Đại học quốc gia Hà Nội
Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn

Dương Minh Ngọc

đường lối chiến tranh nhân dân của đảng
trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân pháp
(qua văn kiện Đảng 1945 - 1954)

Luận văn thạc sĩ sử học

Hà Nội - 2004


Đại học quốc gia Hà Nội
Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn
...................................................................

Dương Minh Ngọc

đường lối chiến tranh nhân dân của đảng
trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp
(qua văn kiện Đảng 1945 - 1954)
Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
Mã số: 5.03.16

Luận văn thạc sĩ sử học

Người hướng dẫn khoa học: TS. Hoàng Hồng

Hà Nội – 2004



Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài: “Đường lối chiến
tranh nhân dân của Đảng trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp
(qua văn kiện Đảng 1945 - 1954)” để tìm hiểu và làm sáng tỏ hơn bản chất cách
mạng và tinh thần sáng tạo thể hiện trong đường lối chiến tranh nhân dân của Đảng
lãnh đạo và chỉ đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Qua đó, khẳng định vai
trò và công lao to lớn của Đảng trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc;
đồng thời, góp phần củng cố niềm tin vững chắc vào sự lãnh đạo của Đảng trong
giai đoạn cách mạng hiện nay.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Đường lối chiến tranh nhân dân Việt Nam nói chung và đường lối chiến
tranh nhân dân trong kháng chiến chống thực dân Pháp nói riêng là một vấn đề rất
lớn, được nhiều nhà nghiên cứu thuộc các lĩnh vực khác nhau của khoa học lịch
sử và khoa học quân sự quan tâm. Có thể tổng hợp các công trình nghiên cứu và
tác phẩm liên quan đến vấn đề này thành những nhóm cơ bản sau:
Một là, các công trình và hồi ký của các nhà lãnh đạo Đảng và Nhà nước,
các nhà cách mạng lão thành, những người từng sống và hoạt động trong thời kỳ
kháng chiến chống thực dân Pháp. Tiêu biểu là các tác phẩm: Chiến tranh nhân dân
Việt Nam của Hồ Chí Minh (NXB Quân đội nhân dân, 1980); Bàn về chiến tranh
nhân dân và lực lượng vũ trang nhân dân của Hồ Chí Minh, Lê Duẩn, Trường
Chinh,... (NXB Quân đội nhân dân, 1966); Kháng chiến nhất định thắng lợi của
Trường Chinh (NXB Sự thật, 1947); Chiến tranh nhân dân của Lê Duẩn (NXB
Trần Phú, Nam Bộ, 1951); Chiến tranh nhân dân và quân đội nhân dân (NXB Sự
thật, 1959); Đường lối quân sự của Đảng là ngọn cờ trăm trận trăm thắng của
chiến tranh nhân dân ở nước ta (NXB Quân đội nhân dân, 1973); Sức mạnh vô
địch của chiến tranh nhân dân Việt Nam trong thời đại mới (NXB Sự thật, 1976);...
của Võ Nguyên Giáp; Lịch sử nghệ thuật chiến dịch Việt Nam trong 30 năm chiến
tranh chống Pháp, Mỹ của Hoàng Minh Thảo chủ biên (NXB Quân đội nhân dân,
1995); v.v.. Đây là các tác phẩm có giá trị lý luận chính trị quân sự.

Đông Dương như: Đông Dương hấp hối 1953-1954 và Thời điểm của những sự
thật của Hăng-ri Na-va (NXB Plông, Pari, 1956 và 1979); Đông Dương trong cơn
lốc của Pôn Ê-ly (NXB Plông, Pari, 1964); Cuộc chiến tranh Đông Dương của
Lucien Bodard (xuất bản tại Pari những năm 1963-1965-1967);v.v.. Đây là các


