ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------------------------

PHÙNG VĂN QUỲNH

SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG CÔNG TÁC
QUẢN LÝ KHU DI TÍCH CỔ LOA, HUYỆN ĐÔNG ANH,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: DÂN TỘC HỌC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
------------------------------

PHÙNG VĂN QUỲNH

SỰ THAM GIA CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG CÔNG TÁC
QUẢN LÝ KHU DI TÍCH CỔ LOA, HUYỆN ĐÔNG ANH,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Luận văn Thạc sĩ Chuyên ngành: Dân tộc học
Mã số: 60 31 03 10

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Văn Sửu


defined.
2.2.2 Vai trò mờ nhạt của cộng đồng trong công tác quản lý Khu di tích Cổ Loa
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.3 Quy hoạch Khu di tích Cổ Loa - mối quan tâm của cộng đồng địa phương
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết ......................................................................... Error! Bookmark not defined.
Chương 3: MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ KHU
DI TÍCH CỔ LOA HIỆN NAY.................................. Error! Bookmark not defined.
3.1. Di tích Cổ Loa đang bị xâm hại ......................... Error! Bookmark not defined.
3.2 Chồng chéo trong công tác quản lý ..................... Error! Bookmark not defined.
3.3 Nhận thức của cộng đồng về bảo tồn, phát huy giá trị của Khu di tích Cổ Loa
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.4 Người dân chưa gắn kết với việc khai thác các giá trị tại Khu di tích ........ Error!
Bookmark not defined.
3.5 Di tích đang làm “đóng băng” đời sống của người dân Cổ Loa ................. Error!
Bookmark not defined.
1


3.6.1 Di sản văn hóa là một thực thể trong xã hội hiện đạiError! Bookmark not
defined.
3.6.2 Cần tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào công tác quản lý di sản văn
hóa ............................................................................. Error! Bookmark not defined.
3.6.3 Mối quan hệ giữa cộng đồng và các chủ thể khác liên quan đến quản lý di sản
văn hóa ...................................................................... Error! Bookmark not defined.
3.6.4 Quan điểm bảo tồn - phát triển......................... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết ......................................................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .................................................................. Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................9


tâm đến công tác quản lý, bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị di sản văn hóa dân
tộc. Nhiều chính sách về di sản văn hóa được ban hành nhằm phù hợp hơn với tình
hình, đặc điểm của đất nước trong mỗi thời kỳ, như:

2


- Sắc lệnh số 65 ngày 23/11/1945 của chủ tịch Hồ Chí Minh;
- Nghị định số 519/TTG ngày 29/10/1957 của Thủ tướng Chính phủ về Quy
định thể lệ bảo tồn cổ tích;
- Pháp lệnh Số: 14-LCT/HĐNN7 ngày 04/04/1984 của Hội đồng Nhà nước về
Bảo vệ và sử dụng di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh;
- Nghị quyết số 03-NQ/TW ngày 16/07/1988 của Ban Chấp hành Trung ương
về Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc;
- Luật Di sản văn hóa (năm 2001) và Luật sửa đổi bổ sung một số điều của
Luật Di sản văn hóa (năm 2009)
- Đặc biệt Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII của Ban Chấp hành Trung
ương đã khẳng định “văn hoá Việt Nam là thành quả hàng nghìn năm lao động sáng
tạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt
Nam, là kết quả giao lưu và tiếp thụ tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới để
không ngừng hoàn thiện mình. Văn hoá Việt Nam đã hun đúc nên tâm hồn, khí
phách, bản lĩnh Việt Nam, làm rạng rỡ lịch sử vẻ vang của dân tộc” [6] đã cho thấy
vai trò của văn hóa nói chung, di sản văn hóa nói riêng cũng như quan điểm của
Nhà nước về lĩnh vực này đối với sự nghiệp phát triển đất nước.
Dù vậy, trong những năm qua công tác quản lý và việc khai thác ít nhiều làm
ảnh hưởng tới tính nguyên gốc của các di sản văn hóa. Đối với một số trường hợp di
tích lịch sử, văn hóa ở Việt Nam, các chủ thể văn hóa, như: người dân làng cổ
Đường Lâm viết đơn “xin” trả lại danh hiệu di sản cho Nhà nước; các di tích chùa
Trăm Gian, thành nhà Mạc tại Tuyên Quang, ô Quan Chưởng tại Hà Nội bị “biến
dạng” trong quá trình tu bổ… cho thấy những bất cập của công tác quản lý, bảo tồn,

