ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT THIỀU THỊ TUYẾT TRINH

VAI TRÒ CỦA ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH
TRONG XÂY DỰNG Ý THỨC PHÁP LUẬT CHO
THANH NIÊN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: GS.TSKH Đào Trí Úc

Hà nội – 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu
khoa học của tôi. Các thông tin, số liệu được trích dẫn
trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung
thực. Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng
được ai công bố. TÁC GIẢ LUẬN VĂN Thiều Thị Tuyết Trinh

MỤC LỤC

TRANG

1.1.4. Khái niệm, cấu trúc của ý thức pháp luật
22
1.2. Hệ thống tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh hiện nay
30
1.2.1. Đội ngũ đoàn viên Đoàn TNCS Hồ Chí Minh
30
1.2.2. Chất lượng chi đoàn, Đoàn cơ sở
33
1.2.3. Đội ngũ cán bộ Đoàn đáp ứng yêu cầu của công tác Đoàn
35 và phong trào thanh thiếu nhi trong giai đoạn hiện nay
Kết luận Chương I
37
CHƢƠNG II. THỰC TRẠNG VỀ VAI TRÒ VÀ NHIỆM VỤ CỦA ĐOÀN
TNCS HỒ CHÍ MINH ĐỐI VỚI THANH NIÊN TRONG XÂY DỰNG Ý
THỨC PHÁP LUẬT CHO THANH NIÊN
2.1. Đánh giá chung về thực trạng ý thức pháp luật của thanh
niên
38
2.1.1. Hiểu biết pháp luật của thanh niên
39
2.1.2. Nhận thức về pháp luật của thanh niên
40
2.1.3. Thái độ và tình cảm đối với pháp luật của thanh niên
41
2.2. Các hình thức hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh
trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
42

2.3.5. Tổ chức Đoàn xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
thông qua các cuộc thi tìm hiểu pháp luật
57
2.3.6. Tổ chức Đoàn xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
thông qua báo chí, biên tập bản tin, tài liệu giáo dục pháp luật cho
thanh niên
58
2.3.7. Tổ chức Đoàn xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
thông qua hoạt động của các câu lạc bộ tuổi trẻ pháp luật
59
2.3.8. Tổ chức Đoàn xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
thông qua công tác phối hợp quản lý, giáo dục thanh niên chậm tiến và
thanh niên lầm lỗi
60
2.3.9. Tổ chức Đoàn xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
thông qua các đội thanh niên xung kích an ninh
61
2.4. Những yếu tố ảnh hƣởng đến việc thực hiện vai trò của tổ
chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong xây dựng ý thức pháp luật
cho thanh niên
63
2.4.1. Yếu tố khách quan
63 2.4.2. Yếu tố chủ quan
64
2.4.3. Nguyên nhân của những hạn chế
65
Kết luận Chương II

đội ngũ cán bộ Đoàn đáp ứng yêu cầu của công tác Đoàn và phong
trào thanh niên
74
3.2.2. Củng cố, nâng cao chất lượng bộ phận chuyên trách của tổ
chức Đoàn thực hiện công tác giáo dục pháp luật cho thanh niên
76
3.2.3. Đẩy mạnh xây dựng đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên
và các đội thanh niên xung kích tuyên truyền pháp luật của Đoàn
78
3.2.4. Tăng cường tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho
đội ngũ cán bộ Đoàn, nhất là những người trực tiếp tham gia công tác
nhằm xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
79
3.2.5. Kết hợp chặt chẽ xây dựng ý thức pháp luật với tuyên
truyền, giáo dục chính trị tư tưởng cho thanh niên
81
3.2.6. Đổi mới, đa dạng hoá các hình thức xây dựng ý thức pháp
luật cho thanh niên
82
3.2.7. Tăng cường phối hợp giữa tổ chức Đoàn với các ngành liên
quan trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
91
3.2.8. Đảm bảo sự lãnh đạo của các cấp uỷ Đảng, sự chỉ đạo của
các cấp chính quyền đối với việc tăng cường vai trò của tổ chức Đoàn
trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên
93
Kết luận Chương III
95
KẾT LUẬN
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC TỪ NGỮ VIẾT TẮT Đoàn TNCS
Đoàn Thanh niên cộng sản
51 THPT
Trung học Phổ thông

