ĐỔI MỚI NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG
CƠNG TÁC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÀ CAO ĐẲNG
Nguyễn Thế Nghĩa

Lúc sinh thời, cả C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin và Hồ Chí
Minh ln coi trọng lý luận và đề cao thực tiễn. Các ơng nhất qn
rằng, thực tiễn là cơ sở, động lực, mục đích của lý luận và tiêu
chuẩn của chân lý; còn lý luận là “bó đuốc soi đường” cho thực tiễn.
Do đó, thống nhất lý luận với thực tiễn trở thành ngun tắc tối cao
của chủ nghĩa Mác-Lênin; và cơng tác lý luận nhất là lý luận chính
trị trở thành nhiệm vụ hàng đầu của cách mạng.
Qn triệt sâu sắc ngun tắc thống nhất lý luận với thực
tiễn, trong suốt q trình lãnh đạo cách mạng Đảng ta ln đề cao
cơng tác lý luận và đặc biệt chú trọng thực tiễn cách mạng. Nhờ đó,
Đảng ta đã đưa ra được Cương lĩnh, đường lối, phương pháp cách
mạng đúng và lãnh đạo nhân dân đi từ thắng lợi này đến thắng lợi
khác.
Trong những năm đổi mới vừa qua, dưới ánh sáng của lý
luận Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chính sách
đúng đắn của Đảng, nhân dân ta đã làm nên những thành tựu to lớn,
có ý nghĩa lịch sử. Tuy nhiên, hiện nay “nước ta vẫn đứng trước
nhiều thách thức to lớn, đan xen nhau, tác động tổng hợp và diễn
biến phức tạp. Nguy cơ tụt hậu xa hơn về kinh tế với nhiểu nước
trong khu vực và trên thế giới vẫn tồn tại. Tình trạng suy thối về


PGS.TS.GVCC, Trưởng bộ mơn Chính trị học, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chiến
lược và Chính sách Quốc gia, Trường Đại học KHXH&NV, ĐHQG-HCM.

36

cao, chưa gắn kết chặt chẽ với những vấn đề thực tiễn đang đặt ra...
Đội ngũ cán bộ lý luận đơng, nhưng khơng mạnh... Cơng tác tun
truyền, giáo dục, bồi dưỡng lý luận chính trị còn hạn chế về chất
lượng, trùng lắp về nội dung, chương trình giáo trình; chậm đổi mới
về phương pháp...”3.
Như vậy, thực tiễn đổi mới và hội nhập quốc tế đang đặt ra
những vấn đề cấp bách, đòi hỏi cơng tác lý luận (nhất là hoạt động
1

Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu tồn quốc lần thứ XI, Nxb.Chính
trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.29.
2
Đảng Cộng sản Việt Nam, Sđd, tr.172-173.
3
Đảng Cộng sản Việt Nam, Ban chấp hành trung ương, Nghị quyết của Bộ chính trị về
cơng tác lý luận và định hướng nghiên cứu đến năm 2030 (số 37-NQ/TW, ngày 09 tháng
10 năm 2014), tr.2.

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

37


lý luận chính trị) trong các trường đại học, cao đẳng phải “vươn
mình” lên để đáp ứng. Kết luận 94-KL/TW của Ban Bí thư về tiếp
tục đổi mới việc học tập lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục
quốc dân đã nhấn mạnh: “Đổi mới việc học tập lý luận chính trị
trong hệ thống giáo dục quốc dân nhằm tạo bước tiến mới, có kết
quả, chất lượng cao hơn, góp phần làm cho chủ nghĩa Mác-Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm của Đảng giữ vai trò

