i

LỜI MỞ ĐẦU
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt và gay gắt đòi hỏi công tác
quản lý, quản trị doanh nghiệp nói chung và công tác kiểm tra - kiểm soát nói riêng
cần phải được hết sức coi trọng. Chính vì vậy, việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống
kiểm soát nội bộ (KSNB) trở thành một yêu cầu cấp thiết với các doanh nghiệp nói
chung và các công ty cổ phần (CTCP) nói riêng - mô hình doanh nghiệp phổ biến
nhất trong nền kinh tế hội nhập. Tuy nhiên, một thực trạng khá phổ biến hiện nay tại
Việt Nam là phương pháp quản lý của nhiều CTCP chưa thật hợp lý, hệ thống kiểm
tra, giám sát trong công ty còn lỏng lẻo và chưa thực sự được tuân thủ nghiêm
chỉnh. Qua thực tiễn nghiên cứu, với mong muốn góp phần hoàn thiện hệ thống
KSNB nhằm nâng cao hiệu quả quản lý trong hoạt động sản xuất kinh doanh của
các CTCP trên địa bàn Thành phố Hà nội, tôi đã thực hiện luận văn với đề tài:
“Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong công ty cổ phần trên địa bàn Thành
phố Hà Nội”.
Kết cấu: Ngoài phần mở đầu và kết luận, Luận văn gồm 3 chương:
Chương 1. Tổng quan chung về hệ thống kiểm soát nội bộ trong công ty cổ phần;
Chương 2. Thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ trong công ty cổ phần trên
địa bàn Thành phố Hà nội;
Chương 3. Phương hướng và giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ
trong công ty cổ phần trên địa bàn Thành phố Hà nội.
CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ
TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN
1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ
TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN
1.1.1. Lý luận chung về kiểm soát trong quản lý
Trong quan hệ với tổ chức bộ máy, quản lý là sự tác động có tổ chức, có định
hướng của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các
nguồn lực đã xác định để đạt mục tiêu đã đề ra. Kiểm soát là một quy trình giám sát
các hoạt động để đảm bảo rằng các hoạt động này được thực hiện theo kế hoạch.

trên xuống dưới trong việc ban hành các quyết định, triển khai các quyết định đó
cũng như kiểm tra giám sát việc thực hiện các quyết định đó trong toàn bộ CTCP.
Chính sách nhân sự
Sự phát triển của một doanh nghiệp luôn gắn liền với đội ngũ nhân viên và
họ luôn là nhân tố quan trọng trong môi trường kiểm soát cũng như chủ thể trực tiếp


iii

thực hiện mọi thủ tục kiểm soát trong hoạt động của CTCP.
Công tác kế hoạch
Việc lập và thực hiện kế hoạch được tiến hành khoa học và nghiêm túc thì hệ
thống kế hoạch và dự toán đó sẽ trở thành công cụ kiểm soát rất hữu hiệu.
Ban kiểm soát
Ban kiểm soát bao gồm những người trong bộ máy lãnh đạo cao nhất của
CTCP như thành viên của hội đồng quản trị (HĐQT) nhưng không kiêm nhiệm các
chức vụ quản lý và những chuyên gia am hiểu về lĩnh vực kiểm soát.
Môi trường kiểm soát
Môi trường kiểm soát chung của một doanh nghiệp còn phụ thuộc vào các
nhân tố bên ngoài. Thuộc nhóm các nhân tố này bao gồm: Sự kiểm soát của các cơ
quan chức năng của nhà nước, ảnh hưởng của các chủ nợ, môi trường pháp lý,
đường lối phát triển của đất nước, ...
1.2.2. Hệ thống kế toán
Hệ thống kế toán của CTCP bao gồm hệ thống chứng từ kế toán, hệ thống sổ
kế toán, hệ thống tài khoản kế toán và hệ thống bảng báo cáo tài chính và báo cáo
quản trị. Hệ thống thông tin kế toán cung cấp thông tin chính xác và kịp thời cho
nhà quản trị để ra những quyết định kinh doanh hợp lý. Vì vậy, có thể khẳng định
hệ thống kế toán là một mắt xích quan trọng trong hệ thống KSNB.
1.2.3. Các thủ tục kiểm soát
Nhà quản lý của CTCP thiết kế các thủ tục kiểm soát nhằm ngăn ngừa và

