i

LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của Đề tài
Nếu như kiểm toán độc lập đã có mặt ở Việt Nam được gần 20 năm thì
cho đến nay, hoạt động kiểm toán nội bộ (KTNB) vẫn còn mới mẻ với nhiều
nhà quản lý. Tuy nhiên, yêu cầu hội nhập vào WTO, cùng sự phát triển nhanh
chóng của thị trường chứng khoán và những tồn tại về quản trị ở một số
doanh nghiệp lớn của Nhà nước gần đây càng cho thấy sự cần thiết của
KTNB ở doanh nghiệp.
KTNB đã được tổ chức ở nhiều doanh nghiệp Việt Nam trong đó có
Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 1 (“Công ty”). Tuy nhiên, trong thực
tiễn, KTNB của Công ty đã phát sinh những vấn đề trong tổ chức bộ máy và
tổ chức công tác KTNB: Bộ máy KTNB chưa phù hợp với mô hình quản lý
của Công ty; KTNB không có chuẩn mực, không có kế hoạch, thực hiện kiểm
toán dựa vào kinh nghiệm,…Bên cạnh đó, hệ thống các văn bản hướng dẫn về
KTNB còn chưa đầy đủ, lại thiếu nhất quán đã ảnh hưởng đến hiệu quả của tổ
chức KTNB tại Công ty. Ngoài ra, nhận thức chưa đầy đủ về KTNB của Lãnh
đạo cũng ảnh hưởng lớn tới sự phát triển và tính hiệu quả của KTNB.
Những phân tích trên đây cho thấy hoạt động KTNB của Công ty cần
phải thay đổi để đáp ứng nhu cầu quản lý: KTNB phải thực sự trở thành
phương sách quản lý hiệu quả đối với các hoạt động khác nhau của Công
ty. Vì vậy, Tác giả chọn Đề tài “Hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ tại
Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 1” làm Đề tài Luận văn thạc sĩ
của mình.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở hệ thống hóa và phát triển các vấn đề lý luận và nghiên cứu
thực trạng tổ chức KTNB, Luận văn đề ra các yêu cầu, phương hướng và giải
pháp hoàn thiện tổ chức KTNB trong Công ty.



TRONG DOANH NGHIỆP
1.1 Kiểm toán nội bộ trong quản trị doanh nghiệp
1.1.1 Vị trí và vai trò của kiểm toán nội bộ trong doanh nghiệp
Kiểm toán nói chung là hoạt động xác minh và bày tỏ ý kiến về thực trạng
hoạt động cần được kiểm toán bằng hệ thống phương pháp kỹ thuật của kiểm toán
chứng từ và kiểm toán ngoài chứng từ do các kiểm toán viên có trình độ nghiệp vụ
tương xứng thực hiện trên cơ sở hệ thống pháp lý có hiệu lực .
Quan điểm hiện đại về KTNB cho rằng: KTNB là một hoạt động độc
lập, đảm bảo các mục tiêu và các hoạt động tư vấn, được thiết kế để gia tăng
giá trị và cải thiện các hoạt động của một tổ chức. KTNB giúp cho tổ chức
thực hiện các mục tiêu của mình bằng một cách tiếp cận hệ thống, nguyên tắc
để đánh giá và cải thiện hiệu năng trong quản lý rủi ro, hoạt động kiểm soát
và các quá trình quản lý.
Vai trò của kiểm toán nội bộ gồm : (i) đảm bảo về tính hiệu lực và hiệu
quả của hệ thống kiểm soát nội bộ và (ii) đưa ra các tư vấn để hoàn thiện các
hoạt động của doanh nghiệp.
1.1.2 Nội dung kiểm toán nội bộ
Kiểm toán BCTC: Đối tượng của kiểm toán báo cáo tài chính là các báo
cáo tài chính và các báo cáo kế toán quản trị, nội dung kiểm toán gồm có: Kiểm
tra, xác nhận về tính kịp thời, đầy đủ, khách quan, tin cậy của các báo cáo tài
chính và báo cáo quản trị trước khi giám đốc phê chuẩn; Kiểm tra, đánh giá về
thông tin trình bày trên báo cáo tài chính, báo cáo kế toán quản trị.
Kiểm toán hoạt động: Kiểm toán hoạt động là một loại hình kiểm toán
hướng vào việc đánh giá hiệu lực của hệ thống thông tin và quản trị nội bộ,
hiệu quả của hoạt động và hiệu năng quản lý các hoạt động đã và đang diễn ra
trong một tổ chức.