6
Xem: Nguyễn Thế Nghĩa, Những chun đề triết học, Nxb.Khoa học xã hội, Hà Nội,
2007, tr.289.

38

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


trầm trọng; tồn cầu hóa vừa mang yếu tố tích cực vừa mang yếu tố
tiêu cực đang tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống xã
hội trên phạm vi tồn cầu; cuộc cách mạng khoa học- cơng nghệ
phát triển như vũ bão làm cho tri thức khoa học trở thành lực lượng
sản xuất trực tiếp và trở thành động lực của kinh tế tri thức; cơng
cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế ở Việt Nam đã và đang đạt được
những thành tựu to lớn... Tuy nhiên nước ta vẫn đứng trước nhiều
nguy cơ và thách thức lớn, trong đó “Nguy cơ tụt hậu xa hơn về
kinh tế so với nhiều nước trong khu vực và trên thế giới vẫn tồn tại.
Tình trạng suy thối về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống của
một bộ phận khơng nhỏ cán bộ, đảng viên gắn với tệ quan liêu, tham
nhũng, lãng phí là nghiêm trọng. Các thế lực thù địch vẫn tiếp tục
thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình”7.
Trong bối cảnh phức tạp nói trên, hoạt động nghiên cứu lý
luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng cần tập trung vào các
vấn đề chủ yếu dưới đây:
Một là, Nghiên cứu và đúc kết những giá trị cơ bản, bền
vững của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; những đặc
điểm mới của thời đại, tồn cầu hóa, cách mạng khoa học – cơng

thức và phương pháp giảng dạy, học tập lý luận chính trị ở các
trường đại học, cao đẳng phù hợp với đối tượng học tập và đáp ứng
u cầu, nhiệm vụ của cách mạng trong điều kiện mới. Đồng thời,
nghiên cứu đổi mới phương thức trong cuộc đấu tranh về tư tưởng,
lý luận chính trị hiện nay để bảo vệ chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh, Cương lĩnh, đường lối chính sách của Đảng và chống
“diễn biến hòa bình”, “tự diễn biến” và “tự chuyển hóa”.
Để cơng tác nghiên cứu lý luận chính trị có hiệu quả, các
trường cần phải xây dựng chương trình nghiên cứu lý luận chính trị
với các đề tài khoa học cụ thể và bố trí nguồn kinh phí tương ứng.
2. Hoạt động giảng dạy và đào tạo lý luận chính trị
Giảng dạy lý luận chính trị ở các trường đại học, cao đẳng là
hoạt động đưa tri thức lý luận chính trị “thâm nhập vào quần
chúng” (hình thành tư tưởng, niềm tin, ý chí cách mạng của quần
chúng) để chuyển hóa lý luận thành lực lượng vật chất cải tạo hiện
thực.
Trong bối cảnh hiện nay, tri thức lý luận chính trị cần được
giảng dạy, học tập ở các trường đại học, cao đẳng bao gồm: (1) Chủ
nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; (2) Cương lĩnh, đường
lối, chính sách của Đảng và luật pháp của Nhà nước; (3) Giá trị
truyền thống dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại.
Thứ nhất, chủ nghĩa Mác-Lênin là đỉnh cao trí tuệ và tinh hoa
văn hóa của nhân loại (bao gồm: Triết học Mác-Lênin, kinh tế chính
trị Mác-Lênin và Chủ nghĩa xã hội khoa học). Giảng dạy chủ nghĩa
Mác –Lênin là giáo dục giá trị, tinh thần khoa học, cách mạng và
nhân văn của chủ nghĩa Mác-Lênin, mà trước hết là giáo dục nhân
sinh quan cộng sản chủ nghĩa cùng với “thế giới quan duy vật biện
chứng và phương pháp luận biện chứng duy vật cùng hệ tư tưởng
8


quan của cách mạng Việt Nam, mà còn thể hiện nhu cầu, lợi ích và
khát vọng của quần chúng lao động. Vì vậy, phải giáo dục và làm
cho cán bộ, đảng viên, nhân dân, nhất là thế hệ trẻ thấu hiểu và tin
tưởng vào cương lĩnh, đường lối, chính sách của Đảng và vào sự
nghiệp đổi mới làm cho dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, cơng
bằng, văn minh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.
Trong điều kiện hiện nay, cần giáo dục làm cho cán bộ đảng
viên và sinh viên các trường đại học, cao đẳng thấu hiểu và tin
tưởng vào “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ q độ lên
chủ nghĩa xã hội” (cương lĩnh bổ sung, phát triển 2011); mục tiêu và
những đặc trưng cơ bản của mơ hình chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
(thơng qua tại Đại hội XI của Đảng) và con đường đi lên chủ nghĩa
xã hội ở Việt Nam (đẩy mạnh cơng nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn với
phát triển kinh tế tri thức, phát triển kinh tế thị trường định hướng
9

Sức sống của chủ nghĩa Mác-Lênin trong thời địa ngày nay, Nxb. Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2014, tr.9.
10
Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu tồn quốc lần thứ XI, Nxb. Chính
trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr.88.