nói chung, Khu di tích Cổ Loa nói riêng trên cơ sở xem xét mối quan hệ giữa cộng
đồng và di tích lịch sử, văn hóa
III. Câu hỏi nghiên cứu
Từ mục đích nghiên cứu nêu trên, tác giả có những câu hỏi nghiên cứu như
sau:
- Công tác quản lý Khu di tích Cổ Loa được triển khai như thế nào?
- Ai đang là chủ thể quản lý đối với Khu di tích?
- Ban quản lý/Nhà nước quan niệm như thế nào về sự tham gia và vai trò của
cộng đồng trong công tác quản lý Khu di tích Cổ Loa? Những quan niệm này ảnh
hưởng như thế nào đến thực tiễn sự tham gia của cộng đồng vào quản lý di tích?
- Cộng đồng là ai? Và họ nhận thức như thế nào về di tích Cổ Loa và sự tham
gia của họ vào công tác quản lý di tích?
4


- Thực tiễn của sự tham gia của cộng đồng vào quản lý Khu di tích Cổ Loa
diễn ra như thế nào? có hay không sự tham gia của cộng đồng trong công tác quản
lý Khu di tích Cổ Loa và mức độ thể hiện ra sao?
- Những thách thức và cản trở nào đối với sự tham gia của cộng đồng vào
quản lý di tích, tại sao?...
IV. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
1. Đối tượng nghiên cứu
Tôi tập trung tìm hiểu về khu di tích Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà
Nội, làm rõ công tác quản lý, khai thác và phát huy các giá trị văn hóa của khu di
tích và qua đó xem xét sự tham gia của cộng đồng mà cụ thể ở đây là người dân Cổ
Loa trong công tác quản lý, khai thác và phát huy giá trị văn hóa của khu di tích
này.
Như vậy, luận văn của tôi đi sâu tìm hiểu nhu cầu, mối quan tâm và sự “tham
gia” thực tế của người dân Cổ Loa với khu di tích. Cùng với đó, các nhà quản lý
liên quan đến khu di tích Cổ Loa và các nhà chuyên môn cũng là bộ phận được

là:
Chương 1: Tổng quan về tài liệu nghiên cứu
Chương 2: Vai trò của cộng đồng trong công tác quản lý khu di tích Cổ Loa
Chương 3: Một số vấn đề đặt ra trong công tác quản lý khu di tích Cổ Loa
hiện nay

6


Chương 1
TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
1.1 Tiếp cận tham gia và sự tham gia của cộng đồng trong quản lý văn hóa
1.1.1 Về Khu di tích Cổ Loa
Cổ Loa là mảnh đất lịch sử gắn với những huyền tích, truyền thuyết về quá
trình xây thành của vua An Dương Vương và sự giúp sức của thần Kim Quy, về
mối tình oan trái giữa Mỵ Châu với Trọng Thủy, về chiếc nỏ thần đã thu hút sự
quan tâm của nhiều nhà khoa học địa phương, trong nước và quốc tế.
Từ lâu, trong lĩnh vực lịch sử, văn hóa dân gian, khảo cổ học, dân tộc học Cổ
Loa không còn là một đề tài mới đối với các nhà nghiên cứu. Hàng năm công tác
khai quật khảo cổ học, nghiên cứu về các giai đoạn phát triển liên tục từ thời kỳ tiền
nhà nước đến văn hóa Đông Sơn, quá trình xây dựng thành Cổ Loa và lịch sử tụ cư
của vùng đất Cổ Loa được tiến hành khá đều đặn.
Theo tác giả Dương Minh, những mũi tên đồng tìm thấy tại di chỉ Cầu Vực là
được sản xuất tại chỗ. Nước Âu Lạc thời An Dương Vương đã có nghề thủ công
đúc đồng kỹ thuật điêu luyện tạo ra được nhiều sản phẩm dùng trong sinh hoạt và
quân sự. Từ đó, tác giả nhận định “Truyện thần thoại Thần Kim Quy không phải là
một chuyện bịa đặt, mà là một chuyện xuất phát từ một hiện thực lịch sử”. [51].
Dựa vào kết quả khai quật khảo cổ học, nhiều học giả dần đi đến những kết
luận về nguồn gốc của vua An Dương Vương cũng như quy mô, cấu trúc thành Cổ
Loa. Tác giả Phạm Văn Kỉnh trong bài Thời kỳ An Dương Vương và thành Cổ Loa

