MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CHỐNG QUAN LIÊU, THAM NHŨNG
Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII đã chỉ rõ bốn
nguy cơ mà Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX của Đảng đã khẳng định:
"Bốn nguy cơ mà Đảng ta đã từng chỉ ra - tụt hậu xa hơn về kinh tế so với
nhiều nước trong khu vực và trên thế giới, chệch hướng xã hội chủ nghĩa
(XHCN), nạn tham nhũng và tệ quan liêu, "diễn biến hòa bình" do các thế lực
thù địch gây ra - đến nay vẫn tồn tại và diễn biến phức tạp, đan xen tác động
lẫn nhau, không thể xem nhẹ nguy cơ nào"(1). Báo cáo Chính trị của Ban chấp
hành Trung ương khóa VIII trình trước Đại hội IX của Đảng nhấn mạnh:
"Tình trạng tham nhũng và sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối
sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên đang cản trở việc thực hiện
đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, gây bất bình và làm giảm lòng tin
của nhân dân"(2).
Đảng ta đã thấy rõ thực chất tình trạng quan liêu, tham nhũng và những
nguy hại của nó, đồng thời đã có nhiều chủ trương, biện pháp đấu tranh, ngăn
chặn, đẩy lùi tệ này trong nhiều năm. Bên cạnh những kết quả không nhỏ đã đạt
được trong những năm qua, tình trạng quan liêu, tham nhũng vẫn tồn tại như một
tệ nạn nguy hiểm, là một nguy cơ đối với đất nước. Tình hình quan liêu, tham
nhũng nếu chúng ta không chủ động ngăn chặn, đẩy lùi, khắc phục thì chúng
ta sẽ không những không hoàn thành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa
đất nước, thậm chí không giữ được độc lập dân tộc và chủ quyền quốc gia.
I. QUAN NIỆM QUAN LIÊU, THAM NHŨNG VÀ CÁC NGUYÊN
NHÂN GÂY RA THAM NHŨNG

1. Quan niệm quan liêu, tham nhũng
+ Quan niệm về quan liêu: Theo Hồ Chí Minh thì quan liêu là xa
rời thực tế, xa rời quần chúng, nó đối lập với dân chủ, đối lập với quyền lợi
chính đáng của dân chúng.

, (2) Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị Quốc

thể chế Đảng và Nhà nước, làm cho đạo đức tinh thần và môi trường xã hội
- nhân văn khỏi bị ô nhiễm. Ngày nay, sự ô nhiễm này rất nặng nề và nguy
hiểm, thậm chí có thể dẫn đến mất ổn định và rối loạn chính trị - xã hội.
Tham nhũng là hành vi phản nhân văn, trái đạo lý, một hành vi chống xã
hội được xác định là một tội phạm và phải được nghiêm trị theo pháp luật.

2


Tham nhũng như một vật thể gây bệnh nguy hiểm mà Hồ Chí Minh
gọi là một thứ vi trùng độc hại nhất len lỏi vào cơ thể xã hội làm cho cơ thể
đó mang bệnh, suy yếu, thậm chí có thể chết. Kết cục ấy là sự mục rỗng từ
bên trong rồi đổ vỡ nếu thể chế không có sức đề kháng, ngăn chặn và
chống lại tham nhũng bằng những giải pháp quyết liệt, triệt để và hữu hiệu.
Có quan điểm cho rằng tham nhũng bắt đầu từ quyền lực nhà nước, còn các
hình thức quyền lực chính trị khác thì còn tham nhũng. Mà chống tham
nhũng lại gắn liền với quyền lực nhà nước và Đảng chính trị cầm quyền,
song mức độ của nó lại hoàn toàn phụ thuộc vào sự quan tâm phòng chống
của từng Chính phủ, vào điều kiện kinh tế - xã hội, chính trị từng quốc gia.
Nếu Chính phủ nào quan tâm phòng, chống một cách tích cực có hiệu quả
thì hạn chế được nó. Ngược lại nếu không quan tâm rồi buông lỏng kỷ
cương, thiếu biện pháp đấu tranh quyết liệt, có hiệu quả, đặc biệt là khi tệ
tham nhũng nằm ngay trong cơ quan nhà nước cấp cao thì tệ nạn này phát
triển khôn lường. Một nhà nước có bộ máy và đội ngũ công chức trong
sạch, vững mạnh, có hiệu lực và hiệu quả, từ chế định luật lệ đến thi hành
luật lệ, thì ít tạo ra ham muốn và cơ hội tham nhũng, đồng thời có nhiều
giải pháp để ngăn chặn lòng ham muốn và cơ hội tham nhũng nảy nở từ cơ
chế thị trường.
Một nhà nước có nhiều bộ phận yếu kém, bất lực, hư hỏng, thì
không tránh khỏi sự câu kết, móc ngoặc với những yếu tố tiêu cực của thị

