Hà Tây - Tơ lụa Hà Đông

Chiếu Nga Sơn, Gạch Bát Tràng
Vải tơ Nam Định, lụa hàng Hà Đông
(Thơ Tố Hữu)
The La, lĩnh Bưởi, chồi Phùng
Lụa Vân Vạn Phúc, nhiễu vùng Mỗ bên
(Ca dao)
Hà Tây nay nguyên là Hà Đông và Sơn Tây cũ, từ lâu đã được coi là quê
hương của tơ lụa. Câu ca, câu thơ trên có lẽ bất cứ người Việt Nam nào cũng
thuộc, cũng thích, đã phản ánh một vùng dệt tơ lụa thủ công lâu đời và lừng danh
của nước ta, mà sản phẩm ở nơi đây đã nổi tiếng khắp trong nước, cũng như trên
thị trường quốc tế: Tơ lụa Hà Đông.
Tơ lụa Hà Đông là những mặt hàng dệt thủ công bằng tơ tằm, rất đặc sắc và
độc đáo, tiêu biểu nhất trong số những hàng dệt bằng tơ sợi ở Việt Nam. Nói đến
tơ lụa Việt Nam không thể không nói tới tơ lụa Hà Đông. Hàng tơ lụa của ta rất
bền, đẹp, lại vô cùng phong phú về màu sắc, kiểu dáng.
1. Các loại hàng tơ lụa Hà Đông
Mặt hàng tơ lụa thủ công của Việt Nam có tới hàng trăm loại khác nhau.
Trong đó, đa số hàng được dệt bằng tơ tằm, gọi chung là tơ lụa, lại ra đời ở vùng
làng nghề dệt Hà Đông. Đó là các loại: lụa, là, gấm, vóc, the, lĩnh, bằng, quế,
đoạn, sa, đũi, kỳ cầu Chỉ riêng làng dệt Vạn Phúc (Hà Đông cũ), một trung tâm
dệt thủ công lớn và nổi tiếng nhất trong cả nước đã từng làm ra tới 70 thứ hàng
the, lụa, đũi, gấm, lĩnh, vải
Gấm: Đây là loại hàng dệt dày (nền dày), có nhiều màu sắc khác nhau tạo nên
gấm các loại, như gấm lam, gấm hồng cánh chấu, gấm đỏ, gấm vàng Hoa trên
gấm thường có màu tươi rực rỡ, được dệt cài nổi, tựa như thêu chỉ các màu rất
khéo trên nền sa tanh. Một tấm gấm có nhiều màu, phổ biến là 5 hay 7 màu - gọi
là gấm ngũ hay gấm thất thể.
Gấm là mặt hàng quý nhất, khó làm nhất trong tất cả các mặt hàng tơ lụa. Người
ta coi gấm là "bà chúa" của các loạt hàng dệt, tơ, lụa. Người thợ dệt gấm phải đạt

thống bao giờ cũng bố trí đối xứng. Đường nét trang trí không rườm rà, phức tạp
mà luôn mềm mại, phóng khoáng và dứt khoát.
2. Kỹ thuật dệt lụa Hà Đông
Để tạo ra được những loại sản phẩm tơ lụa tuyệt hảo nói trên, những thợ dệt
thủ công ở trung tâm tơ lụa Hà Đông, cũng như các hàng dệt khác ở nước ta, đã
phải trải qua một quy trình kỹ thuật phức tạp, làm hết sức mình với lòng kiên trì
và say mê, chịu khó tìm tòi học hỏi trong nhiều năm, thậm chí suốt cả cuộc đời.
Quy trình công nghệ dệt lụa bao gồm nhiều bước cũng gọi là các công đoạn hay
các khâu công việc:
* Khâu tơ
* Khâu hồ sợi
* Khâu dệt
* Khâu nhuộm.
- Trống Thanh Thùy
Thời Pháp thuộc, thôn Rùa Hạ xã Thanh Thùy (Thanh Oai) có tên là Rùa
đinh và Rùa trống, bởi người dân trong làng chuyên làm các loại đinh và làm
trống.
Trải qua thời gian, nghề làm đinh đã được nâng lên một bậc thành các mặt hàng
kim khí. Trước cơ chế thị trường, nhân dân trong làng lại có bước cải tiến máy
móc để sản xuất các mặt hàng phụ tùng xe đạp, xe máy. Bắt đầu từ thôn Rùa Hạ,
nay nghề đã lan ra tất cả các thôn trong xã. Duy có nghề làm trống trước kia ngày
càng mai một, tưởng đã chuyển thành kỷ niệm “vang bóng một thời”…
Người đàn ông có dáng người thấp đậm Lê Ngọc Sở đang mải mê nắn vành cho
chiếc trống được Sở VHTT Bắc Giang đặt. Làng Rùa có lẽ nay chỉ còn mình anh
theo nghề này. Cả đời anh gắn bó với nghề làm trống tính đến nay dễ đã gần 30
năm. Mỗi chiếc trống được làm ra là bấy nhiêu tâm huyết anh dồn vào đó, ấy thế
nhưng nghề này không phải lúc nào cũng có người, có nơi có nhu cầu làm trống.
Nhớ nghề, yêu nghề nhưng không thể cứ làm mãi trống để… ngắm chơi, thế nên
phần lớn thời gian anh đành giúp vợ con làm các công việc khác để kiếm tiền nuôi
sống gia đình và sẵn sàng sản xuất trống bất cứ lúc nào khi có người đặt hàng.

các ban nhạc… hiếu. Anh Sở nói: “Trước đây làng tôi từng làm trống to lắm,
đường kính trung bình 1,5m, nay thì chỉ làm trống bé theo yêu cầu của khách thôi,
gọi là làm cho có việc cho đỡ nhớ nghề. Thu nhập từ nghề ư? Bấp bênh lắm, chả
bõ tính”. Là một trong những nơi làm trống có chất lượng tốt nhưng nay cả xã chỉ
còn lại 2 hộ làm và chỉ làm khi có nhu cầu của khách nên giá thành rất cao, không
cạnh tranh được với các nơi khác.
Trong khi nghề kim khí của làng đang cho thu nhập cao thì những người làm trống
lại nhận được những cái nhìn rất dò xét của một số người bởi họ cho là dở hơi,
nghề kia làm ra cả một đống tiền mà không làm lại theo nghề trống. Chính bởi thị
trường không rộng nên chỉ có ai yêu nghề mới sống được với nghề. “Là nghề của
cha ông để lại nên tôi theo thôi. Truyền nghề ư? Có ai có nhu cầu truyền đâu mà
truyền?” Anh Sở chua chát nói.
Trống Thanh Thùy từng có mặt tại Hội chợ du lịch làng nghề truyền thống của
tỉnh và Hội chợ Nông nghiệp do Bộ Nông nghiệp tổ chức. Đây là hướng mở
để những người yêu nghề có cơ hội tìm kiếm thị trường, tìm kiếm khách hàng.
Bên cạnh hướng đi của các cấp và sự nhạy bén trong khâu tiếp thị theo kiểu rao
vặt của nhân dân, liệu trống làng Rùa có tìm lại dấu ấn.