1.4.1.2. Đặc trưng và tính ưu việt của công ty cổ phần
CTCP có những ưu điểm nổi trội sau: CTCP có khả năng huy động vốn
nhanh chóng; phương thức quản lý chặt chẽ; rủi ro phân tán, giảm bớt tổn thất cho
nhà đầu tư. Tuy nhiên, CTCP vẫn còn những mặt trái của nó, thể hiện trên các điểm:
Việc thành lập CTCP phức tạp hơn các loại hình công ty khác; các cổ đông lớn vẫn
có điều kiện để thao túng hoạt động cũng như chiến lược phát triển của công ty.
Ngoài ra, vấn đề quản lý điều hành CTCP rất phức tạp có thể dẫn đến tình trạng các
nhóm cổ đông đối kháng nhau về lợi ích.
1.4.2. Mục tiêu, yêu cầu của hệ thống kiểm soát nội bộ trong công ty cổ phần
KSNB là một chức năng thường xuyên trong công ty và trên cơ sở xác định
rủi ro có thể xảy ra trong từng khâu công việc để tìm ra biện pháp ngăn chặn nhằm
thực hiện có hiệu quả tất cả các mục tiêu của công ty: Thứ nhất là mục tiêu bảo vệ
tài sản của công ty; thứ hai là mục tiêu đảm bảo độ tin cậy của các thông tin; mục
tiêu tuân thủ pháp luật và các quy định, chính sách, chế độ, thể lệ, quy tắc của công
ty; và cuối cùng là mục tiêu đảm bảo hiệu quả của hoạt động và hiệu năng quản lý.


v

CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ
TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
2.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA CÔNG TY CỔ PHẦN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ
HÀ NỘI VÀ CHỌN MẪU ĐIỀU TRA
2.1.1. Đặc điểm của công ty cổ phần trên địa bàn Thành phố Hà Nội
Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội của thủ đô, số lượng các CTCP đã gia
tăng nhanh chóng đến năm 2007 đã là 9067 công ty (tăng gần gấp đôi so với năm
2005), tập trung vào một số ngành như: thương mại, xây dựng, công nghiệp, vận tải,
nông lâm thủy sản, đầu tư tài chính, ngân hàng, bảo hiểm…Hầu hết các CTCP trên
địa bàn Hà Nội là các công ty có quy mô nhỏ. Mặc dù vậy, trong những năm gần
đây các CTCP trên địa bàn thủ đô đã đóng góp đáng kể vào Ngân sách Nhà nước,

này hấu hết có trình độ chuyên môn cao, kinh nghiệm trong lĩnh vực hoạt động, có
niềm đam mê và trách nhiệm cao trong công việc và luôn là những người đi đầu làm
gương cho các cán bộ nhân viên trong công ty.
Hai là cơ cấu tổ chức công ty
Đối với HASO
Cơ cấu tổ chức của Công ty bao gồm đầy đủ các phòng ban được phân công
những nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể. Tuy nhiên, ban giám đốc công ty chỉ bao gồm
01 giám đốc và 01 phó giám đốc dẫn đến việc ra quyết định không hoàn toàn đảm
bảo được tính chính xác. Hơn nữa, do có ít người trong ban quản lý nên việc kiểm
tra, giám sát chéo lẫn nhau là không được hoặc khó được thực hiện.
Đối với TÔGI
Giám đốc công ty có trách nhiệm hoạch định chiến lược kinh doanh và lãnh
đạo thực hiện các kế hoạch kinh doanh. Để thực hiện nhiệm vụ đó, Giám đốc ủy
quyền cho các phó giám đốc. Cấp tiếp theo là trưởng, phó phụ trách các phòng giao
việc cho các nhân viên trong phòng và kiểm soát việc thực hiện của nhân viên.
Đối với các CTCP nằm trong diện khảo sát khác
Các CTCP trên địa bàn Hà nội hiện nay xây dựng một cơ cấu tổ chức tương
đối đầy đủ các bộ phận và phòng ban theo quy định chung của Luật doanh nghiệp
và đặc thù hoạt động của các công ty. Tuy nhiên, việc bố trí nhân sự trong nhiều
CTCP chưa hợp lý và còn gây ra sự chồng chéo; nhân sự kiêm nhiệm nhiều; cơ cấu
tổ chức của một số công ty chưa cho phép hay tạo điều kiện để các phòng ban kiểm
tra chéo lẫn nhau.


