MỞ ĐẦU
1- Lý do lựa chọn chuyên đề
Là một trong những hình thái ý thức xã hội, YTPL phản ánh các giá trị
của con người trong quá trình sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật.
Trong công cuộc đổi mới hiện nay, chúng ta đang tích cực đẩy mạnh cải cách
nền hành chính quốc gia, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Việt Nam. Để góp phần thực hiện điều đó, cùng với việc hoàn thiện hệ thống
chính sách và tăng cường hiệu lực của pháp luật, còn đòi hỏi phải không
ngừng nâng cao YTPL, làm cho các tổ chức và mọi công dân hiểu rõ, tôn
trọng và tự giác thực hiện nghiêm Hiến pháp và pháp luật.
Thanh niên Việt Nam là lực lượng xã hội hùng hậu, có sức khỏe, có
trình độ học vấn, tiềm năng sáng tạo, có khả năng tiếp cận và làm chủ nền
khoa học hiện đại. Việc bồi dưỡng, phát huy vai trò của thanh niên trong sự
nghiệp phát triển đất nước có ý nghĩa rất quan trọng. Trong những năm vừa
qua, những chuyển biến tích cực, tiến bộ là cơ bản thì bên cạnh đó, vẫn còn
không ít thanh niên do ảnh hưởng từ những mặt trái của nền kinh tế thị trường
cũng như xu thế toàn cầu hóa và nhất là do không nghiêm túc trong rèn luyện
phấn đấu đang có những biểu hiện tiêu cực đáng lo ngại như phai nhạt lý
tưởng, chạy theo lối sống buông thả, lười học tập và tu dưỡng đạo đức, thích
hưởng thụ, ngại lao động, chuộng những sinh hoạt thiếu lành mạnh, nghiện
ngập, thậm chí vi phạm pháp luật… Những hiện tượng đó trước hết là nguy
cơ đe dọa tương lai của chính bản thân họ, đồng thời cản trở sự phát triển theo
hướng lành mạnh, tiến bộ, văn minh của xã hội.
Để định hướng cho tầng lớp thanh niên sống, học tập và làm việc theo
Hiến pháp và pháp luật, giúp cho thanh niên xác định được rõ quyền lợi và
trách nhiệm của mình đối với xã hội, việc bồi dưỡng YTPL cho thanh niên
trong giai đoạn hiện nay vừa có ý nghĩa cấp bách vừa mang tính chiến lược
lâu dài. Vì vậy, nghiên cứu những vấn đề cơ bản về bồi dưỡng YTPL cho
3



1.1. Ý thức pháp luật và vai trò ý thức pháp luật đối với hành vi
chấp pháp của thanh niên
1.1.1. Ý thức pháp luật
YTPL xuất hiện cùng với sự ra đời của nhà nước, phản ánh trực tiếp các
quan hệ kinh tế của xã hội, trước hết phải kể đến các quan hệ sản xuất được thể
hiện trong các luật lệ của nhà nước. YTPL xuất hiện xuất hiện cùng với sự xuất
hiện của pháp luật. Nó là sản phẩm của quá trình phát triển của xã hội, chịu ảnh
hưởng sâu sắc của các hệ tư tưởng, quan điểm và quan niệm trong xã hội.
YTPL dần dần trở thành yếu tố không thể thiếu trong đời sống xã hội.
Xung quanh khái niệm YTPL còn có những quan điểm, quan niệm,
cách hiểu khác nhau, cả dưới góc độ nghiên cứu khoa học cũng như trong
thực tế cuộc sống hằng ngày. Theo quan niệm thông thường, YTPL được hiểu
một cách đơn giản, gắn liền với một trong những biểu hiện cụ thể của nó, như
ý thức chấp hành pháp luật của một cá nhân hay tập thể nào đó, phản ứng của
con người trước một sự kiện pháp lý, thái độ của người dân đối với một văn
bản pháp quy. Thước đo trình độ YTPL của một đối tượng cụ thể trong xã hội
phụ thuộc vào tính chất, mức độ của hành vi mà chủ thể bộc lộ ra trong quá
trình tuân thủ các nguyên tắc, quy định của pháp luật. Tuy còn đơn giản, cảm
tính song cách hiểu này góp phần quan trọng vào việc điều chỉnh hành vi
pháp luật của các cá nhân trong xã hội.
Trong nghiên cứu lý luận, vấn đề YTPL được quan tâm nghiên cứu từ
góc độ của nhiều ngành khoa học khác nhau như triết học, luật học v.v... và
còn có những quan điểm khác nhau.
Dưới góc độ triết học, YTPL được tiếp cận nghiên cứu trước hết với tư
cách là một hình thái ý thức xã hội bên cạnh các hình thái ý thức xã hội khác
5


như ý thức chính trị, ý thức đạo đức.v.v. Trong các giáo trình triết học Mác Lênin, YTPL được định nghĩa như sau: “Ý thức pháp quyền là toàn bộ các tư
tưởng, quan điểm của một giai cấp về bản chất và vai trò của pháp luật, về

động của bản thân. Tri thức pháp luật phản ánh trình độ nhận thức cao, có tính
hệ thống về các vấn đề có tính chất bản chất của pháp luật và các hiện tượng
pháp luật trên lập trường của chủ thể thực hiện. Tri thức pháp luật có khả
năng đi sâu vào bản chất của các quan hệ pháp luật trong xã hội, do đó, nó là
cơ sở để sáng tạo các giá trị pháp luật, phổ biến các tư tưởng, quan điểm pháp
luật tiến bộ, nhân văn trong xã hội. Đồng thời nó là nền tảng góp phần làm
sâu sắc thêm nội dung các phán xét và đánh giá của dư luật xã hội đối với
những vấn đề có liên quan đến lĩnh vực pháp luật.
Tình cảm, niềm tin pháp luật là một bộ phận quan trọng của YTPL,
hình thành tự phát dưới dạng cảm xúc, tâm trạng của các cá nhân và các nhóm
xã hội đối với pháp luật cũng như các hiện tượng pháp lý xảy ra trong đời
sống xã hội. Tình cảm pháp luật chỉ biểu hiện cấp độ nhận thức thông thường
dựa trên cơ sở pháp luật truyền thống, kinh nghiệm sống, tập quán và tâm lý
xã hội. Sự phát sinh, tồn tại của tình cảm pháp luật chính là sự thể hiện tình
cảm của con người một cách trực diện trước các sự việc, sự kiện, hiện tượng
pháp luật xảy ra trong đời sống xã hội, mang nặng tính chất cảm tính, chủ
quan. Nói cách khác là ở cấp độ này, YTPL chỉ mới thể hiện ở sự thừa nhận,
tiếp thu và xử sự theo sự thừa nhận và tiếp thu đó: điều hay lẽ phải, việc nên
làm, việc nên tránh, theo tình cảm hướng thiện. Có thể nói, tình cảm pháp luật
(dưới dạng cảm xúc đối với pháp luật) là “nguồn sữa” nuôi sống hệ tư tưởng
pháp luật, bảo vệ tồn tại và phát triển hệ tư tưởng pháp luật.
Tình cảm pháp luật của cá nhân thường bị quy định bởi tư tưởng pháp
luật của cá nhân đó. Vì vậy, đối với từng cá nhân nói riêng, nếu không có tình
cảm pháp luật tích cực thì không có hệ tư tưởng pháp luật và do đó cũng
không có YTPL. Với ý nghĩa đó, có thể nói rằng tình cảm pháp luật là mảnh
đất nuôi sống tri thức pháp luật, hình thành YTPL một cách đầy đủ nhất.
7


