TRƯỜNG ĐẠI HỌC sư PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DUC TIỀU HOC
••

TRIỆU THỊ HƯƠNG

THựC TRẠNG GIÁO DỤC HÀNH VI ĐẠO ĐỨC CHO
HỌC SINH TIỂU HỌC Ở MỘT SỐ TRƯỜNG TIỂU HỌC
KHU Vực THỊ XÃ PHÚC YÊN TỈNH VĨNH PHÚC

KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục học

Người hướng dẫn khoa học
ThS. NGUYỄN THỊ XUÂN LAN

Hà Nội, 2016


LỜI CẢM ƠN

Với lòng biết ơn sâu sắc em xin chân thành gửi lời cảm ơn đến cô giáo
ThS. Nguyễn Thị Xuân Lan, người đã tận tâm, hướng dẫn, giúp đỡ em trong
suốt quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài này.
Em xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu và các giáo viên trong ba
trường: Tiểu học Xuân Hòa A, Tiểu học Lưu Quý An, Tiểu học Trưng Nhị đã
tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong việc cung cấp các thông tin, số liệu về trường
tiểu học.
Trong quá trình thực hiện khóa luận do điều kiện, năng lực và thời gian
còn nhiều hạn chế đề tài nghiên cứu không tránh khỏi những thiếu sót. Vì vậy,
em rất mong nhận được sự góp ý và bổ sung của thày cô và các bạn để đề tài

GV:

Giáo viên

HS:

Học sinh

KHXH:

Khoa học Xã hội

NXB :

Nhà xuất bản

PGS:

Phó giáo sư

SL:

Số lần

SP:

Số phiếu

ThS:


1.2.1. Đặc điểm hành vi đạo đức của học sinh tiểu học..................................14
1.3. Mục tiêu và nội dung giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh tiểu học.. 19
1.4. Một số con đuờng cơ bản giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh giai
đoạn hiện nay....................................................................................................22
1.4.1. Thông qua hoạt động dạy và học các môn học trong chuơng trình......22
1.4.2. Thông qua các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ...........................23
1.4.3. Thông qua hoạt động giáo dục của gia đình và các tổ chức, đoàn thể
ngoài xã hội ......................................................................................................23


CHƯƠNG 2: THựC TRẠNG GIÁO DỤC HÀNH VI ĐẠO ĐỨC CHO HỌC
SINH TIỂU HỌC Ở MỘT SỐ TRƯỜNG TIỂU HỌC KHU vực
THỊ XÃ PHÚC YÊN TỈNH VĨNH PHÚC ..................................................... 24
2.1. Mục tiêu khảo sát.................................................................................... 24
2.2. Đối tượng khảo sát.................................................................................. 24
2.3. Phưcmg pháp khảo sát ............................................................................ 24
2.4. Khái quát đặc điểm, tình hình giáo dục của thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh
Phúc ................................................................................................................. 24
2.5. Kết quả khảo sát ..................................................................................... 25
2.5.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên một số trường tiểu học khu vực thị
xã Phúc Yên về việc giáo dục đạo đức cho học sinh ...................................... 25
2.5.2 Thực trạng thực hiện các nguyên tắc giáo dục trong việc giáo dục hành
vi đạo đức cho học sinh tiểu học khu vực thị xã Phúc Yên............................. 27
2.5.3 Thực trạng sử dụng các phương pháp giáo dục để giáo dục hành vi đạo
đức cho học sinh ở một số trường tiểu học khu vực Phúc Yên....................... 28
2.5.4 Thực trạng sử dụng các loại hình hoạt động để giáo dục hành vi đạo đức
cho học sinh tiểu học ở một số trường tiểu học khu vực Phúc Yên ................ 30
2.5.5 Thực trạng sử dụng các biện pháp và mức độ sử dụng các biện pháp
phối họp giáo dục hành vi đạo đức giữa gia đình và nhà trường ở một số trường
tiểu học khu vực thị xã Phúc Yên.....................................................................31

Giáo dục đạo đức là một hoạt động quan họng và càn thiết trong nhà
trường tiểu học. Như đã biết, ttẻ tiểu học dễ dàng học được điều tốt và cũng dễ
dàng nhiễm điều xấu. Nếu ngay từ bậc học này không có sự đầu tư quan tâm
giáo dục đạo đức thì rất khó cho việc hình thành nhân cách người sau
này.Chính vì thế môn học đạo đức trong nhà trường tiểu học có nhiệm vụ cung
cấp những tri thức cơ bản ban đầu về phẩm chất đạo đức con người và rèn
luyện những hành vi ứng xử theo các chuẩn mực đạo đức xã hội. Tuy nhiên
phương pháp giáo dục đạo đức vẫn còn nhiều lỗ hổng, sự kết họp giữa nhà
trường với gia đình và xã hội trong việc giáo dục đạo đức cho trẻ chưa được
nhịp nhàng, đồng bộ. Điều đó dẫn đến tình trạng đạo đức học sinh tiểu học
đang dần xuống cấp, từ chỗ không học bài, không làm bài tập, ý thức kém, bỏ
học,...
Xuất phát từ lý luận và thực tiễn trên, để góp phần vào công tác giáo dục
đạo đức cho học sinh ừong giai đoạn hiện nay, việc nắm rõ thực trạng và đề ra

1


biện pháp về công tác giáo giáo dục đạo đức cho học sinh Tiểu học là một
nhiệm vụ hết sức quan trọng của người cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên
tiểu học. Đó là lý do tại sao tôi chọn đề tài này.
2. Lieh sử nghiên cứu của đề tài
Xã hội ngày càng phát triển thì vấn đề đạo đức ngày càng được quan tâm.
Bởi vì nhiệm vụ hàng đầu của Giáo dục hiện nay là không chỉ tạo ra những con
người có tài, mà còn phải đào tạo ra những con người có đạo đức, có phẩm chất
tốt đẹp. Đó là những con ngưòi thế hệ mới, đáp ứng được điều kiện, yêu cầu
của thời đại. Chính vì vậy mà giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh Tiểu học
đang được rất nhiều người quan tâm. Có rất nhiều công trình đã nghiên cứu về
vấn đề này như:
Giáo dục Xô viết trước đây đã xác định vấn đề giáo dục đạo đức nói

giả như: cố G.s Nguyễn Lân, cố G.s Đức Minh, G.s Phạm Minh Hạc,
PGS - TS Phạm Khắc Chương, P.G.S Mạc Văn Trang và một số nhà
nghiên cứu là tác giả của luận án tiến sĩ, thạc sĩ nghiên cứu về vấn đề
giáo dục hành vi đạo đức và hành vi giao tiếp có văn hóa cho học
sinh Tiểu học như luận án tiến sĩ của tác giả Lưu Thu Thủy với đề tài:
“Giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh Tiểu học qua trò chơi” luận
án của tác giả Nguyễn Thị Thanh Thủy với đề tài “ Giáo dục đạo đức
cho học sinh Tiểu học thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp”. Nhìn
chung các tác giả và nhà giáo dục nói trên đều tập trung nghiên cứu
vào đối tượng là học sinh tiểu học. Các kết luận của họ về quy trình
giáo dục, nội dung, phương pháp giáo dục và các điều kiện giáo dục
hành vi giao tiếp có văn hóa, hành vi đạo đức cho học sinh tiểu học là
một cơ sở quan trọng giúp cho tôi trong quá trình nghiên cứu.
Vấn đề thực trạng giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh tiểu học đã
được đề cập đến trong một số công trình nghiên cứu. Tuy nhiên, về : “Thực
trạng giáo dục hành vỉ đạo đức cho học sinh tiểu học ở một số trường tiểu
học khu vực thị xã Phúc Yên tỉnh Vĩnh Phúc” thi chưa có công trình nào đê
cập đen.
3. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lí luận, đề tài khảo sát thực ttạng về
giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh trong trường tiểu học. Từ đó, đề xuất
một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục hành vi đạo đức cho học

3


sinh nói chung và học sinh tiểu học nói riêng
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1. Khách thể nghiên cứu: Quá trình giáo dục hành vi đạo đức cho học
sinh tiểu học ở nhà trường.

8.3. Phương pháp xử lí kết quả nghiên cứu bằng thống kê toán học.
9. Cẩu trúc khóa luân
Ngoài phàn mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục nội
dung của luận văn được chia thành ba chương như sau:
Chương 1: Cơ sở lí luận
Chương 2: Thực trạng của việc giáo dục hành vi đạo đức cho học
sinh một số trường tiểu học khu vực Phúc Yên-Vĩnh Phúc Chương 3:
Một số biện pháp giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh trong trường
tiểu học hiện nay.

5


NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: Cơ SỞ LÝ LUÂN

1.1.

Môt số khái niêm cơ bản
•«

Giáo dục đạo đức là một bộ phận hữu cơ của giáo dục toàn diện, là một bộ
phận của quá trình sư phạm tổng thể; giúp học sinh hình thành ý thức đạo đức,
các phẩm chất đạo đức, bồi dưỡng tình cảm đạo đức, rèn luyện các hành vi và
thói quen đạo đức.
Để tiến hành nghiên cứu một cách có hiệu quả, trước hết chúng ta cần hiểu
rõ một số khái niệm: đạo đức, hành vi đạo đức.
1.1.1. Đao đức
Thông thường, người ta hiểu đạo đức là một bộ phận quan trọng trong các
hình thái ý thức xã hội.

chịu sự đánh giá của xã hội và của chính cá nhân đó về hành vi đạo đức mà cá
nhân đó thực hiện. Từ đó mà nhận thức được những giá trị đạo đức chân thực
và định hướng hành vi của mình phù họp với lợi ích của xã hội và cá nhân khác
. Người có đạo đức là người có những phẩm chất tốt đẹp, có thái độ hành vi cư
xử phù họp vói các chuẩn mực đạo đức của xã hội.
Đạo đức được duy trì và củng cố bằng sức mạnh của dư luận, của lương
tâm. Là một lĩnh vực của đòi sống ý thức xã hội, đạo đức bao gốm các chuẩn
mực, phẩm chất, nguyên tắc đạo đức, các cảm xúc, tình cảm và những hành vi
đạo đức.
1.1.2. Hành vỉ đao đức
Trong giáo dục học, hành vi đạo đức được quan niệm là những hành động được
thúc đẩy bằng các động cơ đạo đức, đem lại những kết quả có ý
nghĩa đạo đức và được đánh giá bằng phạm trù đạo đức. Hành vi đạo đức bao
gồm hai thành phần:
- Hành động đem lại kết quả có ý nghĩ đạo đức với tư cách là một biểu

7


hiện bên ngoài.
- Thái độ (mục tiêu, ý định, động cơ) thấm nhuần ý thức đạo đức, với tư
cách là một kích thích bên trong
PGS Mạc Văn Trang cho rằng cấu trúc tâm lý của hành vi đạo đức gồm
các thành phần:
- Ý thức cá nhân về chuẩn mực đạo đức cần tuân theo
- Những sức mạnh thúc đẩy tới hành động ( nhu cầu, tình cảm, ý
muốn,...)
- Những yếu tố tâm lý tham gia vào quá trình điều khiển thực hiện hành
vi đạo đức (ý chí, kỹ năng, thói quen.,..)
- Tất cả các thành phần này tạo nên cơ cấu một chỉnh thể, điều chỉnh

-

Hành vi đạo đức được thực hiện bỏi các chủ thể có ý thức, vói mục
đích nhất định, thể hiện ở các mặt: thông tin, bày tỏ thái độ, cảm xúc
và tác động qua lại với nhau.

-

Hành vi đạo đức chịu sự quy định của các chuẩn mực xã hội, được
xây dựng từ hệ thống những giá trị do một nền văn hóa lựa chọn để
định hướng.

Tôi sử dụng khái niệm “ hành vi đạo đức” trên làm công cụ cho việc
nghiên cứu lý luận và thực tiễn giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh ở một số
trường tiểu học khu vực thị xã Phúc Yên
1.1.3. Giáo dục đạo đức và giáo dục hành vi đạo đức trong trường tim học
1.1.3.1. Giáo dục đạo đức
Có thể nói, nhân cách của học sinh thể hiện trước hết ở bộ mặt đạo đức.
vì thế giáo dục đạo đức là một bộ phận cực kì quan trọng của quá trình sư
phạm. Giáo dục đạo đức là hình thành cho con người những quan điểm cơ bản
nhất, những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực đạo đức cơ bản của xã hội. Nhờ đó
con người thể hiện khả năng của mình trong việc lựa chọn, đánh giá đúng đắn
các hiện tượng đạo đức xã hội, cũng như tự đánh giá, suy nghĩ hành vi của bản
thân mình và tự giác có nhu cầu thực hiện những hành vi đạo đức phù hợp vói

