ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

DƯƠNG THỊ THU HIỀN

VẤN ĐỀ CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG CỦA ĐỘI NGŨ
GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG CÁC
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHU VỰC HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Triết học

HÀ NỘI - 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

DƯƠNG THỊ THU HIỀN

VẤN ĐỀ CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG CỦA ĐỘI NGŨ
GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG CÁC
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHU VỰC HÀ NỘI

Luận văn Thạc sĩ Chuyên ngành: Triết học
Mã số: 60220301

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Anh Tuấn

HÀ NỘI - 2016

VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHU
VỰC HÀ NỘI: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA .......... 39
2.1. Thực trạng chất lượng lao động của đội ngũ giảng viên lý luận chính
trị trong các trường đại học khu vực Hà Nội ............................................ 39
2.1.1. Về cơ cấu ............................................................................................ 39
2.1.2. Năng lực chuyên môn ......................................................................... 43
2.1.3. Lập trường chính trị tư tưởng, phẩm chất đạo đức, lối sống ............... 48
2.2. Những vấn đề đặt ra từ thực trạng chất lượng lao động đội ngũ giảng
viên lý luận chính trị trong các trường đại học khu vực Hà Nội ............. 51


2.2.1. Vấn đề đặt ra từ các yếu tố tác động đến trình độ, năng lực của đội ngũ
giảng viên lý luận chính trị trong các trường đại học khu vực Hà Nội trước
những yêu cầu hội nhập quốc tế ................................................................... 51
2.2.2. Xu hướng xem nhẹ nghiên cứu khoa học của đội ngũ giảng viên lý luận
chính trị trong các trường đại học khu vực Hà Nội ...................................... 54
2.2.3. Cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá đội ngũ giảng viên lý luận chính trị
còn nhiều hạn chế bất cập ............................................................................ 56
Kết luận chương 2 ...................................................................................... 57
CHƯƠNG 3. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT
LƯỢNG LAO ĐỘNG ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHU VỰC HÀ NỘI ...................... 59
3.1. Những quan điểm cơ bản nâng cao chất lượng lao động đội ngũ giảng
viên lý luận chính trị trong các trường đại học khu vực Hà Nội ............. 59
3.1.1. Nâng cao chất lượng lao động đội ngũ giảng viên lý luận chính trị phải
gắn với nhiệm vụ xây dựng kinh tế - chính trị - văn hóa – xã hội của đất nước
và thủ đô Hà Nội phát triển vững mạnh........................................................ 59
3.1.2. Nâng cao chất lượng lao động của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị
trong các trường đại học khu vực Hà Nội phải gắn liền với yêu cầu chuẩn hóa
để hội nhập và phát triển .............................................................................. 60

CNH

: Công nghiệp hóa

CNXH

: Chủ nghĩa xã hội

ĐH

: Đại học

GDĐH

: Giáo dục đại học

HĐH

: Hiện đại hóa

LLCT

: Lý luận chính trị


MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Con người có vai trò và vị trí quan trọng đối với sự phát triển của mỗi
quốc gia. Con người luôn ở vị trí trung tâm, là động lực thúc đẩy, yếu tố chi

quyết và xử lý các vấn đề trong hoạt động thực tiễn một cách đúng đắn, khoa
học, có hiệu quả cao.
Với tính chất quan trọng, với những nội dung khoa học vừa mang tính
lý luận, thực tiễn sâu sắc, yêu cầu đòi hỏi về chất lượng đội ngũ truyền tải nội
dung kiến thức các môn lý luận chính trị đến người học là một trong những
yêu cầu và trách nhiệm rất cao đối với những người hoạt động trong sự
nghiệp giáo dục và đào tạo. Đặc biệt đặt ra trách nhiệm và suy nghĩ về hiệu
quả công việc và chất lượng giảng dạy cũng như nghiên cứu khoa học, định
hướng cho người học của đội ngũ giảng viên các môn lý luận chính trị theo
hướng chuẩn hóa, nâng cao chất lượng, bảo đảm đủ số lượng, đồng bộ về cơ
cấu, nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, lối sống, lương tâm nghề
nghiệp, trình độ chuyên môn, năng lực giảng dạy.
Vấn đề chất lượng lao động của đội ngũ giảng viên LLCT cũng chính
là điều kiện đảm bảo cho sự tồn tại, phát triển bền vững của các cơ sở đào tạo
đại học ở Việt Nam trong sự hội nhập và phát triển, đáp ứng kỳ vọng của xã
hội, sự cách tân từ chủ thể giáo dục, từ chương trình, phương pháp, cách thức
truyền đạt để hướng tới mục đích cao nhất là cải biến nguồn nhân lực được
đào tạo.
Quan tâm đến vấn đề chất lượng lao động của đội ngũ giảng viên
LLCT cũng chính là chăm lo cho sự nghiệp đào tạo nguồn lực trí tuệ của
dân tộc.
Thủ đô Hà Nội không chỉ là trung tâm văn hóa, chính trị, xã hội của cả
nước, đây còn là nơi có tốc độ phát triển mạnh mẽ của các hoạt động giáo

