1

ĐẤU TRANH BẢO VỆ VÀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC XÔ VIẾT –
Ý NGHĨA TRONG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM
I. NHỮNG DIỄN BIẾN CHÍNH CỦA CUỘC ĐẤU TRANH ĐỂ BẢO VỆ
VÀ XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC XÔ VIẾT NGAY SAU KHI GIÀNH ĐƯỢC CHÍNH
QUYỀN CÁCH MẠNG.

Cách mạng Tháng Mười Nga thành công đánh dấu sự ra đời Nhà nước Xô
viết – Nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên thế giới. Ngay sau khi ra đời chính
quyền Xô viết đã gặp muôn vàn gian khó, nhiều lúc tưởng trừng như bị tiêu diệt
trước sự tấn công của 14 nước đế quốc và bọn phản động trong nước thù địch với
Chủ nghĩa xã hội. Với khả năng thiên tài của mình, Lênin Và Đảng Đảng cộng
sản (Bôn sê vích) Nga đã lãnh đạo và chỉ đạo cuộc đấu tranh để xây dựng và bảo
vệ chính quyền Xô viết, khẳng định sự đứng vững của một chế độ xã hội mới
hoàn toàn về chất trước sự tấn công của thù trong, giặc ngoài tiếp tục vững bước
xây dựng đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa.
1. Trước hết Lênin và Đảng cộng sản Nga tiến hành ngay việc xây
dựng hệ thống chính trị - Nhà nước Xô viết
Vấn đề cơ bản của cách mạng là vấn đề chính quyền. Sau thắng lợi của cuộc
cách mạng Tháng Mười, nhiệm vụ hàng đầu của giai cấp công nhân và nông dân
nước Nga là phải đập tan toàn bộ nhà nước cũ của giai cấp tư sản và địa chủ , khẩn
trương xây dựng bộ máy nhà nước của những người lao động.
Chính quyền Xô viết đã ban hành hàng loạt các đạo luật và sắc lệnh
thành lập cảnh sát công nông thay cho cơ quan cảnh sát của Chính phủ lâm
thời, Các bộ của chính phủ tư sản, các cơ quan của chính quyền tư sản, địa chủ
ở các địa phương đều bị thủ tiêu. Các quan lại, tay chân của chính phủ lâm thời
đều bị sa thải, cách chức.


2

3

tộc nước Nga. Tuyên ngôn đã khẳng định những nguyên tắc căn bản của chính
quyền Xô viết đối với các vấn đề dân tộc đó là:
1. Bình đẳng về quyền làm chủ của các dân tộc
2. Quyền của các dân tộc nước Nga được tự quyết một cách tự do. Kể cả
việc tách ra và thành lập các quốc gia độc lập.
3. Xoá bỏ tất cả các đặc quyền và hạn chế về dân tộc và tôn giáo.
4. Các dân tộc thiểu số và các nhóm nhân chủng sống trên lãnh thổ Nga
được phát triển tự do.
Đó là những nguyên tắc pháp lý quan trọng về vấn đề dân tộc. Trung
thành với những nguyên tắc đó, nhà nước Xô viết đã tuyên bố tán thành quyến
tách ra của Ucraina, thừa nhận nền độc lập của Phần Lan và Ba lan…Xoá bỏ
mọi hiệp ước bất bình đẳng của chính phủ Nga Hoàng trước đây đối với Thổ
Nhĩ Kỳ, Ba Tư và một số nước khác.
Mặc dù đã nắm được Chính quyền nhưng Đảng Cộng sản Nga không thủ
tiêu ngay quốc hội lập hiến khi mà tổ chức này không thừa nhận chính quyền
Xô viết cũng như mọi sắc lệnh ban hành, và từ chối không thông qua bản
“Tuyên ngôn về quyền lợi của nhân dân lao động và bị bóc lột”do Ban chấp
hành Xô viết toàn Nga công bố. Và cho đến tận đêm 6/1/1918, Ban chấp hành
Xô viết toàn Nga mới thông qua sắc lệnh giải tán Quốc hôị lập hiến, đến Đại
hội Xô viết toàn Nga lần thứ III tán thành quyết định của Đảng Cộng sản Nga
đối với việc giải tán Quốc hội lập hiến. Đồng thời đại hội còn ra quyết định
hợp nhất các Xô viết đại biểu nông dân với Xô viết đại biểu công nhân và binh
lính. Đại hội thông qua bản “Tuyên ngôn về quyền lợi của nhân dân lao động
và bóc lột”. Với sự khẳng định nước Nga là một nước Cộng hoà Xô viết và
mục tiêu hoạt động là xoá bỏ mọi chế độ người bóc lột người, xoá bỏ giai cấp,
tuyên ngôn đã trở thành cơ sở cho bản Hiến pháp đầu tiên của nước Nga Xô
viết. Đại hội đã thông qua quyết định lịch sử, đổi tên nước Cộng hoà Xô viết