hiện được xem là "khá sạch sẽ" thì đều có thể thấy rằng trong quá khứ, tất
cả các nước đó đều đã từng phải đấu tranh chống lại tình trạng tham nhũng
nghiêm trọng. Các nước XHCN và các nước trước đây là XHCN hiện có
nền kinh tế đang chuyển đổi, nói chung còn ở trong tình trạng "tranh tối
tranh sáng" công cuộc cải cách còn dở dang, cái cũ chưa qua hết, cái mới
chưa đến đủ, còn hẫng hụt nhiều tiền đề, chưa qua trường học dân chủ tư
sản. Do đó tổng thể xã hội mới, nền kinh tế mới là như thế nào và xuất hiện
ra sao còn những chỗ về quan điểm chưa sáng tỏ, về thực tế chưa định
hình. Trong tình hình đó, cũng rất có thể diễn ra một kiểu "đục nước béo
cò", những khuyết tật và căn bệnh của cái cũ cộng vào với những chuệch
choạc và lệch lạc của quá trình tạo lập cái mới, gây nên một tệ nạn tham
nhũng nghiêm trọng. Khi chủ trương về biện pháp cải cách phạm sai lầm
thì tham nhũng lan tràn rộng và tác hại nặng nề.
4


Tham nhũng là một bệnh trầm trọng của xã hội. Để chữa khỏi bệnh
đó phải thấy rõ nguyên nhân đâu là sự yếu kém, sơ hở của quản lý, của cơ
chế chính sách, đâu là sự tha hóa biến chất của cán bộ, đảng viên có chức,
có quyền, lợi dụng chức quyền để tham nhũng, đâu là vai trò kiểm tra giám
sát phát hiện, đấu tranh của nhân dân, đâu là trách nhiệm điều tra nghiên
cứu, xét xử của các cơ quan thi hành pháp luật. Tìm đúng nguyên nhân, siết
chặt cơ chế, tổ chức, bộ máy, phát huy quyền làm chủ của nhân dân sẽ từng
bước ngăn chặn, đẩy lùi các hiện tượng tham nhũng. Sau đây là một số
nguyên nhân cơ bản:
2. Nguyên nhân của nạn tham nhũng
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tham nhũng, có thể nêu ra một số
nguyên nhân sau đây:
Một là, về công tác cán bộ: Việc tự tu dưỡng, rèn luyện của cán bộ,
đảng viên trong tình hình hiện nay và sự giúp đỡ lẫn nhau của cán bộ, đảng

trong sự lạm dụng quyền lực công để thu đặc lợi tư. Nhà nghiên cứu Paolo
Mauro đã nhận xét rằng "ngày qua ngày, các doanh nghiệp tư nhân tiêu
hàng đống tiền để thuyết phục các nhà lập pháp dành cho họ vị trí độc
quyền hoặc nếu không thì hạn chế cạnh tranh để một số ngành hoặc cá
nhân có thể hưởng một đặc quyền. Trên khắp thế giới, các công chức nhà
nước đang không mệt mỏi dùng mưu mẹo nhằm tự đặt mình vào một vị thế
độc quyền cỡ nhỏ để có thể nhận hối lộ khi cấp một giấy phép, thông qua
một khoản chi tiêu hoặc chứng nhận chuyển hàng qua biên giới...".
Kinh tế thị trường có mặt tạo ra ham muốn và cơ hội cho tham
nhũng, là diều mà các nhà nghiên cứu đã vạch ra từ hai thể kỷ nay. Cố biện
hộ rằng kinh tế thị trường không hề có trách nhiệm gì về tham nhũng. Đó
không phải là thái độ khoa học và thực tiễn. Nhưng nêu lên như thế không
phải là trút hết tội lỗi về tham nhũng cho kinh tế thị trường. Đã làm kinh tế
thị trường thì phải nhận biết và ngăn cản (hoặc ít nhất là hạn chế) được ham
muốn và cơ hội tham nhũng do cơ chế thị trường gây nên.
Ba là, về luật pháp: Luật pháp không đồng bộ và hoàn chỉnh, các
quy định phức tạp và thường xuyên thay đổi và quyền được tùy tiện quyết