2


dục. Đáng chú ý là giáo dục ĐH, CĐ. Hà Nội là nơi tập trung nhiều trường
ĐH của cả nước, nơi có đội ngũ giảng viên chiếm số lượng đông. Chính vì
vậy, vấn đề chất lượng lao động của đội ngũ giảng viên có ảnh hưởng to lớn

“Dân chủ trong nghiên cứu khoa học xã hội – nhân văn – Một số vấn đề lý
luận và thực tiễn” [8] do GS.TS. Hoàng Chí Bảo chủ biên, gồm 26 bài viết
của các nhà khoa học, cán bộ nghiên cứu thuộc những viện nghiên cứu LLCT
có uy tín khác nhau. Với 378 trang, cuốn sách tập trung làm rõ mối quan hệ
giữa dân chủ với sự phát triển các năng lực sáng tạo của người nghiên cứu
khoa học xã hội và nhân văn, bước đầu tìm tòi những vấn đề lý luận và thực
tiễn của cơ chế thực hiện dân chủ trong nghiên cứu khoa học, nhằm tạo động
lực, thúc đẩy sự phát triển bền vững của khoa học xã hội và nhân văn Việt
Nam. Bên cạnh đó, cuốn sách “Bản chất cách mạng và khoa học của chủ
nghĩa Mác - Lênin” [7] là cuốn sách chuyên khảo, phục vụ cho việc nghiên
cứu lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin. Các tác giả đã trình bày một cách hệ
thống quan điểm lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, từ đó nêu bật về bản chất
khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin. Các tác giả cũng phân
tích sâu sắc về nhận thức và vận dụng bản chất khoa học, cách mạng của chủ
nghĩa Mác - Lênin trong thực tiễn lịch sử của CNXH hiện thực ở thế kỷ XX
và hiện nay.
Các nhà nghiên cứu Xô Viết và Liên bang Nga cũng đã có nhiều công
trình nghiên cứu về lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin và khoa học chính trị như:
“Nhân cách của sinh viên” [27]; “Thế giới quan khoa học và những vấn đề lý
luận của việc xây dựng thế giới quan khoa học trong xã hội xã hội chủ nghĩa”
[28]. Nhìn chung, nhóm công trình nghiên cứu về LLCT đã cung cấp những
hiểu biết phong phú và đa diện. Tuy những công trình này không trực tiếp
nghiên cứu về đội ngũ giảng viên LLCT, song thông qua cách tiếp cận LLCT
với tư cách là một trong những phương tiện trau dồi kiến thức, phương pháp
giảng dạy, nâng cao năng lực nghiên cứu, năng lực chuyên môn của đội ngũ
giảng viên LLCT, tác giả luận văn sẽ tiếp thu, kế thừa có chọn lọc từ những

