HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

LƯU KHƯƠNG HOA

LèI SèNG THANH NI£N N¤NG TH¤N
NGO¹I THµNH Hµ NéI HIÖN NAY
(QUA KHẢO SÁT TRƯỜNG HỢP XÃ CỔ LOA HUYỆN ĐÔNG ANH
VÀ XÃ THỤY HƯƠNG HUYỆN CHƯƠNG MỸ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI)

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUYÊN NGÀNH: VĂN HÓA HỌC
Mã số: 62 31 06 40

HÀ NỘI - 2016


Công trình được hoàn thành
tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN DUY BẮC
TS. NGUYỄN THỊ TUYẾN

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện
họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Vào hồi giờ

trong đó chủ yếu là thanh niên.
Thanh niên luôn và cần phải được đặc biệt quan tâm trong chiến lược
đào tạo, bồi dưỡng, phát triển nguồn lực con người. Có thể nói, vấn đề lối
sống thanh niên nói chung trong những năm gần đây đã được giới nghiên
cứu quan tâm nhiều hơn. Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu về lối sống
thanh niên nông thôn trong quá trình CNH, HĐH và ĐTH mạnh mẽ như
hiện nay chưa nhiều, mới chỉ có một số công trình nghiên cứu về biến đổi
tâm lý của cư dân ven đô, của lối sống làng xã vùng châu thổ Bắc Bộ... mà
chưa có công trình nghiên cứu nào về lối sống thanh niên nông thôn ngoại
thành Hà Nội được công bố. Do đó, việc nghiên cứu về lối sống thanh niên
nông thôn ngoại thành Hà Nội trong giai đoạn hiện nay là một vấn đề cấp
thiết không chỉ về mặt lý luận, mà cả trong hoạt động thực tiễn quản lý,


2
giáo dục, xây dựng và phát huy sức mạnh, tiềm năng của đội ngũ thanh
niên nông thôn.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Luận án nghiên cứu, nhận diện lối sống thanh niên hiện nay (qua
khảo sát trường hợp xã Cổ Loa huyện Đông Anh và Thụy Hương huyện
Chương Mỹ, thành phố Hà Nội) nhằm dự báo xu hướng vận động, phát
triển của lối sống thanh niên niên nông thôn ngoại thành Hà Nội trong
những năm tiếp theo. Từ đó, xác định những vấn đề đặt ra trong xây dựng
lối sống của thanh niên - với tư cách là những chủ thể tích cực của lối
sống, đề xuất một số khuyến nghị đối với thanh niên và các tổ chức chính
trị - xã hội nhằm phát huy tốt nhất sức mạnh của thanh niên nông thôn
ngoại thành Hà Nội trong những năm tiếp theo.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Làm rõ khái niệm lối sống, lối sống thanh niên, lối sống thanh niên

lý thuyết hoạt động, lý thuyết giá trị, lý thuyết chức năng...
4.2. Phương pháp nghiên cứu: Luận án được thực hiện dựa trên cơ
sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy
vật lịch sử để khảo sát, tìm hiểu quá trình hiện thực hóa các giá trị văn hóa
trong lối sống của thanh niên; phân tích đặc điểm cũng như xu hướng vận
động của lối sống thanh niên nông thôn ngoại thành Hà Nội hiện nay. Để
phù hợp với mã số chuyên ngành, Luận án chú trọng sử dụng phương pháp
tiếp cận văn hóa học đối với lối sống, tìm hiểu chiều sâu văn hóa trong lối
sống thanh niên. Với cách tiếp cận như vậy, Luận án sử dụng một số
phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau:
- Phương pháp liên/đa ngành
Nghiên cứu lối sống thanh niên nông thôn ngoại thành Hà Nội là sự
thu thập, tổng hợp kết quả nghiên cứu của nhiều lĩnh vực khoa học chuyên
ngành như xã hội học, tâm lý học, sử học, khoa học chính trị và nghiên
cứu văn hóa. Ở một chừng mực nhất định, Luận án cũng có áp dụng cách
nhìn nhận, phân tích của kinh tế học và khoa học quản lý...
- Phương pháp tổng hợp, phân tích tài liệu
Luận án đã tổng hợp, phân tích nguồn thông tin khoa học từ các
nghiên cứu đã được công bố ở Việt Nam và nước ngoài để bước đầu nắm
vững được những vấn đề liên quan đến mục đích nghiên cứu. Ngoài ra, Luận
án cũng sử dụng các số liệu thống kê sẵn có của các ban ngành đoàn thể các
cấp trung ương, thành phố, huyện và xã phục vụ cho đề tài nghiên cứu.