6


định của các quan chức chính quyền khi diễn giải luật pháp và quy định đó
chính là cơ hội dẫn tới tham nhũng. Do đó tham nhũng dễ bùng phát ở
những quốc gia mà luật pháp phức tạp, thường xuyên thay đổi và các nhà
hoạch định chính sách công, nhất là những quan chức cấp thấp trong chính
quyền có quyền tùy tiện thực thi lớn. Ở nước ta luật pháp chưa hoàn thiện,
không đồng bộ, công tác cải cách hành chính đạt hiệu quả chưa cao. Nạn
sách nhiễu, tham nhũng tạo nên rào cản trong mọi lĩnh vực của đời sống xã
hội. Trong quản lý nhà nước, cơ chế, chính sách, luật pháp, nhất là những
cơ chế, chính sách có liên quan trực tiếp đến lĩnh vực kinh tế còn thiếu,

nước ta
3.1. Các loại hình tham nhũng
Các hành vi tham nhũng và các thủ đoạn tham nhũng hết sức đa
dạng và đã được nêu rõ trong pháp lệnh chống tham nhũng. Việc nhận diện
tham nhũng là rất khó, có người ví tham nhũng như đám mây nhìn xa thì
thấy, lại gần thì chẳng thấy đâu. Nhưng chúng ta vẫn có cách để phân loại
nhằm nhận diện tham nhũng để có cách phòng chống hữu hiệu hơn.
- Phân loại tham nhũng theo cách quan hệ giữa tiền và quyền mối
quan hệ đặc trưng của tham nhũng là mối quan hệ giữa quyền và tiền. Ở
đây quyền là tên gọi chung cho quyền lực nhà nước các cấp và các quyền
kinh doanh (thương quyền), tiền là tên gọi tóm tắt của mọi lợi ích tư nhân.
Theo mối quan hệ giữa quyền và tiền thì người có quyền bán quyền để
kiếm tiền. Tất nhiên như vậy phải có những người có tiền mà không có
quyền hay không đủ quyền. Họ bỏ tiền ra để mua quyền. Trong nhiều
trường hợp còn phải có những người làm trung gian cho "giao dịch mua,
bán quyền". Người bán quyền là người nhận hối lộ, người mua quyền là
người đi hối lộ, người trung gian là môi giới hối lộ.
- Phân loại tham nhũng theo quan hệ với pháp luật:
Thứ nhất, loại tham nhũng rõ ràng vi phạm pháp luật, được gọi là
tham nhũng đen.
Thứ hai, loại tham nhũng do thủ đoạn xảo quyệt, khôn khéo của kẻ
tham nhũng, có tính chất nhập nhằng, không thể coi là hợp pháp, nghiêm

8


chỉnh, đúng pháp luật, song cũng khó kết luận là bất hợp pháp hoặc là vi
phạm pháp luật, loại tham nhũng này được gọi là tham nhũng xám.
Pháp luật càng nhiều sơ hở và lỗ hổng, mơ hồ hiểu thế nào cũng
đúng thì tham nhũng xám càng sinh sôi nảy nở.