5

Trong thời kỳ nóng bỏng này, Lênin đã viết tác phẩm Những nhiệm vụ
trước mắt của chính quyền Xô viết. Trong tác phẩm này Lênin kêu gọi cần phải
tổ chức chặt chẽ sự kiểm sát và kiểm soát của toàn dân đối với sản xuất và
phân phối sản phẩm, củng cố kỉ luật lao động, lôi kéo các chuyên gia tư sản, sử
dụng những thành tựu mới nhất của khoa học kỹ thuật. Đồng thời trong tác
phẩm này Lênin còn chỉ ra những nguyên tắc và biện pháp quan trọng để xây
dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa ở nứơc Nga, trong đó nguyên tắc tập trung
dân chủ là quan trọng nhất.
3. Nhà nước Xô viết đã nhanh chóng giải quyết chính sách ruộng đất
ở nông thôn.
Sắc lệnh về ruộng đất ra đời và thực hiện nhằm thoả mãn nhu cầu, nguyện
vọng từ lâu đời của người nông dân Nga. Tiến hành tịch thu ruộng đất của tư sản địa chủ, nhà thờ, Nga Hoàng; nhanh chóng chia cho nông dân. Nông dân đã được
giải phóng khỏi những khoản tiền lĩnh canh phải nộp hàng năm, xoá nợ cho nông
dân ở các ngân hàng. Chính sách ruộng đất của chính quyền Xô viết được thực
hiện theo hướng vì lợi ích của nông dân.
Lúc này một vấn đề nảy sinh là, những nông dân giàu có, chủ yếu là phú
nông đã từ chối không bàn lúa mỳ cho chính quyền Xô viết. Tình hình lương
thực trong nước ngày trở nên khan khiếm, nhiều vùng lâm vào nạn đói nghiêm
trọng, khẩu phần bánh mỳ của công nhân ở nhiều nơi giảm xuống chỉ còn 50
gam mỗi ngày. Vì bị đói, không có nguyên liệu sản xuất, nhiều nhà máy phải
đóng của, công nhân bỏ việc. Tình trạng bất mãn trong xã hội tăng lên. Lợi
dụng tình hình như vậy nhiều thế lực phẩn động ngóc đầu dậy, điên cuồng
chống phá hòng bóp chết chính quyền Xô viết non trẻ. Sự thật nạn đói ở nước
Nga lúc đó không phải là do thiếu lúa mỳ, mà là do phú nông không chịu bán
lúa mỳ cho chính quyền Xô viết theo giá quy định, đồng thời chúng ráo riết
đầu cơ lúa mỳ để làm giàu nhanh chóng. Chính quyền Xô viết đã áp dụng




