KHÁI QUÁT VÀI NÉT VỀ "CHỦ NGHĨA XÃ HỘI DÂN CHỦ"
THUỴ ĐIỂN
Dưới ảnh hưởng tuyên truyền của Liên Xô, lâu nay chúng ta có thành kiến
rất sâu sắc về phong trào chủ nghĩa xã hội dân chủ Tây Âu. Thực ra, cho tới ngày
Liên xô biến mất, người Liên Xô chưa bao giờ giới thiệu cho chúng ta biết một
cách khách quan, trung thực về tình hình thực sự của phong trào xã hội dân chủ
Tây Âu (kể cả mối quan hệ giữa các đảng cộng sản với các đảng xã hội dân chủ),
không phải là “phủ định nhiều, khẳng định ít”, mà là phủ định toàn bộ. Trước hết,
tôi muốn nói một điều : thật ra phong trào xã hội dân chủ Tây Âu đã phức tạp lại
đa dạng, tình hình các nước không hoàn toàn giống nhau. Thụy-điển không ở vào
vùng đất "trái tim" của thế giới tư bản, mà chỉ là "tứ chi" thôi ("trái tim" và "tứ chi"
là cách nói của Mác), cách khá xa vùng trung tâm giành giật của các thế lực tư bản
cường quyền, do đó cuộc cải cách xã hội của Thụy-điển có thể tiến hành tương đối
tự chủ mà không, hoặc ít chịu sự can thiệp và ảnh hưởng của các thế lực ngoại
quốc. Ở đây cần đặc biệt chỉ ra một điểm: các đảng XHDC, đảng xã hội, đảng công
nhân thuộc "Quốc tế xã hội" thành lập năm 1923 ở châu Âu có cách giải thích về
"chủ nghiã xã hội dân chủ", trên nguyên tắc và trên nhiều mặt, khác với cách giải
thích của chủ nghĩa Mác; nhất là chủ trương “đa nguyên hoá tư tưởng”. Đảng
XHDC Thụy-điển tuy cũng thừa nhận đa nguyên hoá tư tưởng, nhưng họ vẫn kiên
trì lấy học thuyết Mác Ang-ghen làm tư tưởng chỉ đạo chính của mình. Đây là một
đặc điểm và ưu thế của họ.
Tại đây, tôi chỉ xin căn cứ vào Báo cáo Khảo sát, chia nó ra thành đề mục để
trình bày, tức dùng phương pháp “chỉ thuật lại mà không viết thêm” (thuật nhi bất
tác) để giới thiệu về tình hình xã hội XHCN dân chủ ở Thụy-điển mà mọi người rất
muốn tìm hiểu. Tôi xin phép khuyên bạn đọc chịu khó đọc hết phần sau, chớ có bỏ
qua một dịp tìm hiểu về chủ nghĩa xã hội của Thụy-điển.


Về vấn đề tính chất của đảng Xã hội dân chủ Thụy-điển và của xã hội Thụyđiển. Báo cáo khảo sát viết: "Lâu nay, chúng ta luôn cho rằng đảng Xã hội dân chủ
Thụy-điển là một đảng xét lại, xã hội Thụy-điển là một xã hội tư bản như các nước
xã hội phương Tây khác. Do đó, trong quá trình khảo sát, chúng tôi đã cực kỳ