cho tham nhũng gần như trở thành một thứ văn hóa, một thứ tập quán diễn
ra không chỉ che giấu mà nhiều khi công khai, thậm chí trắng trợn.
Từ phân loại tham nhũng như trên có thể giúp chúng ta phân tích và
nhận diện tình hình tham nhũng ở một quốc gia, một ngành hay một địa
phương từ đó có thể có giải pháp chống tham nhũng hiệu quả cao, nhằm
giữa vững sự lãnh đạo của đảng cầm quyền.
3.2. Hậu quả của tham nhũng
Tham nhũng là vật cản lớn nhất của tiến trình phát triển xã hội là
nguy cơ trực tiếp liên quan đến sự sống còn của Nhà nước của đảng cầm
quyền, nó sinh ra hàng loạt tác hại cho xã hội. Theo các phương tiện thông
tin đại chúng hàng ngày, chúng ta thấy tham nhũng có thể xảy ra ở tất cả
các ngành, nhưng tập trung vào một số ngành trọng điểm như ngân hàng,
dự trữ quốc gia, tài chính, thương mại, xuất nhập khẩu, cấp quota, xây
dựng, giao thông, hợp tác đầu tư với nước ngoài. Đây là những ngành có
chức năng trực tiếp quản lý tiền, hàng, vật tư của Nhà nước và đóng vai trò
hết sức quan trong trong nền kinh tế quốc dân. Cho nên tính chất của các
vụ tham nhũng trong các ngành này là hết sức nguy hiểm đối với sự nghiệp
xây dựng đất nước. Tham nhũng là kẻ thù trực tiếp và nguy hiểm nhất của
dân tộc ta trong sự nghiệp xây dựng dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng
dân chủ và văn minh. Kẻ thù này nguy hiểm không kém và có phần phức
tạp hơn giặc ngoại xâm.
Hậu quả của tham nhũng có sức tàn phá khốc liệt:
Một là, đối với kinh tế:
- Theo thời báo kinh tế Việt Nam số 185 ngày 19/11/2003, tỷ lệ thất
thoát trong đầu tư và xây dựng chiếm khoảng 30% giá trị đầu tư, tương ứng
khoảng 20 - 25 ngàn tỷ đồng mỗi năm. Một công trình đầu tư "nhầm" địa chỉ,
một chiếc cầu xây xong bị lún gẫy, một nhà máy khi vận hành không thể đạt
10



11


theo phong trào, kiểu ganh đua chính trị. Tỉnh anh có xi măng thì tỉnh tôi
cũng phải có vật liệu xây dựng, tỉnh anh có nhà máy đường thì tỉnh tôi cũng
phải có đường làm từ mía... Cái kiểu làm ăn chụp giật, mì ăn liền... có lẽ
đây là lãng phí lớn nhất của mọi lãng phí. Tệ tiêu tiền chùa mua sắm xe
xịn, xây công sở hoành tráng đồ sộ... Tất cả những cái đó đang diễn ra như
cái thùng không đáy. Như một nguy cơ có thể nuốt chửng đất nước nếu như
không có biện pháp mạnh mẽ, quyết liệt ngăn chặn nó.
Hai là đối với thu hút đầu tư.
Rất nhiều nhà đầu tư nước ngoài kêu ca, phàn nàn về tệ quan liêu,
tham nhũng ở nước ta, những lời phàn nàn ấy làm mất sức hấp dẫn, gây nản
chí các nhà đầu tư. Trong khi đó chúng ta đang cần vốn, cần khoa học công
nghệ của họ, trong hoạt động kinh doanh lấy được niềm tin đã khó nhưng
để mất niềm tin lấy lại còn khó hơn nhiều. Nếu chúng ta không ngăn chặn,
đẩy lùi và khống chế được nạn quan liêu, tham nhũng thì chúng ta sẽ tiếp
tục tụt hậu xa hơn về kinh tế, công cuộc CNH, HĐH của chúng ta sẽ gặp
muôn vàn khó khăn, mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng dân
chủ và văn minh khó thực hiện được.
Có nhà nghiên cứu cho rằng quy mô tham nhũng tỷ lệ nghịch với
mức đầu tư và tăng cường kinh tế, có nghĩa là tham nhũng càng nhiều thì
đầu tư càng ít và tăng trưởng kinh tế càng chậm. Cụ thể là, nếu chỉ số tham
nhũng được cải thiện thêm một độ lệch tiêu chuẩn so với chỉ số "bình
thường" thì tỷ lệ đầu tư tăng thêm 4% và tỷ lệ tăng trưởng GDP/đầu người
tăng 0,5%.
Nạn tham nhũng tràn lan sẽ là lực cản lớn nhất ngăn cản dòng vốn
đầu tư trực tiếp của nước ngoài, thu hút tài trợ, viện trợ quốc tế, lao động
xuất nhập khẩu, quan hệ tín dụng quốc tế... Nguy hại hơn là hệ thống uy tín
quốc tế đối với đất nước.