1.1.2. Vai trò của ý thức pháp luật đối với hành vi chấp pháp của

nhất là tri thức về vai trò, tác dụng cũng như giá trị xã hội của pháp luật, tầm
quan trọng của pháp luật đối với đời sống xã hội cũng như đối với chính bản
thân mình. Càng có ý thức sâu sắc về những điều này, các chủ thể càng tìm
mọi cách vận dụng một cách triệt để hành lang pháp lí, sự bảo hộ của pháp
luật nhằm thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ pháp lí của mình.
Tuy nhiên, hiểu biết pháp luật chỉ là tiền đề cần thiết cho việc thực hiện
pháp luật. Để pháp luật có thể được thực hiện nghiêm chỉnh trên thực tế còn
phụ thuộc rất lớn vào xúc cảm, tình cảm, niềm tin, ý thích, mong muốn của
chủ thể đối với pháp luật và hoạt động của các cơ quan pháp luật, truyền
thống của dân tộc, thói quen hành xử theo pháp luật… Có thể nói những yếu
tố này chi phối tất cả các khâu trong quá trình thực hiện hành vi, từ việc lựa
chọn và quyết định phương án hành vi đến việc điều khiển diễn biến hành vi.
Chúng có thể làm cho người ta kiềm chế hay không kiềm chế được; hào hứng,
hăng hái hay thờ ơ, lãnh đạm; quyết tâm thực hiện đến cùng hay tự ý nửa
chừng chấm dứt việc thực hiện hành vi v.v..
Trong mọi xử sự, con người bao giờ cũng thể hiện thái độ của mình, đó
là toàn bộ những biểu hiện của ý nghĩ, xúc cảm, tình cảm, niềm tin… của cá
nhân trước điều kiện, hoàn cảnh, tình huống nào đó. Thái độ của con người
luôn thể hiện sự “lưỡng phân” về xúc cảm: tôn trọng hay không tôn trọng, tán
thành hay phản đối, tin tưởng hay không tin tưởng…Đây là những động lực
rất quan trọng thúc đẩy sự lựa chọn và thực hiện hành vi của con người, trong
đó có các hành vi pháp luật.
Tôn trọng pháp luật là động lực mạnh mẽ thúc đẩy chủ thể luôn xử sự
theo pháp luật. Với thái độ tôn trọng pháp luật, có tình cảm đúng mực đối với
pháp luật, các chủ thể có thể kiềm chế, không thực hiện những hành vi bị
pháp luật cấm, tự giác, tích cực thực hiện đúng đắn, đầy đủ các quyền, nghĩa
vụ pháp lí của mình. Trong trường hợp vì vô ý mà vi phạm pháp luật, người ta
có thể nhanh chóng nhận ra lỗi lầm, thành khẩn hối lỗi, nghiêm chỉnh gánh
9




Sự tự tin hay thiếu tự tin có ảnh hưởng khá lớn đến hành vi pháp luật
của các chủ thể. Tin tưởng vào sự hiểu biết cũng như khả năng và điều kiện
của mình là động lực mạnh mẽ thúc đẩy chủ thể nhanh chóng, quyết đoán
trong việc lựa chọn phương án hành vi và thực hiện nó với lập trường vững
vàng, tác phong đàng hoàng. Đồng thời, sự tự tin cũng là nhân tố quan trọng
khiến chủ thể dễ dàng vượt lên sự sợ hãi, vượt qua khó khăn trở ngại để đạt
được mục đích đã đề ra. Ngược lại, sự thiếu tự tin làm chủ thể chần chừ, do
dự, không dám quyết đoán, dẫn đến sự chậm chễ, sự mất bình tĩnh trong việc
thực hiện hành vi.
Thói quen cũng là yếu tố ảnh hưởng mạnh mẽ đến việc thực hiện pháp
luật của các chủ thể trong xã hội. Người có thói quen xử sự theo pháp luật
luôn có sự cân nhắc về tính hợp pháp hay không hợp pháp trong hành vi của
mình để lựa chọn phương án hành vi hợp pháp.
Tóm lại, hiểu biết pháp luật cũng như thái độ tâm trạng, tình cảm… của
con người đối với pháp luật có vai trò hết sức quan trọng đối với việc thực
hiện pháp luật. Chính vì vậy, để tăng cường pháp chế, xây dựng nhà nước
pháp quyền, một trong những giải pháp cơ bản, có tầm quan trọng hàng đầu là
giáo dục, nâng cao YTPL cho các thế hệ thanh niên.
1.2. Sự hình thành ý thức pháp luật trong thanh niên
1.2.1. Con đường hình thành ý thức pháp luật của thanh niên
Thông qua lý luận cũng như thực tiễn lịch sử đã chứng minh sự ra đời,
hình thành YTPL không phải là sự ngẫu nhiên mà là một hiện tượng mang
tính quy luật. YTPL chỉ hình thành trên tiền đề kinh tế, xã hội phát triển ở
một trình độ nhất định khi xuất hiện chế độ tư hữu, giai cấp và sự đối kháng
lợi ích của các giai cấp khác nhau trong xã hội và nhu cầu điều chỉnh các quan
hệ xã hội thông qua Nhà nước và pháp luật.
Xét dưới góc độ cá nhân, YTPL được hình thành và phát triển bằng
nhiều con đường khác nhau, có thể tóm lược lại thông qua ba hình thức:

vào cuộc sống và làm sâu sắc thêm vốn tri thức pháp luật từ con đường nhận

12


thức, bổ sung những gì còn khiếm khuyết cũng như củng cố tình cảm, thái độ
đúng đắn của cá nhân đối với pháp luật. Hoạt động thực tiễn ở đây đó chính là
đời sống pháp luật, các văn bản, các quy phạm pháp luật, các tình huống pháp
luật được trải rộng qua nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, xã hội cho đến
hoạt động văn hóa, nghệ thuật v.v…
Trong các lĩnh vực hoạt động thực tiễn thì quản lý nhà nước và quản
lý xã hội có ý nghĩa giáo dục pháp luật rất mạnh mẽ, nhất là hoạt động xây
dựng pháp luật, áp dụng pháp luật và bảo vệ pháp luật. Việc lôi cuốn nhân
dân vào hoạt động này là một trong những con đường cơ bản để hình thành
tri thức và bồi dưỡng tình cảm pháp luật cho mọi người. Có thể thấy rằng,
giữa các hoạt động này có mối quan hệ biện chứng, tác động qua lại, ảnh
hưởng lẫn nhau để hình thành nên YTPL cá nhân. Nếu như hoạt động nhận
thức là nền tảng quan trọng để con người tiếp cận với tri thức một cách có
hệ thống và bước đầu hình thành nên tình cảm pháp luật thì hoạt động thực
tiễn lại đưa những tri thức mà con người tiếp thu được đặt vào môi trường
pháp luật và đời sống pháp luật, giúp cho con người tiếp cận với pháp luật
và làm sâu sắc thêm tri thức. Đồng thời, khi cả hai hoạt động nhận thức và
hoạt động thực tiễn càng được phát triển thì kéo theo hoạt động giao tiếp
càng được mở rộng hơn, phong phú hơn. Hoạt động giao tiếp càng phát
triển thì hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn ngày càng kiện toàn,
tri thức pháp luật cũng luôn luôn được bổ sung thông qua nhiều luồng
thông tin khác nhau.
Xét dưới góc độ kết quả của sự phản ánh,YTPL còn chịu sự quy định
và tác động thống nhất của cả điều kiện khách quan lẫn nhân tố chủ quan.
Điều kiện khách quan là toàn bộ cơ sở kinh tế, văn hóa, xã hội của bản thân

nhưng nhân tố tác động định hướng luôn tự phát, có ý thức và có chủ định rõ
ràng. Do đó, giữa hai nhân tố này luôn có mối quan hệ tương trợ lẫn nhau,
nếu như nhân tố ảnh hưởng thuận với nhân tố tác động mà cụ thể là khi ảnh
hưởng của các điều kiện khách quan phù hợp với hoạt động giáo dục thì chất
lượng hiệu quả của giáo dục YTPL sẽ tăng lên rõ rệt và ngược lại nếu nhân tố
14


ảnh hưởng đối nghịch với nhân tố tác động thì hiệu quả của việc giáo dục sẽ
bị trì trệ, giảm sút. Cho nên, việc điều chỉnh đối với các điều kiện khách quan
bất lợi và điều chỉnh cách thức, mô hình giáo dục đã lạc hậu so với các điều
kiện khách quan là việc cần thiết để nâng cao hiệu quả giáo dục YTPL cho
nhân dân.
Thực tiễn đã chứng minh rằng, nếu coi nhẹ nhân tố chủ quan, hạ thấp
vai trò của giáo dục pháp luật thì các nhân tố tiêu cực như tội phạm tham
nhũng, hối lộ sẽ sinh sôi và phát triển ngay trong đội ngũ thi hành và bảo vệ
pháp luật... từ đó làm mất niềm tinh của nhân dân, gây ra sự hoài nghi, làm
phản tác dụng của giáo dục. Ngược lại, nếu biết định hướng chúng trong các
hoạt động thực tiễn pháp luật phù hợp thì sẽ làm giảm bớt tác động của tiêu
cực, bài trừ được những tồn đọng trong các nhân tố khách quan. Như vậy, để
nâng cao YTPL thì việc quan trọng đầu tiên là phải tiến hành GDPL bởi vì
GDPL là con đường trực tiếp, con đường ngắn nhất và gần như hiệu quả nhất
để trang bị tri thức pháp luật một cách đầy đủ và hệ thống nhất. Giữa GDPL
và YTPL luôn có một mối quan hệ mật thiết với nhau bởi lẽ GDPL là một
nhân tố chủ quan và đóng vai trò chủ đạo trong quá trình hình thành YTPL,
đây có thể xem là mối quan hệ giữa mục đích và phương tiện khi mà GDPL là
phương tiện để hướng tới mục đích duy nhất là hình thành YTPL. Chất lượng
GDPL càng cao, tính hiệu quả càng lớn thìYTPL của cá nhân và xã hội càng
phát triển và YTPL được nâng cao sẽ tạo điều kiện thuận lợi để phát huy tính
hiệu quả của công tác GDPL.

nhiều cũng biến đổi, những biến động đó làm cho người Việt trở nên thích
nghi cao với hoàn cảnh, nhưng lại bị bó hẹp trong lối tư duy cũ kỹ của lệ làng
mang nặng tâm lý thụ động, phụ thuộc vào những chính sách áp đặt mà chính
quyền đại phương đưa ra. Con người thiếu đi khả năng tư duy và hành động
độc lập. Điều đó đã trở thành một “bức tường rào” ngăn cản, tác động tiêu
cực tới đến việc nhận thức pháp luật và hình thành tình cảm thái độ của người
dân đối với pháp luật.
16


Thứ ba, bộ máy quản lý làng xã được duy trì bởi một cơ cấu tự quản,
điều chỉnh quan hệ cộng đồng làng xã thông qua hương ước. Vì vậy, người
dân tiếp cận với pháp luật phải qua khâu trung gian là làng xã.
Làng xã Việt Nam được quản lý chủ yếu bằng lệ làng, hương ước. Đây
cũng chính là sợi dây kết nối giữa các thành viên với cộng đồng. Pháp luật của
Nhà nước để đến với người dân phải thông qua khâu trung gian đó là làng xã, vì
vậy, những chính sách, thay đổi của pháp luật đến với người dân thường rất
muộn, điều này có tác động tiêu cực đến sự nhận thức, tình cảm, thái độ của họ
đối với pháp luật, làm chậm quá trình hình thành ý thức sống theo pháp luật.
Trong giai đoạn hiện nay, khi xã hội Việt Nam đã có nhiều biến đổi
theo hướng hiện đại và văn minh, tuy nhiên do nhiều yếu tố chủ quan và
khách quan mà tư tưởng lệ làng vẫn ăn sâu trong tiềm thức của thanh niên
Việt Nam, đặc biệt là bộ phận thanh niên sống ở nông thôn. Do đó, vai trò của
việc giáo dục, phổ biến pháp luật hết sức quan trọng trong việc cải tạo nhận
thức của thanh niên, định hướng cho thanh niên cách thức để đến gần hơn với
pháp luật, đưa pháp luật vào chính cuộc sống của họ.
* Ảnh hưởng của tính đa dạng về sắc tộc và tín ngưỡng đến việc hình
thành và phát triển YTPL của thanh niên
Thứ nhất, tính tự trị tương đối của từng tộc người và những yếu tố
khách quan là rào cản làm giảm đi sự hòa hợp giữa các sắc tộc ở Việt Nam,

