Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức

MỤC LỤC
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM- ĐỀ TÀI: RÈN KỸ NĂNG SỐNG
CHO HỌC SINH LỚP 5 THÔNG QUA DẠY HỌC MÔN ĐẠO ĐỨC
MỤC LỤC……………………………………………………………………...1
I. TÊN ĐỀ TÀI:.................................................................................................. 2
II. PHẦN MỞ ĐẦU…………………………………………………................2
1. Lý do chọn đề tài...............................................................................................2
2. Mục đích nghiên cứu.........................................................................................2
3. Đối tượng nghiên cứu........................................................................................3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu........................................................................................3
5. Đối tượng khảo sát thực nghiệm.......................................................................3
6. Phương pháp nghiên cứu...................................................................................3
7. Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu......................................................................3
III. PHẦN NỘI DUNG........................................................................................3
1. Cơ sở lý luận ….................................................................................................3
2. Cơ sở thực tiễn ..................................................................................................4
3. Thực trạng ........................................................................................................4
3.1. Thuận lợi........................................................................................................4
3.2. Khó khăn........................................................................................................5
4. Các biện pháp ...................................................................................................7
4.1. Biện pháp thứ nhất........................................................................................ 7
4.2. Biện pháp thứ hai...........................................................................................9
4.3. Biện pháp thứ ba............................................................................................9
4.4. Biện pháp thứ tư.......................................................................................... 10
4.5. Biện pháp thứ năm.......................................................................................10
4.6. Biện pháp thứ sáu.........................................................................................11
5. Kết quả đạt được............................................................................... ..............12
IV. PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHI........................................................12


chính quyền địa phương, sự chỉ đạo sát sao và kịp thời của Chuyên môn nhà
trường, các tổ chức cộng đồng nên học sinh có cơ hội tiếp xúc và rèn luyện kĩ
năng cho bản thân nhiều hơn. Tuy nhiên, sự tiếp xúc, trải nghiệm của học sinh
còn quá ít so với thực tế cuộc sống.
Đặc biệt đối với học sinh dân tộc Vân Kiều lại càng cần thiết. Bởi lẽ, các
em sẽ là chủ nhân tương lai của đất nước, các em phải được trang bị đầy đủ cả
về kiến thức khoa học, phẩm chất đạo đức lẫn kỹ năng sống cho bản thân. Điều
đó mới làm nên con người hoàn thiện cho những chủ nhân tương lai.
2. Mục đích nghiên cứu
Nhận thức được yêu cầu của xã hội như vậy, tôi thấy rằng để góp phần
cùng nhà trường nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho HS. Ngoài việc
giảng dạy các bộ môn văn hoá, học tập các kiến thức về khoa học - xã hội học
sinh còn phải tu dưỡng rèn luyện về đạo đức, kĩ năng sống. Đạo đức là một
trong những môn học có thể nói là giúp nhiều nhất cho sự hình thành và phát
triển kỹ năng sống cho các em như: KN giao tiếp ứng xử (với ông bà, cha mẹ,
anh chị em, bạn bè,…); KN bày tỏ ý kiến của bản thân; KN ra quyết định giải
2
Người thực hiện: Nguyễn Thị Trúc - Trường Tiểu học Hướng Phùng


Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức
quyết vấn đề phù hợp với lứa tuổi; KN giữ gìn vệ sinh cá nhân;…..Vì vậy, tôi
đã trăn trở xem làm thế nào nâng cao hiệu quả giờ dạy và góp phần trang bị cho
các em những kỹ năng sống cần thiết. Chính điều đó đã giúp tôi đi đến làm
SKKN “ Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 qua môn Đạo đức”.
3. Đối tượng nghiên cứu.
Một số kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo
đức.
4. Đối tượng khảo sát, thực nghiệm.
Kỹ năng sống của học sinh lớp 5C trường Tiểu học Hướng Phùng –



Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức
Trong những năm trở lại đây, khi phong trào “ Xây dựng trường học thân
thiện, học sinh tích cực” được triển khai và hưởng ứng mạnh mẽ trong các cấp
học, ngoài việc nâng cao chất lượng giáo dục, các đơn vị trường học ngày càng
hú trọng tới công tác giáo dục đạo đức, kĩ năng sống cho học sinh đặc biệt là học
sinh Tiểu học.
Mục tiêu giáo dục là nhằm giúp học sinh hình thành những cơ bản ban
đầu cho sự phát triển đúng đắn về đạo đức,trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ về các kĩ
năng cơ bản, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam XHCN. Yêu
cầu về nội dung giáo dục Tiểu học phải đảm bảo cho học sinh những hiểu biết
đơn giản, cần thiết về tự nhiên, xã hội và con người; những kĩ năng cơ bản về
nghe, nói, đọc, viết và tính toán; những thói quen rèn luyện thân thể, giữ gìn vệ
sinh...Tuy nhiên, nội dung giáo dục trong ghế nhà trường Tiểu học hiện nay
chưa thực sự chú trọng đúng mức đối với việc giáo dục kĩ năng sống cho học
sinh.
2. Cơ sở thực tiễn
Tổng số lớp là 12 em, trong đó có 6 nữ.
Tất cả các em là người Vân Kiều, môi trường tiếp xúc và sử dụng tiếng
Việt còn ít nên kĩ năng bản thân còn nhiều hạn chế.
Hầu hết học sinh trong lớp chưa mạnh dạn trong học tập cũng như giao
tiếp nên việc tiếp xúc, tìm hiểu cũng còn gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt kỹ năng
sống còn rất hạn chế.
3. Thực trạng.
3.1. Thuận lợi.
Thứ nhất: Trong những năm gần đây, phòng GD & ĐT Hướng Hóa đã
chỉ đạo các nhà trường lồng ghép giáo dục KNS cho học sinh một cách sát sao
thông qua nhiều hoạt động cụ thể và thiết thực như: Tổ chức cuộc thi về “An
toàn giao thông”, hay “Vẽ tranh bảo vệ môi trường”,......Riêng trường tôi,

Do vậy, có thể khẳng định Đạo đức là môn học tiềm năng trong việc giáo
dục KNS cho các em. Đây cũng chính là điểm thuận lợi cho người GV trong
việc dạy học GD KNS cho HS.
Thứ ba: Như chúng ta đã biết, một trong những điểm nhấn của năm học
2015- 2016 là: “Rèn kỹ năng sống cho học sinh” trong thực hiện chương trình
giáo dục . Vậy để thực hiện tốt nhiệm vụ trên, Phòng GD Hướng Hóa và Trường
Tiểu học Hướng Phùng đã chỉ đạo rất sát sao đến từng GV nhằm hướng đến
nhiệm vụ trên.
Thực vậy, thông qua các hoạt động dạy học, các hoạt động GD ngoài giờ
lên lớp, hoạt động tập thể nhằm thực hiện GD toàn diện cho HS với nhiều mục
tiêu khác nhau. Một trong những mục tiêu đó là: Giúp HS có kỹ năng sống, biết
sống an toàn phù hợp với lứa tuổi và điều kiện thực tế tại nơi ở. Đây chính là
thuận lợi đầu tiên nhằm hình thành và phát triển kỹ năng sống cho HS qua các
môn học trong đó có môn Đạo đức.
Thứ tư: Hiện nay HS Tiểu học mạnh dạn hơn, gần gũi hơn với GV. Nhờ
vậy mà GV dễ nắm bắt được tâm tư nguyện vọng, những ưu điểm và khuyết
điểm của các em để từ đó có kế hoạch bồi dưỡng thêm kỹ năng sống cho các
em.
Thứ năm: Bản thân GV được trang bị đầy đủ nội dung, kiến thức về cơ
bản đặc biệt là kiến thức về KNS nhằm đáp ứng nhu cầu GD hiện đại.
3.2. Khó khăn:
Như chúng ta đều biết, đặc điểm của học sinh tiểu học vốn từ Tiếng Việt
ít mà đặc biệt là đối với học sinh dân tộc thiểu số lại càng hạn chế, kiến thức còn
nghèo, những hiểu biết về thế giới xung quanh còn hạn hẹp, điều này phần nào
làm hạn chế đến kỹ năng giao tiếp, kỹ năng ứng xử, kỹ năng phòng tránh bị xâm
hại, hay kỹ năng Nói không với những việc xấu khi người khác rủ rê của các
em,...
5
Người thực hiện: Nguyễn Thị Trúc - Trường Tiểu học Hướng Phùng