4
- Phương pháp nghiên cứu trường hợp
Luận án giới hạn phạm vi nghiên cứu vào một số huyện ngoại thành
có vị trí giáp ranh với nội thành, vì vậy, 2 xã là Cổ Loa huyện Đông Anh
và xã Thụy Hương huyện Chương Mỹ được Luận án chọn để làm trường
hợp nghiên cứu. Cổ Loa là xã thuần nông có bề dày lịch sử và truyền

Luận án kết hợp giữa phương pháp định tính và định lượng để dự báo
về xu hướng vận động và phát triển của lối sống thanh niên nông thôn
ngoại thành Hà Nội trong thời gian tới.
5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
5.1. Ý nghĩa lý luận
Luận án đóng góp một số vấn đề lý luận cho chuyên ngành văn hóa học
trong nghiên cứu về lối sống thanh niên và lối sống thanh niên nông thôn.
Luận án coi lối sống là những hình thức biểu hiện cụ thể của văn hóa,
là quá trình hiện thực hóa các giá trị và hệ giá trị văn hóa trong thực tiễn
cuộc sống hàng ngày của thanh niên. Điều này giải thích tại sao khi nghiên
cứu về văn hóa thanh niên, người ta bắt buộc phải nghiên cứu lối sống
thanh niên, và ngược lại, nghiên cứu lối sống thanh niên để tìm ra chiều
sâu các giá trị văn hóa trong thanh niên.
Ngoài ra, luận án có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho học
viên, sinh viên chuyên ngành văn hóa học, xã hội học, tâm lý học, triết
học...nghiên cứu những vấn đề về lối sống, mối quan hệ giữa văn hóa và
lối sống, vấn đề con người với sự phát triển bền vững hiện nay. v.v...
5.2. Ý nghĩa thực tiễn
Luận án chỉ ra chiều sâu văn hóa của lối sống; sự hiện thực hóa
những giá trị và hệ giá trị văn hóa trong lối sống; những nhân tố tác động
và xu hướng vận động của lối sống thanh niên. Đồng thời, từ sự phân tích
đánh giá đó, Luận án chỉ rõ những vấn đề đặt ra và đề xuất một số khuyến
nghị về giải pháp xây dựng lối sống thanh niên ở nông thôn ngoại thành
Hà Nội trong quá trình CNH, HĐH và ĐTH nhằm phát huy tốt nhất những
giá trị văn hóa lối sống lành mạnh, đồng thời hạn chế đến mức tối đa mặt
trái của nó trong bối cảnh đất nước đổi mới, mở của và hội nhập thế giới
ngày càng sâu rộng như hiện nay.
6. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, Kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ
lục, nội dung của luận án được kết cấu thành 04 chương, 8 tiết.

Về góc độ tiếp cận, từ thập niên cuối của thế kỷ XX cho đến nay,
những nghiên cứu về lối sống thanh niên cũng ngày càng đi theo hướng
chuyên sâu hơn, bắt đầu chuyển sang xu hướng nghiên cứu thực nghiệm xã
hội (các quan hệ xã hội, vị thế, vai trò xã hội, v.v...). Càng ngày các xu