Thụy-điển, cơ bản đã thanh toán xong cái gọi là sự cách biệt giữa thành thị với
nông thôn, giữa công nhân với nông dân, giữa lao động trí óc với lao động chân
tay. Về vấn đề này, mới đầu chúng tôi còn nửa tin nửa ngờ; nhưng sau khi quan sát
thực địa một số gia đình thuộc các diện khác nhau, chúng tôi cảm thấy đúng là về
đại thể là như vậy."
Về chế độ phúc lợi ở Thụy-điển. Báo cáo khảo sát viết: "Mọi người đều biết,
phúc lợi xã hội ở Thụy-điển ở mức nhiều nhất thế giới. Ngoài 4 loại bảo hiểm lớn
được pháp luật qui định (như các nước Tây Bắc Âu khác): bảo hiểm hưu trí dưỡng
lão, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động, còn có nhiều
loại hình phúc lợi xã hội khác, nhiều đến mức người ta hình dung Thụy-điển là
nước mà người dân "từ khi lọt lòng đến khi chết" đều được hưởng phúc lợi. Căn cứ
theo kết quả khảo sát của chúng tôi thì câu nói trên đúng là "danh bất hư truyền".
Thí dụ: (1) Chế độ dưỡng lão: người lao động về hưu được định kỳ lĩnh lương hưu
đủ sống, người già yếu không tự lo liệu cuộc sống được thì có thể vào ở trong viện
dưỡng lão của nhà nước, được hưởng sự chăm sóc y tế miễn phí, điều kiện sống tại
đây tương đương với khách sạn 3 sao. (2) Chế độ bảo hiểm thất nghiệp : nếu người
lao động thất nghiệp, họ được định kỳ lĩnh tiền cứu tế thất nghiệp, được các trung
tâm giới thiệu việc làm của nhà nước miễn phí giới thiệu việc làm trong phạm vi
toàn quốc. Nếu nơi làm việc mới cách xa chỗ ở hiện nay, nhà nước có thể giúp một


phần kinh phí dọn nhà. (3) Chế độ giáo dục: không những tất cả mọi người đều
được đi học không mất tiền suốt đời mà luật pháp còn qui định, từ nhà trẻ cho đến
bậc trung học, nếu trong lớp có một học sinh người nước ngoài, thì nhà trường phải
bố trí một giáo viên biết tiếng mẹ đẻ của em đó (dĩ nhiên đều là giáo viên kiêm
nhiệm), mỗi tháng phải lên lớp một số giờ nhất định bằng tiếng mẹ đẻ cho em này.
Ở bậc đại học, từ lúc vào học cho đến lúc tốt nghiệp, tuy có qui ước số năm học
nhất định nhưng pháp luật qui định, nếu học sinh nào tốt nghiệp rồi mà chưa tìm
được công việc thích hợp và không muốn rời nhà trường thì có thể tiếp tục học tập
miễn phí. Các bạn Thụy-điển cho biết, hiện nay hầu như ở trường nào cũng có

nước này là ông Ô-lôp Pan-mơ đã bị ám sát. Hôm đó, vào cuối năm 1988 (không
lâu trước ngày chúng tôi thăm Thụy-điển), sau giờ làm việc, ông Pan-mơ cùng vợ
đi tầu điện ngầm đến xem phim ở một rạp chiếu bóng trong khu phố đông vui nhất
thủ đô Xtốc-khôm. Xem phim xong, hai người ra về, khi đang đi bộ trên đường
phố, sắp đến một ga tầu điện ngầm thì ông Pan-mơ bị một kẻ lạ mặt bắn chết; nghe
nói cho tới nay vẫn chưa tìm ra hung thủ. Sau vụ này, Thụy-điển mới sửa đổi luật,
quy định Thủ tướng khi ra ngoài cũng có thể mang theo nhân viên bảo vệ. Khi
chúng tôi đến thăm chỗ ông bị ám sát, vẫn còn thấy vết máu trên đường, thỉnh
thoảng có người mang hoa đến đặt lên chỗ có vết máu tỏ lòng thương tiếc.
"Luật pháp cũng ghi rõ: trong cả nước, chỉ một số rất ít cấp lãnh đạo như
Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao, Bộ trưởng Quốc phòng mới
được nhà nước cấp ô tô công vụ, còn tất cả các quan chức khác chỉ được đi lại
bằng các phương tiện giao thông công cộng hoặc xe tư của mình. Quy định trên
không những giảm rõ rệt biên chế nhân viên cơ quan nhà nước và chi phí, mà còn
ngăn chặn được tình trạng lợi dụng xe công làm việc tư, cũng như các tác phong
không lành mạnh khác. "Pháp luật còn quy định rõ: trong công việc giao thiệp với
khách nước ngoài, người lãnh đạo ở cấp nào thì được nhận quà tặng trị giá bao
nhiêu. Chúng tôi đã có một lần tự mình thấy rõ điều này. Năm 1985, lần đầu tiên