4



các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong các trường ĐH
và CĐ” [2]. Tại Hội thảo này, các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu đã đánh
giá, phân tích thực trạng giảng dạy, học tập các môn khoa học Mác - Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh trong các trường ĐH, CĐ, đồng thời đề xuất các giải
pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập các môn khoa học này.
Rất nhiều nhà khoa học tham gia Hội thảo đã tập trung tham luận về đội ngũ
giảng viên, đề xuất các giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng đội ngũ, coi
đó là một trong những điều kiện quan trọng để nâng cao một bước chất lượng
giảng dạy các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.
Ban Tuyên giáo Trung ương, Đề tài nghiên cứu khoa học: “Tình hình
giảng dạy, học tập các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
trong các trường ĐH, CĐ và chủ trương, giải pháp cho thời gian tới” [3]. Đề
tài đã đưa ra các định hướng lớn và giải pháp tổng thể nâng cao chất lượng
giảng dạy, học tập các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
trong các trường ĐH, CĐ, đề tài đã nghiên cứu một cách tổng quát về đội ngũ
giảng dạy các môn khoa học này với tư cách là một trong những nhân tố quan
trọng, trực tiếp tác động đến chất lượng và hiệu quả của quá trình dạy và học.
Thứ tư, các công trình nghiên cứu về đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giảng
viên LLCT:
Đề tài KX 10-09 do GS. Phạm Tất Dong làm chủ nhiệm: “Đổi mới quy
hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ giảng dạy và nghiên cứu khoa học
Mác – Lênin: kiến nghị và giải pháp” [14]. Với mục tiêu đưa ra những giải
pháp nhằm đổi mới đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giảng viên các môn khoa học
Mác - Lênin, đề tài đã chỉ ra những yêu cầu nhằm nâng cao chất lượng giảng
dạy các môn khoa học Mác - Lênin, đánh giá thực trạng của đội ngũ giảng

6


viên này trong các trường ĐH, CĐ của cả nước, chỉ ra những ưu điểm, những

quan trọng cho tác giả luận văn tiếp tục nghiên cứu vấn đề trực tiếp và sâu sắc
hơn. Trên cơ sở đó, tác giả có sự chọn lọc và tham khảo để kế thừa trong quá
trình hoàn thành mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn.
Thứ hai, do mỗi công trình có mục tiêu nghiên cứu khác nhau, cho nên
vấn đề chất lượng đội ngũ giảng viên các môn LLCT cũng được trình bày ở
những mức độ nông sâu khác nhau.
Thứ ba, các nghiên cứu nêu trên cho thấy chưa có một công trình nào
đề cập cụ thể đến vấn đề chất lượng lao động của đội ngũ giảng viên LLCT
tại các trường ĐH khu vực Hà Nội như đề tài luận văn mà tôi lựa chọn. Do
đó, tôi mạnh dạn nghiên cứu vấn đề này trên cơ sở tiếp thu những thành quả
nghiên cứu đã có, tiếp tục đi sâu vào việc luận giải, đưa ra những giải pháp
căn bản, có giá trị đối với việc nâng cao chất lượng đội ngũ.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận về chất lượng lao động của đội
ngũ giảng viên LLCT; khảo sát thực trạng chất lượng lao động của đội ngũ
giảng viên LLCT trong các trường ĐH khu vực Hà Nội, luận văn đề xuất một
số quan điểm, giải pháp nâng cao chất lượng lao động của đội ngũ này.
- Nhiệm vụ nghiên cứu
Làm rõ những vấn đề lý luận về chất lượng lao động của đội ngũ giảng
viên LLCT trong các trường ĐH.
Phân tích thực trạng chất lượng lao động của đội ngũ giảng viên LLCT
trong các trường ĐH khu vực Hà Nội; đánh giá ưu điểm, hạn chế trong lao
động của đội ngũ này và chỉ ra nguyên nhân của những hạn chế.
Đề xuất một số quan điểm, giải pháp nâng cao chất lượng lao động của
đội ngũ giảng viên LLCT trong các trường ĐH khu vực Hà Nội.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

8




giải pháp, nhằm nâng cao chất lượng lao động của đội ngũ giảng viên LLCT
trong các trường ĐH khu vực Hà Nội.
Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu nghiên cứu hoặc phục vụ công tác
giảng dạy cho những vấn đề có liên quan.
Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm căn cứ cho công tác chỉ
đạo việc đào tạo, bồi dưỡng, quản lý, xây dựng chương trình, kế hoạch định
kỳ bồi dưỡng giảng viên LLCT, đáp ứng yêu cầu phát triển đội ngũ giảng viên
các môn LLCT trong các trường ĐH khu vực Hà Nội trong thời gian tới.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
gồm 3 chương, 6 tiết.

10


CHƯƠNG 1.
CHẤT LƯỢNG LAO ĐỘNG VÀ VIỆC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
LAO ĐỘNG CỦA ĐỘI NGŨ GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

1.1. Chất lượng lao động của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị một số vấn đề lý luận
1.1.1. Khái niệm đội ngũ giảng viên lý luận chính trị
1.1.1.1. Khái niệm “giảng viên”, “giảng viên lý luận chính trị”
* Khái niệm “giảng viên”
Trong xu thế phát triển chung của thời đại, mỗi quốc gia đều nhận thấy
giáo dục luôn là chìa khóa then chốt đối với sự thành công của chiến lược
phát triển con người. Với truyền thống lịch sử của dân tộc, với chân lý bất hủ
từ bao đời đã được hun đúc và truyền lửa qua nhiều thế hệ “Hiền tài là nguyên
khí của quốc gia”, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm và dành sự ưu đãi đặc

thực hiện kế hoạch giáo dục chính trị, tư tưởng cho sinh viên; giúp họ biết
phát huy được vai trò chủ động trong học tập và rèn luyện; tổ chức các phong
trào và hướng dẫn sinh viên tự giác thực hiện mục tiêu đào tạo và các nhiệm
vụ chính của nhà trường.
* Khái niệm “đội ngũ giảng viên”
Đội ngũ giảng viên là một tập hợp những người làm nghề dạy học, giáo
dục, được tổ chức thành một lực lượng, cùng chung một nhiệm vụ là thực
hiện các mục tiêu giáo dục đã đề ra cho tập hợp đó. Họ làm việc có kế hoạch
và gắn bó với nhau thông qua lợi ích về vật chất và tinh thần trong khuôn khổ
quy định của pháp luật, thể chế xã hội.
Theo nghĩa hẹp, đội ngũ giảng viên là những thầy cô giáo, những
người làm nhiệm vụ giảng dạy và quản lý giáo dục trong các trường đại học,
cao đẳng, bồi dưỡng cán bộ.

12


Theo quyết định số 538/TCCP-TC ngày 19/12/1995 của Ban TCCB
Chính phủ (nay là Bộ nội vụ) đội ngũ giảng viên được xếp ở 3 ngạch: giảng
viên, giảng viên chính, giảng viên cao cấp.
* Khái niệm “giảng viên lý luận chính trị” cũng cần được làm rõ ở đây.
Như đã biết, lý luận là khái niệm quen thuộc được dùng trong nghiên
cứu cũng như trong đời sống xã hội, nó tồn tại cùng với sự phát triển của tri
thức loài người. Theo tiếng Hy Lạp, lý luận là “Theorie” có nghĩa là quan sát,
nghiên cứu. Khi nói về lý luận, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra rằng: “Lý
luận là sự tổng kết những kinh nghiệm của loài người, là tổng hợp những tri
thức về tự nhiên và xã hội tích trữ lại trong quá trình lịch sử” [34, tr. 497].
Đây được coi là một định nghĩa khái niệm mang tính chỉnh thể và đầy đủ,
toàn diện và sâu sắc mà Hồ Chí Minh đã đưa ra để làm sáng tỏ quan niệm
triết học về lý luận, nguồn gốc cũng như cách thức hình thành lý luận.

có hiệu quả vào hoạt động thực tiễn thì lý luận trở thành sức mạnh giúp con
người chủ động trong hoạt động thực tiễn, vượt qua được những khó khăn để
đạt được mục đích đã đề ra. C. Mác đã nói: “Vũ khí của sự phê phán không
thể thay thế được sự phê phán của vũ khí, lực lượng vật chất chỉ có thể bị
đánh đổ bằng lực lượng vật chất; nhưng lý luận cũng có thể trở thành lực
lượng vật chất một khi nó thâm nhập vào quần chúng” [30, tr.580].
Chính trị theo tiếng Hy Lạp là “Politica” nghĩa là những công việc liên
quan đến nhà nước và nghệ thuật cai trị đất nước. Khi đề cập đến chính trị,
Mác và Ăngghen đã xem xét chính trị với tư cách là một hiện tượng xã hội
mang tính lịch sử và chỉ ra vai trò của nó trong đời sống xã hội. Theo Lênin,
khi xã hội phân chia thành giai cấp, có đấu tranh giai cấp và nhà nước xuất
hiện thì chính trị ra đời. Chính trị là biểu hiện tập trung của kinh tế, tham gia
vào hoạt động của nhà nước, định hướng cho sự phát triển của đất nước, xác
định hình thức, nhiệm vụ và nội dung hoạt động của nhà nước, phản ánh cuộc