trước An Dương Vương; Cổ Loa ở thời kỳ An Dương Vương; Cổ Loa sau thời kỳ
An Dương Vương. Trong phần I, tác giả đã mô tả vị trí địa lý của Cổ Loa, căn cứ
trên sự phân bố của các dòng sông lớn, qua việc tổng kết các kết quả nghiên cứu của
nhiều chuyên gia, tác giả Nguyễn Doãn Tuân tiếp tục khẳng định về một sự tụ cư từ
sớm trước thời kỳ An Dương Vương. Trong phần này, tác giả cũng lý giải vì sao
trước thời An Dương Vương, Cổ Loa dù hội tụ nhiều yếu tố nhưng chưa thể trở
thành một đô thị. Bước sang phần II, tác giả đặt ra nhiều vấn đề, qua nhiều nguồn
thư tịch, các tài liệu nghiên cứu để lý giải về sự tồn tại, nguồn gốc của An Dương
Vương. Quy mô, cấu trúc, niên đại và những dấu vết còn lại đến ngày nay của thành
Cổ Loa cũng được tác giả quan tâm lý giải. Điểm khác so với một số công trình
nghiên cứu trước đó, hay chính với công trình do PGS.TS Hoàng Văn Khoán chủ
biên, trong phần III của cuốn sách, tác giả Nguyên Doãn Tuân quan tâm nghiên cứu
tới Cổ Loa sau thời kỳ An Dương: giai đoạn Bắc thuộc và chống Bắc thuộc; giai
8


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Nguyễn Văn Anh (2009), Bảo tồn, trùng tu các di sản văn hóa - kinh

nghiệm từ vùng Wallonie (vương quốc Bỉ), tạp chí Di sản văn hóa, số 4 (29), tr 104
- 106.
2.

Asian Development Bank (2012), Tăng cường sự tham gia vì kết quả

phát triển, hướng dẫn của ngân hàng phát triển châu Á về sự tham gia, đăng trên
www.adp.org
3.

9.

Trần Văn Bính (2009), Văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh

tế quốc tế, tạp chí Di sản văn hóa, số 3 (28), tr 23 – 24.
10. Nguyễn Thị Chiến (2004), Khai thác di sản văn hóa như là một tài
nguyên du lịch, tạp chí Văn hóa nghệ thuật, số 2, tr 38 – 43.
11. Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1945), Sắc lệnh số
65, ngày 23/11/1945, đăng trên http://phapluat.tuoitre.com.vn
12. Cục di sản văn hóa (2007), Bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, Nxb Thế
giới, tập 1
13.

Cục di sản văn hóa (2005), Một con đường tiếp cận di sản văn hóa,

Hà Nội, tập 1
9


14.

Cục di sản văn hóa (2005), Một con đường tiếp cận di sản văn hóa,

Hà Nội, tập 2
15.

Vũ Dũng (2009), Ý thức cộng đồng, ý thức dân tộc và ý thức quốc gia,

tạp chí Tâm lý học, số 7, tr 1 – 10.
16.


Nguyễn Hồng Hà (2004), Bảo tồn, phát huy di sản văn hóa trong bối

cảnh toàn cầu hóa, tạp chí Văn hóa nghệ thuật, số 4, tr 14 – 18.
23.

Đỗ Hậu (2008), Quy hoạch xây dựng đô thị với sự tham gia của cộng

đồng, Nxb Xây dựng.
24.

Hiệp hội các đô thị Việt Nam (ACVN) (2009), Tăng cường sự tham

gia của người dân vào quản lý nhà nước tại địa phương: cơ hội và thách thức của
các đô thị, đăng trên
http://acvn.vn/images/stories/Opinion_Poll_Results_Vietnamese.pdf
25.

Phạm Thị Hoa (2013), Thực trạng hoạt động và phát triển du lịch tại

Khu di tích Cổ Loa, Khóa luận Du lịch học, trường Đại học KHXH&NV.
26.