7
hướng tiếp cận vấn đề lối sống thanh niên càng mang tính liên ngành, đa
chiều, đa góc cạnh hơn. Tuy nhiên, việc nghiên cứu lối sống thanh niên
từ góc độ văn hóa học, mặc dù đã được các nhà khoa học quan tâm hơn
nhưng vẫn còn khoảng trống khá lớn, nhất là với đối tượng thanh niên
đang sinh sống ở khu vực nông thôn nói chung và nông thôn ngoại thành
Hà Nội nói riêng.
Luận án tiếp cận nghiên cứu lối sống thanh niên nông thôn ngoại
thành Hà Nội từ góc nhìn văn hóa học. Điều đó có nghĩa, từ việc khảo sát,
đánh giá thực trạng các biểu hiện cụ thể trong hoạt động sống để tìm hiểu
tảng nền văn hóa của lối sống thanh niên, xác định xem những biểu hiện
ấy dựa trên hay là sự hiện thực hóa trong thực tiễn những giá trị và hệ giá
trị văn hóa nào. Trên cơ sở việc tìm ra những mối liên hệ có tính bản chất
giữa các biểu hiện của lối sống trong hiện thực với các chiều sâu văn hóa
của nó, Luận án dự báo xu hướng vận động và phát triển của lối sống
thanh niên nông thôn ngoại thành Hà Nội trong những thập niên tiếp theo.
- Vấn đề đặt ra Luận án cần tiếp tục bàn luận
Trân trọng và kế thừa thành tựu của những công trình đi trước, Luận
án tiếp tục nghiên cứu những vấn đề cụ thể sau:
Từ góc độ tiếp cận văn hóa học, làm rõ những khái niệm công cụ cơ
bản như: lối sống, lối sống thanh niên, lối sống thanh niên nông thôn ngoại
thành Hà Nội. Trên cơ sở đó, có những đóng góp cụ thể về phương diện lý
luận và cách tiếp cận văn hóa học trong nghiên cứu về lối sống thanh niên.
Đánh giá thực trạng những biểu hiện cơ bản của lối sống thanh niên

văn hóa, trùng khớp với hoạt động sống và lối sống.
Như vậy, lối sống là một bộ phận của đời sống xã hội, bao gồm toàn
bộ những hoạt động của con người và phương thức tiến hành các hoạt
động đó trong một xã hội nhất định. Lối sống bao gồm các nội dung cơ
bản: lao động sản xuất; tính tích cực chính trị - xã hội, sinh hoạt tinh thần,
văn hóa giáo dục, cách nhận thức và ứng xử với các mối qua hệ trong tự
nhiên, xã hội và tư duy.
- Cơ cấu của lối sống: lối sống của con người thể hiện thông qua 3
hoạt động chính: hoạt động sản xuất vật chất - tương ứng với văn hóa vật
chất; hoạt động văn hóa tinh thần - tương ứng với văn hóa tinh thần; hoạt
động văn hóa xã hội - tương ứng với văn hóa xã hội. Hay nói một cách
khác, văn hóa (vật chất, tinh thần, xã hội) đều do các hoạt động sống - lối
sống (sản xuất vật chất, tinh thần, xã hội) của con người tạo nên. Từ mối


9
liên hệ ấy, có thể cho rằng: cơ cấu lối sống cũng được chia (một cách
tương đối) thành ba lĩnh vực: hoạt động hiện thực hóa giá trị văn hóa vật
chất; hoạt động hiện thực hóa giá trị văn hóa tinh thần và hoạt động hiện
thực hóa giá trị văn hóa xã hội.
1.2.2. Quan niệm về lối sống thanh niên
Lối sống thanh niên là tổng hòa những hoạt động sản xuất văn hóa vật
chất; văn hóa tinh thần và văn hóa xã hội của thanh niên. Tìm hiểu lối sống
thanh niên có nghĩa là chúng ta phân tích các chiều sâu văn hóa của lối
sống, xem những biểu hiện cụ thể của lối sống thanh niên dựa trên hay là sự
hiện thực hóa trong thực tiễn của những giá trị và hệ giá trị văn hóa nào?
Tuy nhiên, trong thực tế các giá trị và hệ giá trị văn hóa không bao giờ
đứng độc lập hay tác động đến lối sống một cách riêng lẻ mà thường chúng
luôn tương tác, đan xen nhau... Và do đó, những hình thức hiện thực hóa lối
sống thanh niên trong thực tiễn đời sống cũng hết sức phong phú, đa dạng

