i

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài:
Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được
cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để
bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
Trước khi có Luật NSNN, KBNN chỉ thực hiện xuất quỹ NSNN mà chưa
thực hiện chức năng kiểm soát chi nên chưa góp phần khắc phục tình trạng
nguồn lực tài chính bị phân tán; NSNN chưa thanh toán trực tiếp đến các đơn vị
cung cấp hàng hoá dịch vụ mà thường được tạm ứng về quỹ của các đơn vị để
chi tiêu, tạo nên bức tranh tài chính thiếu lành mạnh và dễ phát sinh tiêu cực
trong quá trình quản lý. Từ khi Luật NSNN có hiệu lực (năm 1997), vai trò của
KBNN trong công tác kiểm soát chi đã được xác lập rõ và từng bước đưa nhiệm
vụ quản lý chi NSNN đi vào nền nếp. Luật NSNN (sửa đổi năm 2002) với việc
chuyển đổi hình thức cấp phát theo hạn mức kinh phí sang thanh toán theo dự
toán đã cải cách công tác quản lý chi NSNN qua KBNN theo hướng giảm bớt
thủ tục hành chính, tăng quyền chủ động và trách nhiệm cho các đơn vị sử dụng
NSNN; giải phóng cơ quan tài chính và cơ quan chủ quản khỏi nhiều thủ tục
hành chính không cần thiết. Công tác quản lý chi NSNN qua KBNN những năm
qua đã đạt được nhiều kết quả và có những chuyển biến tích cực; cơ chế quản lý
chi NSNN ngày càng được hoàn thiện, rõ ràng và chặt chẽ hơn, công tác kiểm
soát chi NSNN qua KBNN ngày một chặt chẽ và hiệu quả hơn. Kết quả công tác
quản lý của KBNN về chi NSNN đã góp phần quan trọng trong việc sử dụng vốn
NSNN hiệu quả hơn thúc đẩy sự phát triển KT-XH của đất nước, đảm bảo an
ninh - chính trị và trật tự xã hội.
Bên cạnh những kết quả đã đạt được trong những năm qua, công tác quản
lý của KBNN về chi NSNN vẫn còn những tồn tại, hạn chế, bất cập như:


ii


2. Tình hình nghiên cứu đề tài:
Việc nghiên cứu hoàn thiện và nâng cao vai trò, cơ chế quản lý của KBNN
về chi NSNN là vấn đề có tính cấp thiết đối với chi NSNN nhằm nâng cao hiệu
quả sử dụng NSNN. Từ trước tới nay đã có nhiều đề tài nghiên cứu về quản lý
chi NSNN, nhưng hầu hết đều nghiên cứu từ giác độ tài chính, về cơ chế, chế độ
quy trình nghiệp vụ có liên quan đến quản lý quỹ NSNN; Vì vậy nghiên cứu
dưới giác độ kinh tế chính trị, giác độ quản lý để có cách nhìn tổng thể, toàn diện
hơn về vấn đề này. Đặc biệt là dưới góc độ kinh tế chính trị học và nhất là khi
chúng ta đang có sự chuyển biến mạnh về cơ chế, chính sách quản lý kinh tế để
hội nhập kinh tế quốc tế.

3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu:
Trên cơ sở lý luận về quản lý quỹ NSNN nói chung và quản lý chi NSNN
nói riêng. Đề tài tập trung nghiên cứu, phân tích, đánh giá từ thực trạng công tác
quản lý chi NSNN tại KBNN Thái Nguyên cả trong lĩnh vực chi thường xuyên
và chi đầu tư nhằm làm rõ những kết quả đã đạt được và những vấn đề còn tồn
tại, nguyên nhân tồn tại, hạn chế từ đó đề ra các giải pháp khắc phục để nâng cao
vai trò, hiệu quả công tác quản lý của KBNN về chi NSNN. Việc nghiên cứu
hoàn thiện cơ chế và nâng cao vai trò quản lý của KBNN về chi NSNN là vấn đề
có tính cấp thiết đối với chi NSNN nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng NSNN, đặc
biệt là dưới góc độ kinh tế chính trị học gắn với việc chúng ta đang có sự chuyển
biến mạnh về cơ chế, chính sách quản lý kinh tế để hội nhập kinh tế quốc tế.

