PHƯƠNG CHÂM XÂY DỰNG BỘ MÁY NHÀ NƯỚC THEO
TƯ TƯỞNG “THÀ ÍT MÀ TỐT” TRONG TÁC PHẨM
“THÀ ÍT MÀ TỐT” CỦA LÊNIN.
==============================

Những di sản lý luận của V.I.Lênin để lại cho giai cấp công nhân và nhân
dân lao động trên thế giới rất phong phú, bao quát nhiều lĩnh vực rộng lớn trong
công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội của giai cấp vô sản. Những di sản lý luận
đó ngày nay đã được khẳng định trong suốt một thế kỷ qua và sẽ còn là cẩm
nang, chỉ dẫn cho giai cấp vô sản xây dựng chế độ mới. Một trong những di sản
quan trọng mà V.I.Lênin để lại, đó là tư tưởng xây dựng và đổi mới Nhà nước
theo phương châm “Thà ít mà tốt”. Tác phẩm “Thà ít mà tốt” đã được V.I.Lênin
chuẩn bị kỹ với nhiều nội dung, biện pháp cụ thể để cải tiến, xây dựng bộ máy
Nhà nước vững mạnh trong điều kiện Đảng cộng sản cầm quyền. Đây là vấn
đề quan trọng hàng đầu, là điều kiện để cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội
mới. Mặt khác, việc xây dựng, củng cố nhà nước sẽ đụng đến vấn đề bộ
máy, con người, đến nền nếp hoạt động của bộ máy nhà nước kiểu cũ.
Sau khi lãnh đạo quần chúng nhân dân đánh thắng thù trong giặc ngoài,
bảo vệ và xác lập chính quyền Xô Viết trong cả nước, nhiệm vụ mới đặt ra
đối với V.I.Lênin và Đảng Bônsêvích lúc này là phải xây dựng cơ sở vật
chất, kĩ thuật tạo tiền đề vật chất để bước vào giai đoạn xây dựng xã hội chủ
nghĩa. Đáp ứng yêu cầu này, nước Nga Xô Viết đã chuyển trạng thái từ thời
chiến sang thời bình, từ chính sách “Cộng sản thời chiến” sang thực hiện
“Chính sách kinh tế mới”. “Chính sách kinh tế mới” đã thu được những
thành tựu hết sức to lớn, nền kinh tế được phục hồi, công - nông nghiệp có
bước phát triển mới theo hướng hiện đại, xây dựng được những cơ sở hạ


tầng quan trọng, khối liên minh công - nông được củng cố vững chắc, thành
phần trung nông có chuyển biến mới về nhận thức và có thái độ đúng đắn
hơn về chính quyền cách mạng, tầng lớp bóc lột ở nông thôn bị hạn chế đáng

được coi là cẩm nang của giai cấp vô sản, trang bị cho những người cộng
sản lý luận về xây dựng Nhà nước Xô Viết, chỉ đạo thực tiễn việc chỉnh đốn,
củng cố, đảm bảo cho Nhà nước Xô Viết đứng vững và phát triển. Những tư
tưởng “Thà ít mà tốt” của V.I.Lênin luôn thể hiện tính khoa học và là sự kết
tinh, được vận trong suốt quá trình xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa.
Trong tác phẩm này V.I.Lênin chỉ tập trung viết về vấn đề xây dựng Nhà
nước, V.I.Lênin đã đánh giá chính quyền Xô Viết hiện tại, bên cạnh những
thành tựu đã đạt được thì nó còn nhiều yếu kếm, khuyết điểm. V.I.Lênin chỉ
rõ nguyên nhân của những yếu kếm, khuyết điểm, từ đó đưa ra vấn đề củng
cố, và xây dựng bộ máy Nhà nước với những yêu cầu, nội dung, điều kiện
và biện pháp cụ thể. Tất cả thực hiện theo phương châm “Thà ít mà tốt”.
“Thà ít mà tốt”, thoạt nghe thì đó chỉ là một câu đơn giản nhưng nó có ý
nghĩa hết sức sâu xa, nó là lời di huấn cũng là phương hướng chỉ đạo xây
dựng đội ngũ cán bộ và bộ máy Nhà nước Xô Viết tinh gọn mà hiệu quả, để
Nhà nước Xô Viết thực sự xứng đáng với danh hiệu là bộ máy Nhà nước xã
hội chủ nghĩa, có đủ năng lực quản lý, đưa Nhà nước Nga từ nước sản xuất
nhỏ, yếu kém, nông nghiệp lạc hậu tiến lên nền sản xuất lớn xã hội chủ
nghĩa và đủ sức đứng vững trong điều kiện đất nước còn nhiều khó khăn và
kể cả trong điều kiện phát triển. V.I.Lênin xác định: “Chỉ có làm cho bộ
máy của chúng ta trong sạch đến tột mức, chỉ có giảm bớt đến mức tối đa tất cả
những cái tuyệt đối không cần thiết, chúng ta mới có thể đứng vững được. Và
đứng vững như thế, không phải là đứng vững ở trình độ một nước tiểu nông, ở
trình độ eo hẹp về mọi mặt đó, mà là ở một trình độ ngày một vươn lên nền đại


công nghiệp cơ khí”1. Gắn vào hoàn cảnh lịch sử cụ thể của nước Nga Xô Viết
ta lại càng thấy tính đúng đắn, khoa học của phương châm “Thà ít mà tốt”. Bộ
máy Nhà nước của nước Nga Xô Viết những năm 1920 – 1924 là một Nhà nước
đang trong thời kỳ quá độ, cuộc đấu tranh giữa cái mới và cái cũ vẫn diễn ra hết
sức gay go, quyêt liệt, vấn đề đặt ra là phải cải tạo, tiêu diệt cái cũ, xây dựng

thẳng vào sự thật, thừa nhận những hạn chế, yếu kém một cách thẳng thắn, dũng
cảm và cách mạng. Nguyên nhân dẫn đến những yếu kém của Nhà nước Nga
Xô Viết đã được V.I.Lênin chỉ ra là nó được bắt nguồn từ trong quá khứ.
Nhà nước tư sản bị lật đổ nhưng chưa hoàn toàn bị tiêu diệt. Mặt khác, trình
độ văn hoá của nhân dân còn quá thấp, nội chiến lại diễn ra quá dài. Nhiều
cán bộ ưu tú của Đảng phải ra mặt trận, tạo ra lỗ hổng lớn ở địa phương.
Trong hoàn cảnh đó, Nhà nước Nga phải sử dụng cả những chuyên gia tư
sản trên các lĩnh vực kinh tế, văn hoá và quân sự. Những nguyên nhân trên
đã kìm hãm và ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý của Nhà nước Xô Viết
nhưng cái chính ở đây là do những yếu tố nội lực còn yếu và thiếu, đó chính
là đội ngũ nhân viên, cán bộ còn hạn chế về trình độ năng lực, chuyên môn
nghiệp vụ, làm việc thì quan liêu, sính làm kế hoạch, chỉ đạo thực tiễn yếu,
ba hoa, cách mạng suông, xuất hiện bệnh tự mãn của người cán bộ.
Những yếu kém của đội ngũ cán bộ được V.I.Lênin chỉ rõ: “Họ chưa có
đầy đủ học hức. Họ rất muốn đem lại cho chúng ta một bộ máy tốt đẹp hơn.
Nhưng họ không bết làm như thế nào. Họ không thể làm được việc đó. Cho
đến nay họ không được học tập mấy, họ không có trình độ văn hóa cần thiết
để làm được việc đó”4. V.I.Lênin đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của họ,
nhất là tinh thần hăng hái đấu tranh dũng cảm cho chủ nghĩa xã hội, nhưng như vậy
là chưa đủ, để thực hiện thắng lợi sự nghiệp cách mạng, đội ngũ cán bộ nhất thiết
phải có văn hóa, có trình độ, năng lực. V.I.Lênin cho rằng: “Muốn đổi mới bộ máy
3
4

V.I.Lênin, toàn tập, tập 45, Nxb Tiến bộ Mátxơcơva.1978, tr.443-444
V.I.Lênin, toàn tập, tập 45, Nxb Tiến bộ Mátxơcơva.1978, tr.444

5




Với những cơ quan Nhà nước cần phải xây dựng tinh gọn, trong sạch,
vững mạnh. Cần tập trung xây dựng cơ quan kiểu mẫu, qua đó rút kinh
nghiệm và làm hạt nhân xây dựng bộ máy Nhà nước, cụ thể trong tác phẩm
là Bộ Dân ủy thanh tra công - nông. Không phải ngẫu nhiên mà Lênin chọn
Bộ Dân ủy thanh tra công - nông là khâu tác động có tính đột phá trong việc
cải cách bộ máy Nhà nước Xô Viết lúc đó mà ở đây thể hiện sự thiên tài của
V.I.Lênin, Người đã biết chọn khâu đột phá để qua đó tác động tới toàn thể
bộ máy Nhà nước. Bộ Dân ủy thanh tra công - nông được Người đánh giá là
công cụ để cải tiến bộ máy nhà nước, là trung tâm của hệ thần kinh mà nếu
tác động đến nó sẽ làm rung chuyển toàn bộ bộ máy nhà nước. V.I.Lênin
cũng đặt ra những yêu cầu hết sức cần thiết, chặt chẽ và hoàn toàn đúng đắn
với cơ quan này. V.I.Lênin đặc biệt chú trọng, quan tâm đến công tác cán bộ
trong đó có công tác tuyển chọn nhân sự, theo Người đây là vấn đề quan
trọng, đòi hỏi mất nhiều công sức, Người khẳng định: “Chúng ta phải lựa
chọn đặc biệt cẩn thận những cán bộ của Bộ Dân ủy thanh tra công nông,
căn cứ vào một số kiểm tra nghiêm ngặt nhất, chứ không khác được”9.
V.I.Lênin cũng chỉ ra những biện pháp rất cụ thể để thực hiện công tác tuyển
chọn cán bộ cho Bộ Dân ủy thanh tra công - nông như :
“ Cử một vài người có năng lực và tận tâm sang Đức hay sang Anh để
sưu tầm tài liệu và nghiên cứu vấn đề”10. “Cử một tiểu ban chịu trách nhiệm
thảo chương trình sơ bộ cho những kỳ thi tuyển người muốn vào làm việc ở
Bộ Dân ủy thanh tra công nông ; cũng như cho những người định tuyển vào
chức vụ ủy viên Ban Kiểm tra Trung ương”11. “Đồng thời phải cử ra một
tiểu ban trù bị có trách nhiệm tìm những người để tuyển vào chức vụ ủy viên
9

V.I.Lênin, toàn tập, tập 45, Nxb Tiến bộ Mátxơcơva.1978, tr.446
Sđd, tr.449


là giặc nội xâm phá từ trong phá ra, cần phải xóa bỏ chúng làm trong sạch
bộ máy Nhà nước, nâng cao uy tín và lòng tin cho nhân dân, V.I.Lênin chỉ
ra, “Ở bọn quan liêu ấy đang tồn tại không những trong các cơ quan xô-viết
12

Sđd, tr.449
Sđd, tr.446
14
Sđd, tr.446
13


mà cả trong các cơ quan đảng nữa”15. Để xóa bỏ những căn bệnh này cần
phải tiến hành công tác thanh tra, kiểm tra, thông qua thanh tra, kiểm tra để
tác động tới bộ máy nhà nước, đây chính là vấn đề trung tâm, là điểm xuất
phát để cải tiến, xây dựng bộ máy Nhà nước vững mạnh. Người cho rằng:
“Phải nghĩ đến chuyện kiểm tra lại những chủ trương mà chúng ta tuyên bố
hàng giờ, quyết định hàng phút, rồi từng giây chứng minh tính chất không
vững chắc, không kiên định và khó hiểu của những chủ trương đó” 16. Tư
tưởng của V.I.Lênin chỉ ra là chúng ta không được chủ quan, thỏa mãn với
các quyết định, chủ trương của mình mà từng phút, từng giây luôn phải nghĩ
đến việc kiểm tra tính đúng đắn của các đường lối, chủ trương và những
quyết sách đó. Đồng thời, theo V.I.Lênin, thông qua công tác thanh tra kiểm
tra để phát hiện và sáng tạo ra những cái mới tích cực và tiến bộ hơn. Người
viết : “Không quên kiểm tra đi kiểm tra lại nhiều lần, mà sáng tạo ra một
cái gì thực sự không chê trách được, một cái gì có thể làm cho tất cả và
từng người phải tôn trọng”17. Theo Lênin, trong công tác quản lý nhà nước,
nội dung thanh tra, kiểm tra phải luôn được quan tâm, đề cao và coi đây là
một trong những nội dung cơ bản nhất của công tác quản lý nhà nước. Bên
cạnh đó, V.I.Lênin còn chỉ ra rằng, công tác thanh tra, kiểm tra phải được

lý. Người viết: “Thật vậy, tại sao lại không kết hợp hai loại cơ quan đó lại
khi lợi ích của công việc đòi hỏi phải làm như thế? Phải chăng chưa bao
giờ có ai nhận xét chẳng hạn rằng trong một bộ dân uỷ như Bộ dân uỷ
ngoại giao, việc kết hợp như thế thật vô cùng có ích và đã được thực hiện
ngay từ khi bộ đó mới được thành lập?...Phải chăng sự kết hợp linh hoạt
của yếu tố chính quyền với yếu tố đảng lại không phải là nguồn sức mạnh
phi thường trong chính sách của chúng ta?”19 và Người cho rằng những gì
đã được thực tiễn kiểm chứng là đúng trong chính sách ngoại giao đều có thể
ứng dụng về sự kết hợp giữa cơ quan đảng và cơ quan nhà nước vào toàn thể bộ
máy nhà nước. Người còn nhấn mạnh rằng với những cơ quan như Bộ dân uỷ
18
19

Sđd, tr452-453
Sđd, tr.452


thanh tra công nông và cơ quan kiểm tra của Đảng, có những nội dung quan
trọng,“đòi hỏi một sự linh hoạt vô cùng trong những hình thức hoạt động của nó
nữa - tại sao đối với cơ quan ấy lại không thừa nhận là có thể hợp nhất một
cách độc đáo bộ máy kiểm tra của Đảng với bộ máy kiểm tra của Chính
quyền?”. Lênin tin tưởng sâu sắc vào tính hữu ích của sự hợp nhất đó, Người
cho rằng sự hợp nhất ấy là điều đảm bảo duy nhất cho một hoạt động có kết quả.
Người viết: “Tôi nghĩ rằng tất cả mọi hoài nghi đối với điểm đó đều phát ra từ
những xó xỉnh bụi bặm nhất của bộ máy nhà nước chúng ta và những hoài nghi
ấy chỉ đáng có một điều là: đem ra mà chế giễu”20.
Đối với những cán bộ trong chính quyền Nhà nước cần phải “kết hợp
học tập với việc thi hành chức vụ”, như vậy không những tiện mà còn cần
nữa. Người cán bộ phải không ngừng nâng cao trình độ về mọi mặt, đáp ứng
những yêu cầu mới của cách mạng. Đó là một yêu cầu cần thiết với cán bộ,

giới trong cuộc đấu tranh vì cuộc sống tự do, hạnh phúc. Những nội dung
của tác phẩm đã trang bị cho những người cộng sản lý luận về xây dựng Nhà
nước Xô Viết, làm cho Nhà nước Xô Viết đứng vững và phát triển trong
những thời điểm khó khăn nhất của cách mạng nước Nga lúc bấy giờ. Đồng
thời, tác phẩm “Thà ít mà tốt” là lời di huấn chính trị có ý nghĩa quốc tế đối
với các Đảng cộng sản đang lãnh đạo chính quyền. Tác phẩm này của
V.I.Lênin đã và đang tiếp tục đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong hoạt
động thực tiễn của các Đảng cộng sản về sự nghiệp lãnh đạo công cuộc xây
dựng chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản. Đây cũng là cơ sở đấu tranh với
những quan điểm sai trái chống phá Nhà nước xã hội chủ nghĩa, bổ sung làm
phong phú hơn học thuyết Mác- Lênin về xây dựng bộ máy Nhà nước vô sản.
Gần một thế kỷ đã trôi qua nhưng những tư tưởng của V.I.Lênin về tổ
chức bộ máy Nhà nước xã hội chủ nghĩa vẫn giữ nguyên giá trị. Trong điều
kiện Đảng, Nhà nước ta đang tiến hành đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn
diện đất nước, trong đó có đổi mới bộ máy tổ chức nhà nước theo yêu cầu
22

Sđd, tr.458


xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, qua nghiên cứu
tác phẩm này, chúng ta rút ra được những bài học vô cùng quý báu.
Thứ nhất, khi tiến hành đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước, cần phân
tích, đánh giá một cách khách quan tình hình để có quyết sách phù hợp.
Thứ hai, đổi mới bộ máy nhà nước phải tiến hành một cách kiên quyết,
nhưng vững chắc từng bước, không được nóng vội.
Thứ ba, phải biết chọn khâu đột phá trong tổ chức bộ máy nhà nước để
tiến hành đổi mới.
Thứ tư, phát huy tối đa nội lực ; trong đó, coi con người là yếu tố quyết
định thành công của việc đổi mới tổ chức bộ máy nhà nước.

sự thật, nhận rõ khuyết điểm và từng bước khắc phục sửa chữa. Tại Đại hội
X, Đảng ta chỉ rõ: “Bộ máy quản lý Nhà nước các cấp nhất là cơ sở còn
yếu. Tình trạng nhũng nhiễu, cửa quyền, thiếu trách nhiệm ở một bộ phận
công chức, nhất là cơ quan trực tiếp giải quyết công việc của dân và doanh
nghiệp, chậm được khắc phục. Mô hình tổ chức chính quyền địa phương
nhất là tổ chức Hội đồng nhân dân, còn có nhiều điểm bất hợp lý. Cải cách
hành chính chưa đạt yêu cầu. Hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn
thể nhân dân ở nhiều nơi còn mang tính hình thức. Dân chủ trong xã hội có
lúc có nơi còn bị vi phạm, cắt xén. Kỷ cương, kỷ luật ở nhiều nơi không
nghiêm”23. Đảng ta cũng chỉ ra: “Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị đạo
đức, lối sống, bệnh cơ hội, chủ nghĩa cá nhân và tệ quan liêu, tham nhũng, lãng
phí trong một bộ phận cán bộ, công chức diễn ra nghiêm trọng”24. Đến Đại hội
XI Đảng ta cũng nghiêm khắc kiểm điểm, chỉ ra những hạn chế của bộ máy Nhà
23

Đảng CSVN, Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, NxbCTQG, H.2006, tr.64
Đảng CSVN, Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, NxbCTQG, H.2006, tr.65
25
Đảng CSVN, Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI, NxbCTQG-ST, H.2011, tr.171-172
24


nước: “Năng lực thể chế, quản lý, điều hành, tổ chức thực thi pháp luật của Nhà
nước ta còn yếu. Tổ chức bộ máy ở nhiều cơ quan còn chưa hợp lý, biên chế cán
bộ, công chức tăng thêm; chức năng, nhiệm vụ của một số cơ quan chưa đủ rõ,
còn chồng chéo. Chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức chưa đáp ứng được yêu
cầu nhiệm vụ trong tình hình mới của đất nước. Cải cách hành chính chưa đạt
yêu cầu đề ra; thủ tục hành chính còn gây phiền hà cho tổ chức và công dân”25.
“ Cải cách tư pháp còn chậm chưa đồng bộ. Công tác phòng chống tham
nhũng, lãng phí chưa đạt được yêu cầu đề ra. Quan liêu, tham nhũng, lãng phí

ứng yêu cầu trong tình hình mới.
Bốn là, tích cực thực hành tiết kiệm, phòng ngừa và kiên quyết chống
tham nhũng, lãng phí.
Từ những vấn đề đã được trình bày ở trên, càng khẳng định tính đúng đắn
những luận điểm về xây dựng Nhà nước trong tác phẩm “Thà ít mà tốt” của
V.I.Lênin, là căn cứ để mỗi Đảng cộng sản, trong đó có Đảng cộng sản Việt
Nam vận dụng học tập và làm theo.
Đối với Quân đội ta, để thực sự là công cụ bạo lực sắc bén vảo vệ Đảng,
Nhà nước và nhân dân, vấn đề đặt ra là phải không ngừng nâng cao sức mạnh
chiến đấu cho Quân đội, xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ,
từng bước hiện đại. Quán triệt phương châm “Thà ít mà tốt” của V.I.Lênin,
phương hướng xây dựng Quân đội trong thời gian tới là phải gọn nhẹ nhưng hiện
đại và tinh nhuệ,“quý hồ tinh bất quý hồ đa”, đáp ứng những đòi hỏi của tình
hình mới, sẵn sàng và chủ động đánh bại mọi âm mưu, thủ đoạn của kẻ thù.
Thực tế hiện nay, cơ cấu, tổ chức Quân đội còn cồng kềnh, quân thường trực còn
quá lớn so với Quân đội các nước trên thế giới. Vấn đề cơ cấu, sử dụng, bổ
nhiệm cán bộ còn nhiều bất cập; một số cán bộ, đảng viên trong Quân đội có
những biểu hiện phai nhạt lý tưởng, thoái hóa, biến chất làm ảnh ưởng xấu đến
27

Đảng CSVN, Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, NxbCTQG, H.2006, tr.153


bản chất tốt đẹp và truyền thống Quân đội ta. Vì vậy, cần quán triệt tư tưởng
“Thà ít mà tốt” xây dựng Quân đội với tổ chức biên chế hợp lý, sàng lọc những
cán bộ thoái hóa, biến chất, yếu kém về phẩm chất năng lực. Đồng thời không
ngừng nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục chính trị tư tưởng, xây
dựng Quân đội vững mạnh về chính trị; cán bộ, chiến sỹ có bản lĩnh chính trị
vững vàng, có mục tiêu, lý tưởng cao đẹp, trung thành với Đảng, Nhà nước và
nhân dân, luôn nhận và hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao, sẵn sàng chiến đấu