thiếu tin tưởng vào khả năng chống tham nhũng thành công của Đảng. Có
người đặt vấn đề phải đánh tan bọn tham nhũng ngay trong một thời gian
ngắn bằng mọi sức mạnh quyền lực của Đảng và Nhà nước ta. Có người lại
cho rằng tham nhũng là thuộc tính vốn có gắn liền với mọi loại hình nhà

13


nước, do đó nhà nước còn thì tham nhũng còn phải chấp nhận sống chung
với nó. Tham nhũng là một hiện tượng xã hội phức tạp, là hành vi của
người có chức, có quyền, lợi dụng chức quyền để tham ô của cải, tài chính,
hạch sách, nhũng nhiễu dân để vụ lợi cho cá nhân và gia đình mình. Tham
nhũng gắn liền với quyền lực của người có chức vụ, quyền hạn trong bộ
máy của hệ thống chính trị và trong nhiều tổ chức kinh tế. Việc lựa chọn,
sử dụng, quản lý, giám sát người trong các bộ máy của hệ thống chính trị,
các tổ chức kinh tế là vấn đề có tính quyết định để chống tham nhũng.
Tham nhũng là biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân, tính ích kỷ, tham
lam, ham làm giàu, thu lợi bất chính của người đã bị tha hóa, biến chất.
Đảng ta nói rõ tham nhũng gắn liền với sự "suy thoái về tư tưởng, chính trị,
đạo đức, lối sống ở một bộ phận không nhỏ cán bộ, Đảng viên". Từ sự suy
thoái biến chất về chính trị, tư tưởng dẫn đến suy thoái về đạo đức lối sống.
Sự suy thoái đó làm mất đi phẩm chất, ý thức trách nhiệm, lương tâm của
người cán bộ, đảng viên. Cho nên tham nhũng không chỉ là phạm trù kinh
tế mà là cả phạm trù đạo đức. Không những thế những người tham nhũng
lại nằm trong bộ máy của hệ thống chính trị, các tổ chức kinh tế. Hành vi
tham nhũng của họ làm cho nhân dân giảm lòng tin vào sự lãnh đạo của
Đảng, khả năng quản lý của Nhà nước. Vì vậy tham nhũng còn thuộc phạm
trù chính trị. Kẻ thù đang lợi dụng triệt để những hiện tượng tiêu cực, tệ
nạn tham nhũng để thổi phồng, bôi đen chế độ, nói xấu cán bộ, xuyên tạc
bản chất tốt đẹp của chế độ ta, nhằm lật đổ vai trò của Đảng Cộng sản.

kết quả cũng rất tai hại cho nhân dân, cho Chính phủ có khi còn tai hại hơn
nạn tham ô.
Bệnh quan liêu hình thành từ cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp.
Hồ Chí Minh giải thích rằng: CNXH như một cơ thể cường tráng
đầy sức sống tốt đẹp, tệ tham ô, lãng phí, quan liêu là cái xấu xa của xã hội
cũ để lại, nó như một cái ung nhọt còn sót lại trên cơ thể. Công khai và
mạnh dạn gọt bỏ những ung nhọt đó thì cơ thể sẽ khỏe mạnh thêm. Cho
nên vạch những tệ hại nói trên để sửa chữa, chúng ta không sợ kẻ địch lợi
dụng để tuyên truyền.
Để chống lại bệnh quan liêu, tham ô, lãng phí cần có sự nỗ lực phấn
đấu của tất cả mọi người, đặc biệt là đội ngũ cán bộ, đảng viên. Đánh giá
tình hình cán bộ, công nhân trong sự nghiệp cách mạng, tại hội nghị cán bộ