Tạ Quỳnh Hoa (2009), Quy hoạch đô thị với sự tham gia của cộng

đồng – những vấn đề cần nghiên cứu cho việc áp dụng phương pháp tại Việt Nam,
tạp chí Khoa học công nghệ xây dựng – trường Đại học Xây dựng, số 6.

10



Lê Ngọc Hùng (2010), Xã hội học về lãnh đạo, quản lý, Nxb Đại học

Quốc gia Hà Nội.
33.

Lê Ngọc Hùng (2002), Lịch sử và lý thuyết xã hội học, Nxb Đại học

quốc gia Hà Nội.
34.

Nguyễn Quốc Hùng (2009), Di sản văn hóa Hà Nội một thiên niên kỷ

- những dấu ấn văn hóa và thách thức, tạp chí Di sản văn hóa, số 4 (29), tr 14 – 21.
35.

Nguyễn Văn Huy (2007), Di sản văn hóa bảo tàng và những cuộc đối

thoại, Nxb Thế giới.
36.

ICOMOS (1964), Hiến chương Venice – Hiến chương quốc tế về bảo

tồn và trùng tu di tích và di chỉ, đăng trên http://www.vinaremon.com.vn/
37.

Trần Văn Khê (2002), Bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật chất

của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam, trong sách: Tính đa dạng của văn hóa Việt
Nam: Những tiếp cận về sự bảo tồn, Hà Nội.

43.

Trần Ngọc Liêu (2009), Bài giảng Khoa học quản lý đại cương,

Trường Đại học KHXH&NV.
44.

Nguyễn Thùy Linh (2011), Một số nhận thức về di tích và quản lý di

tích của cộng đồng Cổ Loa, đăng trên
http://vns.hnue.edu.vn/?page=service_detail&TID=309
45.

Nguyễn Thùy Linh (2012), Vấn đề cộng đồng trong công tác bảo tồn

và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa tại Khu di tích Cổ Loa, Hà Nội và một số đề
xuất, Luận văn Việt Nam học, Viện Việt Nam học khoa học và phát triển.
46.

Nguyễn Thị Kim Loan (2012), Quản lý di sản văn hóa, giáo trình

dùng cho sinh viên cao đẳng và đại học ngành quản lý văn hóa, Nxb Đại học Quốc
gia Hà Nội.
47.

Đỗ Long và Phan Thị Mai Hương (2002), Tính cộng đồng tính cá

nhân và cái tôi của người Việt Nam ngày nay, Nxb Chính trị Quốc gia.
48.


trong cơ chế “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”, tạp chí nghiên cứu con
người, số 4 (43), tr 34 – 38.
54.

Nguyễn Thị Nga (2005), Thiết chế quản lý và các hình thức liên kết

cộng đồng ở Cổ Loa từ truyền thống đến hiện đại, Khóa luận Lịch sử, trường Đại
học KHXH&NV.
55.

Nguyễn Quang Ngọc, Vũ Văn Quân (2007), Địa chí Cổ Loa, Nxb Hà

56.

Vũ Hoa Ngọc (2012), Nhìn lại vấn đề bảo tồn, phát huy giá trị di sản

Nội.
văn hóa trong khu vực phố cổ, tạp chí Di sản văn hóa, số 1 (38), tr 81 – 85.
57.

Nguyễn Hữu Nhân (2004), Phát triển cộng đồng, Nxb Đại học Quốc

gia Hà Nội.
58.

Nhiều tác giả (2014), Nhân học phát triển lịch sử, lý thuyết và công cụ

thực hành, Nxb Tri thức.
59.



Nội.
tỉnh, tạp chí Di sản văn hóa, số 4 (37), tr 21 – 23.
13


65.

Võ Quế (2006), Du lịch cộng đồng: Lý thuyết và vận dụng, Nxb Khoa

học và kỹ thuật, tập 1.
66.

Quốc

hội

(2001),

Luật

Di

sản

văn

hóa,

đăng

Sherry R. Arnstein (1962), A ladder of citizen participation, đăng trên

www.planning.org
73.

Bùi Hoài Sơn (2012), Di sản cho ai và câu chuyện về tổ chức lễ hội

truyền thống ở Việt Nam, tạp chí Di sản văn hóa, số 3 (32), tr 10 - 14.
74.

