ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

DƢƠNG HẢI YẾN

CHĂM SÓC VÀ BẢO VỆ TRẺ EM CÓ HOÀN CẢNH ĐẶC BIỆT
KHÓ KHĂN: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN PHÁP LÝ VỀ
DÂN SỰ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Ngành
Chuyên ngành
Mã Số

: Luật học
: Luật Dân sự
: 60 38 30

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. HÀ THỊ MAI HIÊN

HÀ NỘI - 2008


MỤC LỤC
MỤC LỤC............................................................................................................................. 1
DANH MỤC BẢNG BIỂU..................................................................................................3
LỜI MỞ ĐẦU....................................................................................................................... 5
CHƢƠNG 1.. ...................................................................................................................... 10
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LÝ VỀ CHĂM SÓC VÀ BẢO VỆ TRẺ EM CÓ
HOÀN CẢNH ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN ......................................................................... 10
1. KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CỦA PHÁP LUẬT DÂN SỰ TRONG VIỆC CHĂM

KHĂN

Error! Bookmark not defined.


2.2. THỰC TIỄN THI HÀNH VÀ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ CHĂM SÓC VÀ BẢO
VỆ TRẺ EM CÓ HOÀN CẢNH ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
.............................................................................................. Error! Bookmark not defined.

CHƢƠNG 3 ............................................................................ Error! Bookmark not defined.
TIẾP TỤC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CHĂM SÓC VÀ BẢO VỆ TRẺ EM CÓ
HOÀN CẢNH ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN Ở VIỆT NAM .... Error! Bookmark not defined.
3.1. NHU CẦU KHÁCH QUAN CỦA VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CHĂM
SÓC VÀ BẢO VỆ TRẺ EM CÓ HOÀN CẢNH ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂNError! Bookmark
not defined.

3.1.1. NHẬN THỨC VỀ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƢỜI VÀ QUYỀN TRẺ EM NÓI
RIÊNG Error! Bookmark not defined.
3.1.2. TÁC ĐỘNG CỦA KINH TẾ THỊ TRƢỜNGError! Bookmark not defined.
3.1.3. THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ CÁC THIẾT CHẾ CHƢA ĐÁP ỨNG ĐƢỢC
YÊU CẦU CỦA THỰC TIỄN. ............................. Error! Bookmark not defined.
3.1.4. NHỮNG ĐỊNH HƢỚNG TRONG CÁC CHỦ TRƢƠNG, CHÍNH SÁCH CỦA
ĐẢNG VÀ NHÀ NƢỚC....... ................................ Error! Bookmark not defined.
3.1.5. TÁC ĐỘNG CỦA TOÀN CẦU HÓA, VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ ... Error!
Bookmark not defined.
3.2. PHƢƠNG HƢỚNG HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ CHĂM SÓC VÀ BẢO VỆ
TRẺ EM CÓ HOÀN CẢNH ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN Ở VIỆT NAMError! Bookmark not
defined.

PHƢƠNG HƢỚNG THỨ NHẤT ........................ Error! Bookmark not defined.

giai đoạn 2001 - 2005

Trang
69


LỜI MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Việt Nam sau 20 năm tiến hành đổi mới đã đạt được những thành tựu to lớn
về kinh tế, chính trị, xã hội và tạo được những chuyển biến rõ rệt trên mọi mặt đời
sống xã hội. Mục tiêu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong đó
các quyền con người được quan tâm và là một trong những nội dung chính của quá
trình đổi mới ở nước ta hiện nay.
Hoạt động chăm sóc và bảo vệ trẻ em được Đảng và Nhà nước quan tâm và
đã đạt được những thành tựu nhất định, và vị thế của nước ta trên trường quốc tế
ngày càng được khẳng định. Tuy nhiên, sự tác động của quá trình hội nhập kinh tế
thế giới, toàn cầu hóa và đô thị hóa, sự chuyển đổi cơ chế quản lý và định hướng
kinh tế thị trường cũng đồng thời làm nảy sinh hàng loạt các vấn đề khác như
khoảng cách giàu nghèo ngày một tăng… cùng với nhu cầu thực tiễn của công việc
khi thực hiện dự án chăm sóc trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn tại một số địa
phương, cho thấy hoạt động chăm sóc và bảo vệ cho trẻ em, đặc biệt là trẻ em có
hoàn cảnh đặc biệt khó khăn vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề, chẳng hạn như sử dụng
lao động trẻ em mồ côi/ trẻ em khuyết tật…
Để tiếp tục sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền và bảo đảm các quyền
con người, nhu cầu cần thực hiện nghiên cứu để có những giải pháp pháp lý hữu
hiệu trong chăm sóc và bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn là rất cần
thiết. Nhằm góp phần vào việc nghiên cứu cơ sở thực tiễn và cơ sở lý luận cho việc
xây dựng và hoàn thiện cơ sở pháp lý của hoạt động chăm sóc và bảo vệ trẻ em có
hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, tôi đã chọn đề tài: “ Chăm sóc và bảo vệ trẻ em có
hoàn cảnh đặc biệt khó khăn: cơ sở lý luận và thực tiễn pháp lý về dân sự ở Việt

áp dụng các quy định này; từ đó đề ra một số phương hướng và giải pháp cụ thể
nhằm hoàn thiện pháp luật chăm sóc và bảo vệ trẻ em nói chung trong điều kiện
hiện nay.
Để thực hiện mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ sau:
- Tìm hiểu cơ sở lý luận và thực tiễn pháp lý về dân sự trong chăm sóc, bảo vệ
trẻ em nói chung và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn nói riêng tại Việt
Nam
- Phân tích, làm rõ các quy định của pháp luật Việt Nam về chăm sóc và bảo
vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn cũng như việc thi hành trong thực
tiễn để thấy được những điểm phù hợp và những điểm chưa phù hợp, làm cơ
sở đưa ra các khuyến nghị
-

Đề xuất một số giải pháp và phương hướng để các quy định của pháp luật
Việt Nam về chăm sóc và bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn có
tính khả thi trong thực tiễn
Do điều kiện hạn chế, đề tài chủ yếu được nghiên cứu tập trung trong phạm

vi luật thực định.
4. Cơ sở phƣơng pháp luận và các phƣơng pháp nghiên cứu
Quá trình thực hiện đề tài đã sử dụng phép biện chứng duy vật của triết học
Mác – Lênin như: pháp luật là một bộ phận của kiến trúc thượng tầng xã hội, được
hình thành từ một cơ sở hạ tầng phù hợp, nhưng có tác động trở lại nhất định đối
với cơ sở hạ tầng...và tư tưởng Hồ Chí Minh làm phương pháp luận cho việc
nghiên cứu. Ngoài ra, luận văn còn vận dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể,
phù hợp với từng mặt, từng lĩnh vực của đề tài, như: phương pháp tổng hợp, so
sánh luật, phương pháp phân tích lịch sử, thống kê, điều tra xã hội học …


Các Nghị quyết của Đảng cộng sản Việt Nam về vấn đề trẻ em, các quy định

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÁP LÝ VỀ CHĂM SÓC VÀ BẢO VỆ TRẺ
EM CÓ HOÀN CẢNH ĐẶC BIỆT KHÓ KHĂN

1. Khái niệm và vai trò của pháp luật dân sự trong việc chăm sóc, bảo vệ trẻ
em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn
Từ thực tiễn phát triển của Việt Nam, đặc biệt qua hơn 20 năm thực hiện
đường lối đổi mới toàn diện đời sống xã hội, trong đó đề cao hoạt động bảo vệ
quyền con người được coi là nhân tố tạo dựng nên một xã hội dân chủ, văn minh
và tiến bộ. Báo cáo chính trị tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Đảng Cộng
sản Việt Nam đã khẳng định : “Chăm lo cho con người, bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp của mọi người, tôn trọng và thực hiện các điều ước quốc tế về quyền con
người mà Việt Nam đã ký kết hoặc tham gia” [1]. Điều này đã trở thành nền tảng,
định hướng chính trị quan trọng trong hoạt động thực tiễn bảo vệ, thúc đẩy và phát
triển quyền con người tại Việt Nam.
1.1.1. Quyền con người và quyền trẻ em.
Quyền con ngƣời
Trẻ em cũng là một con người, một thực thể tự nhiên – xã hội. Nghiên cứu
về trẻ em, trước hết, cần nghiên cứu trẻ em với tiếp cận từ quyền của con người.
Vậy quyền con người là gì?
Khái niệm quyền con người có thể được xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau
(kinh tế, triết học, chính trị học…), vì vậy, đây là khái niệm rộng và phức tạp. Căn
cứ vào những cách tiếp cận khác nhau đó nên cũng tồn tại những cách xử lý, thái
độ khác nhau khi giải quyết các vấn đề về quyền con người. Hiện đang tồn tại 3
quan điểm về quyền con người: 1) nhìn con người như một thực thể tự nhiên và
quyền con người là quyền lợi “bẩm sinh” và là


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
I.