16


cao cấp của Đảng và Nhà nước ngày 24/7/1962 Người nhận xét: "Cần phải
dứt khoát rằng số đông cán bộ và công nhân ta đều tận tụy và trong sạch.
Cho nên chúng ta đã thu được những thành tích to lớn trong công cuộc xây
dựng CNXH. Nhưng vẫn còn một số người không tốt, còn phạm sai lầm
tham ô, lãng phí và mang nặng bệnh quan liêu, ảnh hưởng xấu đến công
cuộc xây dựng kinh tế của nhân dân ta. Vì vậy, chúng ta phải kiên quyết
chống lại những tệ nạn ấy". Về lãng phí, Người cho rằng: "hiện nay có
những cuộc khai hội, những lễ kỷ niệm, những đám yến tiệc tốn hàng vạn,
hàng chục vạn". Chính vì vậy, mà Người nhắc nhở mọi người, trong lúc
dân ta còn thiếu thốn, công cuộc kiến thiết đất nước đang cần vốn cho đầu
tư vào những công trình kinh tế, bệnh viện, trường học... do vậy cần phải
chấm dứt nạn phô trương hình thức ấy.
Với quan điểm lấy xây dựng, làm trong sạch đội ngũ cán bộ, đảng
viên, nâng cao sức chiến đấu của Đảng là chính, Người nhắc nhở các cơ

nhũng cũng phải bị xử lý về trách nhiệm. Bảo vệ những người kiên quyết
đấu tranh chống tham nhũng, khen thưởng người phát hiện đúng những vụ
tham nhũng. Đồng thời Đảng ta cũng đưa ra các biện pháp mạnh mẽ nhằm
ngăn chặn tham nhũng quan liêu như: Nước ta vừa ký công ước chống
tham nhũng. Đổi mới và hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính,
kiên quyết chống cửa quyền sách nhiễu, đang từng bước xóa bỏ cơ chế "xin
- cho" và sự tắc trách, nhũng nhiễu trong công việc. Thực hiện những điều
cấm đối với cán bộ, công chức, đảng viên. Tăng cường quản lý kiểm tra,
kiểm soát, ngăn chặn lãng phí, tham nhũng tiền và tài sản công. Thực hiện
quy chế một cửa, thực hiện quy chế dân chủ và công khai tài chính ở cơ sở
và các cấp chính quyền. thực hiện chế độ kê khai tài sản đối với cán bộ
lãnh đạo các cấp, các ngành. Phát huy vai trò các đoàn thể nhân dân và các
phương tiện thông tin đại chúng. Cải cách chế độ tiền lương đi đôi với tăng
cường giáo dục và kiểm tra thực hiện công vụ của cán bộ công chức.
Cuộc đấu tranh chống quan liêu, tham nhũng, thật không đơn giản,
nó vô cùng gay go và phức tạp, về phương pháp luận trong chống tham
nhũng, chúng ta cần phải chú ý đó là: Phải quyết liệt chống tham nhũng và
thẳng tay trị những kẻ tham nhũng là đúng, nhưng đó là cuộc đấu tranh lâu
dài, giành thắng lợi từng bước, chứ không thể giành thắng lợi ngay được.

18


Vì tham nhũng gắn liền với quyền lực nhà nước. Đấu tranh chống tham
nhũng đòi hỏi Đảng và Chính phủ phải quyết tâm và có đường lối chính trị
đúng đắn, phù hợp, chống quyết liệt nhưng phải giữ được sự ổn định chính
trị - xã hội. Đấu tranh chống tham nhũng nhưng không dẫn đến mất ổn định
chính trị - xã hội. Lịch sử đấu tranh chống tham nhũng trên thế giới cho
thấy đấu tranh chống tham nhũng có tính rủi ro nhất định, nếu không có
chính sách hợp lý, các lực lượng đối lập lợi dụng có thể chống Chính phủ