iv
Kiểm toán liên kết: Kiểm toán liên kết chỉ xuất hiện khi cuộc kiểm toán

v
nguyên tắc KTV nội bộ phải là các cá nhân đáp ứng được các tiêu chuẩn sau
về đạo đức, năng lực và trình độ chuyên môn.
Đối với việc đào tạo và phát triển năng lực của bộ máy KTNB theo hình thức kiểm
toán viên tự đào tạo và/hoặc đào tạo theo chương trình do doanh nghiệp tổ chức.
1.2.2 Tổ chức công tác kiểm toán nội bộ
1.2.2.1 Phương pháp kiểm toán nội bộ
Thứ nhât: Phương pháp kiểm toán chứng từ. Phương pháp kiểm toán
chứng từ được thiết kế và sử dụng nhằm mục đích sử dụng các dữ liệu do hệ
thống kế toán xử lý và cung cấp, bao gồm phương pháp cân đối, đối chiếu
trực tiếp và đối chiếu logic.
Thứ hai: Phương pháp kiểm toán ngoài chứng từ bao gồm kiểm kê,
điều tra và thực nghiệm.
1.2.2.2 Xây dựng quy trình kiểm toán nội bộ
Quy trình KTNB chung bao gồm bốn giai đoạn: Lập kế hoạch KTNB,
thực hành KTNB, kết thúc KTNB và theo dõi thực hiện sau KTNB.
Giai đoạn I: Lập kế hoạch KTNB bao gồm 3 bước : (i) thu thập thông
tin về bộ phận, đơn vị được KTNB; (ii) lập kế hoạch tổng quát cho cuộc
KTNB và (iii) thiết kế chương trình KTNB
Giai đoạn II: Thực hành là giai đoạn các KTV nội bộ thực hiện các thủ
tục kiểm toán để thu thập, đánh giá các bằng chứng KTNB theo kế hoạch và
chương trình đã lập.
Giai đoạn III: Kết thúc KTNB là giai đoạn KTV nội bộ tổng hợp các
thông tin đã thu thập được để đi đến một kết luận chung, từ đó làm cơ sở lập
báo cáo KTNB.
Giai đoạn IV: Theo dõi thực hiện kiến nghị sau KTNB


vi
1.2.2.3 Chuẩn mực kiểm toán nội bộ

CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KIỂM TOÁN NỘI BỘ TẠI CÔNG TY CỔ
PHẦN TƯ VẤN XÂY DỰNG ĐIỆN 1

2.1 Đặc điểm của Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 1 với kiểm
toán nội bộ
2.1.1 Khái quát về hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty
Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 1 (“Công ty”) là doanh nghiệp
hàng đầu trong lĩnh vực tư vấn điện của Việt Nam. Những năm gần đây Công
ty tăng trưởng ổn định, hiệu quả kinh doanh ngày được nâng cao.
2.1.2 Các đặc điểm hoạt động của Công ty có ảnh hưởng tới tổ chức kiểm
toán nội bộ
Một là, Địa bàn hoạt động phân tán khiến tổ chức KTNB theo hướng
đòi hỏi di chuyển lớn, thời gian kiểm toán dài. Do đó yêu cầu số lượng KTV
nội bộ của Công ty có thể cao hơn và chế độ lương thưởng cho KTV nội bộ
phải có mức độ hấp dẫn tương đối so với các bộ phận gián tiếp khác.
Hai là, Dịch vụ khảo sát, thiết kế, giám sát, tư vấn công trình điện là
dịch vụ đặc biệt thực hiện trên cơ sở hệ thống các quy phạm thiết kế và tiêu
chuẩn xây dựng của nhà nước. Do đó KTV nội bộ cần có kinh nghiệm trong
công tác tư vấn xây dựng điện.
Ba là, Quản lý nhân lực là nội dung trọng tâm trong công tác quản lý
của Công ty vì vậy hoạt động nhân lực phải trở thành nội dung quan trọng và
chủ yếu của kiểm toán hoạt động tại Công ty. Đối với các cuộc KTNB BCTC
thì chi phí tiền lương cũng trở thành khoản mục trọng yếu.
Bốn là, Giao khoán theo khối lượng công việc là phương pháp quản lý
chính của Công ty. Do đó soát xét lại các tỷ lệ khoán, kiểm tra tính tuân thủ quy
chế khoán phải trở thành nội dung quan trọng trong các chương trình KTNB.