7

phong trào vô sản thế giới. Bởi “Hiện nay, không có gì và không thể có gì
giáng vào sự nghiệp của chủ nghĩa xã hội một đòn mạnh hơn là sự sụp đổ của
chính quyền Xô viết Nga”(1). Tuy nhiên, lúc này đa số các uỷ viên Trung ương
Đảng lại không tán thành lập trường quan điểm của Lênin về việc kí hoà ước
với Đức. Nhiều quan điểm rất gay gắt về vấn đề này và họ cho rằng kí hoà ước
là là kéo lùi cách mạng, là tiêu diệt Nhà nước Xô viết, tiêu diệt cách mạng...
Đứng trước sự tấn công của Đức và áo trên tất cả các mặt trận nhằm
hướng đến thủ đô Pêtrográt Trung ương Đảng Bôn sê vích giao cho Lênin toàn
quyền quyết định vấn đề chiến tranh và hoà bình của đất nứơc. Ngày 19/2 1918
với mong muốn hoà bình Lênin nhân danh chính phủ Xô viết gửi điện cho
chính phủ Đức để báo tin nước Nga đã “sẵn sàng ký hoà ước chính thức theo
những điều kiện do chính phủ Đức đề nghị ở Brét Litốp”(2). Nhưng Đức vẫn
im lặng và tiếp tục tần công Nga. Và chỉ sau khi không thể tiến công, đánh bại
được Nga thì Chính phủ Đức mới đồng ý nối lại cuộc đàm phán với nước Nga.
Ngày 3/3/1918 hoà ước đã được kí và đã được Đại Hội VII Đảng Cộng sản
Nga thông qua và được Đại hội toàn Nga lần thứ IV phê chuẩn. Hoà ước đã
được ký kết những với cái giá phải trả quá đắt và làm tổn thương tình cảm dân
tộc của hàng triệu công dân Nga, nhưng đổ lại là Chính quyền Xô viết đã được
giữ vững và nước Nga tranh thủ được một thời gian hoà bình để củng cố lực
lượng. Bằng việc kí hoà ước, Lênin đã để lại bài học sâu sắc cho những người
cách mạng các nước; nghệ thuật đấu tranh với kẻ thù- nghệ thuật tấn công kẻ
thù và biết rút lui khi cần thiết.
5. Song song với quá trình xây dựng Nhà nước Xô viết non trẻ còn
đánh bại thù trong giặc ngoài khẳng định tính ưu việt, phù hợp với xu thế
thời đại của nhà nước kiẻu mới - Nhà nước xã hội chủ nghĩa.
Thắng lợi của cách mạng Tháng Mười và sự ra đời của Nhà nước Xô

xác định như một mặt trận quân sự thống nhất. Trước những thách thức khốc
liệt của tình hình, Đảng Cộng sản Nga và Nhà nước Xô viết đã trả lời bằng


9

những biện pháp kiên quyết và tập trung toàn bộ sức lực vào mục tiêu: giữ
vững chính quyền Nhà nước Xô viết. Tháng 9/1918, nước cộng hoà Xô viết
được tuyên bố là Mặt trận quân sự thống nhất với việc thực hiện mọi biện
pháp khẩn cấp cho cuộc chiến đấu đánh bại thù trọng, giặc ngoài. Chính
quyền Nhà nước Xô viết tuyên bố thi hành chính sách “khủng bố đỏ” nhằm
vào những phần tử phản động có âm mưu bạo loạn… Tiếp đến là việc thành
lập Hội đồng quốc phòng do Lênin đứng đầu. Nhà nước Xô viết đã thực hiện
chế độ nghĩa vụ quân sự thay cho chế độ tình nguyện trước đây. Nhờ đó mà
Hồng quân Nga đã lên tới 5 triệu 300 nghìn chiến sĩ chỉ sau hơn hai năm vận
động. Trong việc xây dựng lực lượng, Hồng quân đặc biệt coi trọng chất
lượng chính trị, nguyên tắc giai cấp và kỉ luật nghiêm minh.
Trong hoàn cảnh đất nước như vậy, Nhà nước Nga Xô viết quyết định
chuyển sang thực hiện chính sách cộng sản thời chiến với những nội dung cơ
bản là;
- Nhà nước độc quyền lúa mì, thực hiện chế độ trưng thu lương thực
thừa đối với nông dân.
- Nhà nước kiểm soát toàn bộ nền công nghiệp, tiến hành quốc hữu hoá
đối với đại công nghiệp và cả công nghiệp vừa và nhỏ. Hội đồng kinh tế quốc
quốc dân tối cao là cơ quan tập trung việc quản lý, điều hành sản xuất công
nghiệp cũng như nền kinh tế quốc dân.
- Thi hành lao động cưỡng bức đối với toàn dân. Mọi công dân từ 16 đến
50 tuổi đều phải có nghĩa vụ tham gia lao động công ích cho xã hội. Thực hiện
chế độ trả tiền lương bằng hiện vật và dựa theo nguyên tắc bình quân. Chế độ
ăn uống không mất tiền đối với trẻ em, công nhân công nghiệp, đường sắt, giao