thanh niên trước cuộc đời.
1.2.4. Lý thuyết tiếp cận nghiên cứu lối sống thanh niên nông
thôn ngoại thành Hà Nội
- Lý thuyết hoạt động nhìn lối sống thanh niên như một hệ thống
những dạng hoạt động sống ổn định của thanh niên từ cách thức làm ăn
sinh sống, tiêu dùng các sản phẩm văn hóa; cách thức vui chơi giải trí, sinh
hoạt văn hóa tín ngưỡng; các mối quan hệ gia đình dòng họ, định hướng
giá trị v.v... nghĩa là toàn bộ các hoạt động cơ bản diễn ra trong thực tiễn
cuộc sống hàng ngày của thanh niên nông thôn ngoại thành Hà Nội...
- Lý thuyết giá trị nhìn lối sống thanh niên nông thôn ngoại thành Hà
Nội như một hệ thống giá trị để định hướng cho hoạt động và hành vi của
thanh niên.
- Lý thuyết chức năng xem xét khả năng thích ứng, tính hướng đích
cũng như sự duy trì tính ổn định của hệ thống trong thanh niên nông
thôn ngoại thành Hà Nội với sự biến đổi của môi trường và hoàn cảnh
khác quan.
Tiểu kết chương 1
Tổng quan tình hình nghiên cứu cho thấy, đã có khá nhiều công trình
nghiên cứu của các học giả trên thế giới và Việt Nam nghiên cứu về lối
sống thanh niên. Có thể nói, trong những thập niên gần đây, thanh niên đã
và đang trở thành một vấn đề chiến lược, được quan tâm đặc biệt ở cả tầm
quốc gia và quốc tế. Nếu như trước đây, sự quan tâm của cả xã hội và hệ
thống chính trị dành cho thanh niên trước hết và chủ yếu tập trung vào các


11
vấn đề như công ăn việc làm, giáo dục đào tạo, định hướng giá trị và ý
thức hệ, v.v...thì ngày nay, trong quá trình nghiên cứu, giải quyết những vấn
đề đó, vai trò của thanh niên với tư cách là chủ thể mỗi lối sống ngày càng
được đề cao. Như thế, lối sống và định hướng lối sống tuy không phải là vấn


12
Chương 2
THỰC TRẠNG LỐI SỐNG THANH NIÊN
NÔNG THÔN NGOẠI THÀNH HÀ NỘI HIỆN NAY
2.1. KHẢO SÁT LỐI SỐNG THANH NIÊN NÔNG THÔN NGOẠI
THÀNH HÀ NỘI HIỆN NAY (qua trường hợp xã Cổ Loa, huyện Đông

Anh và xã Thụy Hương, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội)
2.1.1. Khái quát tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội của xã Cổ Loa,
huyện Đông Anh và xã Thụy Hương, huyện Chương Mỹ
2.1.2. Thực trạng lối sống thanh niên tại 2 xã Cổ Loa, huyện
Đông Anh và xã Thụy Hương
- Hoạt động hiện thực hóa giá trị văn hóa vật chất
- Hoạt động hiện thực hóa giá trị văn hóa tinh thần
- Hoạt động hiện thực hóa giá trị văn hóa xã hội
2.2. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ LỐI SỐNG THANH NIÊN NÔNG THÔN
NGOẠI THÀNH HÀ NỘI

2.2.1. Hình thành dần một lối sống năng động, biết tiếp nhận các
giá trị sống phù hợp
Trong giai đoạn đẩy mạnh CNH, HĐH, ĐTH và hội nhập quốc tế
nhanh, mạnh như hiện nay ở thành phố Hà Nội, nhịp sống ở khu vực nông
thôn cũng diễn ra hối hả, năng động hơn, các thông tin cập nhật nhanh
hơn, giao thông tấp nập hơn, cả cơ hội và thách thức cũng phong phú, đa
dạng hơn... Bối cảnh đó đã khiến cho thanh niên nông thôn ngoại thành Hà
Nội biết đề cao các yếu tố mà ta coi như một thứ " vốn văn hóa", chẳng
hạn nâng cao kiến thức, kỹ năng, mở rộng mạng lưới xã hội để tìm kiếm
cơ hội việc làm và phát triển.v.v.... Sự thay đổi đó đã và đang hình thành
nên một lối sống mới năng động, chủ động tiếp nhận, điều chỉnh các giá trị

đang tác động mạnh mẽ vào đời sống cư dân nông thôn, làm biến đổi
nhanh chóng, toàn diện và sâu sắc toàn bộ đời sống xã hội nông thôn, đặc
biệt là văn hóa và lối sống của thanh niên. Thông qua đó, quá trình tương
tác thành thị - nông thôn diễn ra song hành, trong đó cả hai nhóm cư dân,
với tính cách là những cá nhân và cộng đồng đều là chủ thể văn hóa. Biểu
hiện rõ nhất của sự pha trộn này là đồng thời với việc tiếp nhận nhiều hình
thức sinh hoạt văn hóa mới hóa trẻ trung, sôi động, phù hợp với xã hội
hiện đại là việc giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống làng xã, phát triển


