_____________________________________________________________________________________________

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN HOÀNG VIỆT

NGUYÊN TẮC MACSXITS VỀ SỰ THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN
VÀ THỰC TIỄN VÀ SỰ VẬN DỤNG NÓ TRONG HOẠT ĐỘNG LÝ
LUẬN CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM HIỆN NAY
Chuyên ngành:CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ CHỦ NGHĨA
DUY VẬT LỊCH SỬ
Mã số: 5.01.02
LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS. PHẠM VĂN CHUNG

HÀ NỘI - 2004


Luận văn Thạc sĩ

Nguyễn Hoàng Việt

_____________________________________________________________________________________________

M U
1. Tớnh cp thit ca ti
Thng nht gia lý lun v thc tin l nguyờn tc c bn ca ch ngha
duy vt bin chng cng nh ca ch ngha Mỏc-Lờnin núi chung. Vỡ vy, i
vi cỏc ng cng sn v phong tro cụng nhõn ton th gii, nguyờn tc
mỏcxớt v s thng nht gia lý lun v thc tin chớnh l nguyờn tc quan

ca giai cp cụng nhõn ton th gii, ch ngha Mỏc Lờnin cng cn cp nht
nhng thay i ln lao mang tớnh bn cht ca xó hi loi ngi, t ú cú
th vch ra phng hng hot ng, phỏt trin phự hp cho giai cp. Thc
hin hiu qu nhim v ny cú s úng gúp quan trng ca nguyờn tc mỏcxớt
v s thng nht gia lý lun v thc tin
S sp ca ch ngha xó hi hin thc Liờn Xụ (c) v cỏc nc
ụng u cng ũi hi s phõn tớch ỏnh giỏ, tỡm ra nguyờn nhõn, t ú rỳt ra
nhng bi hc cho phong tro cụng nhõn trờn ton th gii, lm iu ú
khụng th khụng xut phỏt t nhng vn c bn ca ch ngha Mỏc, trong
ú cú nguyờn tc mỏcxớt v s thng nht gia lý lun v thc tin. H thng
cỏc nc xó hi ch ngha ó tng cú vai trũ to ln trong s vn ng v phỏt
trin ca th gii trong th k XX, l s hin thc hoỏ ca cỏc t tng v gii
phúng con ngi, hng ti cỏc giỏ tr nhõn vn. Hin nay phong tro cỏch
mng vụ sn ang gp nhng khú khn nht nh, cỏc nc xó hi ch ngha
khụng cũn nhiu. Cú nhiu nguyờn nhõn dn ti bc lựi ú, mt trong nhng
nguyờn nhõn quan trng l giai cp cụng nhõn nm quyn lónh o cỏc nc
ụng u ó khụng tuõn th nguyờn tc mỏcxớt v s thng nht gia lý lun v
thc tin, iu ú ó dn ti nhng sai lm trong nh hng lý lun v do vy
tt yu cú nhng lch lc trong hot ng thc tin, gõy nờn s sp ca ch
ngha xó hi hin thc ti õy. cỏc nc xó hi ch ngha cũn li, ang din
ra s iu chnh v lý lun phỏt trin t nc, sao cho phự hp vi s thay i
ca th gii cng nh hon cnh c th mi nc, hng ti thng li ca
cụng cuc gii phúng con ngi. Trong s cỏc nc ú, Trung Quc v Vit
Nam ang l nhng tm gng v vic vn dng trung thnh v sỏng to ch
ngha Mỏc-Lờnin trong xõy dng, phỏt trin t nc. Biu hin c th v quan
trng nht chớnh l nm vng v vn dng cú hiu qu nguyờn tc mỏcxớt v s
3


Luận văn Thạc sĩ

cha thnh cụng. Lm tt vic tng kt thc tin cỏch mng nhng nm va
qua chớnh l c s quan trng nh hng cho vic tip tc phỏt trin t nc
4