14


đấu tranh của các giai cấp xung quanh vấn đề giành, giữ, sử dụng chính quyền
do địa vị kinh tế của những giai cấp đó quy định.
Như vậy, qua những định nghĩa khái niệm về chính trị, có thể thấy rằng
chính trị là một hiện tượng xã hội mang tính đặc biệt, xuất hiện cùng với sự
hình thành, phân chia xã hội thành giai cấp và nhà nước.
Từ việc hiểu, phân tích và làm rõ khái niệm “lý luận” và “chính
trị”, thì khái niệm “lý luận chính trị” được hiểu theo nghĩa chung nhất là:
hệ thống lý luận, quan điểm, tư tưởng về chính trị, mang tính toàn diện,
có tác dụng định hướng, chỉ đạo toàn bộ hoạt động chính trị của một Nhà
nước, quốc gia, giai cấp.
Đối với nước ta, vấn đề nền tảng, cơ sở LLCT đã được xác định ngay
từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập ngày 3/2/1930. Điều này

hiện lý tưởng và mục tiêu cộng sản chủ nghĩa” [7, tr.7].
Ra đời cùng với quá trình tìm kiếm con đường cứu nước, giải phóng
dân tộc, cùng với thực tiễn hoạt động cách mạng, tư tưởng Hồ Chí Minh
chính là một tài sản, tinh hoa của dân tộc và thời đại, bổ sung những đóng góp
vào kho tàng lý luận của Việt Nam và thế giới. Bởi vì, tư tưởng Hồ Chí Minh
là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của
cách mạng Việt Nam. Đó là sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác
- Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam, kế thừa và phát triển các giá trị
truyền thống của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc những tinh hoa của nhân loại, là
sự kết hợp giữa giải phóng dân tộc với giải phóng giai cấp, giải phóng con
người. Tư tưởng Hồ Chí Minh với hạt nhân cốt lõi của nó là giương cao ngọn
cờ độc lập dân tộc kết hợp với CNXH, tiến tới giải phóng con người, đem lại
hòa bình, độc lập, ấm no, hạnh phúc cho nhân dân, đó là “con đường phát
triển của xã hội Việt Nam, là giải pháp cho sự chấn hưng, phát triển và hiện
đại hóa dân tộc Việt Nam, văn hóa Việt Nam” [9, tr.16].

16


Con đường đi lên CNXH là cái đích mà nhân loại hướng tới và mong
muốn đạt được. Với những giá trị lý luận và thực tiễn, nếu vận dụng một cách
sáng tạo và khoa học, thì chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh
chính là nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho việc thực hiện sứ mệnh lịch sử
đó. Do vậy, việc tuyên truyền sâu rộng, tiến hành giáo dục LLCT trong quần
chúng, mà cốt lõi ở đây là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh,
đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam là công việc có tầm quan
trọng to lớn, mà Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm, chỉ đạo thực hiện, nhằm
hoàn thành mục tiêu xây dựng CNXH ở Việt Nam.
Phương pháp và cách thức tuyên truyền tốt nhất những quan điểm, chủ
trương của Đảng và Nhà nước chính là thông qua giáo dục. Trong hệ thống

vững, hình thành quan điểm và thái độ, niềm tin vào sự nghiệp xây dựng và
phát triển đất nước theo con đường CNXH mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn.
Từ đó giúp hình thành và nâng cao phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị,
cách mạng, là một biện pháp giáo dục chính trị tư tưởng cho sinh viên rất hiệu
quả và thiết thực.
Như vậy, giảng viên lý luận chính trị là người trực tiếp tham gia hoạt
động đào tạo, giảng dạy các môn học Những nguyên lý của chủ nghĩa Mác Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt
Nam, nhằm trang bị cho người học những kiến thức khoa học, nền tảng hình
thành nên thế giới quan, phương pháp luận và nhân sinh quan cách mạng,
giúp cho người học có tư duy khoa học, năng lực hoạt động thực tiễn, hoạt
động sáng tạo, đạo đức cách mạng, ý chí và bản lĩnh chính trị.
1.1.1.2. Khái niệm “đội ngũ giảng viên lý luận chính trị”.
“Đội ngũ” là một khái niệm được sử dụng rộng rãi và phổ biến
trong đời sống thường ngày cũng như trong khoa học. Mặc dù là một khái
niệm quen thuộc nhưng có rất nhiều cách hiểu và quan niệm khác nhau về
“đội ngũ”.

18