thành và phát triển của YTPL.
Ở Việt Nam, hầu hết các sắc tộc đều hình thành cho mình những tín
ngưỡng riêng lớn nhỏ tùy vào quy mô và tập quán của từng tộc người. Nhưng
đa phần các tôn giáo lớn còn tồn tại đến ngày nay đều có nguồn gốc ban đầu
từ yếu tố ngoại lai. Các tôn giáo này dễ dàng đi sâu vào đời sống các tộc
người vì họ tìm được tiếng nói chung giữa tâm tư tình cảm, nhu cầu tinh thần
của mình trong các giáo lý tôn giáo đó.
Mặt tích cực của tôn giáo thể hiện ở những điểm tương đồng với lý luận
XHCN. Đó là mặt giá trị đạo đức, giá trị nhân văn, văn hóa của tôn giáo, đáp
ứng được nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân. Với pháp luật, tôn

18


giáo cũng có điểm tương đồng, vì pháp luật cũng như quy phạm đạo đức tôn
giáo đều có mục đích điều chỉnh hành vi của con người.
Tôn giáo không những đã ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển
YTPL của người Việt Nam nói chung và thanh niên nói riêng trong quá khứ
mà sự tác động của nó vẫn còn đến ngày nay, mặc dù cách thức, quy mô có sự
thay đổi ít nhiều theo thời gian. Vì vậy, trong quá trình bồi dưỡng YTPL, phải
chú ý đến những đặc điểm trên cùng với sự biến đổi của nó để có những
phương hướng giải pháp phù hợp, đúng đắn.
* Ảnh hưởng của tính cách người Việt truyền thống đến việc hình thành
và phát triển YTPL của thanh niên
Là một quốc gia mà nông dân chiếm phần lớn, người Việt nói chung, có
nguồn gốc xuất thân trực tiếp hoặc gián tiếp là những nông dân lao động sống
trong những làng xã lâu đời theo mô hình khép kín, tự cung tự cấp. Dưới sự áp
bức, bóc lột hà khắc của chế độ phong kiến, con người ở làng xã truyền thống
Việt Nam là con người nhỏ bé, được bao bọc sau lũy tre làng, là thân phận “con
sâu, cái kiến” luôn luôn trong hoàn cảnh bị chà đạp, áp bức, con người của

bám víu lòng tự tôn của mình mặc cho các điều kiện khách quan có tác
động đến mức nào đi nữa.
Tất cả những đặc tính trên là yếu tố căn bản cấu thành nên tính cách
chung của người Việt, nó tạo thành lối mòn ăn sâu vào tiềm thức của người
dân từ đời này sang đời khác vì vậy mà tính bền vững của nó rất cao. Xét
một cách khách quan, với lối tư duy và đặc điểm tính cách như vậy, sự ảnh
hưởng tiêu cực tới việc hình thành và phát triển YTPL của người dân là rất
sâu sắc. Quá trình người dân tiếp xúc và hình thành lối sống theo pháp luật
là một chặng đường dài đầy khó khăn. Như vậy, sự tác động của tính cách
truyền thống người Việt đến sự hình thành YTPL là không nhỏ. Đó là tác
nhân ảnh hưởng mạnh mẽ đến cách thức, con đường tiếp cận pháp luật của
thanh niên.

20


Phần 2
THỰC TRẠNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP BỒI DƯỠNG
Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO THANH NIÊN HIỆN NAY
2.1. Thực trạng ý thức pháp luật của thanh niên hiện nay
2.1.1. Ưu điểm
Một là, tri thức pháp luật của thanh niên ngày càng được nâng cao.
Trong những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự nghiệp đổi mới
và mở cửa của đất nước tiếp tục đạt được những thành tựu quan trọng trên tất
cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, quốc phòng, an ninh v.v… Điều đó
đã tạo thế và lực mới đưa nước ta vững bước đẩy nhanh sự nghiệp công
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Những biến đổi trên cũng đã tác động
mạnh mẽ đến mọi mặt của của đời sống xã hội trong đó có đời sống pháp luật
của nhân dân nói chung và đời sống pháp luật của thanh niên nói riêng, làm
chuyển biến nhanh chóng quá trình nhận thức pháp luật và tình cảm, niềm tin

pháp luât”. Điều này đã góp phần quan trọng trong việc giúp cho thanh niên
rèn luyện được ý thức kỷ luật, ý thức tuân thủ pháp luật trong đời sống xã hội.
Mặt khác, cùng với sự chuyển biến nhận thức chung về pháp luật thì
nhu cầu tìm hiểu về pháp luật cũng tăng lên, làm cho nhận thức pháp luật, thái
độ đúng đắn và tình cảm quan tâm, gắn bó với pháp luật của thanh niên ngày
càng sâu sắc, giúp cho họ ngày càng ý thức được quyền và nghĩa vụ công dân
cũng như biết sử dụng pháp luật là phương tiện đấu tranh để bảo về quyền và
lơi ích hợp pháp cho mình. Họ quan tâm nhiều hơn đến những vấn đề chính
trị - xã hội; sống và hành động có mục đích sống rõ ràng; tham gia tích cực
các phong trào xã hội, có nhu cầu giải trí lành mạnh. Họ nhận thức được vai
trò của pháp luật đối với cuộc sống của mình và đối với xã hội cũng như thấy
được sự cần thiết phải trang bị cho mình những kiến thức pháp luật cơ bản khi
tham gia vào hoạt động sinh sống mỗi ngày từ đó mà hình thành động cơ học
tập, theo dõi tình hình pháp luật cũng như thường xuyên bồi dưỡng kiến thức
pháp luật.
22


Ba là, ý chí pháp luật của thanh niên ngày càng mạnh mẽ.
Hiểu biết và tin tưởng vào vai trò của pháp luật, đa số thanh niên hiện
nay họ có quan điểm, thái độ rứt khoát, rõ ràng trước các tình huống pháp
luật. Biết phân định đúng, sai trước một hành vi pháp lý để từ đó có thái độ
đúng đắn, kiên quyết đấu tranh với những hành vi sai trái, tôn trọng và ủng hộ
lẽ phải. Biểu hiện cụ thể là giữa một môi trường sống còn nhiều bất lương với
những hành vi trộm cắp, cướp giật thì ngày càng xuất hiện những “Hiệp sĩ
đường phố” không quản sự hiểm nguy, vất vả, sẵn sàng ra tay trấn áp tội
phạm, đem lại sự bình yên trong cuộc sống của người dân. Đây là biểu hiện rõ
nét nhất về ý chí pháp luật của phần lớn thanh niên hiện nay.
Cũng từ hiểu biết pháp luật, đa số thanh niên biết kìm chế bản thân
trước những cám dỗ của lối sống tự do, tùy tiện và các tệ nạn xã hội đang bủa

khoa học pháp lý, viện tâm lý và giáo dục pháp luật đưa ra các cuộc khảo sát
xã hội trong thanh niên tại một số tỉnh thành, trường học cho thấy 49,2% số
người được hỏi nói rằng không hề hiểu biết rõ pháp luật; 71,5% YTPL ở mức
độ bình thường và chưa tốt; 20,2% ý kiến của các em học sinh tring học phổ
thông tại các tỉnh phía Nam không biết gì về luật bảo vệ, chăm sóc và giáo
dục trẻ em; 50% ý kiến không quan tâm gì đến đạo luật này. Vì thiếu hiểu biết
pháp luật hoặc hiểu biết không đầy đủ, không đúng đắn nên số lượng thanh
niên vi phạm pháp luật rất lớn. Theo thống kê của các cơ quan tư pháp, tỉ lệ
thanh niên phạm pháp chiếm khoảng 56% trong tổng số các vụ việc vi phạm
pháp luật.
Tri thức pháp luật của thanh niên chưa đủ sức tạo ra cơ sở vững chắc,
khoa học để củng cố mạnh mẽ thái độ, tình cảm, niềm tin, ý chí đối với pháp
luật. Thói quen sử dụng pháp luật được hình thành nhưng chưa ổn định, thậm
chí, một thực trạng khá phổ biến thường xuyên xảy ra đó là thanh niên chấp
hành pháp luật có khi do ứng xử theo đạo lý để phù hợp với pháp luật hơn là
do hiểu biết pháp luật. Một bộ phận thanh niên thiếu niềm tin vào pháp luật,
cho rằng pháp luật chỉ là công cụ phục vụ cho một số người, pháp luật không
đem lại sự công bằng cho xã hội nên dễ hình thành nên tâm lý thờ ơ, sợ hãi
24


với pháp luật, hay lý coi thường, chống đối pháp luật. Đây là nguyên nhân của
vô số những hành vi chống người thi hành công vụ, giết người, cướp của xảy
ra trong xã hội thời gian gần đây.
Ở độ tuổi thanh niên nhiều người thích thể hiện cái tôi của mình.
Cùng với những hiểu biết kém về pháp luật, họ có cái nhìn lệch lạc về pháp
luật, coi thường pháp luật, thậm chí còn cười cợt, chế nhạo, khinh thường
các hành vi chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật. Họ chưa có ý chí phấn đấu
vươn lên, thụ động, ý thức trách nhiệm bản thân còn hạn chế, ngại khó,
ngại khổ, dễ dãi với bản thân, không kiên định, vững vàng trước những

Việt Nam bước vào thời kỳ chủ động hội nhập với nền kinh tế toàn cầu
và khu vực đã làm cho đời sống xã hội có nhiều biến đổi, trong thời gian ngắn
đã có rất nhiều ngành nghề kinh doanh mới ra đời mang lại nguồn lợi lớn cho
nhà đầu tư và cũng mang lại nguồn lợi không nhỏ cho Nhà nước. Tuy nhiên
cũng từ việc kinh doanh các loại hình theo cơ chế thị trường như việc kinh
doanh nhà hàng, khách sạn, nhà nghỉ, dịch vụ massage xông hơi, các quán
internet, các câu lạc bộ bia, vũ trường, quán ba, băng đĩa đồi trụy tràn lan trên
thị trường không được kiểm soát một cách chặt chẽ đã tạo ra môi trường sống
độc hại, ảnh hưởng không nhỏ đến YTPL của thanh niên. Các loại hình kinh
doanh này ẩn chứa rất nhiều tiêu cực, kinh doanh không theo đăng ký, không
được sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước và chính quyền địa phương, vì thế vô
hình chung đã làm cho xã hội bị ảnh hưởng từ các mặt tiêu cực - mặt trái của
nó và chính những điều này đã làm cho nhân cách và việc hoàn thiện nhân
cách của thanh niên bị méo mó, đặc biệt khi thanh niên là những người đang
ở độ tuổi hiếu động, tò mò, thích khám phá cuộc sống và những điều mới lạ
và đua đòi. Đó chính là những nguyên nhân chính, trực tiếp làm gia tăng tình
hình trẻ hoá tội phạm trong thời gian gần đây.
Sự quản lý lỏng lẻo của gia đình ảnh hưởng đến YTPL của thanh niên
Xã hội phát triển, mỗi con người, mỗi gia đình đều quý trọng thời gian,
công việc, quan hệ, kiếm tiền… Vì thế, các bậc cha mẹ, và những người lớn
26


tuổi trong gia đình không có nhiều thời gian để quan tâm, chăm sóc, chia sẻ
những niềm vui nỗi buồn và cả những tâm sự riêng tư trong cuộc sống của
các thành viên trong gia đình, đặc biệt thanh thiếu niên. Đã có nhiều gia đình
bị rạn nứt về chuyện tình cảm, hôn nhân gia đình không được hạnh phúc…
Các thành viên trong gia đình không có sự kính trọng, thương yêu, giúp đỡ,
chăm sóc lẫn nhau mà chỉ tình cảm hoá sự chân thành, tình yêu thương bằng
những nghĩa vụ và bổn phận cần phải thực hiện nên đã vô hình chung tạo ra