công trình chủ yếu nghiên cứu và phản ánh về mặt lịch sử chiến tranh. Trong đó,
các tác giả đều cố gắng để tìm ra một lời giải đáp thích đáng cho câu hỏi về nguyên
nhân vì sao quân đội lớn mạnh của thực dân Pháp đã bị đánh đến đại bại bởi một
dân tộc Việt Nam nhỏ bé, nghèo nàn, lạc hậu. Các tác giả đưa ra nhiều cách giải
thích khác nhau. Song, dù là bằng cách này hay cách khác thì cuối cùng, cả về phía
những người đã từng đứng bên kia chiến tuyến trong cuộc kháng chiến của chúng
ta, cũng đều phải đi đến sự thừa nhận, hay là sự chấp nhận một thực tế mà như
tướng H. Nava của Pháp đã thừa nhận, rằng: sự thua trận của Pháp cũng như của cả
Mỹ sau này là do đã phải đối đầu với một cuộc “chiến tranh toàn diện”, đối đầu với
một “sức mạnh lớn” từ một lực lượng mà ở đó “chính quyền, dân chúng và quân
đội là một.” [12, 64]
Có thể nói rằng, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về chiến tranh nhân
dân Việt Nam, về cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân Việt Nam.
Với đề tài này, có thể nghiên cứu thông qua nhiều nguồn tài liệu khác nhau. Tuy
nhiên, cho đến nay, trong số các công trình đã công bố, chưa có một công trình
chuyên khảo nào đi sâu vào việc nghiên cứu đường lối chiến tranh nhân dân thông
qua tập hợp sử liệu trong nguồn văn kiện Đảng thời kỳ 1945 - 1954.
Vì vậy, việc tiếp tục tìm hiểu đường lối chiến tranh nhân dân của Đảng thông
qua sưu tầm, mô tả sử liệu qua các văn kiện Đảng thời kỳ 1945 - 1954 sẽ góp phần
làm sáng tỏ đường lối đúng đắn, sáng suốt của Đảng trong lãnh đạo, chỉ đạo kháng
chiến; đồng thời, góp phần cung cấp một nguồn tư liệu được hệ thống và dễ tiếp
cận cho các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu về vấn đề này.
3. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài
- Mục đích của đề tài: tìm hiểu quá trình hình thành đường lối chiến tranh

của Đảng
Chương II. Những vấn đề cơ bản về đường lối chiến tranh nhân dân của Đảng trong thời kỳ
kháng chiến chống thực dân Pháp (qua văn kiện Đảng 1945 - 1954)
Chương III. Giá trị lý luận và thực tiễn của đường lối chiến tranh nhân dân của Đảng trong
thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp


Danh mục tài liệu tham khảo
[1]. Lê Đức Anh (2004), “Đường lối chiến tranh nhân dân đánh bại âm mưu chiến
lược của thực dân Pháp và can thiệp Mỹ”, Báo Nhân dân (ngày 19-3, trang 14).
[2]. Ph. Ăngghen - V. I. Lênin - I. V. Xtalin (1970), Bàn về chiến tranh nhân dân,
Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội.
[3]. Ban chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ chính trị (2000), Chiến tranh
cách mạng Việt nam 1945 - 1975 thắng lợi và bài học, Nhà xuất bản Chính trị
quốc gia, Hà Nội.
[4]. Ban nghiên cứu lịch sử Đảng Trung ương (1979), 50 năm hoạt động của Đảng
Cộng sản Việt Nam, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội.
[5]. Ban nghiên cứu Lịch sử Đảng Trung ương (1984), Lịch sử Đảng Cộng sản Việt
Nam (sơ thảo), Tập 1, In lần thứ hai, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội.
[6]. Ban Nghiên cứu lịch sử quân đội thuộc Tổng cục chính trị (1974), Lịch sử
Quân đội nhân dân Việt Nam, Tập 1, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà
Nội.
[7]. Ban tư tưởng - văn hóa trung ương (2003), Tài liệu học tập Nghị quyết Hội
nghị lần thứ tám Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá IX , Nhà xuất bản
Chính trị quốc gia, Hà Nội.
[8]. Lucien Bodard (2004), Cuộc chiến tranh Đông Dương, Đoàn Doãn dịch, Nhà
xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội.
[9]. Trường Chinh (1975), Cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, tập 1, Nhà xuất
bản Sự thật, Hà Nội.
[10]. Trường Chinh (1948), Kháng chiến nhất định thắng lợi, In lần thứ hai, Nhà in

[24]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đảng toàn tập, Tập 10, Nhà xuất
bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[25]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đảng toàn tập, Tập 11, Nhà xuất
bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[26]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đảng toàn tập, Tập 12, Nhà xuất
bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[27]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001): Văn kiện Đảng toàn tập, Tập 13, Nhà xuất
bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội.