Luận văn Thạc sĩ

Nguyễn Hoàng Việt

_____________________________________________________________________________________________

trong tng lai. Vỡ vy, khụng th khụng xut phỏt t nguyờn tc mỏcxớt v s
thng nht gia lý lun v thc tin, xem ú nh chỡa khoỏ cho nhng thnh
cụng tip theo ca cỏch mng Vit Nam.
Xut phỏt t thc tin ca loi ngi núi chung, t phong tro cỏch
mng ca giai cp cụng nhõn trờn ton th gii, cng nh thc tin cỏch mng
Vit Nam hin nay, cú th thy rng: tỡm hiu nguyờn tc mỏcxớt v s thng
nht gia lý lun v thc tin luụn l nhim v cp bỏch. Lm tt iu ú s l
c s m bo s thnh cụng ca s nghip cỏch mng ca giai cp cụng nhõn
trờn th gii núi chung, ca cỏch mng Vit Nam núi riờng. Vic nghiờn cu v
nguyờn tc ny vỡ vy vn cú ý ngha thi s. Vỡ nhng lý do ú m tụi thc
hin ti: nguyờn tc mỏcxớt v s thng nht gia lý lun v thc tin v s
vn dng nú trong hot ng lý lun ca ng Cng sn Vit Nam hin nay.
2. Tỡnh hỡnh nghiờn cu ti
Mi quan h gia lý lun v thc tin l vn trit hc quan trng, thu
hỳt s quan tõm ca nhiu nh nghiờn cu. Do ú, s lng tỏc phm vit v
ti ny l khụng nh. Trong lun vn ny, tỏc gi ch tp trung kho sỏt mt
s tỏc phm, ti liu liờn quan trc tip n ti.
u tiờn l tỏc phm Lờnin v vai trũ ca thc tin trong nhn thc
ca tỏc gi M. A. Tỏckhpva. õy l mt bi vit trong cun Tỏc phm Ch

điểm của chủ nghĩa Mác, dựa trên tư tưởng Mao Trạch Đông, lý luận Đặng
Tiểu Bình và thuyết ba đại diện, các nhà khoa học Trung Quốc đã bàn về vai
trò của lý luận cách mạng đối với quần chúng lao động Trung Quốc trong sự
nghiệp xây dựng đất nước mà nhân dân Trung Quốc đang tiến hành, dưới sự
lãnh đạo của Đảng cộng sản Trung Quốc. Lý luận đó có vai trò lãnh đạo thực
tiễn cách mạng Trung Quốc. Tính cách mạng của lý luận biểu hiện ở chỗ bám
sát sự phát triển của thời đại, thể hiện tính sáng tạo trong lãnh đạo sự nghiệp
cách mạng của giai cấp công nhân và quần chúng lao động Trung Quốc. Cuốn
sách đã cung cấp cho người đọc Việt Nam nhiều thông tin quý báu về lý luận
cách mạng và thực tiễn cách mạng, cũng như mối liên hệ chặt chẽ giữa lý luận
cách mạng và thực tiễn cách mạng của nhân dân Trung Quốc.
Xác định chủ nghĩa Mác – Lênin là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam
cho cách mạng Việt Nam, nên việc giáo dục nó cho các thế hệ sinh viên, các
nhà khoa học, quản lý, được Đảng và Nhà nước ta rất coi trọng. Trong giáo
6


LuËn v¨n Th¹c sÜ

NguyÔn Hoµng ViÖt

_____________________________________________________________________________________________

trình Triết học của Bộ Giáo dục và Đào tạo dùng cho nghiên cứu sinh và học
viên cao học không thuộc chuyên ngành triết học, có một chuyên đề với tên
gọi: “Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn của chủ nghĩa Mác –
Lênin”. Chuyên đề này sau khi nêu lên quan điểm mácxít về thực tiễn và mối
quan hệ biện chứng giữa lý luận và thực tiễn, trong đó đưa ra khái niệm lý
luận, khái niệm thực tiễn, vấn đề thực tiễn là động lực, tiêu chuẩn của nhận
thức, cũng như nội dung về các cấp độ của nhận thức, đã trình bày một vấn đề

