SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH HỌC THPT GHI NHỚ
CÁC DẤU MỐC LỊCH SỬ"

1


A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Lí do chọn đề tài. Có triết gia đã nói:
“Điều quan trọng không phải dạy cho trẻ biết nhiều tri thức, mà gieo cho
chúng niềm khát khao học hỏi”. Đó là một câu danh ngôn là hành trang theo tôi trên
con đường dạy và học.
Thật vậy! Trong các môn học nói chung, môn học lịch sử nói riêng để quá trình dạy
và học thành công, có hiệu quả trước hết nhà sư phạm phải làm thế nào để khêu gợi hứng
thú của học sinh đối với việc học tập, làm rõ mục đích học tập. Hoạt động học tập dần
dần phải được xem như là thoả mãn nhu cầu nhận thức.
Tuy nhiên, động cơ học tập của học sinh rất đa dạng và chưa bền vững, biểu hiện ở
những thái độ nhiều khi mâu thuẫn từ rất tích cực đến thờ ơ, lười biếng. Từ nỗ lực học
tập đến thụ động học tập từng câu chữ, hứng thú học tập bài này, môn học này nhưng
hoàn toàn không hào hứng học bài khác, môn học khác.
Đặc thù của bộ môn lịch sử là tìm hiểu những gì đã xảy ra trong quá khứ tính từ khi
con người xuất hiện đến ngày nay.Những sự kiện lịch sử thường không bao giờ lặp lại,
chỉ xuất hiện trong bài giảng một lần và yêu cầu học sinh phải hiểu và ghi nhớ chính xác
theo các mốc thời gian. Đó là một khó khăn rất lớn đối với học sinh trong học tập bộ môn
lịch sử.
Vậy để tạo hứng thú học tập môn lịch sử giúp học sinh học tập tốt môn học lịch sử một môn học bị coi là khô khan, khó nhớ với hàng trăm nhân vật, hàng nghìn sự kiện
xảy ra trong quá khứ của lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, tôi xin phép mạo muội trình
bày đề tài “Một số biện pháp giúp học sinh học ghi nhớ các dấu mốc lịch sử”.
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.

Hiện nay những tác động của cơ chế thị trường khiến cho không ít bậc cha mẹ học
sinh, kể cả một số người có trách nhiệm trong ngành giáo dục có thái độ xem thường bộ
môn lịch sử, coi đó là môn học phụ, môn học thuộc lòng không cần làm bài tập, không
cần học thêm phí công vô ích. Dẫn đến hậu quả học sinh không nắm được những kiến
thức lịch sử cơ bản, nhớ sai, nhầm lẫn kiến thức lịch sử là hiện tượng khá phổ biến trong
thực tế ở nhiều trường học, trong các kỳ thi tuyển chọn hoặc các kỳ thi tốt nghiệp phổ
thông khiến nhiều nhà giáo dục, người giáo viên dạy học lịch sử có tâm huyết không khỏi
xót xa, đau lòng.
Do ảnh hưởng của thời kỳ hội nhập, của phim ảnh trên truyền hình, của mạng
internét, của các trò chơi điện tử…. đã ảnh hưởng không nhỏ đến những học sinh thiếu
động cơ thái độ học tập, sao nhãng việc học hành dẫn đến liệt môn, nhất là môn lịch sử.
Bản thân một số ít học sinh còn không xác định tương lai cho mình bằng con đường học
vấn .
Chưa loại bỏ được cách học tập thực dụng xem nặng môn này coi nhẹ môn kia, “học
gì thi nấy” làm cho học vấn của học sinh bị què quặt - thiếu toàn diện. Tình trạng “mù
lịch sử” hiện nay ở không ít học sinh phổ thông là kết quả của việc học lệch không toàn
diện. Học sinh thường lựa chọn những ngành học thiên về kinh tế, xây dựng, tin học …để
khi ra trường có nhiều cơ hội xin việc làm.