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu là các cơ chế, chính sách, chế độ, quy trình nghiệp
vụ và thực tế công tác quản lý, với mục tiêu là làm rõ những vấn đề lý luận và
thực tiễn về hoàn thiện cơ chế và vai trò quản lý của KBNN về chi NSNN.
Phần lý luận sẽ nghiên cứu tổng quát về quản lý quỹ NSNN và quản lý,
kiểm soát chi NSNN qua KBNN trong cơ chế quản lý kinh tế của Nhà nước.

nâng cao vai trò quản lý của KBNN về chi NSNN.


v

CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ QUẢN LÝ CỦA
KHO BẠC NHÀ NƯỚC VỀ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC.
1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NSNN, CHI NSNN VÀ QUẢN
LÝ CỦA KBNN VỀ CHI NSNN.
1.1.1. Ngân sách nhà nước.
- Khái niệm NSNN: NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã
được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một
năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
- Vai trò của NSNN: NSNN là công cụ quan trọng của Nhà nước để điều
chỉnh vĩ mô đối với toàn bộ đời sống kinh tế, xã hội, định hướng phát triển sản
xuất điều tiết thị trường, bình ổn giá cả, điều chỉnh đời sống xã hội và đảm bảo
an ninh Quốc gia. NSNN có vai trò đặc biệt quan trọng đối với nền tài chính
quốc gia, nó tác động đến mọi hoạt động kinh tế - xã hội, là cân đối tài chính tiền
tệ quan trọng hàng đầu, quyết định sự phát triển kinh tế, công bằng xã hội và
điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế.
1.1.2. Chi ngân sách Nhà nước.
- Khái niệm chi NSNN: Chi NSNN là quá trình phân phối và sử dụng quỹ
NSNN theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp nhằm trang trải cho chi phí bộ
máy nhà nước và thực hiện các chức năng kinh tế - xã hội của Nhà nước.
- Đặc điểm, phân loại và nguyên tắc chi NSNN: Chi NSNN bao gồm các
khoản chi phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt
động của bộ máy Nhà nước; chi trả nợ của Nhà nước; chi viện trợ và các khoản
chi khác theo quy định của pháp luật.
1.1.3. Quản lý về chi ngân sách nhà nước.

KBNN và chức năng quản lý của KBNN về chi NSNN: KBNN là tổ chức
thuộc Bộ tài chính, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về quỹ NSNN, các


vii
quỹ tài chính nhà nước và các quỹ khác của nhà nước; thực hiện huy động vốn
cho NSNN, cho đầu tư phát triển qua hình thức phát hành công trái, trái phiếu
theo quy định của pháp luật. Quản lý chi NSNN là trách nhiệm của các ngành,
các cấp, các cơ quan, đơn vị có liên quan đến việc quản lý và sử dụng kinh phí
NSNN, trong đó hệ thống KBNN giữ vai trò đặc biệt quan trọng, trực tiếp
kiểm soát và chịu trách nhiệm về kết quả kiểm soát của mình. Luật NSNN đã
quy định mọi khoản chi của NSNN chỉ được thực hiện khi có đủ điều kiện quy
định, theo nguyên tắc thanh toán trực tiếp cho đơn vị sử dụng ngân sách và
các tổ chức được NSNN hỗ trợ thường xuyên phải mở tài khoản tại KBNN,
chịu sự kiểm tra của cơ quan tài chính và KBNN trong quá trình thanh toán và
sử dụng kinh phí. KBNN có trách nhiệm kiểm soát các hồ sơ, chứng từ, điều
kiện chi và thực hiện cấp phát, thanh toán kịp thời các khoản chi NSNN đủ điều
kiện thanh toán theo quy định; KBNN có quyền yêu cầu các đơn vị sử dụng
NSNN cung cấp đầy đủ các hồ sơ, chứng từ phù hợp với từng khoản chi theo
quy định; KBNN có quyền tạm đình chỉ, từ chối chi trả, thanh toán và thông báo
cho đơn vị sử dụng NSNN biết; chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
1.2.2. Sự cần thiết nâng cao vai trò quản lý của KBNN về chi NSNN.
- Do yêu cầu phát triển cuả nền kinh tế và quản lý tài chính công.
- Do yêu cầu của mở cửa hội nhập, quản lý của KBNN về chi NSNN phải
phù hợp với thông lệ Quốc tế.
- Do đòi hỏi thực hiện kịp thời và có hiệu quả mục tiêu phát triển KT-XH.
- Do công tác quản lý chi NSNN còn bất cập, tồn tại và hạn chế.
1.3. KINH NGHIỆM TRONG THỰC HIỆN VAI TRÒ QUẢN LÝ CỦA
KBNN VỀ CHI NSNN CỦA MỘT SỐ QUỐC GIA VÀ VIỆT NAM.