tiết dạy, còn HS tiếp thu kiến thức một cách thụ động, ít có điều kiện bày tỏ
quan điểm, sở trường của mình. Chính vì thế mà hiện nay chúng ta đã và đang
tiến hành đổi mới phương pháp dạy học nhằm lấy HS làm trung tâm, với quan
điểm GV nói ít, HS làm việc nhiều . Với quan điểm này kỹ năng sống của HS
được hình thành và phát triển rất tốt. Song nhiều đồng chí vẫn chưa mạnh dạn
đổi mới cả nội dung và phương pháp cho phù hợp với lớp của mình và với từng
tiết dạy. Điều này làm quá trình GD kỹ năng sống cho học sinh như kỹ năng
giao tiếp, kỹ năng hợp tác,…còn gặp nhiều khó khăn.
Mặt khác, hiện nay bản thân phụ huynh vẫn chưa nhận thức sâu sắc, đúng
đắn và rõ nét về dạy KNS cho các em. Xã hội ngày càng phát triển kéo theo
những hệ luỵ như sự bùng nổ công nghệ thông tin, sự hội nhập của nhiều nền
văn hoá của các nước phương tây, lối sống thực dụng....Gia đình, cha mẹ phải lo
6
Người thực hiện: Nguyễn Thị Trúc - Trường Tiểu học Hướng Phùng


Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức
cuộc sống mưu sinh bỏ quên con cái, dẫn đến sự buông lỏng trong quản lý, điểm
tựa là gia đình đối với các em không còn nữa. Thậm chí hầu hết phụ huynh còn
mang tư tưởng giao phó việc dạy dỗ con em cho GV, nhà trường, chưa nhiệt tình
trong hợp tác giáo dục trẻ, chưa nêu gương tốt cho các em trong giao tiếp, ứng
xử. Rất nhiều phụ huynh chỉ nghĩ rằng đến trường là để học chữ mà quên đi điều
quan trọng là dạy cho học sinh “học làm người” quên đi việc giáo dục kĩ năng
sống, kĩ năng hoà nhập cộng đồng. Nên dẫn đến các hành vi đạo đức của các em
bị sai lệch gây những hậu quả đáng tiếc.
Cụ thể, kết quả điều tra một số KNS của học sinh vào đầu năm học 20152016, tôi thu được kết quả như sau:
Tổng
số HS

Kết quả KNS của HS lớp 5C

sách hướng dẫn GD kỹ năng sống có 3 KNS mà HS cần đạt nhưng GV có thể
xác định 2 mục tiêu cơ bản mà HS cần đạt, đó là:
Kỹ năng tư duy phê phán ( biết phê phán, đánh giá những quan niệm sai,
những hành vi ứng xử không phù hợp với người già và trẻ em).
Kỹ năng giao tiếp, ứng xử với người già, trẻ em trong cuộc sống ở nhà, ở
trường và ngoài xã hội.
4.1.2. Về dạy học phần “Khám phá.” ( hay trải nghiệm)
Giáo viên có thể đặt ra những câu hỏi hay tổ chức cho HS chơi trò chơi
tương tác nhằm gợi lại những hiểu biết đã có của các em nhằm kích thích HS tự
tìm hiểu xem các em đã biết gì về những khái niệm, kỹ năng, kiến thức,…sẽ
được học.
Ví dụ: Khi dạy bài “Hợp tác với những người xung quanh” (Tiết 1), (Đạo
đức lớp 5), chúng ta có thể làm như sau:
7
Người thực hiện: Nguyễn Thị Trúc - Trường Tiểu học Hướng Phùng


Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức
GV nêu câu hỏi, yêu cầu cả lớp cùng suy nghĩ và trả lời: Các em đã từng
hợp tác với bạn bè hoặc với ai đó để cùng làm một việc bao giờ chưa? Đó là
việc gi? Các em đã hợp tác như thế nào? Kết quả ra sao?
HS suy nghĩ và trả lời.
Như vậy qua cách đặt câu hỏi như vậy, GV thấy được sự trải nghiệm của
HS như thế nào để từ đó vừa kích thích các em học tập, vừa nắm bắt được mức
độ hiểu biết cũng như KNS của các em ở mức độ nào để từ đó giúp các em hình
thành và phát triển KNS cần thiết, phù hợp. Ngoài ra trong quá trình các em
trình bày, GV giúp các em rèn luyện KN giao tiếp (cụ thể là KN trình bày một
vấn đề trước tập thể).
4.1.3. Về dạy học phần “ Kết nối”.
GV đóng vai trò là người hướng dẫn, HS là người phản hồi, trình bày

Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức
Ví dụ: Khi dạy bài “Bảo vệ tài nguyên thiên nhiên” – phần thực hành/
luyện tập (Tiết 1), (Đạo đức lớp 5), chúng ta có thể làm như sau:
Trước hết, với hoạt động này, GV cần xác định được mục tiêu về KNS mà
HS cần phải đạt là: kỹ năng hợp tác; kỹ năng trình bày suy nghĩ, ý tưởng.
Sau đó, GV có thể tiến hành lên lớp như sau:
Gv giao nhiệm vụ cho HS thảo luận nhóm đôi, làm bài tập 1, 2 SGK.
Gọi các nhóm trình bày về một sự kiện lịch sử có liên quan (bài tập 1),
hình ảnh có liên quan (bài tập 2).Từ đó rèn cho HS cần đạt về KNS.
GV kết luận: Nguồn tài nguyên thiên nhiên nước ta đang dần cạn kiệt. Vì
vậy,cần bảo vệ tài nguyên thiên nhiên là bảo vệ cuộc sống của con người hôm
nay và mai sau.
4.1.5. Về dạy học phần “Vận dụng”.
Trong hoạt động này, GV cần tạo cho HS cơ hội tích hợp, mở rộng và
vận dụng kiến thức và kỹ năng có được vào các tình huống, bối cảnh mới.
Ví dụ: Khi dạy bài “Hợp tác với những người xung quanh” – phần Vận
dụng (Tiết 2), (Đạo đức lớp 5), chúng ta có thể làm như sau:
Cuối tiết học, GV yêu cầu mỗi nhóm HS đăng ký cùng hợp tác với nhau
để xây dựng và thực hiện một công việc chung của lớp, của trường,…
Chẳng hạn: trang trí lớp học, vệ sinh trường lớp, hay tổ chức buổi liên
hoan,…
Như vậy, qua hoạt động này, GV rèn cho HS về kỹ năng hợp tác trong
cuộc sống phù hợp với khả năng của các em, tạo cho các em tinh thần đoàn kết
trong những trường hợp cần thiết.
4.2. Biện pháp thứ hai: Giáo dục tích hợp KNS phải lựa chọn tích hợp
theo vùng miền.
Trước hết, ta hiểu như thế nào là “Giáo dục tích hợp KNS phải lựa chọn
tích hợp theo vùng miền?”
Thực vậy, “Giáo dục tích hợp KNS phải lựa chọn tích hợp theo vùng
miền” có nghĩa là: ngoài những yêu cầu về kỹ năng cần đạt chung trong từng tiết

mình. Tránh hung hăng nặng lời với những những học sinh nghịch ngợm, mắc
lỗi. Bằng hình thức trực quan sinh động HS rèn được những KNS mà các em đã
đựơc học. Tôi còn khuyến khích các em chia sẻ những cảm nhận, suy nghĩ,
những quan sát của mình với cô với bạn một cách thoải mái, tự nhiên không gò
bó áp đặt.
4.4. Biện pháp thứ tư: Thực hiện Mỗi thầy cô giáo là tấm gương đạo
đức, tự học và sáng tạo.
Như chúng ta đã biết, trong những năm gần đây ngành giáo dục của
chúng ta rất coi trọng và thường xuyên nhức đến vấn đề Mỗi thầy cô giáo là tấm
gương đạo đức, tự học và sáng tạo. Tại sao lại như vậy? Thực ra nội dung này
đã được chúng ta đề cập đến từ rất lâu, chúng ta đã biết và đã làm nhưng còn rất
mờ nhat, nó chưa thực sự là một vấn đề quan tâm nhiều. Song hiện nay, thực tế
đã cho thấy bên cạnh những giáo viên ưu tú, quan tâm đến HS, tâm huyết với
nghề vẫn còn đâu đó một số GV làm mất đi hình ảnh đẹp của người thầy trong
mắt HS, phụ huynh,...Bởi lẽ, một số GV có lối sống buông thả, còn hơi men khi
lên bục giảng, còn xúc phạm đến nhân phẩm HS, ... Trong khi đó, vói HS nói
chung cũng như HS Tiểu học, thầy cô giáo là người cha, người mẹ thứ hai của
các em. Thầy cô luôn là tấm gương phản chiếu rõ nhất cho các em soi vào và
điều chỉnh mọi hành vi, hoạt động của mình. Chính vì thế, biện pháp đầu tiên
nhằm hình thành và phát triển KNS cho HS (như KN giao tiếp: chào hỏi, cảm
ơn, xin lỗi, đề nghị; bày tỏ sự cảm thông, chia sẻ; bày tỏ ý kiến, tiếp khách
đến nhà,…) là người GV phải mẫu mực trong từng lời nói, hành động đối với
10
Người thực hiện: Nguyễn Thị Trúc - Trường Tiểu học Hướng Phùng


Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức
mọi người xung quanh như đồng nghiệp, HS, làng xóm hay phụ huynh. Hay nói
cách khác, người GV hành động, nói năng kể cả cách ăn mặc phải mang tính sư
phạm, đúng tác phong của nhà giáo để học sinh họa tập và làm theo.

nhằm bước đầu trang bị cho các em các KNS cần thiết, phù hợp với lứa tuổi
Tiểu học, giúp các em biết sống và ứng xử phù hợp trong các mối quan hệ với
những người thân trong gia đình, với thầy cô giáo, bạn bè và những người xung
quanh; với cộng đồng, quê hương đất nước và với môi trường tự nhiên; giúp các
em bước đầu sống tích cực, chủ động, có mục đích, có kế hoạch, tự trọng, tự tin,
có kỷ luật, biết hợp tác, giản dị, tiết kiệm gọn gàng,…Để trở thành con ngoan
11
Người thực hiện: Nguyễn Thị Trúc - Trường Tiểu học Hướng Phùng


Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức
trong gia đình, HS tích cực gương mẫu của nhà trường và là một công dân tốt
của xã hội.
5. Các kết quả đạt được:
Qua một thời gian thực hiện, tôi nhận thấy:
KNS phù hợp với lứa tuổi của các em được trang bị tương đối đầy đủ,
như:
Về KN giao tiếp của các em đã được cải thiện như: mạnh dạn, tự tin hơn,
nhiều em diễn đạt trôi chảy có đầu có cuối; trong giao tiếp hạn chế được tình
trạng rất nhiều lời nói trống, đặc biệt với bạn bè các em xưng hô gần gũi lịch sự,
…
Về KN hợp tác với bạn bè, KN đảm nhận trách nhiệm
Về KN tìm kiếm và xử lý thông tin linh hoạt hơn, chính xác hơn.
KN giữ gìn bản thân như: phòng tránh sấm sét, phòng tránh bị xâm hại,…
cũng được các em hiểu rõ và có ý thức thực hiện tốt.
KN giữ gìn vệ sinh cá nhân cũng như trường lớp được các em thực hiện
thường xuyên, sạch sẽ.
Cụ thể, bằng cách quan sát, điều tra và tổ chức cho HS làm một số bài trắc
nghiệm về một số KNS của học sinh, vào giữa tháng 3 năm 2016 tôi thu được
kết quả như sau:

Để dạy tốt, trước hết người GV phải là một tấm gương phản hồi tốt nhất
để các em phấn đấu.
Phải thực hiện quá trình điều tra bằng mọi biện pháp có thể để thấy được
những thiếu hụt về KNS mà các em cần được bổ sung kịp thời.
Luôn tạo điều kiện cho các em tự bộc lộ khả năng của mình
12
Người thực hiện: Nguyễn Thị Trúc - Trường Tiểu học Hướng Phùng


Rèn kỹ năng sống cho học sinh lớp 5 thông qua dạy học môn Đạo đức
Cần tuyên truyền cho phụ huynh, các tổ chức xã hội thấy rõ về tầm quan
trọng của rèn KNS cho các em.
Tiếp nhận thông tin phản hồi từ sự đánh giá nhận xét của HS về phương pháp
dạy học của mình. Từ đó kiên trì biết phát huy mặt tốt, khắc phục mặt yếu không
chủ quan tự mãn.
Quá trình chuẩn bị bài cũng như lên lớp, người GV cần xác định rõ những
KNS mà HS cần đạt, trong đó đâu là KNS cơ bản nhất cần được hình thành
trong tiết dạy đó.
Cần kết hợp với các môn học khác nhất là các hoạt động tập thể, hoạt
động NGLL,… để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục.
GD kĩ năng sống phù hợp với vùng miền
2. Kiến nghi
Kính mong nhà trường cũng như Chương trình Dự án Tầm nhìn Thế giới
tạo mọi điều kiện để bản thân cũng như các em học sinh được học tập trải
nghiệm thêm nhiều kĩ năng hơn nữa.
Trên đây là một số biện pháp mà tôi nghiên cứu tìm tòi xây dựng nên
trong quá trình rèn KNS cho các em. Kính mong Hội đồng Khoa học trường
đóng góp cho SKKN của tôi hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA