so
sánh của học sinh lớp 3A trường Tiểu học nơi tôi công tác. Vì vậy nếu có thể cải tiến mở rộng
cách hướng dẫn thì đề tài này có thể áp dụng tốt khi dạy môn luyện từ và câu.
Thông qua thực tế giảng dạy trên lớp hàng ngày tôi đi đến kết luận rằng: Muốn rèn luyện
cho học sinh học tốt môn luyện từ và câu mỗi giáo viên phải thực sự yêu nghề mến trẻ, nhiệt
tình gương mẫu trong phương pháp soạn giảng, luôn luôn trau dồi nghiệp vụ, học hỏi kinh
nghiệm của các bạn đồng nghiệp để nâng cao chất lượng dạy và học ở các môn đặc biệt là môn
luyện từ và câu ở Tiểu học.
2. khuyến nghị
Qua kinh nghiệm giúp học sinh nhận biết biện pháp so sánh trong phân môn luyện từ và câu.
Bản thân tôi thấy rằng cần hướng và rèn cho học sinh những kĩ năng sau:
- Học sinh tự củng cố vốn kiến thức của mình thông qua đọc nhiều sách báo phù hợp với lứa
tuổi, xem băng hình, quan sát tranh...
- Cho học sinh giao lưu trực tiếp với các bạn trong lớp, trong trường sau mỗi bài học: "Luyện từ
và câu" dạng này để học sinh khắc sâu kiến thức.
- Khi làm bài tập yêu cầu học sinh đọc kỹ đề bài, xác định đúng yêu cầu của bài, phân biệt được
chúng thuộc kiểu bài so sánh dạng nào rồi mới bắt tay vào làm bài.
Tuy Hòa, Ngày 15 tháng 10 năm 2013
Người viết

Võ Thị Kim Khánh



Mắt hiền sáng tựa vì sao
Bác nhìn đến tận Cà Mau cuối trời. (2 điểm)

3.

4.

Ngôi nhà như trẻ nhỏ
Lớn lên với trời xanh.

(2 điểm)

Bà như quả ngọt chín rồi
Càng thêm tuổi tác càng tươi lòng vàng. (2 điểm)

5.

Quả gì nho nhỏ
Chín đỏ như hoa
Tươi đẹp vườn nhà
Mà cay xé lưỡi. (2 điểm)

Đề bài tập kiểm tra sau tác dộng
1. Tìm hình ảnh so sánh trong các câu thơ, câu văn sau: (4 điểm)
a/
Ông trăng tròn sáng tỏ
Soi rõ sân nhà em
Trăng khuya sáng hơn đèn
Ơi ông trăng sáng tỏ.

Những thân cây tràm vươn thẳng lên trời như những cây nến khổng lồ. Từ trong biển lá
xanh rờn, ngát dậy một mùi hương lá tràm bị hung nóng dưới mặt trời.
……………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………
4. Gạch dưới những câu văn có hình ảnh so sánh: (2điểm)
Mùa xuân cây gạo gọi đến bao nhiêu là chim. Từ xa nhìn lại, cây gạo sừng sững
như một tháp đèn khổng lồ. Hàng ngàn bông hoa là hàng ngàn ngọn lửa hồng tươi. Hàng
ngàn búp nõn là hàng ngàn ánh nến trong xanh. Tất cả đều lóng lánh lung linh trong
nắng.
*Từ các bài tập kiểm tra trên, tôi đã nhận thấy chất lượng học sinh nhận biết về biện pháp
so sánh có tiến bộ dẫn đến chất lượng môn Tiếng Việt của học sinh được nâng cao.

Người viết: Võ Thị Kim Khánh

13


Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp ba nhận biết biện pháp so sánh trong phân môn luyện từ và câu

Kết quả khảo sát học sinh trước tác động và sau tác động
STT
01
02
03
04
05
06
07
08
09

TRẦN PHÚ
LÊ NGUYÊN
NGUYỄN HOÀNG BÁ
NGUYỄN HỒNG
HỒ NHẬT
TRƯƠNG DIỆP
PHẠM PHÚC
CÔNG LÊ THẢO
LÊ THẢO
DƯƠNG KHẢI
LỮ YẾN
NGUYỄN HỮU
LÊ THÀNH
TRẦN THÁI TÚ
CAO ĐÀO PHƯƠNG
NG. NGỌC THIÊN
NGUYỄN LÊ HƯƠNG
PHẠM THỊ MAI
NGUYỄN HOÀNG
NGUYÊN THỤY ANH
NG. HỒNG THỦY

Người viết: Võ Thị Kim Khánh

AN
ANH
BÃO
DANH
DAVID
DŨNG

7
8
7
7
8
6
5
6
7
7
8
7
4
6
6
7
7
5
7
8
8
6
7
5

Sau tác động
8
9
8
8


30
31
32
33
34
35
36
37
38
39

NG. PHÚC MINH
ĐINH THỊ NGỌC
NG. TRƯƠNG THỤC
LÊ NGỌC HẢI
HUỲNH NG. NGỌC
BÙI THỊ NGỌC
LÊ NGUYỄN THẢO
PHAN THỊ THẢO
TRẦN THẢO
HOÀNG TRỌNG

TRÂM
TRÂM
TRÂN
TRIỀU
TÚ
UYÊN
VÂN

03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26

Tên học sinh

Đoàn Lê Thiên
Phạm Huy
Lê Thị Hông

6
7
DÂN
DUY
5
7
ĐẠT
HIỂN
7
8
HOÀNG
HOÀNG
7
7
HƯƠNG
HUY
8
6
KHIÊM
KHÔI
5
6
KHUÊ
LINH
7
7
LONG
MAI
8
7

9
8
7
8
9
8
9
7
8
7
8
7
8
8
9
9
8

15


Một số kinh nghiệm giúp học sinh lớp ba nhận biết biện pháp so sánh trong phân môn luyện từ và câu

27
28
29
30

Nguyễn Thanh Thảo
Huỳnh Ngọc