Bùi Hoài Sơn (2011), Mối quan hệ giữa du lịch và bảo tồn di sản văn

hóa: nghiên cứu trường hợp dọc theo sông Hồng, tạp chí Di sản văn hóa, số 4 (37),
tr 70 – 73.
75.

Nguyễn Văn Sửu (2014), Công nghiệp hóa, đô thị hóa và biến đổi

sinh kế ở ven đô Hà Nội, Nxb Tri thức.
76.

Bùi Quang Thanh (2012), Một số vấn đề về quản lý và tổ chức lễ hội

truyền thống, tạp chí Di sản văn hóa, số 3 (40), tr 45.
77.

Phạm Thị Thoa (2013), Thực trạng hoạt động và phát triển du lịch tại

Khu di tích Cổ Loa, Khóa luận Du lịch học, trường Đại học KHXH&NV.
78.


Lưu Trần Tiêu (2012), Mấy vấn đề về nguồn nhân lực trong hoạt động

bảo tồn di tích lịch sử - văn hóa, tạp chí Di sản văn hóa, số 3 (40), tr 17 – 21.
84.

Tổ chức Lao động quốc tế (ILO, 2002), Hướng dẫn giám sát có sự

tham gia để đánh giá tiến độ của dự án và thúc đẩy học hỏi.
85.

Tổ chức Quốc tế chống đói nghèo (Actionaid, (2010), Truyền thông

có sự tham gia của cộng đồng – Một số mô hình giúp người dân tiếp cận thông tin,
kinh nghiệm thực hiện dự án tăng cường sự tham gia của người dân trong quá trình
cải cách hành chính ở Việt Nam, Hà Nội.
86.

Võ Quang Trọng (2010), Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa

phi vật thể ở Thăng Long – Hà Nội, Nxb Hà Nội.
87.

Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội (2012), Hồ sơ đề

nghị công nhận di tích Quốc gia đặc biệt Khu di tích Cổ Loa Đông Anh – Hà Nội.
88.

Trung tâm nghiên cứu - tư vấn chính trị xã hội và phát triển cộng đồng


hoạch chi tiết khu vực di tích Cổ Loa, huyện Đông Anh, Hà Nội – tỷ lệ 1.2000.
94.

UBND thành phố Hà Nội (2002), Quyết định về việc ban hành điều lệ

quản lý xây dựng theo quy hoạch chi tiết khu vực di tích Cổ Loa, huyện Đông Anh,
Hà Nội – tỷ lệ 1.2000
95.

UBND xã Cổ Loa (2014), Báo cáo kết quả hiện, giải trình chấm điểm

19 tiêu chí về xây dựng nông thôn mới xã Cổ Loa giai đoạn 2010 – 2014.
96.

UBND xã Cổ Loa (2010), Báo cáo thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh

tế xã hội năm 2010 và phương hướng phát triển kinh tế xã hội năm 2011.
97.

UBND xã Cổ Loa (2011), Báo cáo thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh

tế xã hội năm 2011 và phương hướng phát triển kinh tế xã hội năm 2012.
98.

UBND xã Cổ Loa (2012), Báo cáo thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh

tế xã hội năm 2012 và phương hướng phát triển kinh tế xã hội năm 2013.
99.

UBND xã Cổ Loa (2013), Báo cáo thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh

110. Nguyễn Diệp Quý Vy (2007), Sự tham gia của người dân trong quá
trình chống ngập – tính cần thiết và một vài kinh nghiệm thu được từ thực tế tại
phường

12,

quận

6,

Thành

phố

Hồ

Chí

Minh,

đăng

trên

http://dothi.hcmussh.edu.vn.
111. Hữu Việt, Sẽ là sai lầm lớn nếu lấy văn hóa làm “chân ga”,
http://tonvinhvanhoadoc.vn/van-hoc-viet-nam/doi-song-van-hoc/509-s-la-sai-lm-lnnu-ly-vn-hoa-lam-chan-ga.html
112. http://thethaovanhoa.vn/van-hoa-toan-canh/bao-ton-di-san-khi-nhanuoc-lan-san-cong-dong-n20120307094057668.htm
113. http://baotangnhanhoc.org, Khánh Linh, Đừng bật đèn xanh cho dân
xâm hại di tích Cổ Loa