3


Môn học lịch sử chưa được các nhà giáo dục đánh giá đúng về ý nghĩa của nó như
lời một vị Bộ trưởng trả lời là bình thường khi có hàng ngàn thí sinh dự kỳ thi đại học
năm 2011 nộp giấy trắng vì không thể làm được bài. Lịch sử nước Mỹ mới được 236 năm
trong khi nước ta có tới gần 4000 năm lịch sử, vậy mà số giờ học lịch sử của ta mới chỉ
có một đến hai tiết trên tuần trong khi đó nước Mỹ là bảy tiết.
Ngoài những thực trạng trên đối với Trung tâm GDTX Triệu Sơn nói riêng và các
trung tâm khác nói chung một thực trạng mang tính chất căn bản đó là đối tượng học sinh
phần lớn là chưa có động cơ học tập đúng đắn, bền vững. Chất lượng đầu vào của các

Học lich sử để học tậpvà kế thừa
những truyền thống tôt đẹp, hào
hùng của dân tộc, rút ra những bài
học kinh nghiệm của quá khứ cho
hiên tại và tương lai.

Sai

Kết quả thu được như sau:
Số

Số câu

Phương án đúng

Phương án sai
4


HS
SL

%

SL

%

50


32

64

50

4

42

84

8

16

50

5

17

34

33

66

Qua kết quả thu được từ bài tập trắc nghiệm ở một lớp học Văn, chúng ta có thể kết
luận: Đa sồ học sinh vẫn coi lịch sử là môn phụ, khô khan, dài dòng và chỉ cần học những

cũng trong năm 1871 quá trình thống nhất nước Đức hoàn thành. Trước đó một năm là
năm sinh của nhà lãnh tụ vĩ đại nước Nga: Vlađimi Ilích Ulianốp Lênin năm 1870, và
năm 1870 quá trình thống nhất nước Ý được hoàn thành.
Như vậy bằng cách nhớ một được hai, ba sự kiện như vậy học sinh sẽ rất thuận lợi
trong ghi nhớ sự kiện lịch sử.
*Thứ hai: Nhớ thời gian xảy ra sự kiện lịch sử với những con số có tính quy
luật hoặc đặc biệt.
Ví dụ một: Khi dạy học về cuộc kháng chiến chống quân Mông - Nguyên trong
chương trình lịch sử 10, giáo viên yêu cầu học sinh nhớ những mốc thời gian sau:
+ Cuộc kháng chiến lần 1 xảy ra vào năm 1258.
+ Cuộc kháng chiến lần 2 xảy ra vào năm 1285.
+ Cuộc kháng chiến lần 3 xảy ra vào năm 1287 – 1288.
Nếu ghi nhớ đơn lẻ theo kiểu học vẹt thì rất dễ quên, giáo viên có thể chỉ ra điểm
chung của 3 cuộc kháng chiến này đều xảy ra vào thế kỷ XIII. Hơn nữa lần thứ nhất là
năm 1258 lần thứ hai chỉ cần đảo hai số cuối thành 1285 và lần ba là hai số liên tiếp 8788 là năm 1287-1288.
Bằng cách ghi nhớ các sự kiện lịch sử như vậy học sinh có thể ghi nhớ nhanh, bền
vững thời gian xảy ra các sự kiện lịch sử.
Ví dụ hai: Khi dạy phần lịch sử VN lớp 10, học sinh phải nhớ thời gian xảy ra cuộc
khởi nghĩa Lam Sơn là từ năm 1418-1427 và thời gian tồn tại của vương triều Lê sơ
(1428-1527). Nếu chỉ liệt kê những mốc thời gian như vậy học sinh rất khó nhớ. Giáo
viên có thể hướng dẫn học sinh thấy được khởi nghĩa Lam Sơn xảy ra 10 năm (14181427) thì thắng lợi và vương triều Lê sơ cũng tồn tại đúng 100 năm (1428-1527) kết thúc

6


với sự kiện Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê sơ. Với cách tìm những con số tròn chĩnh
như vậy giúp cho học sinh thấy lịch sử là những con số rất thú vị.
*Thứ ba: Ghi nhớ thời gian xảy ra sự kiện lịch sử bằng cách lập dàn ý hoặc
bảng hệ thống hoá.
Ví dụ một: Khi dạy phần lịch sử Việt Nam thời phong kiến ở lịch sử lớp 10 giáo