tộc ấy có thái độ coi những thứ như vậy là sự khốn nạn nhất. Đạt được
trạng thái nhận thức này sẽ có phong trào sâu rộng và quyết tâm cao trong
hành động hiện thực. Nếu không, ngược lại nó sẽ là nhân tố gây mất ổn
định xã hội, chính trị.
Cuộc vận động xây dựng, chỉnh đốn Đảng theo tinh thần Nghị
quyết Trung ương 6 (lần 2) khóa VIII, cuộc đấu tranh chống tiêu cực, tham
nhũng, lãng phí đã đạt được những kết quả đáng kể. Nhận thức và quyết
tâm chống tham nhũng, tiêu cực, lãng phí của Đảng từ Trung ương đến cơ
sở và của nhân dân được nâng lên rõ rệt. Không chỉ dừng ở nhận thức,
quyết tâm, mà bằng cả hành động thiết thực, cụ thể. Tuy chưa tiến công
một cách tổng lực, trên khắp các địa bàn, trên mọi lĩnh vực của đời sống xã
hội, nhưng có thể khẳng định rằng, cuộc đấu tranh chống tham nhũng, tiêu
cực, lãng phí đã vào thế tiến công. Sức tiến công ngày càng mạnh hơn, đã
có tác dụng răn đe, cảnh tỉnh đối với các hành vi tham nhũng, tiêu cực, lãng
phí. Đấu tranh chống tham nhũng có tác dụng tích cực tới cuộc vận động
xây dựng, chỉnh đốn Đảng và đã đạt được những kết quả nhất định, bước
đầu huy động được sức mạnh để chống suy thoái về chính trị tư tưởng, đạo
đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên. Việc thực hiện nguyên tắc tập trung
dân chủ trong sinh hoạt Đảng được coi trọng hơn, gắn liền với việc thực
hiện đổi mới công tác cán bộ và thực hiện quy chế Dân chủ ở cơ sở đã tạo
được bước chuyển trong nhận thức về tư cách, đạo đức của người cán bộ
trong điều kiện mới. Nhìn chung, nhiều người trong đội ngũ cán bộ lãnh đạo,
quản lý các cấp đã hạn chế được bệnh quan liêu, lối sống thực dụng, vun vén
cá nhân, nhờ đó đã củng cố được lòng tin của nhân dân. Việc phát hiện và đưa
ra xét xử một số vụ án kinh tế - xã hội lớn, thái độ kiên quyết, nghiêm khắc
của Đảng, của Nhà nước, kể cả những người giữ cương vị lãnh đạo cao
20


trong hệ thống chính trị đã có tác dụng cảnh tỉnh, nhắc nhở... góp phần



Cuộc đấu tranh chống tham nhũng, quan liêu phải được tiến hành
thường xuyên, liên tục, tránh hình thức; có như vậy cuộc đấu tranh chống
tham nhũng, quan liêu, lãng phí mới có hiệu quả.
Từ nguyên nhân, kết quả trong công cuộc chống quan liêu, tham
nhũng, lãng phí ở nước ta. Để khắc phục tình trạng trên chúng ta cần thực
hiện một số giải pháp sau:
3. Giải pháp cơ bản chống quan liêu, tham nhũng ở nước ta
3.1. Kinh nghiệm chống tham nhũng ở một số nước trên thế giới
Trong những năm gần đây, tham nhũng đã thật sự trở thành một
nạn dịch, cản trở sự tăng trưởng kinh tế và tiến bộ xã hội, là những thách
thức nghiêm trọng nhất đối với sự phát triển ở nhiều nước. Vì vậy, ở những
quốc gia đó đã đề ra một số giải pháp chống tham nhũng mà chúng ta có
thể tham khảo.
Theo Công ước của OECD về chống tham nhũng, theo những quy
định của phòng thương mại quốc tế về tống tiền, hối lộ và những nguyên
tắc chỉ đạo chống tham nhũng do Bộ Tư pháp Mỹ soạn thảo thì sự tham
nhũng của 3 giới chức: Các quan chức công, các doanh nghiệp, các nhân
viên an ninh và tư pháp là những mối đe dọa nghiêm trọng đối với những
giá trị và nguyên tắc cơ bản của Chính phủ, làm xói mòn lòng tin của nhân
dân đối với Chính phủ và đe dọa phá hoại nền pháp quyền.
Thứ nhất: Đối với quan chức công.
Quan chức công được định nghĩa, bao gồm các quan chức ở tất cả
các ngành của Chính phủ, do chỉ định hay được bầu ra.
Chức năng phục vụ công cộng bao gồm mọi hoạt động vì lợi ích
công chúng, do Chính phủ giao phó. Công ước về chống tham nhũng trong
đó đặc biệt nhấn mạnh: Các quốc gia thành viên phải hình sự hóa việc hối
lộ các quan chức công. Các biện pháp cần thiết mà Công ước này đòi hỏi là
các quốc gia thành viên phải có khả năng bắt giữ hay tịch thu tiền hối lộ và


