Đề tài: "Rèn kỹ năng sống cho học sinh tiểu" học góp phần thực hiện
tốt phong trào thi đua " Xây dựng trường học thân thiên, học sinh
tích cực"
PHẦN MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
“Mục tiêu của giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn
diện có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành
với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng
nhân cách, phẩm chất năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” (Luật Giáo dục - 2005). Việc giáo
dục kỹ năng sống cho học sinh là rất cần thiết phù hợp với mục tiêu giáo
dục, nhằm góp phần đào tạo “con người mới” với đầy đủ các mặt “đức, trí,
thể, mỹ” để học sinh được phát triển toàn diện đáp ứng những yêu cầu
mới của xã hội.
Bậc học tiểu học là bậc học nền tảng tạo cơ sở cho HS phát triển học
tiếp các bậc học tiếp theo, vì vậy bên cạnh việc trang bị cho học sinh
những vốn kiến thức kỹ năng cơ bản trong học tập, lao động còn cần phải
chú ý đến việc rèn kỹ năng sống cho học sinh, dạy học sinh cách “làm
người”, để học sinh có thêm vốn kinh nghiệm thích ứng với môi trường
mới, yêu cầu mới.
Năm học 2009 -2010 là năm học tiếp tục thực hiện phong trào thi đua
“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”. Rèn kỹ năng sống
cho học sinh chính là một trong năm nội dung của phong trào thi đua “Xây
dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, vì vậy các trường học cần
quan tâm chú trọng đến nội dung này.
Rèn kỹ năng sống cho học sinh giúp cho học sinh thích ứng được với
môi trường xã hội, tự giải quyết được một số vấn đề thiết thực trong cuộc
sống như vấn đề sức khoẻ, môi trường, tệ nạn xã hội, để các em có thể
tự tin, chủ động không bị quá phụ thuộc vào người lớn mà vẫn có thể tự
bảo vệ mình, tự đem lại lợi ích chính đáng, điều kiện thuận lợi cho bản
thân mình rèn luyện, học tập phấn đấu vươn lên.PHẦN NỘI DUNG

I.CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TẾ:
1. Đặc điểm tâm sinh lý trẻ:
- Đặc điểm về thể chất của trẻ: Cơ thể trẻ em là nền tảng vật chất của trí
tuệ và tâm hồn. Nền tảng có vững thì trí tuệ và tình cảm mới có khả năng
phát triển tốt. “Thân thể khoẻ mạnh thì chứa đựng một tinh thần sáng
suốt”, ngược lại “tinh thần sáng suốt thì cơ thể có điều kiện phát triển”.
Trong cuộc sống thực tế cho thấy những trẻ có thể lực yếu thường hay ỷ
lại, phụ thuộc nhiều vào những người thân trong gia đình những việc làm
tự phục vụ mà lẽ ra chính trẻ phải tự làm tự lập dần: rửa chân tay, mặc
quần áo,
- Một yếu tố nữa ảnh hưởng đến việc tự lập của HS là hệ thần kinh của
trẻ. Hệ thần kinh của trẻ tiểu học đang trong thời kì phát triển mạnh. Bộ óc
của các em phát triển về khối lượng, trọng lượng và cấu tạo. Đến 9, 10
tuổi hệ thần kinh của trẻ căn bản được hoàn thiện và chất lượng của nó sẽ
được giữ lại trong suốt cuộc đời. Khả năng kìm hãm(khả năng ức chế) của
hệ thần kinh còn yếu. Trong khi đó bộ óc và hệ thần kinh của các em đang
phát triển đi dần đến hoàn thiện nên các em dễ bị kích thích. Thầy cô giáo
và cha mẹ, người thân của các em cần chú ý đến đặc điểm này để giúp trẻ
hình thành tính tự chủ, lòng kiên trì, sự kìm hãm của bản thân trước
những kích thích của hoàn cảnh xung quanh, biết giữ gìn trật tự nơi công
cộng và trong lớp học. Mặt khác không được mắng, doạ dẫm, nạt nộ các
em vì làm như thế không những bị tổn thương đến tình cảm mà còn gây
tác hại đến sự phát triển thần kinh và bộ óc của các em.
- Khi trẻ bắt đầu gia nhập cuộc sống nhà trường - đi học tiểu học, các em