nhân dân thành thị được bảo đảm tốt hơn.
Cuộc đình chiến chỉ tồn tại trong vài tháng thì ngày 25/4/1920 lực lượng
đế quốc và bon phản động trong nước lại tiếp tục tấn công, phá hoại nhà nước
Xô viết. Một lần nữa nước cộng hoà Xô viết buộc phải dốc sức chiến đấu.


11

Ngày 14/5/1920 Hồng quân bắt đầu phản công và tới tháng 7 mới thu được kết
quả và kí được hoà ước với Ba lan về chấm rứt các hoạt động quân sự giữa hai
bên và không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, Ba lan rút quan khỏi
lanh thổ Nga. Tiếp theo Hồng quân tập trung lực lượng tiêu diệt bọn phản động
trong nước. Cuộc nội chiến và can thiệp ở nước Nga đã chấm rứt. Như vậy sau
3 năm chiến đấu cực kỳ gian khổ và khốc liệt, giai cấp công nhân và nhân dân
lao động Xô viết đã bảo vệ thắng lợi Nhà nước xã hội chủ nghĩa đấu tiên trên
thế giới. Chính quyền Xô viết được giữ vững, nền độc lập và tự chủ của đất
nước được khẳng định. Đó là thắng lợi có ý nghĩa. lịch sử và quốc tế sâu sắc,
cổ vũ mạnh mẽ giai cấp công nhân và các dân tộc bị áp bức trong cuộc đấu
tranh chống chủ nghĩa tư bản thế giới.
Một số nguyên nhân thành công của cuộc đấu tranh xây dựng và
bảo vệ chính quyền Nhà nước Xô viết
Nguyên nhân có tính chất quyết định làm cho Nhà nước Nga Xô viết
đánh bại thù trong giặc ngoài là sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Nga, do Lênin
vĩ đại đứng đầu. Là người tổ chức và lãnh đạo cuộc chiến đấu, Đảng Cộng sản
đã động viên, lôi cuốn và tổ chức giai cấp công nhân, nông dân lao động và
nhân dân các dân tộc thiểu số đứng lên đấu tranh với kẻ thù. Đảng có đường lối
lãnh đạo đúng đắn, phù hợp và đã khai thác triệt để những điều kiện thuận lợi
để đưa ra những quyết sách mang tính kiên quyết, mềm dẻo có tính khả thi cao.
Đảng đã biết phát huy cao nhất mọi sức mạnh, mọi nguồn lực của cải để của
nhân dân và đất nước để giành chiến thắng.

thuộc địa, đã chứng tỏ sự đúng đắn của con đường mà cách mạng xã hội chủ
nghĩa Tháng Mười vĩ đại đã vạch ra”(3).
Sau cách mạng Tháng Tám thành công Nhà nước Việt Nam dân chủ
Cộng hoà đã phải đương đầu với những thử thách vô cùng khó khăn, phức tạp,
có thể ví như ngàn cân treo trên sợi tóc. Thù trong giặc ngoài cấu kết với nhau
nhằm xoá bỏ Nhà nước Việt Nam dân chủ Cộng hoà còn non trẻ ở khu vực