vii

Ba là chính sách nhân sự
Đối với HASO
Chính sách nhân sự của công ty tương đối rõ ràng. Công tác đào tạo của công
ty luôn được quan tâm đặc biệt là việc đào tạo đội ngũ công nhân lành nghề được

duyệt. Công ty thực hiện theo dõi, đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch cho từng
thời kỳ, từng dự án đầu tư.
Đối với các CTCP nằm trong diện khảo sát khác
Kết quả khảo sát 15 CTCP trên địa bàn Thành phố Hà nội cho thấy công tác
lập kế hoạch trong các công ty còn mang nặng tính hình thức. Một thực tế khá phổ
biến hiện nay, ở các công ty không thấy sự giám sát việc tuân thủ kế hoạch. Các
hoạt động trong công ty không thực hiện theo kế hoạch đã xây dựng, chính vì vậy
kế hoạch còn thiếu tính khả thi.
Năm là Ban kiểm soát
Đối với HASO
Ban kiểm soát của công ty hiện tại bao gồm 3 người. Thực tế ban kiểm soát
của công ty hoạt động không hiệu quả, trách nhiệm cũng như quyền hạn của ban
kiểm soát còn mang tính “vô hình” do tất cả các thành viên ban kiểm soát công ty
đều giữ vị trí kiêm nhiệm. Bên cạnh đó, năng lực và trình độ của các thành viên ban
kiểm soát chưa đáp ứng được yêu cầu công việc.
Đối với TÔGI
Ban kiểm soát gồm có 3 thành viên, tính độc lập của các thành viên ban kiểm
soát trong công ty bị ảnh hưởng do tất cả họ giữ vai trò kiêm nhiệm. Thành phần
của ban kiểm soát đáp ứng được yêu cầu am hiểu kiến thức và chuyên môn của các
kiểm soát viên về hoạt động của công ty.
Đối với các CTCP nằm trong diện khảo sát khác
Theo kết quả khảo sát tại 15 CTCP trên địa bàn Hà nội cho thấy hoạt động
của ban kiểm soát trong các công ty này chưa thực sự hiệu quả. Các thành viên ban
kiểm soát chưa hoàn toàn làm việc một cách độc lập mà còn làm việc theo chế độ
kiêm nhiệm. Mặt khác, năng lực, trình độ của ban kiểm soát còn hạn chế, chưa đáp
ứng được yêu cầu công việc.
Sáu là môi trường bên ngoài
Đối với HASO
Công ty chịu sự kiểm tra, kiểm soát của cơ quan quản lý cấp trên là Tổng công
ty Hóa chất Việt nam, kiểm toán độc lập. Bên cạnh đó, hoạt động sản xuất kinh doanh

buộc nhiều công ty vẫn chưa quan tâm đến các báo cáo kế toán quản trị và các báo
cáo tác nghiệp – những báo cáo phục vụ đắc lực cho việc điều hành và tăng cường
KSNB trong công ty. Việc thiết kế, bố trí nhân sự làm công tác kế toán phù hợp với
hệ thống phần mềm nghiệp vụ và được thực hiện theo quy trình.