Trẻ em – Xã hội
Trong các mối quan hệ, quan hệ thầy trò là mối quan hệ đặc biệt của mối
quan hệ người – người. Ở tiểu học, do uy tín của người thầy giáo các
quan điểm, niềm tin, toàn bộ những hành vi cử chỉ chủa người thầy
thường là những mẫu mực cho hành vi của học sinh nói chung. Nó ảnh
hưởng sâu sắc đến thái độ và cách ứng xử của các em trong quan hệ với
người khác và với xã hội. Các em thường tin tưởng tuyệt đối ở nơi thày cô
giáo nên chúng thường bắt chước những cử chỉ tác phong của thầy cô
giáo mình. ở trường các em còn được tiếp xúc với bạn bè, với tập thể
nhóm bạn, tổ, lớp; những hoạt động tập thể cũng ảnh hưởng không ít đến
việc hình thành, phát triển nhân cách, rèn luyện kĩ năng sống cho trẻ.
* Đặc điểm sinh lý trẻ:
Trong quá trình giáo dục học sinh, rèn kĩ năng sống cho học sinh, người
giáo viên không những cần am hiểu về tâm lý trẻ em mà còn phải có kiến
thức về sinh lý trẻ em.
Các nhà khoa học đã nghiên cứu và phân loại hoạt động thần kinh ở trẻ
em làm 4 loại:
· Loại hình thần kinh mạnh, cân bằng, hưng phấn tối ưu, nhanh:
đặc điểm của loại hình thần kinh này là các phản xạ có điều kiện được
hình thành bền vững; ngôn ngữ trẻ phát triển rất tốt với khối lượng từ
lớn.
· Loại hình thần kinh mạnh, không cần bằng, hưng phấn tăng, kém
kiềm chế: Đặc điểm của trẻ em thuộc nhóm này là quá trình hưng phấn
mạnh, ức chế yếu. Các em rất dễ bị xúc động. Cũng do hưng phấn
mạnh nên chúng nóng nảy hay cáu gắt. Trẻ em thuộc nhóm này
thường hay nói nhanh và hét trong khi nói.
· Loại hình thần kinh mạnh, cân bằng, chậm: Đặc điểm trẻ em
thuộc nhóm này là chậm chạp. Chúng nhanh biết nói nhưng thường
hay nói chậm. Đây là những đứa trẻ tích cực và kiên trì khi thực hiện
bất kì một nhiệm vụ khó khăn nào.

sáng tạo, luôn ỷ lại, phụ thuộc vào người lớn; mỗi khi gặp các tình huống
trong thực tế lúng túng không biết xử lý thế nào, hạn chế trong việc tự bảo
vệ bản thân mình; hoặc có trẻ được chiều chỉ làm theo ý của mình chứ
không làm theo ý người khác. Bên cạnh việc học các môn văn hoá nếu trẻ
được chú ý giáo dục đạo đức, được rèn kỹ năng sống biết phân biệt cái
tốt, cái xấu, biết từ chối cám dỗ, biết ứng xử, biết tự quyết định đúng trong
một số tình huống thì chính trẻ sẽ là người tác động tốt đến gia đình, xã
hội.
- Trong các nhà trường ít nhiều vẫn còn có hiện tượng học sinh cãi nhau,
chửi nhau, đánh nhau, chưa lễ phép, gây mất đoàn kết trong tập thể lớp,
trốn học đi chơi,
- Trong thực tế hiện nay việc nhận thức tầm quan trọng, cần thiết rèn kỹ
năng sống cho học sinh ở một số giáo viên còn hạn chế. Qua dùng phiếu
thăm dò, khảo sát thực tế cho thấy một số giáo viên lúng túng cả về nội
dung, biện pháp rèn kỹ năng sống cho học sinh. Nhận thức của nhiều giáo
viên còn mơ hồ, chưa rõ, chưa đầy đủ rèn kỹ năng sống cho học sinh là
rèn những kỹ năng gì; vì nhận thức chưa đủ, chưa rõ nên không thể tìm ra
được biện pháp, hình thức tổ chức hữu hiệu để rèn kỹ năng sống cho học
sinh. Các nhà trường đã có tổ chức một số hoạt động nhằm rèn kỹ năng
sống cho học sinh nhưng còn chung chung, chưa đi sâu, chưa thể hiện
thường xuyên rõ nét.
- Khảo sát: HS lớp 1B :

TSHS
Tự mặc quần áo Tự giác ngồi học bài ở nhà
Tự mình mặc quần
áo
Cần người lớn
giúp mặc quần áo
Tự giác không cần

nền văn hoá và môi trường xung quanh. Năng lực tâm lý xã hội có vai trò
quan trọng trong việc phát huy sức khoẻ theo nghĩa rộng về thể chất, tinh
thần và xã hội. Kỹ năng sống là khả năng thể hiện thực thi năng lực tâm lý
xã hội này”(WHO-1993).
- “Giáo dục dựa trên kỹ năng sống cơ bản là sự thay đổi hành vi hay một
sự phát triển hành vi nhằm tạo sự cân bằng giữa kiến thức, thái độ, hành
vi. Ngắn gọn nhất đó là khả năng chuyển đổi kiến thức (phải làm gì) và
thái độ (ta đang nghĩ gì, cảm xúc như thế nào, tin tưởng vào giá trị nào)
thành hành động (làm gì và làm như thế nào)”(UNICEF).
- Kỹ năng sống được thể hiện trong kỹ năng đánh giá, quyết định, hành
động, ứng xử, trong các mối quan hệ đa dạng:
+ Mối quan hệ với bản thân (sức khoẻ, thật thà, trung thực, kiên nhẫn,
tự kiềm chế, )
+ Mối quan hệ của các em với những người xung quanh (ông, bà, cha,
mẹ, anh chị em, thầy cô giáo, những người lớn tuổi, bạn bè, )
+ Mối quan hệ của các em với công việc(học tập, hoạt động của lớp,
của trường, công việc giúp đỡ gia đình, hoạt động xã hội, )
+ Mối quan hệ của các em với thiên nhiên (môi trường, động vật, thực
vật, )
+ Mối quan hệ của các em với tài sản riêng, tài sản chung(tài sản riêng:
đồ dùng học tập, sách vở, quần áo, ; tài sản chung: bàn ghế, đồ vật
trong lớp, trong trường, các di sản văn hoá, di tích lịch sử, )
+ Mối quan hệ của các em với xã hội (quê hương, Tổ quốc, Bác Hồ, bộ
đội, thương binh, gia đình liệt sĩ, )
2.Những kĩ năng sống cần rèn cho học sinh tiểu học:
a.Có thể phân loại kỹ năng sống rèn cho học sinh tiểu học theo
nội dung hoạt động:
+ Kỹ năng học tập: kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá năng lực của bản thân,
xác định được điểm mạnh, điểm yếu của bản thân, kỹ năng phân tích, kỹ
năng tổng hợp, kỹ năng xây dựng kế hoạch, kỹ năng hệ thống hoá, kỹ