13

Đông Nam chân á và muốn chiếm lại những lợi ích mà chúng vừa bị mất. Vận
dụng sáng tạo những nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin Đảng ta và Chủ
Tịch Hồ Chí Minh đã có những chiến lược, sách lược vừa linh hoạt, mềm dẻo
vừa cứng rắn nhằm đấu tranh giữ bằng được chính quyền. Tiếp tục đường lối
độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, trong cuộc kháng chiến chống
Mỹ cứu nước và trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Đảng ta luôn quan
tâm đến vấn đề đấu tranh bảo vệ chính quyền cách mạng bởi đó là vấn đề sống
còn của một dân tộc một chế độ xã hội.
2. Những vấn đề đặt ra trong xây dựng và bảo vệ Nhà nước Việt
Nam giai đoạn hiện nay.
Hiện nay Đảng, Nhà nước ta đang tiến hành xây dựng đất nước theo
định hướng xã hội chủ nghĩa trong điều kiện tình hình thế giới, khu vực và tình
hình trong nước hết sức khó khăn phức tạp.
Xu thế toàn cầu hoá nền kinh tế thế giới đã thu hút tất cả các quốc gia có
chế độ chính trị khác nhau tham gia, bên cạnh những mặt tích cực thì cũng có
không ít những tiêu cực. Nhất là đối với các nước có nền kinh tế đang trong
giai đoạn phát triển như nước ta nếu không tham vào vào “cuộc chơi này” sẽ
dẫn đến sự tụt hậu của nền kinh tế; nhưng nếu tham gia mà không có sự định
hướng rõ ràng sẽ dẫn đến chệch hướng xã hội chủ nghĩa, mất chế độ. Tuy
nhiên, sự chênh lệch giàu nghèo là hệ qủa tất yếu của nền kinh tế thị trường

Ở trong nước, sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa đã đẩy nhanh phát triển nền kinh tế đất nước. Chỉ trong vòng hơn 20
năm đổi mới đã đưa nước ta từ một nước nghèo trở thành một nước có nền
kinh tế phát triển trong khu vực và trên thế giới, đời sống vật chất và tinh thần
của nhân dân không ngừng được nâng lên. Vị thế của đất đất nước có nhiều
thay đổi trên chính trường quốc tế. Quá trình thực hiện công nghiệp hoá, hiện
đại hoá đất nước bước đầu đã thu được những thành tựu đáng phấn khởi tạo
được niềm tin của quần chúng nhân dân.


15

Tuy nhiên, cũng phải thấy rằng nền kinh tế thị trường bên cạnh những
những mặt tích cực là những hạn chế như; Khuynh hướng phát triển theo
hướng tư bản chủ nghĩa là rất có thể, bởi chúng ta đang trong thời kỳ quá độ,
cho nên sự đan xen và đấu tranh giữa nhân tố mới và cái cũ đang tồn tại, nó
tạo ra những khả năng khách quan cho sự phát triển tư bản. Sự phân hoá
giàu nghèo diễn ra nhanh chóng, độ doãng cách giữa người giàu và người
nghèo ngày càng gia tăng. Tình trạng thiếu công ăn việc làm diễn ra khá phổ
biến, đời sống của bộ phận nhân dân còn đang ở dưới mức nghèo khổ. Công
nhân trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài còn bị bóc lột, điều
kiện làm việc không bảo đảm…
Đánh giá về hạn chế của bộ máy nhà nước Đảng ta chỉ rõ: “Bộ máy
quản lý nhà nước các cấp nhất là cơ sở còn yếu. Tình trạng nhũng nhiễu, của
quyền, thiếu trách nhiệm ở một bộ phận công chức, nhất là cơ quan trực tiếp
giải quyết công việc của dân và doanh nghiệp, chậm được khắc phục. Mô hình
tổ chức chính quyền địa phương nhất là tổ chức hội đồng nhân dân, còn có
những điểm bất hợp lý. Cải cách hành chính chưa đạt yêu cầu. Hoạt động của
Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể nhân dân ở nhiều nơi còn mang tính hành
chính, hình thức. Dân chủ trong xã hội có lúc có nơi còn bị vi phạm, cắt xén.