+ Thiết lập các điều luật hình sự và các hình thức trừng phạt để
ngăn cấm một cách có hiệu quả nạn hối lộ, lạm dụng công sản, và các hình
thức lạm dụng uy tín cơ quan để thu lợi cá nhân.
Thứ hai: Đối với các doanh nghiệp
"Doanh nghiệp" là bất cứ cá nhân hay thực thể nào tham gia vào
mục đích kinh doanh, dù được tổ chức vì lợi nhuận hay không, kể cả mọi
thực thể do nhà nước hoặc các phân khu lãnh thổ của nước đó kiểm soát, nó
bao gồm công ty mẹ hoặc công ty con. Năm 1996, ICC thông qua quy định
chống tống tiền và hối lộ. Một số quy định cơ bản được tóm tắt như sau:
- Không được trực tiếp hay gián tiếp đòi hay nhận hối lộ.

23


- Hối lộ và "lại quả".
- Các doanh nghiệp phải lưu trữ hồ sơ về tên tuổi và thời hạn làm
việc của tất cả những nhân viên được doanh nghiệp trả tiền để giao dịch với
các cơ quan công lập hoặc các doanh nghiệp nhà nước để có thể kiểm soát
dễ dàng.
Thứ ba: Đối với các nhân viên an ninh và tư pháp.
Một trong những thành tố quan trọng quyết định sự minh bạch
trong các cơ quan giám sát pháp luật và tư pháp là sự trung thành và tận tụy
của các nhân viên an ninh và tư pháp. Những nhân viên này, thông qua quá
trình điều tra và tiến hành giám sát các hoạt động của các doanh nghiệp,
các quan chức, có thể gây áp lực đòi đưa nhận hối lộ. Do vậy, cần có những
nguyên tắc để bảo toàn giáo dục của các nhân viên an ninh và tư pháp. Một
số biện pháp có hiệu quả được Bộ Tư pháp Mỹ đề xuất như:
- Tuyển dụng công khai, vô tư, có hiệu quả, tuyển dụng các nhân
viên có phẩm chất trung thực và năng lực cao nhất.

hiếp, oan ức... chưa tìm được ai bảo vệ hoặc bảo vệ dở dang... Do vậy có ý
kiến đề xuất trong thời gian tới, Đảng cần xây dựng, ban hành quy chế dân
chủ trong Đảng.
Ba là, xây dựng nhà nước pháp quyền.
Để mọi người được sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật,
phải quản lý nhà nước theo pháp luật, lấy pháp luật là tối thượng, mọi
người đều bình đẳng trước pháp luật bất kể người đó là ai, có tội phải xử
như nhau, tránh trường hợp "trên nhẹ, dưới nặng". Tiếp tục hoàn thiện cơ
chế, chính sách để khắc phục sơ hở trong các lĩnh vực dễ xảy ra tham
nhũng, tiêu cực, lãng phí như: lĩnh vực xây dựng cơ bản, quản lý sử dụng
đất đai, quản lý tài chính... Xóa bỏ cơ chế "xin cho". Đồng thời khẩn
trương đưa luật chống tham nhũng vào cuộc sống.
Bốn là, cần đổi mới hệ thống chính sách trong đó có chính sách
tiền lương.

25