79/2003/TT-BTC hướng dẫn thực hiện Luật NSNN và kiểm soát chi NSNN qua
KBNN. So với cơ chế kiểm soát chi trong giai đoạn trước, thì cơ chế kiểm soát
chi mới có một số điểm thay đổi cơ bản.


ix
Thứ nhất, dự toán chi thường xuyên của các đơn vị sử dụng NSNN được
giao theo 4 nhóm mục chi chủ yếu là: chi thanh toán cho cá nhân; chi nghiệp vụ
chuyên môn; chi mua sắm, sửa chữa và nhóm mục chi khác thay cho việc phải
được quy định chi tiết theo các mục chi của mục lục NSNN như trước đây.
Thứ hai, chuyển đổi hình thức cấp phát theo hạn mức kinh phí bằng hình
thức chi trả, thanh toán theo dự toán từ KBNN. Đây là bước chuyển biến mang
tính đột phá của Luật NSNN sửa đổi.
Thứ ba, bổ sung phương thức tạm cấp kinh phí NSNN vào đầu năm ngân
sách khi dự toán NSNN và phương án phân bổ NSNN chưa được cơ quan có
thẩm quyền quyết định hoặc phải điều chỉnh dự toán NSNN và chi ứng trước cho
dự toán năm sau
Thứ tư, đơn vị được KBNN cấp phát tạm ứng bằng tiền mặt thuộc nguồn
kinh phí năm sau để chi cho một số khoản như chi lương, chi nghiệp vụ, công vụ
phí và một số khoản chi cần thiết khác để đảm bảo hoạt động của bộ máy.
Thứ năm, đối với các khoản chi về mua sắm đồ dùng, trang thiết bị, sửa
chữa lớn tài sản cố định, ngoài việc tuân thủ theo nhu cầu chi quý và dự toán chi
năm được duyệt, còn phải tuân thủ theo dự toán chi quý do cơ quan có thẩm
quyền duyệt.
Thứ sáu, các khoản tạm ứng đến hết ngày 31/12 chưa đủ thủ tục thanh
toán được phép tiếp tục thanh toán trong thời gian chỉnh lý quyết toán. Trường
hợp hết thời gian chỉnh lý quyết toán vẫn chưa đủ thủ tục thanh toán, thì đơn vị
phải làm thủ tục cho phép chuyển tạm ứng sang năm sau.
2.2. TÌNH HÌNH QUẢN LÝ CỦA KBNN VỀ CHI NSNN TẠI TỈNH
THÁI NGUYÊN.

cực trong quản lý và sử dụng ngân sách chưa được khắc phục triệt để;


xi
+ Nhiều cơ quan, đơn vị cùng tham gia vào quá trình quản lý và kiểm soát
chi, nhưng việc phân định phạm vi quyền hạn và trách nhiệm của các cơ quan,
đơn vị đó chưa thực sự rõ ràng, đặc biệt là quy định trách nhiệm của người chuẩn
chi trước mỗi khoản chi tiêu của đơn vị;
+ Trình độ cán bộ làm công tác quản lý tài chính nói chung và kiểm soát
chi NSNN nói riêng còn bộc lộ nhiều bất cập, đặc biệt là đối với khối xã, phường
và các đơn vị sự nghiệp như các trường, trạm y tế,…phần lớn cán bộ chưa qua
đào tạo cơ bản về chuyên môn tài chính - kế toán, chưa đáp ứng được yêu cầu
quản lý và điều hành NSNN. Việc ứng dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại trong
quản lý và điều hành NSNN chưa được quan tâm đúng mức và đồng bộ.
- Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế.
+ Việc ban hành một số cơ chế, chính sách trong lĩnh vực tài chính – ngân
sách chưa kịp thời, đồng bộ và phù hợp với nền kinh tế thị trường; Hệ thống chế
độ định mức chi ngân sách chậm được đổi mới;
+ Công tác phối kết hợp giữa các cấp, các ngành trong quản lý chi NSNN
chưa chặt chẽ;
+ Công tác tuyển chọn và đào tạo cán bộ chưa chú trọng về chất lượng,
nên còn nhiều yếu kém về năng lực trình độ chuyên môn. Trình độ quản lý, năng
lực của đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý chi ngân sách còn hạn chế;
+ Mặc dù đã chú trọng đến cải cách tài chính công, đặc biệt là tài chính ngân sách, song việc thực hiện lộ trình cải cách còn chậm và chưa đồng bộ với
cơ chế quản lý tiên tiến và phù hợp với mục tiêu cải cách chung.