Để đảm bảo mọi lợi ích và quyền hành đều thuộc về nhân dân, nhất thiết phải
giải quyết những vấn đề kinh tế - xó hội, phỏt triển sự nghiệp giỏo dục, văn
hoá, y tế… tất cả các yếu tố đó phải tiến hành đồng thời, nhưng phải ưu tiên
cho những vấn đề kinh tế, chăm lo tốt hơn đến cuộc sống hạnh phúc và mọi
nhu cầu phong phú, đa dạng của con người. Bởi vậy, nếu thoát ly sự tăng
trưởng kinh tế, đặt ra những yêu cầu quá cao đối với các lĩnh vực văn hoá- xó
hội là khụng thực tế. Nhưng cũng sẽ là sai lầm, nếu chỉ coi trọng phát triển
kinh tế, lợi ích về văn hoá- xó hội của nhân dân. Thực tiễn những năm qua cho
thấy nếu không chú trọng xây dựng và phát triển giáo dục, văn hoá, y tế, phúc
lợi công cộng, để cho những mặt này yếu kém và xuống cấp thỡ chẳng những


17

ảnh hưởng xấu tới việc chăm lo bồi dưỡng, phát huy nhân tố con người, mà
cũn kỡm hóm nguồn lực thỳc đẩy kinh tế phát triển.
Nhân dân là người sáng tạo ra lịch sử, cho nên nhân dân là nguồn gốc
của quyền lực. Trong xó hội XHCN, quyền lực Nhà nước được bắt nguồn từ
nhân dân, của nhân dân, do nhân dân và vỡ nhõn dõn. Vỡ vậy, trong công cuộc
đổi mới Nhà nước hiện nay, phải ra sức phát triển và hoàn thiện chế độ đại
diện, làm cho nó thực sự thể hiện bản chất nhân dân của Nhà nước ta. Một Nhà
nước như vậy mới đảm bảo quyền con người sống trong hoà bỡnh, độc lập, tự
do; được quyền làm chủ đất nước, làm chủ xó hội và làm chủ bản thõn mỡnh;
được quyền có cuộc sống ấm no, bỡnh đẳng và hạnh phúc. Tôn trọng quyền
của mỗi con người (quyền bỡnh đẳng của công dân trước pháp luật, bỡnh đẳng
dân tộc, bỡnh đẳng nam nữ, tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng cũng như
các quyền tự do, dân chủ khác) phải gắn với nghĩa vụ và trách nhiệm của mỗi
người trước đất nước và xó hội. Kiờn quyết đấu tranh chống lại những hiện
tượng vi phạm pháp luật mà nổi bật là tham nhũng và buôn lậu, xâm phạm các
quyền tự do, dân chủ của công dân; làm hàng giả, trốn – gian lận thuế… gây

tiện của Nhà nước. Điều đó có nghĩa là “Nhà nước phải tạo ra cho công dân
sự bảo đảm rằng người ta không bị đũi hỏi cỏi ngoài hoặc trờn những điều
kiện quy định trong Hiến pháp và pháp luật” (7). Mặt khác, con người là mục
tiêu và giá trị cao nhất. Do đó, Nhà nước phải đảm bảo cho công dân sự an toàn
pháp lý, được hưởng các quyền và tự do cơ bản đó vi phạm, kể cả từ phía các
cơ quan Nhà nước và những người có chức vụ. Chính vỡ vậy, một mặt Nhà
nước đề ra pháp luật; mặt khác, chính Nhà nước, các cơ quan Nhà nước, những
người có chức vụ đều có nghĩa vụ bắt buộc phải tuân thủ triệt để pháp luật,
không có một tổ chức Nhà nước hoặc công chức nào được đặt mỡnh đứng
ngoài pháp luật, đứng trên pháp luật. Mọi người và mọi tổ chức hợp pháp đều
bỡnh đẳng trước pháp luật. Cùng với nguyên tắc này, Nhà nước ta tiến tới thực
hiện nguyên tắc không cấm, tất nhiên phải trong khuôn khổ của nền đạo đức