mạnh, chơi các trò chơi dân gian, tổ chức các hoạt động văn nghệ thể
thao, qua các hoạt động rèn cho học sinh kĩ năng ứng xử với bạn bè, xây
dựng tinh thần đoàn kết tốt, kỹ năng lắng nghe, kỹ năng hợp tác, kỹ năng
quyết định, biết kiềm chế bản thân trong khi xử lí các tình huống với bạn
bè.
2.Rèn kỹ năng sống cho học sinh lồng ghép trong nội dung các tiết học
phù hợp.VD: Môn đạo đức: giáo viên giáo dục, rèn cho học sinh kỹ năng
giao tiếp ứng xử: kính trọng, lễ phép với người lớn tuổi, đoàn kết hoà nhã
với bạn bè, tôn trọng không tự ý mở xem đồ đạc của người khác, giữ gìn
vệ sinh môi trường, nói lời cảm ơn, xin lỗi phù hợp, quan tâm giúp đỡ
những người xung quanh, kỹ năng nhận lời, kỹ năng từ chối, kỹ năng
quyết định, kỹ năng kiềm chế xúc cảm, kỹ năng vận động, kỹ năng xử lý
một số tình huống cụ thể, ; trong các tiết tự nhiên và xã hội, khoa học,
học sinh được rèn kỹ năng sử dụng có hiệu quả đồ dùng dụng cụ chăm
sóc cây trồng, vật nuôi, kỹ năng giữ gìn vệ sinh các nhân, giữ gìn vệ sinh
môi trường, v v ; tuỳ từng bài, tuỳ từng nội dung giáo viên có thể lồng
ghép rèn kỹ năng sống cho học sinh cho hợp lý.

3.Tổ chức hoạt động ngoại khoá chuyên đề “Rèn kỹ năng sống cho
HS”, tạo cho HS một sân chơi để HS được thực hành kỹ năng sống, được
giao lưu, được tư vấn về kỹ năng sống để hiệu quả rèn kỹ năng sống cho
học sinh được nâng lên gắn liền với thực tế cuộc sống.(VD: Hoạt động
ngoại khoá rèn kỹ năng sống cho học sinh – tr 14)
4.Giáo viên không chỉ nhằm hình thành những khái niệm khoa học,
cách làm việc trí óc mà còn hướng dẫn tới sự tạo dựng phát triển các
nhân cách của học sinh. Đặc biệt trẻ tiểu học thường hay bắt chước người
lớn và rất tin tưởng ở các thầy giáo, cô giáo. Vì vậy, mỗi giáo viên cũng
phải luôn thường xuyên tự rèn kỹ năng sống, luôn thể hiện là tấm gương
trong sáng, mẫu mực cho học sinh noi theo.
5.Giáo viên cần thực hiện tốt đổi mới phương pháp dạy học để phát

trường. Khi học sinh biết những điều luật cho phép làm hay những điều
luật cấm (Một số nội dung trong Luật giáo dục, Luật giao thông, Luật bảo
vệ và chăm sóc trẻ em, v.v ), học sinh sẽ hiểu rõ nhiệm vụ quyền hạn
của mình để học tập, rèn luyện tốt hơn, biết ra những quyết định đúng
đắn, biết tự kiềm chế mình không mắc sai lầm, biết xử lý tình huống đúng
hướng, biết tự bảo vệ mình,
11.Nhà trường phối kết hợp các tổ chức, đoàn thể để thực hiện rèn kỹ
năng sống cho học sinh: Phối kết hợp với gia đình học sinh, Hội cha mẹ
học sinh: liên lạc trao đổi thông tin về sự tiến bộ của học sinh, có thể được
tư vấn thêm về cách rèn luyện, giáo dục trẻ, tạo sự thống nhất giữa gia
đình - nhà trường trong cách giáo dục trẻ. Công đoàn tham gia trong tổ tư
vấn của nhà trường giúp trẻ biết tháo gỡ vướng mắc, xử lý một số tình
huống mà trẻ khó tự mình giải quyết đúng đắn.
Đoàn thanh niên thường xuyên tổ chức các hoạt động tập thể vui chơi
lành mạnh, bổ ích để trẻ được thực hành rèn kỹ năng sống. Các GV
thường xuyên lồng ghép rèn kỹ năng sống cho HS trong các giờ học. Các
đoàn thể của xã, thôn cũng phải tìm hiểu và tham gia tư vấn cho các gia
đình về kiến thức pháp luật, kiến thức khoa học, kinh nghiệm thực tế “nuôi
con khoẻ, dạy con ngoan”, tạo cho trẻ một môi trường lành mạnh, an toàn;
cách dạy cho trẻ một số kiến thức để trẻ biết tự bảo vệ mình (Ví dụ: cách
từ chối, tránh xa các tệ nạn xã hội, )

HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHOÁ
“Rèn kỹ năng sống cho học sinh”
- Thời gian: 1 buổi
- Địa điểm: Sân trường
Chuẩn bị:
- Tăng âm, loa đài
- Phông chữ: (có thể làm chương trình nhân dịp Hội vui rằm tháng 8,
nhân dịp kỷ niệm ngày lễ 22/12 hoặc 26/3, , hoặc rút ngắn chương trình,

nhà. Khi đó em sẽ làm thế nào?
5. Một lần, không may do tính kết quả nhầm, Hà bị điểm 4 trong vở. Mẹ
kiểm tra thấy điểm kém liền giận dữ xé tan quyển vở và mắng Hà một trận.
Nếu em là Hà khi đó em làm thế nào?
6. Giờ ra chơi, Hưng cứ phá trò chơi nhảy dây chun của nhóm bạn gái,
thế là các bạn gái đuổi theo, mỗi người đánh cho Hưng một cái. trong thực
tế em có thấy tình huống này xảy ra không. Em có nhận xét gì không?

7. Khi ở lớp Nga mách cô giáo là bạn Nam lấy đồ của bạn khác, thế là
Nam bị cô giáo khiển trách, phê bình. Trên đường đi học về Nga bị Nam
chặn lại đánh. Nếu em là Nga em sẽ làm như thế nào, nếu em là người
chứng kiến việc đó em sẽ làm như thế nào?
8. Ở trường Ngọc bị Hoài giật đuôi tóc đau quá, Ngọc phô với anh là
Nguyên đang học lớp 5 bảo anh Nguyên lúc về đánh cho Hoài một trận.
Em có nhận xét gì về Ngọc, Hoài, anh Nguyên ? Nếu em là Hoài, khi biết
Ngọc phô với anh Nguyên thì em làm thế nào?
9. Trong giờ ra chơi, em đang đứng trên sân, liền bị bạn Dũng đấm cho
một quả vào vai. Em chọn cách xử lý như thế nào:
a. Quay lại đấm trả lại bạn một quả
b. Quay lại du cho bạn một cái.
c. Chửi bạn mấy câu cho bõ tức.
d. Không chọn các cách trên ( nếu chọn phương án này thì tự nêu cách
xử lý của mình)
10. Trên đường đi học về, qua quán điện tử, Hoà rủ Quân vào xem,
Quân chần chừ chưa vào, Hoà bảo chỉ vào xem thôi như mình xem ti vi ở
nhà chứ mình có chơi đâu có nhiều trò hay lắm. Nếu em là Quân em sẽ
làm gì?
11. Trong dịp tết, Liên được các bác mừng tuổi hơn hai trăm ngàn. Liên
đưa cho mẹ cất đi một nửa, còn một nửa Liên giữ lại không cho mẹ biết.
Em thử đoán xem Liên giữ tiền lại để làm gì. Em có làm như Liên không?

làm thế nào? Nếu em là Huy, khi bị mệt không muốn chơi cùng các bạn
em sẽ làm thế nào?