chương (chương IV) với nhan đề “Mối quan hệ giữa thực tiễn và lý luận trong
quá trình phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa”. Cũng như các
giáo trình triết học khác, ở đây các tác giả cũng trình bày về lý luận và thực
tiễn, mối quan hệ biện chứng giữa lý luận và thực tiễn. Điều đáng chú ý là, các
tác giả đã dành hẳn một phần lớn bàn về “Vai trò của lý luận trong thời kỳ đổi
mới và vấn đề chống bệnh kinh nghiệm, bệnh giáo điều”. Ở phần này, các tác
giả tập trung bàn về vai trò quan trọng của lý luận với sự nghiệp đổi mới của
chúng ta trên những vấn đề như định hướng cho sự nghiệp đổi mới, góp phần
nâng cao hiệu quả hoạt động của Đảng, của bộ máy Nhà nước. Đóng góp của
giáo trình này cho hoạt động lý luận của Đảng là đã trình bày lý luận và thực
tiễn với tư cách là lý luận và thực tiễn của giai cấp vô sản, với nội dung tương
đối rõ ràng. Đồng thời, chỉ rõ vai trò của lý luận cách mạng với sự nghiệp đổi
mới ở nước ta hiện nay. Tuy vậy, giáo trình chưa bàn đến nội dung và bản chất
của nguyên tắc mácxít về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, cũng như sự
vận dụng nguyên tắc này vào quá trình đổi mới của chúng ta hiện nay.
Bàn trực tiếp vào vấn đề thống nhất giữa lý luận với thực tiễn, với tư
cách là đề tài nghiên cứu cá nhân, gồm có các luận án của tác giả Đỗ Trọng
Hưng và tác giả Đào Hữu Hải.
Tác giả Đỗ Trọng Hưng với đề tài “Nguyên tắc thống nhất biện chứng
giữa lý luận và thực tiễn”, đã tìm hiểu, hệ thống lại các quan điểm về lý luận,
thực tiễn cũng như quan hệ thống nhất biện chứng giữa chúng từ thời cổ đại
cho đến giai đoạn Mác-Lênin, sự vận dụng nguyên tắc này của Hồ Chí Minh và
Đảng Cộng sản Việt Nam vào tiến trình cách mạng của đất nước. Luận văn đã
đi sâu tìm tòi, và đã có những thành công nhất định về nội dung của nguyên tắc
thống nhất giữa lý luận và thực tiễn. Đặc biệt, luận văn đã phân tích về sự
không tương xứng giữa lý luận và thực tiễn, chỉ ra cách khắc phục điều đó xuất
8


Luận văn Thạc sĩ

Riờng i vi vn tỡm hiu s vn dng nguyờn tc mỏcxớt v s
thng nht gia lý lun v thc tin trong hot ng lý lun ca ng Cng sn
9


LuËn v¨n Th¹c sÜ

NguyÔn Hoµng ViÖt

_____________________________________________________________________________________________

Việt Nam hiện nay, có thể nói chưa có một công trình nào bàn một cách tập
trung, chính diện.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là: nội dung và bản chất của nguyên
tắc mácxít về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, sự vận dụng nguyên tắc
này của Đảng Cộng sản Việt Nam trong việc xây dựng lý luận về con đường đi
lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay.
Phạm vi nghiên cứu: xem xét nguyên tắc mácxít về sự thống nhất giữa lý
luận và thực tiễn thể hiện chủ yếu về mặt lý luận và việc vận dụng nguyên tắc
này trong hoạt động lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam, tập trung ở việc xây
dựng lý luận về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta trong quá trình đổi
mới đất nước (từ năm 1986 đến nay).
4. Mục đích của đề tài
Xác định rõ hơn nội dung và bản chất nguyên tắc mácxít về sự thống
nhất giữa lý luận và thực tiễn trên cơ sở làm rõ các khái niệm cơ bản là lý luận
cách mạng, thực tiễn cách mạng; từ đó chỉ ra nội dung và vai trò của nguyên
tắc này trong hoạt động lý luận của Đảng Cộng sản Việt Nam, cụ thể là trong
xây dựng lý luận về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta hiện nay.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu


Nguyễn Hoàng Việt

_____________________________________________________________________________________________

DANH MC TI LIU THAM KHO
1. GS Nguyn c Bỡnh (Ch biờn, 2003), V ch ngha xó hi v con ng
i lờn ch ngha hi Vit Nam, Nh xut bn Chớnh tr quc gia, H Ni
2. B Giỏo dc v o to (2001), Trit hc tp 3 (Dựng cho nghiờn cu sinh
v hc viờn cao hc khụng thuc chuyờn ngnh trit hc), Nh xut bn Chớnh
tr quc gia, H Ni
3. GS.TS Nguyn Trng Chun PGS.TS ng Hu Ton (ng ch biờn,
2002), Nhng vn lý lun t ra t cỏc vn kin i hi IX ca ng, Nh
xut bn Chớnh tr quc gia, H Ni
4. GS.TS Nguyn Trng Chun-PGS.TS Nguyn Th Ngha-PGS.TS ng
Hu Ton ( ng ch biờn, 2002), Cụng nghip hoỏ, hin i hoỏ Vit Nam
lý lun v thc tin, Nh xut bn Chớnh tr quc gia, H Ni
5. TS Phm Vn Chung (1993), i mi cụng tỏc nghiờn cu trit hc da trờn
s nhn thc mi v cu trỳc ca h thng tri thc trit hc, Tp chớ khoa hc
(khoa hc xó hi), i hc Tng hp H Ni, s 3
6. TS Phm Vn Chung (1997), Vn chõn lý trong nhn thc lun v trong
lụgớc bin chng, Tp chớ i hc v giỏo dc chuyờn nghip, B Giỏo dc v
o to, s 7
7. TS Phm Vn Chung (1997), Gii thớch ni dung mt s lun im trit hc
ca V.I.Lờnin trong tp Bỳt ký trit hc, Tp chớ i hc v giỏo dc chuyờn
nghip, B Giỏo dc v o to, s 11
8. TS Phm Vn Chung (2000), Hc thuyt Mỏc v hỡnh thỏi kinh t xó hi
v ý ngha ca nú i vi nhn thc lý lun v con ng i lờn ch ngha xó
hi nc ta, Lun ỏn Tin s trit hc, i hc Quc gia H Ni, Trng i
hc Khoa hc xó hi v Nhõn vn

th VIII, Nh xut bn Chớnh tr quc gia, H Ni
18. ng Cng sn Vit Nam (2001), Vn kin i hi i biu ton quc ln
th IX, Nh xut bn Chớnh tr quc gia, H Ni
19. ng Cng sn Vit Nam (1999), Vn kin ng Ton tp, Nh xut bn
Chớnh tr quc gia, H Ni, tp 3
20. ng Cng sn Vit Nam (2002), Vn kin Hi ngh ln th nm Ban
Chp hnh Trung ng khoỏ IX, Nh xut bn Chớnh tr quc gia, H Ni
21. Mao Trch ụng, Bn v thc tin v Cỏc quan nim ỳng n t õu?
(trong tỏc phm Truy tm trit hc ca cỏc tỏc gi Gail M.Tresdey Karsten
J. Struhl Richard E.Olsen), Nh xut bn Vn hoỏ thụng tin

13


LuËn v¨n Th¹c sÜ

NguyÔn Hoµng ViÖt

_____________________________________________________________________________________________

22. Đại tướng Võ Nguyên Giáp (Chủ biên, 2003), Tư tưởng Hồ Chí Minh và
con đường cách mạng Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội
23. Đào Hữu Hải (1995), Tìm hiểu tư tưởng triết học Hồ Chí Minh về sự thống
nhất giữa lý luận và thực tiễn, chống chủ nghĩa giáo điều trong quá trình cách
mạng Việt Nam, Luận văn Thạc sĩ, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh,
Hà Nội
24. Trần Đình Hoan (2002), Gắn nghiên cứu lý luận với tổng kết thực tiễn và
nghiên cứu khoa học nhằm không ngừng phát triển công tác lý luận của Đảng ,
Tạp chí Cộng sản, số 1
25. Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Khoa Triết học (2003), Giáo