14
các hoạt động tâm linh như tham gia các hoạt động lễ hội, thờ cúng; tôn
trọng những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp như trọng đạo lý, đề cao
gia đình; v.v...
2.2.4. Các quan hệ xã hội cơ bản chưa có sự thay đổi rõ rệt
Về cơ bản, trong các mối quan hệ xã hội thì hệ thống giá trị chuẩn
mực truyền thống vẫn là những định hướng chủ yếu cho các khuôn mẫu
ứng xử của thanh niên nông thôn ngoại thành Hà Nội. Bản chất nhân văn
và các hình thái biểu hiện của lối sống là tương đối nhất quán so với
truyền thống, bởi kết cấu xã hội cơ bản vẫn được duy trì, tuy có một số
biến đổi.
Ở một góc độ nhất định, sự bình đẳng trong mối quan hệ vợ chồng
được khẳng định hơn so với truyền thống. Xu hướng thống nhất những giá
trị chung trong gia đình nhưng không giành quyền phủ định các giá trị
riêng. Ý thức của thanh niên về giá trị gia đình theo chiều hướng tích cực,
bắt nhịp với xã hội hiện đại hơn...
Tiểu kết chương 2
Từ những gì đã khảo sát và phân tích ở chương này, chúng ta có thể
nhận diện được những đặc điểm cơ bản nhất của thanh niên nông thôn
ngoại thành Hà Nội hiện nay. Trước hết, đó là những đặc điểm về qui mô

CỦA LỐI SỐNG THANH NIÊN NÔNG THÔN NGOẠI THÀNH
HÀ NỘI HIỆN NAY
3.1. CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN LỐI SỐNG THANH NIÊN
NÔNG THÔN NGOẠI THÀNH HÀ NỘI

3.1.1 Sự nghiệp đổi mới đất nước và quá trình công nghiệp hóa,
hiện đại hóa, đô thị hóa thành phố Hà Nội
Đây là yếu tố tác động có tính chất bao trùm, tạo nên và định hướng
toàn bộ diễn biến cơ bản trong đời sống dân tộc Việt Nam, trong đó có
nông thôn ngoại thành Hà Nội, bao gồm cả quá trình biến đổi giá trị văn
hóa, tư duy và lối sống của tất cả các nhóm, các giai tầng trong xã hội, đặc
biệt là thanh niên.
3.1.2. Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới
Đây là yếu tố tác động có vai trò định hướng đối với quá trình biến
đổi lối sống của thanh niên nông thôn ngoại thành Hà Nội trong khoảng
vài năm trở lại đây.


16
3.1.3. Phương tiện truyền thông đại chúng
Đây là yếu tố tác động hàng ngày đến thanh niên thông qua phương
tiện truyền thông đại chúng như: sách, báo, phim ảnh, tivi, đài, các phương
tiện điện tử, truyền hình, báo chí, online, trang web...
3.1.4. Môi trường giáo dục gia đình và tổ chức chính trị - xã hội
của thanh niên
Đây là những yếu tố tác động trực tiếp, có vai trò chủ yếu đối với quá
trình phát triển nhân cách và định hướng lối sống của thanh niên.
Những yếu tố này cùng thường xuyên, liên tục, lồng ghép, hòa
quyện với nhau tác động lên đời sống và cùng tạo nên những chuyển biến
về nhận thức, tình cảm, thái độ, động cơ giá trị, v.v...của thanh niên, có vai

và mở rộng nghề truyền thống tại địa phương; tham gia xây dựng và phát
triển thị trường mới, đẩy mạnh tiêu thụ sản phẩm và hàng hóa. Chính nhờ
có " phong trào 4 mới" này mà thanh niên nông thôn đã nâng cao được
nhận thức về ý nghĩa, vai trò nông nghiệp, nông thôn và nông dân trong
thời kỳ CNH, HĐH Thủ đô.
3.2.4. Chủ động tham gia hội nhập trong nước và quốc tế
Thanh niên ngày nay rất có điều kiện thuận lợi trong việc biểu lộ ý
kiến, bộc lộ bản thân và tham gia tích cực, trực tiếp đời sống xã hội. Do
đó, cơ hội giao lưu, hội nhập với dân tộc và thời đại ngày càng được nâng
cao. Các phương tiện truyền thông đại chúng trong những năm gần đây đã
giúp thanh niên nông thôn tiếp cận rất nhanh với tiến bộ khoa học công
nghệ, thông qua đó mà không ngừng mở rộng giao lưu, hội nhập với đất
nước và thời đại, vì vậy mà càng rất cần nâng cao năng lực chủ động tham
gia hội nhập trong nước và quốc tế.
3.2.5. Thiếu trách nhiệm, buông thả bản thân và xem nhẹ luật pháp
Những biểu hiện của xu hướng lối sống này hết sức đa dạng, tuy dễ
dàng quan sát được nhưng rất khó khái quát hóa hoặc phân tích, chỉ ra
những đặc trưng chung có tính bản chất, dù hàng ngày nó đang gây ra
những lo ngại sâu sắc và những nỗi nhức nhối trong xã hội. Tuy xu
hướng này chỉ ảnh hưởng trong một bộ phận thanh niên nông thôn ngoại
thành Hà Nội hiện nay, song đây vẫn là một trong những xu hướng lối
sống nguy hiểm, không những gây ra nhiều hiện tượng, cách hành xử
phản cảm, tạo nên những sự bức xúc, phẫn nộ trong dư luận xã hội mà
còn trực tiếp đe dọa thuần phong mỹ tục của dân tộc và tương lai của
thanh niên.


18
Tiểu kết chương 3
Trong chương này Luận án đã phân tích một cách hệ thống những


19
Chương 4
NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ VỚI LỐI
SỐNG THANH NIÊN NÔNG THÔN NGOẠI THÀNH HÀ NỘI
4.1. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VỚI LỐI SỐNG THANH NIÊN NÔNG
THÔN NGOẠI THÀNH HÀ NỘI

Một là, giữ gìn, phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của lối
sống dân tộc, trong đó có thanh niên, vốn đã được hình thành và chắt lọc
qua hàng ngàn năm xây dựng và bảo vệ đất nước. Những giá trị truyền
thống đó sẽ là tấm căn cước, là hành trang cốt lõi để thanh niên nông thôn
ngoại thành Hà Nội nhập cuộc, lập thân, lập nghiệp trong công cuộc đổi
mới và hội nhập quốc tế hiện nay.
Hai là, xây dựng một lối sống lành mạnh, văn minh. Chính lối sống
với những chuẩn mực tốt đẹp đó sẽ là đối trọng có tác dụng ngăn chặn và đẩy
lùi tốt nhất, hiệu quả nhất lối sống phản văn hóa, ích kỷ và thực dụng đang có
nguy cơ ngày càng gia tăng trong đời sống xã hội ta hiện nay.
Ba là, kiên trì xây dựng lối sống mà trong đó, văn hóa ứng xử phải
được đề cao, pháp luật phải được tôn trọng. Một xã hội mà trong đó văn
hóa ứng xử và pháp luật không được coi trọng sẽ là một xã hội hỗn loạn,
vô đạo lý, vô chính phủ và không thể tồn tại, phát triển bền vững.
Bốn là, xây dựng hệ thống giá trị, chuẩn mực lối sống phù hợp với
định hướng phát triển nông thôn mới và công nghiệp hóa, hiện đại hóa thủ
đô hiện nay.
Năm là, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thanh niên nông thon
ngoại thành Hà Nội thông qua việc trang bị các kỹ năng sống, kỹ năng
nghề nghiệp để thích ứng với sự biến đổi nhanh chóng của đất nước và
thời đại.
Chúng tôi cho rằng, năm vấn đề trên là những vấn đề nóng bỏng,

đã không diễn ra một cách hài hòa, hợp lý, chưa có sự chuẩn bị kỹ lưỡng.
Thực chất không phải cuộc cách mạng công nghiệp đã lôi kéo thanh niên
từ nông thôn vào thành phố, mà chính là thanh niên nông thôn, do không
có việc làm trên mảnh đất quê hương đã buộc phải tìm đến thành phố như
đến với một phương thức mưu sinh mới. Song, điều đáng nói ở đây là họ
ra đi với hành trang lớn nhất là sức lao động thuần túy cơ bắp sẵn có của
mình... Đây là một vấn đề hết sức nan giải đã, đang và sẽ trở nên bức thiết
đối với nông thôn ngoại thành Hà Nội hiện nay, nếu chúng ta không có
những giải pháp can thiệp kịp thời và hữu hiệu.