9


chuẩn mực. Vì vậy công tác giáo dục đạo đức góp phần quan trọng vào việc
hình thành, phát triển nhân cách con người phù họp với từng giai đoạn phát

Tóm lại, để giáo dục đạo đức cho học sinh càn phải giải quyết đồng bộ
nhiều vấn đề nhằm giúp học sinh có ý thức vầ phẩm chất đó, có thái độ và thói
quen hành vi tương ứng. Giáo dục đạo đức không chỉ là để học sinh biết và

10


thừa nhận những chuẩn mực đạo đức mà còn phải thực hiện hành vi đạo đức
đó, làm mọi việc theo sự hiểu biết của mình cùng với động cơ và tình cảm tích
cực.
Như vậy, ta có thể hiểu giáo dục đạo đức “ là quá trình biến những hệ
thống chuẩn mực đạo đức, từ những đòi hỏi bên ngoài của xã hội thành những
đòi hỏi bên trong của cá nhân, thành niềm tin, nhu cầu, thói quen của người
được giáo dục.”[2]
1.1.3.2. Giáo dục hành vi đạo đức
Giáo dục hành vi đức cho học sinh tiểu học là một quá trình khỏ khăn,
phức tạp, đòi hỏi phải có thời gian, phải kiên trì nhẫn nại, phải rèn luyện công
phu ở mọi lúc, mọi nơi, mọi chỗ.
Việc giáo dục hành vi đạo đức cần được bắt đầu từ việc cung cấp cho các
em hệ thống tri thức đạo đức, tức là cần làm cho các em hiểu được đạo lý đòi
hỏi ở các em điều gì, phải làm gì và không được làm gì đồng thòi làm cho các
em hiểu và nắm được các chuẩn mực đạo đức, các nguyên tắc đạo đức được
quy định trong xã hội, hiểu được tính đứng đắn cũng như sự cần thiết phải tuân
thủ của các chuẩn mực này.
Dựa trên cơ sở hiểu và nắm được các tri thức đạo đức, cần tạo cho các
em lòng tin về lợi ích của các chuẩn mực đạo đức này đối vói mỗi ngưòi và đối
với xã hội. Điều này sẽ giúp các em thừa nhận và tôn trọng triệt để các chuẩn
mực.
Đồng thời với hai vấn đề trên, để giáo dục hành vi đạo đức cho học sinh,
chúng ta cần đặc biệt quan tâm tói việc xây dựng cho các em động cơ đạo đức

1.1.4. Biện pháp giáo dục
Biện pháp giáo dục là một trong các thành tố của quá trình giáo dục, có

12


quan hệ mật thiết và có tính biện chứng với các thành tố khác, đặc biệt là
phương pháp giáo dục, điều này đã được các nhà giáo dục học khẳng định.
Trong quan hệ với phương pháp giáo dục, biện pháp giáo dục là yếu tố hợp
thành của phương pháp giáo dục, phụ thuộc vào phương pháp giáo dục. Tuy
nhiên, trong từng tình huống cụ thể phương pháp giáo dục và biện pháp giáo
dục có thể chuyển hóa lẫn nhau.
Phương pháp giáo dục được định nghĩa là phương thức hoạt động gắn bó
với nhau của người giáo dục và người được giáo dục nhằm giải quyết những
nhiệm vụ hình thành nhân cách con người. Trong đó, người giáo dục giữ vai trò
là người điều khiển, còn người được giáo dục giữ vai trò là chủ thể tích cực của
quá trình hình thành nhân cách.
Các biện pháp giáo dục trẻ có mục đích là hướng tói việc tạo những cơ
sở ban đàu cho nhân cách trẻ.
Các biện pháp giáo dục gắn liền với nội dung giáo dục, nghĩa là gắn liền
với nội dung hoạt động của trẻ. Trẻ nhận thức thế giới xung quanh qua quá
trình hoạt động. Dựa vào các hoạt động của trẻ, nhà giáo dục có thể lựa chọn
các biện pháp giáo dục, sao cho tác động giáo dục phù hợp với mức độ phát
triển của trẻ để tạo được hứng thú, hình thành động cơ đúng cho hành vi.
Các biện pháp giáo dục có liên hệ chặt chẽ đến các phương tiện giáo dục.
Đó là các hình thức hoạt động khác nhau của người được giáo dục và các vật
thể, các ấn phẩm văn hóa vật chất và tinh thần được sử dụng trong quá trình
giáo dục.
Các biện pháp giáo dục có liên quan chặt chẽ đến các hình thức tổ chức
giáo dục. Qua trình giáo dục được thực hiện trong các hình thức tổ chức khác

đặt, nuông chiều quá đáng, cấm đoán, coi thường, đánh mắng hoặc làm thay
mọi việc cho trẻ.
Quan điểm đúng đắn nhất là hãy coi trẻ là một con người nhỏ, một công
dân tương lai, một chủ thể của chính sự phát triển nhân cách của chúng.
-

Trẻ hay tò mò, thích khám phá, giàu tưởng tượng và có ước mơ, hoài
bão lớn.