x

1.2.3. Các thủ tục kiểm soát
Đối với HASO
Hiện tại công ty xây dựng quy chế tài chính, quy chế trả lương, các nội quy,
quy định cho từng hoạt động nghiệp vụ của công ty như quy trình kiểm soát chất
lượng, kiểm soát sản xuất, kiểm soát sản phẩm không phù hợp, các thủ tục đào tạo,
thủ tục mua hàng, quy trình nhập khẩu nguyên vật liệu… Công ty đã áp dụng hệ
thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO 9001-2000.
Đối với TOGI
Hoạt động đầu tư tài chính chủ yếu của TÔGI đó là hoạt động đầu tư kinh
doanh bất động sản và đầu tư chứng khoán trên thị trường tập trung với mục đích
đầu tư dài hạn. TÔGI đã ban hành quy chế đầu tư. Quy chế này quy định về nguồn
vốn đầu tư, lĩnh vực đầu tư, danh mục đầu tư và hạn mức đầu tư. Bên cạnh đó, công
ty có các quy chế trả lương, quy chế tuyển dụng và các quy định, nội quy khác.
Đối với các CTCP nằm trong diện khảo sát khác
CTCP trên địa bàn Thành phố Hà nội đã xây dựng được một quy chế tài
chính riêng cho đơn vị mình như một khung pháp lý làm cơ sở cho mọi hoạt động
của tổ chức. Tuy nhiên, việc xây dựng quy chế tài chính của một số công ty chỉ
mang tính hình thức. Hơn nữa, việc phổ biến tuyên truyền và cập nhật quy chế và
phương pháp áp dụng ở nhiều đơn vị chưa thực sự nghiêm túc.
1.2.4. Kiểm toán nội bộ
Đối với HASO
Hiện tại, HASO chưa có bộ phận kiểm toán nội bộ (KTNB) và theo kế hoạch

Công tác lập báo cáo tài chính luôn được chú trọng đảm bảo kịp thời, đúng hạn.
2.3.1.3.Về thủ tục kiểm soát
Các biện pháp kiểm soát bảo vệ tài sản được ở hầu hết các công ty khảo sát
đều được thực hiện tốt. Trong các quy trình nghiệp vụ của công ty có cơ chế thẩm
định, kiểm tra, chấp thuận và phê duyệt cho phép thực hiện đảm bảo một quy trình
nghiệp vụ có ít nhất 02 cán bộ tham gia.
2.3.2. Những mặt hạn chế và nguyên nhân
2.3.2.1. Về môi trường kiểm soát
Hoạt động của ban kiểm soát trong các công ty chưa thực sự phát huy được
hiệu quả. Công tác kế hoạch còn mang tính hình thức, thiếu tính khả thi, chưa có cơ
chế giám sát hữu hiệu cho việc lập và thẩm định kế hoạch. Mặt khác công tác đánh
giá, kiểm tra tình hình thực hiện kế hoạch chưa coi trọng. Bên cạnh đó, cơ cấu tổ
chức còn nhiều bất cập, chính sách tuyển dụng nhân sự chưa rõ ràng, hợp lý.


xii

2.3.2.2. Về hệ thống kế toán
Công tác kế toán quản trị chưa được chú trọng và quan tâm thích đáng.
2.3.2.3. Về thủ tục kiểm soát
Đối với nghiệp vụ bán hàng và thu tiền
Tỷ lệ nợ đọng các khoản phải thu lớn (chiếm từ 3-4% tổng số các khoản phải
thu của Công ty). Một thực trạng khá phổ biến là các công ty không trích lập dự
phòng cho các khoản phải thu kéo dài, khó có khả năng thu hồi
Đối với nghiệp vụ mua hàng
Nghiệp vụ mua hàng và thanh toán tiền hàng tại HASO cho thấy từ khâu mua
hàng, ký kết hợp đồng, nhận hàng, kiểm tra chất lượng hàng hoá đều do phòng kế
hoạch thị trường của công ty đảm nhận như vậy đã vi phạm nguyên tắc bất kiêm
nhiệm.
Đối với nghiệp vụ hàng tồn kho