21
Hơn nữa, trong thời đại hội nhập ngày nay sự tương tác giữa các địa
phương, vùng, miền, quốc gia, dân tộc... là tất yếu. Để thanh niên nông
thôn nhận thức được cái hay, cái dở của mình và nỗ lực điều chỉnh nó cho
phù hợp với dòng chảy chung của dân tộc và thời đại, để thành phố Hà Nội
thành công và phát triển bền vững trong tương lai, điều đó phụ thuộc rất
lớn vào khả năng chuẩn bị tốt hơn hành trang tri thức khoa học, tri thức
văn hóa và kỹ năng sống của thanh niên - một lực lượng xã hội to lớn và
cốt yếu của Thủ đô.
4.2.3. Cần nâng cao năng lực hội nhập trong xu thế đổi mới và
toàn cầu hóa
Trong bối cảnh hiện nay, xã hội nông thôn mặc dù vẫn là nơi lưu giữ
đậm nhất các giá trị văn hóa lối sống truyền thống tốt đẹp của dân tộc,
song sự hỗn dung văn hóa cũng đang diễn ra sâu rộng. Cho nên, rất cần
định hướng sao cho hạn chế đến mức tối đa tình trạng lai căng, xâm thực
của các yếu tố văn hóa ngoại lai; chắt lọc được sự tinh túy của các giá trị
chuẩn mực bên ngoài để làm nên một lối sống hiện đại mà vẫn đậm đà bản
sắc dân tộc.
Có nhiều giải pháp, biện pháp khác nhau để nâng cao năng lực hội

Thứ nhất, cần bổ sung một số nội dung trong đường lối, chính sách
của Đảng và Nhà nước đối với thanh niên trong bối cảnh đất nước và thời
đại nhiều biến đổi như hiện nay.
Thứ hai, thành phố Hà Nội cần có những chủ trương, chính sách phù
hợp với đặc thù của nông thôn ngoại thành Hà Nội để phát huy tốt nhất sự
gắn kết hài hòa giữa CNH, HĐH, ĐTH với việc giữ gìn và phát huy các
giá trị văn hóa lối sống truyền thống tốt đẹp của nông thôn Hà Nội.
Thứ ba, cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ hơn nữa các hoạt động của các
tổ chức, đoàn thể của thanh niên.
Tiểu kết chương 4
Trước hết, Luận án tiếp cận thanh niên với tư cách là chủ thể xã hội
tích cực, chủ động của lối sống. Dù trên nhiều phương diện, họ chưa thực
sự là người lớn đã trưởng thành, nhưng thanh niên cũng không còn là trẻ
em, vì vậy mà việc phát huy cao độ vai trò chủ động, tích cực của thanh
niên trong quá trình chuẩn bị hành trang vào đời là vô cùng cần thiết và cấp
bách, do đó mà chúng tôi đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của chủ thể thanh
niên. Đối với nông thôn ngoại thành Hà Nội, chúng tôi cho rằng có 5 vấn đề
đặt ra: phải giữ gìn và phát huy những giá trị lối sống tốt đẹp của Hà Nội; phải
xây dựng một lối sống lành mạnh, văn minh; một lối sống trong đó văn


23
hóa ứng xử phải được đề cao, pháp luật phải được tôn trọng; tạo dựng
được hệ thống giá trị, chuẩn mực lối sống phù hợp với định hướng phát
triển nông thôn mới và CNH, HĐH thủ đô hiện nay; trang bị tốt các kỹ
năng sống, kỹ năng nghề nghiệp để thích ứng với sự biến đổi nhanh chóng
của đất nước và thời đại.
Trên cơ sở đó, Luận án đưa ra một số khuyến nghị liên quan trực tiếp
đối với chính bản thân thanh niên - với tư cách là chủ thể tích cực của lối sống
và một số đề xuất kiến nghị với tổ chức chính trị - xã hội của thanh niên.