(Tuỳ theo từng địa phương có thể thiết kế lựa chọn câu hỏi, tình huống có
nội dung phù hợp. Trong quá trình HS xử lý tình huống, tổ tư vấn có thể
giúp HS tìm thêm những cách giải quyết phù hợp thực tế)
B. Đóng vai xử lý tình huống: Nhóm HS đóng vai (có chuẩn bị trước) xử
lý tình huống có liên quan đến rèn kỹ năng sống.
VD: Trong giờ ra chơi Minh và Khánh chơi trò chơi đuổi bắt, Minh đang
chạy không may va phải Tuấn, có xảy ra du nhau, cãi nhau, (HS tự diễn
tiếp và giải quyết tình huống)

C. Phần thi tài năng:(Phần thi này yêu cầu có sự kết hợp hài hoà của các
thành viên trong nhóm, vì thế HS cần biết cách phân công nhau cùng làm,
biết lắng nghe, biết lựa nhau cùng hợp tác trong công viêc chung )
VD: 3 nhóm thi, mỗi nhóm vẽ chung một bức tranh.
VD: 3-4 nhóm thi, mỗi nhóm xếp một mâm cỗ hoa quả.
VD: Đôi dép kỷ lục, mỗi nhóm đi trên một đôi dép có nhiều quai, thi đi
nhanh về đích.

- Tổ tư vấn là giám khảo chấm phần thi này.
D. Kết thúc: Trao quà, nhắc nhở HS về việc học tập và rèn luyện

KẾT QUẢ, TRIỂN VỌNG NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI:

- Trong thời gian công tác tại trường TH Tân Dĩnh tôi đã điều tra nghiên
cứu và thử áp dụng thực tế đã được các động nghiệp trong trường đồng
tình ủng hộ. Kết quả cho thấy HS ngoan hơn, tự giác chủ động, mạnh dạn
hơn, đã thể hiện được cách xử lý trong ứng xử khá phù hợp.
- Khảo sát: HS lớp 1B :

nghiệm đề tài này cũng được động nghiệp đánh giá dề tài có khả thi và
bước đầu cho kết quả tốt.
- Nội dung đề tài này phù hợp với lứa tuổi HS tiểu học có thể vận dụng
được trong tất cả các trường tiểu học.
- Sau đề tài này tôi dự định sẽ tiếp tục nghiên cứu để thiết kế thêm hình
thức và tìm thêm biện pháp rèn kỹ năng sống cho HS được phong phú
hơn. KẾT LUẬN
Trẻ em trong lứa tuổi tiểu học rất hồn nhiên ngây thơ trong trắng.
Vốn kiến thức, vốn kinh nghiệm sống của các em mới có rất ít. Vì vậy
muốn đạt được mục tiêu giáo dục phát triển toàn diện của nhà trường, các
thầy cô giáo cần phải kiên trì, nhiệt tình, có tâm huyết với nghề, bên cạnh
kiến thức về chuyên môn nghiệp vụ, người giáo viên phải có vốn kiến thức
tâm lý học, hiểu được tâm sinh lý của trẻ. Từ đó sẽ tìm ra được những
phương pháp hiệu quả để giáo dục trẻ. Việc dạy “chữ” cần luôn song hành
với việc dạy “ làm người”, và phải được xuất phát ngay từ những tình
huống, những việc làm nhỏ nhất trong cuộc sống thực tế của học sinh.
Ngay trong những giờ học ngoài việc đảm bảo mục tiêu kiến thức kỹ năng
của bài, giáo viên cần chú ý đến rèn kỹ năng sống cho học sinh. Học sinh
được rèn kỹ năng sống qua nội dung kiến thức của bài, qua lĩnh hội kiến
thức pháp luật, qua tham gia các hoạt động học tập trong lớp, hoạt động
ngoài giờ do giáo viên tổ chức. Tích cực đổi mới phương pháp dạy học
phát huy tính tích cực chủ động của học sinh là giúp học sinh có nhiều cơ
hội để rèn kỹ năng sống. Học sinh được học tập sinh hoạt vui chơi, rèn
luyện trong môi trường gia đình, nhà trường, xã hội; vì vậy cần thực hiện