10101225

Lý Công Uẩn

Đại Việt

Thăng Long

Triều Trần

12261400

Trần Cảnh

Đại Việt

Thăng Long

Nhà Hồ

14001407

Hồ Quý Ly

Đại Ngu

Tây Đô

Lê sơ

KINH ĐÔ
Cổ Loa

Đại
Việt

Cồ Hoa Lư
Hoa Lư

Đăng

Lê Duy Ninh
Ng Nhạc, Ng

Đông Đô-HN
Đại Việt

Đông Đô-HN
Phú

Xuân-

7


11 Nguyễn

1802

Huệ

Năm 40-43

K/c chống quân Hán

Hai Bà Trưng

Năm 248

K/c chống quân Ngô

Bà Triệu

Năm 542

K/c chống quân Lương

Lý Bí

Năm 722

K/c chống quân Đường

Mai Thúc Loan

Năm 776-791

K/c chống quân Đường

Phùng Hưng


Năm 1285

K/c chống quân Nguyên

Trần Quốc Tuấn

Năm 1287-1288

K/c chống quân Nguyên

Trần Quốc Tuấn

Năm 1406-1407

K/c chống quân Minh

Hồ Quý Ly

5

10

KHÁNG NGƯỜI
ĐẠO

LÃNH

8



Việt Nam chiến thắng oanh liệt của người anh hùng áo vải Quang Trung đại phá 29 vạn
quân Thanh. Như vậy nhớ sự kiện Quang Trung đại phá quân Thanh để ghi nhớ sự kiện
cách mạng tư sản Pháp.
Ví dụ hai:Thảm án Lệ Chi Viên gây ra cái chết oan khiên cho anh hùng Nguyễn
Trãi vào năm 1442, cũng năm 1442 là năm sinh ra vị vua xuất sắc nhất của vương triều
Lê sơ Lê Thánh Tông chính ông là người đã minh oan cho Nguyễn Trãi sau này.
Lịch sử có muôn vàn sự kiện khác nhau vì thế người dạy sử và học sử cần phải tìm
ra những quy luật, những điểm chung để ghi nhớ bền vững các sự kiện.
*Thứ năm: Có thể gắn các sự kiện lịch sử với những thứ gần gũi như ngày sinh
bản thân và những người đặc biệt trong cuộc đời mình.
Ví dụ một: Tôi sinh vào ngày 7/5/1981 đúng vào ngày chiến thắng Điện Biên Phủ.
Ví dụ hai: Bạn tôi sinh vào ngày 20/12/1981- hơn ngày 19/12 là ngày toàn quốc
kháng chiến chống Pháp đúng một ngày.
Bằng cách gắn các sự kiện khô khan khó nhớ với những gì gần gũi với bản thân là
cách để học sinh ghi nhớ vô vàn các sự kiện lịch sử.
2 - Ghi nhớ chọn lọc các sự kiên lịch sử tiêu biểu và lập bảng niên biểu để học
tập .
Lịch sử loài người và lịch sử dân tộc Việt Nam có muôn vàn sự kiện lớn nhỏ xảy ra
ở trong những giai đoạn lịch sử khác nhau. Vì vậy để ghi nhớ các sự kiện lịch sử một
9


cách bền vững thì trước hết nhà sư phạm phải làm cho học sinh hiểu sâu sắc sự kiện và
chọn lọc các sự kiện để ghi nhớ.
Ví dụ: Để học sinh hiểu và ghi nhớ các sự kiện lịch sử cơ bản trong giai đoạn từ
1930-1945 giáo viên cần yêu cầu học sinh lập bảng niên biểu các sự kiện sau:
Thời gian

Sự kiện



1-5-1938

Mít tinh kỉ niệm ngày quốc tế lao động ở nhà Đấu Xảo Hà Nội.

11-1939

Hội nghị ban chấp hành Đảng cộng sản Đông Dương.

27-9-1940

Khởi nghĩa Bắc Sơn.

23-11-1930

Khởi nghĩa Nam kì.

13-1-1940

Binh biến Đô Lương.

5-1941

Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng tại
Pác Pó (Hà Quảng-Cao Bằng).

19-5-1941

Việt Nam độc lập đồng minh ra đời (Việt Minh).


18-8-1945

Bắc Giang,Hải Dương Hà Tĩnh,Quảng Nam giải phóng.

19-8-1945

Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội.

23-8-1945

Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Huế.

25-8-1945

Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Sài Gòn.

28-8-1945

tổng khởi nghĩ tháng Tám giành thắng lợi trong cả
nước.

30-8-1945

Vua Bảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam
hoàn toàn sụp đổ.

2-9-1945

Bác hồ đọc bản Tuyên Ngôn Độc Lập khai sinh ra
Nước Việt Nam dân chủ cộng hoà.

Tiễn ám hại. Tháng 10-938 Ngô Quyền từ Ái Châu đem quân đánh Kiều Công Tiễn. Kiều
Công Tiễn cầu cứu quân Nam Hán, nhân cơ hội đó quân Nam Hán đem quân xâm lược
nước ta.
Nghe tin quân Nam Hán xâm lược nước ta Ngô Quyền cho xây dựng trận địa bãi cọc
ở lòng sông Bạch Đằng để tiêu diệt giặc.
Ví dụ hai: Khi dạy phần lịch sử Việt Nam trong lịch sử lớp 12 để giúp học sinh ghi
nhớ Hiệp định sơ bộ Việt-Pháp, giáo viên có thể đưa ra những câu hỏi sau:
12


What? Đây là sự kiện gì?
- Đây là Hiệp định kí giữa Việt Nam và Pháp.
Who? Liên quan đến ai?
- Người kí là chủ tịch Hồ Chí Minh đại diện cho Việt Nam và Xanhtơni đại diện cho
nước Pháp.
When? Diễn ra thời gian nào?
- Ngày 06 tháng 03 năm 1946.
Why? Tại sao lại có Hiệp định đó?
- Sở dĩ có Hiệp định đó vì chúng ta cần có thời gian để chuẩn bị lực lượng cho cuộc
kháng chiến lâu dài với Pháp mà biết rằng không thể tránh khỏi. Còn thực dân Pháp mới
thoát khỏi thế chiến thứ hai đất nước còn kiệt quệ nên cần hoà hoãn tạm thời.
IV- Kết quả thực hiện
Bản thân tôi trong quá trình giảng dạy đã áp dụng những biện pháp sư phạm trên để
giúp học sinh tiếp cận ghi nhớ và học tập tốt môn lịch sử. Kết quả là học sinh có sự ham
thích và hứng thú học tập hơn.
- Học sinh từ chỗ thờ ơ, chưa tích cực đã bắt đầu có hứng thú học tập, yêu thích, ham
tìm hiểu về kiến thức lịch sử, đặc biệt là những mốc son lịch sử những chiến công lẫy
lừng trong sự nghiệp chống giặc ngoại xâm của dân tộc.
- Học sinh đã hình thành cho bản thân một số kỹ năng.
+ Kỹ năng sử dụng SGK, tranh ảnh, lược đồ, sơ đồ, bản đồ.


5,0

Khá

5,5

5,7

6,0

7,5

12,5

20,5

T.bình 30,5

30,7

33,5

35,5

40,6

60,3

Yếu

CUỐI
ĐẦU
KỲ
I KỲ
I KỲ II NĂM
NĂM(%)
(%)
(%)
(%)
(%)

C- KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
1. Kết luận:
Dạy học là trực tiếp đào tạo con người, sản phẩm của nghề dạy học chính là con
người có ích cho xã hội và gia đình.
Đúng như lời Bác Hồ đã dạy:
“Vì lợi ích mười năm trồng cây,
Vì lợi ích trăm năm trồng người”
Nhà văn Lỗ Tấn đã nói “Chữa bệnh trong người không quan trọng bằng chữa
bệnh trong đầu”. Với thực trạng học tập và hiểu biết về lịch sử hiện nay của học sinh
các cấp là một vấn đề cần quan tâm của toàn xã hội trong việc xây dựng đất nước ta trở
thành một nước tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc. Bản thân tôi là một giáo viên giảng dạy
môn lịch sử rất tâm huyết và trăn trở về vấn đề trên, sẽ cố gắng đem hết khả năng để
truyền đạt lại cho các thế hệ học sinh và thắp lên ngọn lửa tự hào về truyền thống lịch sử
của dân tộc cho các em.

14


Trong cuốn lịch sử nước ta Bác Hồ đã viết: “Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc

7- Các triều đại Việt Nam.

16