nhân tố hợp lý của hệ thống KSNB hiện tại; nguyên tắc hoàn thiện hệ thống KSNB
phải có định hướng rõ ràng, bước đi cụ thể, đồng bộ và bảo đảm sự ổn định tương
đối các hoạt động sản xuất kinh doanh; hệ thống KSNB phải bảo đảm tính hiệu quả;
hệ thống KSNB phải tương thích với quy mô và sự phức tạp của công ty.
3.3. CÁC ĐỀ XUẤT VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HỆ THỐNG KIỂM
SOÁT NỘI BỘ TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH
PHỐ HÀ NỘI
3.3.1. Tăng cƣờng tính độc lập và năng lực cho ban kiểm soát
Ban kiểm soát phải là người độc lập với ban giám đốc, HĐQT; hoạt động tác
nghiệp và sản phẩm lao động của họ phải thật sự vì lợi ích của người đầu tư (cổ
đông). Bên cạnh đó, ban kiểm soát cần được nhìn nhận đúng đắn với tư cách là
thanh tra của chủ sở hữu và có toàn quyền kiểm tra doanh nghiệp. Hơn nữa, kiểm
soát viên cần phải được đào tạo bài bản về kiến thức và phương pháp chuyên môn.
Ngoài ra, các CTCP cần đảm bảo quyền hạn của ban kiểm soát không bị giới hạn
trong trường hợp có dấu hiệu sai trái của HĐQT, ban giám đốc để kịp thời ngăn
chặn, tránh tổn thất lớn cho công ty.
3.3.2. Điều chỉnh cơ cấu tổ chức và chú trọng công tác nhân sự
Căn cứ vào quy mô, tính phức tạp cũng như yêu cầu quản lý cần xây dựng
một cơ cấu tổ chức thích hợp cả về mặt số lượng và chất lượng. Tăng cường công
tác đào tạo đội ngũ cán bộ đặc biệt là các cán bộ chủ chốt của công ty. Xây dựng


xiv

môi trường làm việc thích hợp, tạo cơ hội phát triển năng lực của mỗi cá nhân nhằm
phát huy sáng tạo, đảm bảo công bằng.
3.3.3. Chuẩn hoá quy trình lập kế hoạch tài chính
Để có thể lập kế hoạch tài chính có hiệu quả, các nhà quản trị nên tiến hành
các bước sau: Xác định mục tiêu cá nhân và sự ảnh hưởng của mục tiêu cá nhân đến
các mục đích tài chính của công ty; thiết lập mục tiêu tăng trưởng, mục tiêu về lợi

của bộ phận KTNB; bước quan trọng tiếp theo là tuyển dụng kiểm toán viên trưởng,
kiểm toán viên và đào tạo họ; sau cùng, bộ phận KTNB cần thực hiện kiểm toán thí
điểm và tốt nhất là có sự đánh giá của một công ty tư vấn độc lập.
3.3.8. Hoàn thiện môi trƣờng pháp lý cho việc thành lập bộ máy kiểm toán nội
bộ trong công ty cổ phần .
Bộ Tài chính mới ban hành thông tư hướng dẫn tổ chức bộ máy KTNB trong
các doanh nghiệp Nhà nước, mà chưa có đối với mô hình CTCP. Do đó, Bộ Tài
chính cần tạo dựng đầy đủ và hoàn thiện khung pháp lý cho việc xây dựng bộ máy
KTNB trong mô hình CTCP - một mô hình doanh nghiệp có một số đặc điểm khác
biệt nhiều so với doanh nghiệp Nhà nước.
KẾT LUẬN
KSNB giúp cho các nhà quản trị có đầy đủ các thông tin chính xác về tình
hình hoạt động của doanh nghiệp mình mà từ đó ra các quyết định quản lý. Chính vì
vậy, việc xây dựng và không ngừng hoàn thiện hệ thống KSNB trở thành một yêu
cầu cấp thiết, mang tính thời sự đối với các doanh nghiệp nói chung và các CTCP
nói riêng. Đề tài “Hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ trong công ty cổ phần
trên địa bàn Thành phố Hà Nội” đã trình bày ở trên mong muốn sẽ đóng góp thêm
một cách nhìn nhận đánh giá về Hệ thống KSNB trong các CTCP trên địa bàn
Thành phố Hà Nội.
Trong khuôn khổ luận văn, tác giả chỉ tập trung đi vào những vấn đề chủ yếu
sau đây: khái quát những vấn đề chung về hệ thống KSNB trong CTCP; phân tích
thực trạng và đánh giá hệ thống KSNB tại 17 CTCP đồng thời khái quát hóa hệ
thống KSNB trong mô hình CTCP trên địa bàn Hà Nội; đưa ra các giải pháp nhằm
hoàn thiện hệ thống KSNB trong CTCP trên địa bàn Thành phố Hà Nội.


iv


iv

TÔGI

Công ty cổ phần Đầu tư tài chính Bất động sản Tôgi

TSCĐ

Tài sản cố định

WTO

Tổ chức Thương Mại Thế Giới


iv