19

XHCN và tôn trọng lợi ớch của xó hội và của người khác. Nguyên tắc này bảo
đảm một mặt chống lại biểu hiện lộng quyền, lạm quyền và mặt khác chống
những hành vi tự do, vô chính phủ.
Giải quyết mối quan hệ công dân- Nhà nước là xây dựng chế độ trách
nhiệm qua lại giữa Nhà nước và công dân (cá nhân), tức là giữa một bên là
người đại diện quyền lực Nhà nước và một bên vừa là chủ thể, vừa là khách thể
của quyền lực Nhà nước. Ở đây, Nhà nước xác định cho mỡnh, cho cỏc cơ
quan Nhà nước và những người có chức vụ trách nhiệm phỏp lý rừ ràng về cỏc
hành vi của họ. Cụng dõn được đảm bảo quyền và khả năng bắt buộc cơ quan
Nhà nước và những người có chức vụ phải chấp hành pháp luật, thực thi trách
nhiệm của mỡnh đối với họ.
Muốn giải quyết mối quan hệ giữa công dân và Nhà nước thỡ Nhà nước phải
đặt mục tiêu của mỡnh là phục vụ lợi ớch chớnh đáng của dân. Hơn nữa, việc của
đất nước là việc của dân, cho nên muốn làm việc của dân, cho nên muốn làm việc

Nhà nước vừa là công cụ tổ chức của giai cấp, lại vừa là hỡnh thức thực hiện
quyền lực cụng khai. Vỡ vậy, Nhà nước chỉ có thể biểu hiện ý chớ phổ biến
và quyền lực cụng khai của mỡnh đối với xó hội, với mọi cụng dõn thụng
qua phỏp luật. Xõy dựng quyền lực Nhà nước trong quan hệ xó hội của cỏc
cụng dõn là xõy dựng một hệ thống phỏp luật trờn nền dõn chủ thực sự, xuất
phỏt từ nhõn dõn và vỡ nhõn dõn. Phỏp luật phải định hướng mọi công dân
và tổ chức xó hội vươn tới cái chân, thiện, mỹ, vươn tới tự do đích thực của
con người. Để đạt được mục đích đó, pháp luật phải khách quan, công bằng,
bỡnh đẳng và dân chủ, lấy quyền con người, giải phóng con người làm trung
tâm để xây dựng quyền lực Nhà nước.
Quyền lực Nhà nước phải thuộc về nhân dân, phải thể hiện ý chớ của
nhõn dõn, là sự phản ỏnh khỏch quan cỏc nhu cầu xó hội, thỳc đẩy tiến bộ xó
hội. Mặt khỏc, khi đặt ra các thiết chế của mỡnh trong khuụn khổ phỏp luật,
hoặc thiết lập cơ chế để kiểm tra tính hợp pháp, hợp hiến của các đạo luật, các


21

cơ quan quyền lực Nhà nước cũng phải làm sao cho hệ thống pháp luật được
xây dựng trên sự tự do và các quyền công dân được bảo đảm. Phỏp luật XHCN
thể hiện ý chớ chung của xó hội, được bảo đảm bằng sức mạnh cộng đồng. Nhà
nước tôn trọng pháp luật như một giá trị xó hội chung; đồng thời quyền lực
Nhà nước là cơ sở, là tiến đề quan trọng nhất để bảo đảm cho pháp luật có
được bản chất pháp lý của nú. Hệ thống phỏp luật của Nhà nước luôn là chỗ
dựa cho việc tổ chức và hoạt động của quyền lực làm giá đỡ cho việc xác định
các mục tiêu của quyền lực Nhà nước là vỡ con người, vỡ xó hội của cỏc cụng
dõn. Vỡ vậy, mọi thiết chế quyền lực Nhà nước phảI thực sự bảo đảm tính
công bằng, bỡnh đẳng và dân chủ của xó hội cụng dõn. Bảo đảm trên nguyên
tắc mọi người đều bỡnh đẳng trước pháp luật.
Xây dựng quyền lực Nhà nước trong quan hệ với xó hội của cỏc cụng dõn