tôi theo Đoàn Cải cách cơ chế đến Thụy-điển khảo sát, đơn vị đón tiếp chính về
phía bạn là Bộ Công nghiệp. Trong buổi làm việc với bà Bộ trưởng Bộ này, chúng
tôi có tặng bà một đôi bình hoa nhỏ Cảnh-Thái-Lam cao khoảng 7-8 tấc Anh, sản
xuất tại Bắc Kinh, để làm kỷ niệm. Sau khi mở hộp giấy bọc và xem món quà, bà
kinh ngạc khen: Đẹp quá ! Nhưng rồi bà lại thở dài: Rất tiếc là tôi không được
mang món quà này về nhà. Lúc đó chúng tôi đều không hiểu tại sao bà lại nói thế.
Khi ra về, tôi có hỏi một cán bộ Sứ quán Trung quốc cùng dự buổi tiếp hôm ấy,
mới biết luật pháp Thụy-điển có quy định, lãnh đạo cấp Bộ trưởng trong hoạt động
ngoại giao chỉ được nhận quà biếu có giá trị lớn nhất không quá 1500 cuaron
(khoảng 180 đôla Mỹ). Loại bình hoa chúng tôi biếu, ở Bắc kinh thì không đáng

"Nguyên tắc công bằng xã hội nói trên của các bạn Thụy-điển không những
chỉ thể hiện trong việc giải quyết các công việc trong nước, mà đối với các bạn
nước ngoài cũng vậy. Lần đi Thụy-điển năm 1988, hôm tới Xtốc-khôm đúng vào
hai ngày nghỉ cuối tuần, vì không bố trí được phòng trọ cho chúng tôi trong thành
phố, họ đưa chúng tôi đến trọ tại nhà nghỉ của một công đoàn trên hòn đảo ngoài
biển gần đấy. Xung quanh nhà nghỉ là cánh đồng tuyết, không có tường bao cũng
chẳng có người bảo vệ, rất ít nhân viên phục vụ. Mỗi người chúng tôi được bố trí ở
trong một căn phòng khoảng chục mét vuông, kể cả trưởng đoàn cũng vậy, tuy có
được thêm một phòng khách cũng nhỏ như thế, chỉ vừa đủ chỗ kê mấy chiếc ghế
xô pha. Nghe nói đây là căn phòng ông Các-xơn (Carlsson), đương kim Chủ tịch
đảng XHDC và Thủ tướng chính phủ Thụy-điển, thường đến nghỉ. Hết hai ngày
cuối tuần, họ đưa chúng tôi về thành phố, bố trí trọ tại một khách sạn vừa không đồ
sộ, thiết bị lại vừa chưa đạt tiêu chuẩn khách sạn ba sao ở Trung quốc. Trưởng
đoàn chúng tôi cũng không được đặc cách ở phòng sang hơn, mà cũng chỉ ở một
phòng tiêu chuẩn như mọi đoàn viên.


"Những người lãnh đạo Thụy-điển rất chú ý giữ gìn hình ảnh công bằng xã
hội tốt đẹp nói trên, khi họ còn sống cũng như khi giải quyết việc tang lễ cho người
lãnh đạo. Như ông Pan-mơ bị ám sát năm 1988, sinh thời ông vừa là Thủ tướng và
Chủ tịch đảng XHDC Thụy-điển, mà còn là Chủ tịch Quốc tế của các đảng Xã hội,
có ảnh hưởng lớn trên thế giới và ở châu Âu, có uy tín cao trong nước, cống hiến
đối với đảng và với nước đều không nhỏ. Nhưng sau khi ông qua đời, người ta
không dựng nhà kỷ niệm hoặc bia kỷ niệm ông, cũng không xây cất cho ông một
ngôi mộ sang trọng, mà chỉ mai táng tro xương ông trong một nghĩa trang công
cộng phía sau nhà thờ gần dãy phố nơi ông bị ám sát. Ngôi mộ ông là một khối
hình hộp bằng đá cẩm thạch mầu đen, diện tích khoảng 4 mét vuông, trên dựng
một phiến đá cao chừng 1 mét có chữ ký của Pan-mơ. Nghe nói phiến đá này trước
đây ở quê ông, mỗi lần về quê vận động tranh cử, Pan-mơ đều đứng trên phiến đá
này để diễn thuyết, nên người ta mang nó về đây để làm kỷ niệm. "