34. V.I.Lênin (1981), Bút ký triết học, Toàn tập, Nhà xuất bản Tiến bộ,
Mátxcơva, tập 29
35. V.I.Lênin (1978), Tổ chức thi đua như thế nào?, Toàn tập, Nhà xuất bản
Tiến bộ, Mátxcơva, tập 35
36. V.I.Lênin (1978), Đại hội II Quốc tế cộng sản, Toàn tập, Nhà xuất bản
Tiến bộ, Mátxcơva, tập 41
37. V.I.Lênin (1978), Lại bàn về công đoàn, về tình hình trước mắt và về
những sai lầm của các đồng chí Tơrốtxki và Bukharin, Toàn tập, Nhà xuất bản
Tiến bộ, Mátxcơva, tập 42
38. TS. Nhị Lê (2001), Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn trong sự nghiệp xây
dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội
39. Lịch sử phép biện chứng mácxít từ khi xuất hiện chủ nghĩa Mác đến giai
đoạn Lênin (1986), Nhà xuất bản Tiến bộ, Mátxcơva
40. Lịch sử phép biện chứng mácxít giai đoạn Lênin (1987), Nhà xuất bản Tiến
bộ, Mátxcơva
41.Trần Ngọc Linh (2003), Quan điểm của V.I.Lênin về công tác tư tưởng, lý
luận với công cuộc đổi mới của chúng ta, Tạp chí Cộng sản, số11
42. C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Góp phần phê phán triết học pháp quyền
của Hêghen, Lời nói đầu, Toàn tập, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội,
tập 1
43. C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Gia đình thần thánh hay là phê phán sự phê
phán có tính chất phê phán. Chống Brunô Bauơ và đồng bọn , Toàn tập, Nhà
xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tập 2
44. C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Luận cương về Phoiơbắc, Toàn tập, tập 3,
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội
45. C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Hệ tư tưởng Đức, Toàn tập, Nhà xuất bản
Chính trị quốc gia, Hà Nội, tập 3
15



tr quc gia, H Ni, tp 9
58. Lờ Hu Ngha (2000), Trung thnh v vn dng sỏng to ch ngha MỏcLờnin, t tng H Chớ Minh ngun gc thng li ca cỏch mng nc ta,
Tp chớ Cng sn, s 5

16


LuËn v¨n Th¹c sÜ

NguyÔn Hoµng ViÖt

_____________________________________________________________________________________________

59. Lê Hữu Nghĩa (2001), Một đảng cầm quyền với việc phát huy dân chủ, Tạp
chí Cộng sản, số 1
60. GS.TS Nguyễn Duy Quý (1998), Khoa học xã hội và nhân văn trong mười
năm đổi mới, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội
61. PGS.TS Lê Doãn Tá - PGS.TS Tô Duy Hợp – TS Vũ Trọng Dung (Đồng
chủ biên) (2002), Giáo trình Lôgíc học, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà
Nội
62. M.A.Táckhốpva (1961), Lênin và vai trò của thực tiễn trong nhận thức,
Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội
63. Trần Thành (2004), Một số vấn đề phương pháp luận trong tổng kết thực
tiễn, Tạp chí Lý luận chính trị, số 2
64. Lê Hữu Tầng (Chủ biên, 2003), Chủ nghĩa xã hội từ lý luận đến thực tiễn
những bài học kinh nghiệm chủ yếu, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội
65. Tạp chí “Những vấn đề triết học” (1982), Xã luận (bản dịch của Viện Triết
học), số 1
66. Nguyễn Phú Trọng (1999), Tạo bước chuyển biến mới trong việc học tập lý
luận chính trị của cán bộ, đảng viên, Tạp chí Cộng sản, số 11