luận, tranh luận để chọn một giải pháp hợp lý nhất thỡ khụng thể tạo được sự
thống nhất thật sự. Nhưng không có tập trung để chuyển sự thống nhất từ quan
niệm, nhận thức sang hành động, thỡ khụng bao giờ dõn chủ trở thành một giỏ
trị hiện thực.
Tập trung dân chủ trong Nhà nước pháp quyền XHCN là cần thiết để
cho dân chủ tránh được những thói xấu tệ hại của thứ dân chủ bất chấp pháp
luật, kỷ cương, vượt quá hành động pháp lý để rơi vào tự do, hỗn loạn, phá
phách, vô chính phủ. Nó bảo đảm cho các cơ quan quyền lực không thể trở nên
nhu nhược, bất lực mà có thực quyền. Nó kết hợp tính tôn trọng dân chủ, tôn
trọng các quyết định của tập trung với tinh thần trách nhiệm của các tổ chức và
các cá nhân có quyền lực.
Điểm quan trọng của nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý Nhà
nước theo tinh thần của Nhà nước pháp quyền là đề cao tinh thần tôn trọng
pháp luật, hoạt động hợp hiến, hợp pháp, thực hiện sự bỡnh đẳng của mọi tổ
chức và cá nhân trước pháp luật, xác lập rành mạch quy chế, chức trách, bổn
phận công chức trước Nhà nước và xó hội. Đó là cơ sở để khẳng định rằng: “sự


23

kết hợp đúng đắn tập trung và dân chủ là yếu tố quyết định sức mạnh và hiệu
lực của bộ máy Nhà nước ta”.
Tăng cường sự lónh đạo của Đảng đối với Nhà nước pháp quyền XHCN
là nhằm đảm bảo cho Nhà nước mang bản chất của giai cấp công nhân, thực sự
là Nhà nước của dân, do dân, vỡ dõn. Sự lónh đạo của Đảng tạo điều kiện phối
hợp và phát huy sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị, giúp Nhà nước hoàn
thành thuận lợi mọi nhiệm vụ của mỡnh. Đảng lónh đạo Nhà nước được thể hiện
bằng những phương thức khác nhau. Một là, Đảng lónh đạo Nhà nước để nó thể
chế hoá đúng đắn lập trường, các quan điểm chính trị cơ bản của mỡnh. Hai là,
Đảng định hướng hoạt động của Nhà nước vào việc tổ chức thực hiện có hiệu

Để xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam vững mạnh đòi hỏi phải không
ngững chăn lo củng cố khối liên minh công nhân – nông dân- trí thức; Thực hiện tốt
công bằng xã hội ; khuyến khích làm giàu chính đáng đi đôi với xoá đói giảm nghèo,
khắc phục sự cách biệt xa về mức sống giữa các vùng dân cư; làm tốt chính sách dân
tộc tôn giáo…Đồng thời cả hệ thống chính trị phải chăn lo phát triển phong trào cách
mạng của quần chúng bằng các cuộc vận động thi đua yêu nước, với những nội
dung, hình thức thiết thực, phong phú. Tất những hoạt động trên nhằm tạo ra sức
mạnh tổng hợp của Nhà nướcậphps quyền Việt Nam.
Liên hệ trách nhiệm của quân đội
Quân đội nhân Việt Nam là đội quân của nhân dân, vì nhân dân mà chiến đấu,
là công cụ bạo lực sắc bén bảo vệ Đảng, Nhà nước, bảo vệ thành quả cách mạng, bảo
vệ chế độ xã hội và sự nghiệp
Danh mục tài liệu
1. LêninTT, Tập 35, Nxb Tiến bộ M.1976, Tr 477.
2. LêninTT, Tập 35, Nxb Tiến bộ M.1976, Tr 411.
3. Hồ Chí Minh toàn tập, T.8, Nxb CTQG, H.1995, Tr. 576.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đại biểu lần thứ X, Nxb CTQG, H. 2006,Tr 65.


25

5. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đại biểu lần thứ X, Nxb CTQG, H. 2006,Tr 63.
6. Hồ Chí Minh toàn tập, T.5, Nxb CTQG, H. 1995, Tr. 698.
7. Nguyễn Duy Quý. Một số suy nghĩ về vấn đề xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta.
Tạp chí nghiên cứu Nhà nước và pháp luật, số 2 – 1992, tr. 13.
8. Hồ Chí Minh toàn tập, T.5, Nxb CTQG, H..1995, tr. 60.
9. Chính trị học. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, H.1994, tr. 197.
10. Chính trị học. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, H. 1994, tr. 199.