KỶ YẾU HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA 2015

41


xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa,
xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc).
Thứ tư, giá trị truyền thống dân tộc là giá trị tinh thần cốt lõi

học và kiến thức hiện đại được cập nhật thường xun. Đồng thời,

42

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO


cần trang bị hệ thống phương pháp luận, phương pháp và kỹ năng
hoạt động thực tiễn cho người học.
Hiện nay việc nâng cao chất lượng giảng dạy và đào tạo lý
luận chính trị u cầu những yếu tố cơ bản sau: (1) Xây dựng phát
triển đội ngũ những người Thầy có trí tuệ và nhân cách, giàu lòng
u nghề, tâm huyết với thế hệ trẻ, mẫu mực trong hoạt động nghiên
cứu, trong giảng dạy và trong cuộc sống; (2) Xây dựng, hồn thiện
“Chương trình chuẩn” về giảng dạy lý luận chính trị với những nội
dung, hình thức và phương pháp thích hợp đối với đối tượng chun
ngành và khơng chun ngành lý luận chính trị; (3) Xây dựng, hồn
thiện “Giáo trình chuẩn” và các “Tài liệu tham khảo chuẩn” tương
ứng với nội dung các mơn học lý luận chính trị và phù hợp với từng
đối tượng (chun ngành và khơng chun ngành lý luận chính trị).
Xây dựng “Chương trình chuẩn” là trách nhiệm của cơ quan quản lý
nhà nước về giáo dục – đào tạo với sự giúp đỡ của các nhà khoa
học; còn xây dựng “Giáo trình chuẩn” và “Tài liệu tham khảo
chuẩn” thuộc về trách nhiệm của các nhà khoa học, ở đây cần tránh
tình trạng “vừa đá bóng vừa thổi còi” của các cơ quan quản lý nhà
nước về giáo dục – đào tạo; (4) Ln đổi mới phương pháp giảng
dạy phù hợp với nội dung mơn học, với đối tượng người học và với
thực tiễn đổi mới đất nước; (5) Tổ chức, quản lý, đánh giá, tổng kết

phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các cấp ủy Đảng, các cấp chính
quyền, các đồn thể với đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong
việc triển khai cơng tác lý luận chính trị trong nhà trường; (3) Có
chính sách đúng và đủ đối với cơng tác lý luận chính trị và đội ngũ
những người trực tiếp thực thi cơng tác lý luận chính trị trong nhà
trường; (4) Gắn hoạt động lý luận chính trị với cơng tác xây dựng
Đảng, xây dựng các tổ chức đồn thể chính trị trong sạch, vững
mạnh trong nhà trường. Đồng thời, chống suy thối về tư tưởng
chính trị, đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên, giảng viên, viên
chức và sinh viên trong nhà trường. Đặc biệt là, phải cảnh giác với
“diễn biến hòa bình”, “tự diễn biến” và “tự chuyển hóa” trong cán
bộ, đảng viên và sinh viên trong điều kiện phức tạp hiện nay.
Tóm lại, cần đặt cơng tác lý luận chính trị ở vị trí trung tâm
và giữ vai trò xun suốt trong tất cả các hoạt động của hệ thống các
trường đại học, cao đẳng. Để nâng cao chất lượng cơng tác lý luận
chính trị, Nhà nước cần phải đầu tư cho nghiên cứu, giảng dạy lý
luận chính trị và giáo dục tư tưởng chính trị một cách thích đáng.
Đồng thời, phải tạo ra sự thống nhất và phối hợp chặt chẽ, đồng bộ
giữa lãnh đạo nhà trường các cấp ủy, các cấp chính quyền, các đồn
thể với đội ngũ nghiên cứu và giảng dạy lý luận chính trị trong việc
triển khai các hoạt động lý luận chính trị.

44

ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HCM

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO