Những mùa Trung Thu gần đây, nắng Sài Gòn không lung linh sắc màu
vì vắng bóng những chiếc lồng đèn tre giấy kiếng. Thế nhưng, sâu
trong lòng thành phố vẫn có một nơi mà đến mấy đời người dân vẫn
“chung thủy” với nghề làm lồng đèn: “Xóm lồng đèn”...
Gọi là “xóm” nhưng những nhà làm lồng đèn nằm rải rác từng cụm nhỏ
trong nhiều conhẻm ở 2 khu giáo xứ Phú Bình và Tân Phú Hòa
(P.Phú Trung – Q.Tân Phú và P.5 - Q.11, TP.HCM). Nơi đây còn có
tên là “khu Phú Bình” với nghề làm lồng đèn có nguồn gốc từ người
dân nhập cư từ làng Báo Đáp (xã Hồng Quang, huyện Nam Trực,
tỉnh Nam Định). Anh Quyền ngày ngày chạy xe ôm, đến độ thu về thì
cùng gia đình gồm 3 cặp anh chị em nhà vợ lao vào sản xuất lồng
đèn. Mùa thu là mùa kiếm tiền cũng là “mùa sum vầy”, cả nhà quây
quần vừa làm vừa kể chuyện tiếu lâm rôm rả. Không khí náo nhiệt
khác hẳn ngày thường mỗi người đi làm mỗi nơi. Hai vợ chồng tâm
sự: “Có theo nghề mới hiểu được những đêm phải thức trắng để làm
lồng đèn cho kịp giao, ngồi lâu tê cứng mình mẩy, bẻ kẽm sưng vù
cả tay” .
XÓM LỒNG ĐÈN

Ít nhà làm những chiếc lồng đèn đặc sắc vì tốn nhiều thời gian,
công sức, nhất là ngưng trệ việc sản xuất lồng đèn loại thường
để bỏ mối. Lồng đèn to nên kẽm dùng làm khung phải to và
cứng, đòi hỏi nhiều sức để uốn nắn. Ít người đặt hàng nên lồng
đèn không có khuôn khung sẵn mà người thợ phải tự canh bẻ
khung rất khó khăn. Ở tiệm lồng đèn Thu Hà (P.Phú Trung,
Q.Tân Phú), lồng đèn rồng cao 1,2 – 1,7m có giá đến hơn 1 triệu
đồng/cặp vì mỗi chi tiết của “rồng” đều được làm tỉ mỉ. Từng
chiếc vảy được sơn kim tuyến óng ánh, mang rồng được trang
trí bằng lông thỏ bay phất phơ... Còn lồng đèn nàng tiên cá, tuy


Từ tháp đất nung đến những chóe, đỉnh, lư hương, long đình, đài
sen, chân đèn, bình vôi, chum, hũ, âu, thạp, hộp phấn, lọ hoa, đĩa
kiểu gốm của thế kỷ XI, XII đẹp cả về kiểu dáng, hình trang trí đắp
nổi, từng được chốn cung đình xưa chọn làm đồ dùng, làm quà bang
giao với Trung Quốc; đến với gian gốm sành xốp, hoa nâu thời Lý -
Trần, có thể thấy một bước tiến xa hơn cả về hình dáng đồ vật, hoa
văn trang trí và chất men trắng ngà, hoa nâu, men ngọc. Bước sang
thời Lê sơ, dòng gốm hoa lam lại cực thịnh, nhiều chủ đề sinh hoạt
văn hóa tinh thần, sản xuất của người xưa đã trở thành đề tài cho
các nghệ nhân sáng tác trên nền gốm.

Làng gốm Bát Tràng - Hà Nội cho tới nay mới có 15 người được
phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân làm gốm” và tại cuộc triển lãm
“Gốm Thăng Long” nhân dịp Quốc khánh 2-9 năm nay, nghệ nhân
Trần Độ đã gây ấn tượng sâu đậm cho du khách khi “thổi hồn” vào
những chiếc đỉnh uy nghi, tác phẩm “Rùa hóa long” sinh động, ấm 3
chân theo mẫu thời Mạc rất lãng mạn, trữ tình; nghệ nhân Vũ Đức
Thắng tinh tế trong từng nét đắp, vẽ trang trí; thợ giỏi Trần Văn Hợp
tạo nên một bộ sưu tập hoành tráng với những sản phẩm gốm óng
ánh men túy hồng, men da báo, huyết dụ, hột xoài, men kết tinh, rất
trang nhã, sang trọng, phù hợp với cuộc sống đương đại; gốm Bảo
Quang lại thiên về những sản phẩm mang tính điêu khắc, gợi nhiều
suy tưởng... Bàn tay, khối óc sáng tạo của người thợ thủ công thêm
lần nữa được tôn vinh, một nét đẹp thanh lịch trong di sản văn hóa
của người Tràng An được minh chứng.


Lưu Hoàng: Nghề sơn mài truyền thống


trong đó đặc biệt quan tâm đến khôi phục lại những ngành nghề
truyền thống của địa phương.