xii

CHƯƠNG 3

với thực tiễn quản lý chi NSNN.
- Xây dựng, thực hiện cam kết chi đối với đơn vị thụ hưởng NSNN.
- Hoàn thiện cơ chế thực hiện công khai và minh bạch trong chi tiêu và
quản lý, sử dụng NSNN.
3.2.2. Nhóm giải pháp có liên quan đến quy trình, nghiệp vụ kiểm soát chi
ngân sách Nhà nước.
- Thực hiện quy trình cấp phát NSNN trực tiếp từ KBNN đến đối tượng
cung cấp hàng hoá, dịch vụ và thực hiện quản lý, cam kết chi NSNN.
- Áp dụng quy trình kiểm soát chi NSNN theo kết quả đầu ra.
- Cải cách thủ tục hành chính trong chi NSNN qua KBNN.
3.2.3. Nhóm giải pháp về tổ chức bộ máy và đội ngũ cán bộ.
- Thống nhất mô hình tổ chức bộ máy và phân công nhiệm vụ quản lý chi
NSNN trong các đơn vị KBNN.
- Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý, điều hành và chuyên môn
của Kho bạc Nhà nước.
3.2.4. Nhóm giải pháp về hiện đại hóa công nghệ Kho bạc Nhà nước.
- Đầu tư trang thiết bị, công nghệ theo hướng hiện đại và đồng bộ.
- Xây dựng các quy trình công nghệ theo hướng hiện đại và chuẩn mực
quốc tế.
- Ứng dụng mạng internet trong quản lý, điều hành, kiểm soát, thanh toán
và xây dựng mô hình kiểm soát chi điện tử.
3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT NHẰM NÂNG CAO VAI
TRÒ QUẢN LÝ CỦA KBNN VỀ CHI NSNN.


xiv
Đối với Trung ương:
- Cần tiếp tục đẩy mạnh việc phân cấp cho địa phương nhằm nâng cao tính
chủ động sáng tạo của địa phương trong điều hành ngân sách.
- Các Bộ ngành trung ương, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách về

chất, trình độ năng lực và có tính chuyên nghiệp cao đáp ứng yêu cầu quản lý chi
NSNN trong cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
- Tăng cường sử dụng công nghệ hiện đại, tiên tiến vào công tác quản lý,
điều hành và thực hành các nghiệp vụ trong quản lý, kiểm soát chi NSNN. Tăng
cường công tác quản lý nội bộ, công tác kiểm tra kiểm soát nhằm nâng cao chất
lượng, hiệu quả hoạt động của KBNN.


xvi

KẾT LUẬN
Trong quá trình đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước không thể
thắng lợi nếu như lĩnh vực tài chính – NSNN không đổi mới kịp thời. Nghiên
cứu để tìm ra giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chi NSNN qua hệ thống
KBNN góp phần nâng cao hiệu quả quản lý chi NSNN, thúc đẩy nền kinh tế phát
triển, tăng trưởng bền vững được lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các cấp, các
ngành quan tâm, là vấn đề chiến lược lâu dài của tỉnh Thái Nguyên và của đất
nước. Tăng cường công tác quản lý chi NSNN, kiên quyết từ chối các khoản chi
không đúng chế độ, kém hiệu quả, gây lãng phí, thất thoát NSNN...Làm lành
mạnh nền tài chính, nâng cao tính công khai, minh bạch, dân chủ trong việc sử
dụng nguồn lực tài chính Quốc gia, đáp ứng được nhu cầu trong quá trình đổi
mới chính sách tài chính của nước ta khi hội nhập với nền kinh tế thế giới.
Trong quá trình nghiên cứu, từ những phương diện lý luận, khái quát những
kinh nghiệm hoàn thiện cơ chế quản lý chi NSNN ở một số nước và kinh nghiệm
thực tiễn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, đề tài đã phân tích, làm rõ thêm về
quản lý chi NSNN; vai trò, vị thế và trách nhiệm của KBNN trong việc quản lý
và kiểm soát chi NSNN, trách nhiệm của các cấp, các ngành và các đơn vị sử
dụng NSNN trong quá trình chi tiêu NSNN. Thông qua đó đề tài đã đưa ra một
số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chi NSNN qua KBNN
Thái Nguyên. Đổi mới quản lý chi NSNN là một đề tài có phạm vi rộng, phức