14


Đặc điểm trên của trẻ vừa có mặt tích cực, vừa có sự hạn chế về tâm lý.
Trong công tác giáo dục hành vi đạo đức cho trẻ, chúng ta cần khai thác mặt
tích cực để phát triển hoài bão, mơ ước của trẻ để các em hướng tới cái đẹp, cái
nhân văn.
Ngoài ra, cần chú ý đề phòng và ngăn ngừa tính liều lĩnh, sự thiếu thận
trọng của các em trong các hoạt động.
-

Trẻ em ở lứa tuổi này tính thiểu kiên trì, thiếu bền bỉ.

Các em thiếu kiên trì do cơ thể các em chưa phát triển hoàn thiện dẫn tới
các em dễ mệt mỏi và do các em chưa có nhận thức sâu về xã hội nên chưa có
động lực thực hiện hoạt động. Vì vậy, cần có những yêu càu về rèn luyện đạo
đức cho trẻ một cách phù hợp, các yêu cầu mệnh lệnh đề ra cho các em cũng
cần ngắn gọn, dễ hiểu, chính xác.
-

Tính dễ hưng phẩn nhưng cũng dễ chán nản

nhớ tốt, nhưng chủ yểu là ghi nhớ máy móc.
Do đặc điểm nhận thức và tư duy nêu trên, các em rất hay bắt chước, từ
bắt chước những người thân đến những người xung quanh đặc biệt là những
người mà các em yêu quý, hâm mộ. Tuy nhiên, học sinh thường có những sai
lệch về hành vi đạo đức, do vốn kinh nghiệm còn ít ỏi, nhận thức lý tính chưa
cao nên các em thường không biết chọn lọc để bắt chước đúng, dẫn đến tình
trạng bắt chước tràn lan mà không có sự phân biệt giữa cái tốt và cái xấu. Vì
vậy, những người xung quanh các em đặc biệt là các thầy cô cần là tấm gương
tốt, có những hành vi đạo đức chuẩn mực cho các em noi theo
Với các đặc điểm trên, ta thấy giáo dục hành vi đạo đức cho trẻ ở giai
đoạn này là rất thuận lợi. Các nhà giáo dục không nên bỏ lỡ thời cơ giáo dục
đạo đức tốt cho các em, nếu lên các lớp trên sẽ khó khăn và phức tạp hơn nhiều.
1.2.1.2. Đặc điểm hành vỉ đạo đức của học sinh tiểu học

16


Trẻ em ở lứa tuổi tiểu học do hạn chế về lứa tuổi, đặc điểm tư duy và
mức độ phát triển ý thức nên quá trình hình thành hành vi đạo đức cho trẻ có
một số khác biệt so với lứa tuổi sau này. Cụ thể là:
- Thứ nhất, động cơ hành vi thường không được trẻ ý thức ngay từ
đầu.Nhưng nó vẫn được phản ánh vào tâm lý dưới hình thức những sắc thái
cảm xúc và có khả năng thúc đẩy hoạt động. Xúc cảm đóng vai ừò tín hiệu bên
trong, làm cho các quá trình đang diễn ra bên ừong được điều chỉnh và sự trải
nghiệm trực tiếp sinh ra từ bên trong là động cơ thúc đẩy hành vi.
- Thứ hai, bản chất của việc hình thành hành vi có ý thức khắc phục sự
phụ thuộc của trẻ vào hoàn cảnh cụ thể trực quan. Hoạt động của trẻ lứa tuổi
này thường do hoàn cảnh xung quanh chứ không phải bản thân trẻ làm chủ và
điều khiển. Để ý thức được động cơ đã thúc đẩy hành động buộc trẻ phải đi
theo con đường vòng, qua các hoạt động học tập và vui chơi. Trong các loại