viii

2.2 Tình hình tổ chức kiểm toán nội bộ tại Công ty Cổ phần Tư vấn Xây
dựng Điện 1
2.2.1 Sự hình thành và phát triển của kiểm toán nội bộ tại Công ty
Bộ phận KTNB được thành lập từ năm 1998 và trực thuộc Phòng Tài
chính Kế toán, cho đến trước năm 2008 hoạt động kém hiệu quả.
Sau khi cổ phần hóa, bộ phận KTNB được sắp xếp lại nhưng vẫn trực
thuộc Phòng Tài chính Kế toán theo “Quy chế Quản lý tài chính và Tổ chức
công tác kế toán”. Quy chế giới hạn các hoạt động của KTNB trong một
phạm vi gồm kiểm toán BCTC của các đơn vị thành viên và kiểm tra tính hợp
lệ, hợp pháp và hợp lý của chứng từ kế toán do các đơn vị nhận khoán giao
nộp. Đến tháng 2/2009 đã hoàn thành kiểm toán BCTC năm 2008 của 3 công
ty con và một xí nghiệp trực thuộc.
2.2.2 Trình tự kiểm toán nội bộ tại Công ty
Giai đoạn I: Công tác lập kế hoạch KTNB
Lập kế hoạch KTNB tại Công ty tương đối tốt về nội dung phân công
nhiệm vụ và hoạch định thời gian; về vấn đề thu thập thông tin và đánh giá rủi
ro kiểm toán ở mức độ trung bình. Đối với các nội dung như đánh giá tình
hình kinh doanh, đánh giá về hệ thống KSNB và chương trình kiểm toán thì
còn rất yếu. Đặc biệt chương trình kiểm toán không bao quát được tất cả các
khoản mục của BCTC và đối với các khoản mục được đề cập trong chương
trình kiểm toán thì cũng không đủ các thủ tục cần thiết.
Giai đoạn II: Thực hiện kiểm toán
Do ảnh hưởng lớn bởi kinh nghiệm nên KTV nội bộ sử dụng chủ yếu
các kỹ thuật thu thập bằng chứng của phương pháp chứng từ. Kiểm tra đối


x
chiếu là kỹ thuật chủ yếu của KTV nội bộ. Trong quá trình thực hiện kiểm
toán, việc ghi chép giấy tờ làm việc của KTV chưa được chú trọng đúng mức.
Giai đoạn III: Kết thúc kiểm toán

chủ yếu bằng kinh nghiệm, không am hiểu kỹ thuật KTNB và cũng không
có các bước khảo sát mang tính “chuẩn mực” cần thiết trước khi thực hiện
kiểm toán;
Bốn là, Tổ chức công tác KTNB được thực hiện thụ động
Năm là, Thực hành kiểm toán thiếu cơ sở pháp lý và hướng dẫn nghiệp vụ
2.3.3 Nguyên nhân của những điểm yếu trong tổ chức kiểm toán nội bộ tại
Công ty
Nguyên nhân khách quan gồm có (i) hệ thống văn bản hướng dẫn về
KTNB có nhiều điểm hạn chế và chưa đầy đủ và (ii) Hội nghề nghiệp KTV
nội bộ chưa hình thành tại Việt nam.
Nguyên nhân chủ quan gồm có (i) nhận thức và quan điểm của Ban
Lãnh đạo Công ty về KTNB còn có điểm hạn chế;(ii)KTV nội bộ ở Công ty
chưa đáp ứng được yêu cầu về số lượng và chất lượng; (iii) Công ty chưa xây
dựng được quy chế KTNB phù hợp; và (iv)KTNB của Công ty chưa có hệ
thống giấy tờ làm việc, hồ sơ kiểm toán chuẩn hóa


xii
CHƯƠNG 3
PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN TỔ CHỨC KIỂM
TOÁN NỘI BỘ TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN TƯ VẤN XÂY DỰNG ĐIỆN 1
3.1 Sự cần thiết và nguyên tắc hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ tại
Công ty
Trong điều kiện môi trường kinh doanh có nhiều biến đổi như hiện nay,
KTNB là một phương sách quản trị doanh nghiệp hiệu quả.
Đại hội Cổ đông Lần thứ Nhất đã xác định chiến lược phát triển trong
thời gian 5 năm tới với 2 mục tiêu cơ bản sau (i) duy trì vị thế dẫn đầu trong
lĩnh vực tư vấn xây dựng điện tại Việt Nam và (ii) xây dựng cơ chế quản trị
minh bạch, hiệu quả theo hướng tối đa giá trị Công ty.
KTNB là phương sách mà thông qua đó Công ty có thể kiểm soát được

Đối với kiểm toán BCTC, KTNB cần mở rộng phạm vi tới BCTC hợp
nhất của toàn Công ty chứ không bó hẹp trong phạm vi các đơn vị cơ sở.
Đối với kiểm toán hoạt động, trước mắt nên được thực hiện riêng rẽ với
kiểm toán tài chính và tập trung vào các nội dung cơ bản như hoạt động của
các bộ phận chức năng, đánh giá chiến lược kinh doanh và các hoạt động cụ
thể như đấu thầu, mua hàng, kế hoạch, nhân sự v.v…
3.2.3 Xây dựng Quy chế Kiểm toán nội bộ
Công ty cần xây dựng một quy chế KTNB mới, quy chế phải bao hàm
các nội dung cơ bản về (i) mô hình tổ chức; (ii) phạm vi KTNB; (iii) quyền
hạn và trách nhiệm của KTNB; (iv) quy trình kiểm toán; (v) tiêu chuẩn đánh
giá; và (vi) tuyển dụng, đào tạo, đãi ngộ đối với KTV nội bộ.


xiv
3.2.4 Xây dựng hệ thống tiêu chí và tiêu chuẩn cho kiểm toán hoạt động
KTNB phải xây dựng các nhóm tiêu chuẩn theo hoạt động trên cơ sở đặc
điểm các hoạt động, đặc điểm của ngành, đặc điểm của dịch vụ tư vấn điện.
Thứ nhất: Nhóm tiêu chí đánh giá hiệu lực quản trị nội bộ
Việc đánh giá hiệu lực quản trị nội bộ là hướng đến đánh giá tác động
của quy trình và cách thức điều hành (kể cả hệ thống thông tin) đã và đang áp
dụng để mang lại kết quả hoạt động gồm 3 nhóm tiêu chí tổng quát (i) hiệu
lực của quá trình điều hành; (ii) mức kiểm soát được qua hệ thống thông tin
và (iii) mức toàn dụng của thông tin cho quyết định quản lý;
Thứ hai: Nhóm tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động
Từ khái niệm hiệu quả có thể thấy tiêu chí đánh giá hiệu quả chính là
sức sản xuất và sức sinh lợi hoặc mức tiết kiệm theo từng yếu tố. Do đó nhóm
tiêu chí này chủ yếu gồm các chỉ tiêu (lượng hóa trên cơ sở nội dung xác
định, đặc biệt là các chỉ tiêu tỷ suất);
Thứ ba: Các tiêu chí đánh giá hiệu năng quản lý
Các tiêu chí đánh giá hiệu năng gồm hai nhóm: Mức độ đảm bảo nguồn

3.3 Kiến nghị để thực hiện giải pháp hoàn thiện tổ chức kiểm toán nội bộ
tại Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 1
Ban Lãnh đạo cần một kế hoạch chiến lược tái cấu trúc và xây dựng lại
bộ phận KTNB. Một kế hoạch như vậy có thể kéo dài từ 2 – 3 năm với các
bước cơ bản sau: (i) xác định mô hình tổ chức bộ máy KTNB; (ii) xác định
phạm vi hoạt động của bộ máy KTNB; (iii) hoàn thiện bộ máy KTNB;(iv) xây
dựng quy chế KTNB;(v) xây dựng hệ thống tiêu chí và tiêu chuẩn đánh
giá;(vi) xây dựng kế hoạch kiểm toán mẫu; (vii) xây dựng hệ thống hồ sơ
kiểm toán.


xvi
KẾT LUẬN
KTNB là phương sách giúp phát hiện và cải tiến những điểm yếu trong
hệ thống quản lý của doanh nghiệp. Do vậy, việc nghiên cứu Đề tài: “Hoàn
thiện tổ chức KTNB tại Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 1” có ý
nghĩa cả về lý luận và thực tiễn đối với bản thân Công ty và các DN cung cấp
dịch vụ tư vấn điện nói chung. Kết hợp giữa cơ sở lý luận và thực tế tại Công
ty, Luận văn đã giải quyết được các vấn đề sau:
Một là, Luận văn đã hệ thống và làm rõ những lý luận cơ bản về KTNB
trong DN;
Hai là, Mô tả và phân tích được thực trạng tổ chức KTNB tại Công ty
Cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 1, đưa ra các nhận xét, đánh giá những mặt
đã làm được và những vấn đề còn tồn tại trong tổ chức KTNB tại Công ty;
Ba là, Lý giải sự cần thiết phải hoàn thiện tổ chức KTNB và đề xuất
các nguyên tắc, giải pháp cơ bản và kiến nghị để hoàn thiện tổ chức KTNB tại
Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 1.
Tác giả xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới GS.TS Nguyễn Quang Quynh
đã tận tình hướng dẫn Tác giả hoàn thành Luận văn.