Thương binh và Xã hội – Bộ Tài chính hướng dẫn kinh phí thực hiện Quyết
định số 65/2005/QĐ-TTg ngày 25/3/2005 của Thủ tướng Chính phủ về việc
phê duyệt Đề án: “Chăm sóc trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em bị
bỏ rơi, trẻ em tàn tật nặng, trẻ em là nạn nhân của chất đọc hóa học và trẻ em
nhiễm HIV/AIDS dựa vào cộng đồng giai đọan 2005 – 2010”.
16. Quyết định số 23/2001/QĐ-TTg ngày 26/2/2001 của Thủ tướng Chính phủ
phê duyệt Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em Việt Nam giai đoạn
2001 – 2010.
17.), Quyết định số 38/2004/QĐ – TTg ngày 17/3/2004 của Thủ tướng Chính
phủ về chính sách trợ giúp kinh phí cho gia đình, cá nhân nhận nuôi dưỡng
trẻ em mồ côi và trẻ em bị bỏ rơi.
18. Quyết định 65/2005/TTg ngày 25/3/2005 của Thủ tướng Chính phủ (2005),
về việc phê duyệt Đề án: “Chăm sóc trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ
em bị bỏ rơi, trẻ em tàn tật nặng, trẻ em là nạn nhân của chất đọc hóa học và
trẻ em nhiễm HIV/AIDS dựa vào cộng đồng giai đọan 2005 – 2010”.

III. TÀI LIỆU CHUYÊN MÔN
19. Vũ Ngọc Bình (1991), Hỏi – Đáp về Công ƣớc của Liên hợp quốc về Quyền
trẻ em, Nhà xuất bản Sự thật.
20. Nguyễn Văn Huyên (1995), Văn minh Việt Nam ngày xƣa, Nhà xuất bản
Thế giới.
21. Phan Thi Mai Hương (2007), Cách ứng phó của trẻ em vị thành niên với
hoàn cảnh khó khăn, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội.


22.Tường Duy Kiên (2006), Quốc hội việt Nam với việc bảo đảm quyền con
ngƣời, NXB Tư pháp, Hà Nội.
23. Jacques Mourgon (1990), Quyền con ngƣời, Nhà xuất bản Đại học Pháp,
trang 12.
24. Mai Quỳnh Nam (2004), Trẻ em, gia đình và xã hội, NXB Chính trị Quốc

Liên Hợp Quốc, Hà Nội
39. Viện nghiên cứu Thanh niên – Radda Barnen (2001), Tóm tắt báo cáo kết
quả khảo sát khả năng phát triển xây dựng mô hình bảo vệ trẻ em dựa vào
cộng đồng, phòng chống xâm hại trẻ em và phòng ngừa trẻ em làm trái pháp
luật, Hà Nội.

IV. BÁO VÀ TẠP CHÍ
40.Nguyễn Thị Báo (2007), Pháp luật về quyền của ngƣời khuyết tật và vai trò
của nó trong việc thực hiện quyền của ngƣời khuyết tật, Tạp chí Nhà nước
và Pháp luật số 6/ 2007.
41.Vũ Ngọc Bình (1991), Hỏi – Đáp về Công ƣớc của Liên hợp quốc về Quyền
trẻ em, NXB Sự thật, Hà nội
42.Nguyễn Thị Bình Dương (2008), Đầu tƣ cho trẻ em là đầu tƣ cho phát triển,
Tạp chí cộng sản tháng 5/2008.
43.Lê Thị Nga (2007), Quyền của trẻ em trong pháp luật, Tạp chí Dân số và
phát triển.
44. Báo điện tử [http//: www. Dantri.com.vn] (20/9/2008), Gần 50% trẻ khuyết tật chƣa
đƣợc học hết cấp I
*) Tài liệu nước ngoài.
45. Radda Barnen (1995), Children in conflict with the law – the survey of the
situation in Vietnam.