[28]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đảng toàn tập, Tập 14, Nhà xuất
bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[29]. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đảng toàn tập, Tập 15, Nhà xuất
bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[30]. Mao Trạch Đông (1961), Bàn về chiến tranh nhân dân và quân đội nhân dân,
Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.
[31]. Phạm Văn Đồng (1990), Hồ Chí Minh, một con người, một dân tộc, một thời
đại, một sự nghiệp. Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội.
[32]. Pôn Ê-ly (1964), Đông Dương trong cơn gió lốc, Nhà xuất bản Plông, Pa-ri.
[33]. N. Frankland- C. Dowlins (1989), “Âm vang Điện Biên Phủ”, Tạp chí Lịch sử
quân sự (5, 73-76).
[34]. Võ Nguyên Giáp (2001), Chiến đấu trong vòng vây, In lần thứ ba, Nhà xuất
bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.
[35]. Võ Nguyên Giáp (1979), Chiến tranh giải phóng dân tộc và chiến tranh bảo
vệ Tổ quốc, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội.
[36]. Võ Nguyên Giáp (1959), Chiến tranh nhân dân và quân đội nhân dân, Nhà
xuất bản Sự thật, Hà Nội.
[37]. Võ Nguyên Giáp (1973), Đường lối quân sự của Đảng là ngọn cờ trăm trận
trăm thắng của chiến tranh nhân dân ở nước ta, Nhà xuất bản Quân đội nhân
dân, Hà Nội.

chiến tranh lạnh, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Công ty Văn hoá Phương
Nam phối hợp thực hiện.
[51]. Lê Xuân Lựu (2003), “Vài nét về nghệ thuật quân sự của chiến tranh nhân dân
Việt Nam trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ
xâm lược”, Tạp chí Lịch sử quân sự (1).
[52]. Hồ Chí Minh, Lê Duẩn, Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp,...(1966), Bàn về
chiến tranh nhân dân và lực lượng vũ trang nhân dân, Nhà xuất bản Quân đội
nhân dân, Hà Nội.
[53]. Hồ Chí Minh (1970), Về đấu tranh vũ trang và lực lượng vũ trang nhân dân,
Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.


[54]. Hồ Chí Minh (1980), Chiến tranh nhân dân Việt Nam, Nhà xuất bản Quân đội
Nhân dân, Hà Nội.
[55]. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 3, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà
Nội.
[56]. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 4, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà
Nội.
[57]. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 5, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà
Nội.
[58]. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 6, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà
Nội.
[59]. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 7, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà
Nội.
[60]. Hồ Chí Minh (2000), Toàn tập, Tập 10, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà
Nội.
[61]. Hồ Chí Minh bàn về quân sự (trích bài nói và viết) (2002), Nhà xuất bản
Quân đội nhân dân, Hà Nội.
[62]. Henri Navarre (1956), Đông Dương hấp hối 1953 - 1954, Nhà xuất bản
Plông, Pa-ri.

chống thực dân Pháp 1945 - 1954, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.
[76]. Viện Lịch sử quân sự Việt Nam (1995), Sự nghiệp và tư tưởng quân sự của
Hồ Chí Minh, In lần thứ 2, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.
[77]. Viện Lịch sử quân sự Việt Nam (1997), Hậu phương chiến tranh nhân dân
Việt Nam, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.
[78]. Viện Lịch sử quân sự Việt Nam (2002), Tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh, Nhà
xuất bản Quân đội nhân dân, Hà Nội.
[79]. Viện Mác - Lênin (1987), Văn kiện Đảng về kháng chiến chống thực dân
Pháp, Tập 1, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội.
[80]. Viện Mác - Lênin (1988), Văn kiện Đảng về kháng chiến chống thực dân
Pháp, Tập 2, Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội.


[81]. Vụ biên soạn Ban Tuyên huấn trung ương (1979), Lịch sử Đảng Cộng sản
Việt Nam, trích Văn kiện Đảng, Tập II, In lần thứ hai, Nhà xuất bản Sách giáo
khoa MácLênin, Hà Nội.
[82]. Wiljried Lulei (1989), “Điện Biên Phủ 1954 thất bại có tính chất quyết định
của thực dân Pháp”, Tạp chí Lịch sử quân sự (5, 4-5).