TN Thanh niên
TTN

Thanh thiếu niên

tuổi trẻ; phụ trách Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh; là lực lượng
nòng cốt chính trị trong phong trào và các tổ chức của thanh niên Việt Nam.
Là thành viên của hệ thống chính trị, tổ chức Đoàn hoạt động trong
khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật; tăng cường phối hợp với các cơ quan nhà
nước, các đoàn thể và tổ chức xã hội, các tập thể lao động và gia đình chăm lo
giáo dục, đào tạo và bảo vệ thanh thiếu nhi; tổ chức cho đoàn viên, thanh niên
tích cực tham gia vào việc quản lý nhà nước và xã hội. Trong thực tiễn hoạt
động của mình, bên cạnh các nội dung giáo dục như: chính trị, tư tưởng; đạo
đức lối sống; truyền thống, tổ chức Đoàn coi nhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục,
xây dựng và nâng cao ý thức pháp luật cho thanh niên là một trong những
nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên của mình, là trách nhiệm của mỗi cấp bộ
Đoàn, là bộ phận không thể tách rời của công tác xây dựng tổ chức Đoàn. Vấn
đề này đã được khẳng định trong nhiều nghị quyết, chỉ thị của Đoàn. Với
chức năng, nhiệm vụ là một đoàn thể chính trị - xã hội, tổ chức của những
người cộng sản trẻ tuổi, là trường học xã hội chủ nghĩa của thanh niên, đội dự
bị tin cậy của Đảng Cộng sản Việt Nam, những năm qua, các cấp bộ Đoàn
trong cả nước đã có nhiều chủ trương, biện pháp tăng cường công tác tuyên
truyền, giáo dục nâng cao ý thức pháp luật cho thanh niên.
2 Là một cán bộ Đoàn có điều kiện gắn bó với đoàn viên, thanh niên và
công tác thanh niên, qua tiếp xúc, trao đổi, khảo sát và làm việc, tôi nhận thấy
còn một bộ phận không nhỏ đoàn viên, thanh niên trong xã hội hiểu biết pháp
luật rất sơ sài, khi vi phạm pháp luật rồi mà không biết nên vẫn tiếp tục vi
phạm; hoặc có trường hợp thanh niên các dân tộc thiểu số biết hành vi của
mình là vi phạm pháp luật, nhưng nghĩ rằng không ảnh hưởng gì và sẽ không
bị phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự…
Qua học tập, nghiên cứu và nhận thức được tầm quan trọng, tính cấp
bách của việc phải xây dựng và không ngừng nâng cao ý thức pháp luật đối

trong thanh niên, tạo môi trường tích cực thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển,
không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho các tầng lớp nhân
dân, đặc biệt là thế hệ thanh niên. Vì vậy, việc triển khai nghiên cứu vấn đề
này sẽ có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục đích: Đánh giá, tìm hiểu về vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh
trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên; từ đó, tìm ra nguyên nhân
của những thành công và hạn chế, xác định phương hướng, đề xuất giải pháp
tăng cường vai trò của tổ chức Đoàn trong xây dựng ý thức pháp luật cho
thanh niên thời gian tới.
Để thực hiện được những mục đích trên, luận văn có nhiệm vụ: khái
quát lý luận về thanh niên, về ý thức pháp luật; hệ thống hóa những vấn đề cơ
bản về vai trò của tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh; đánh giá thực trạng và
kết quả của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong công tác xây dựng ý thức pháp
luật cho thanh niên; đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm phát huy vai trò
của tổ chức Đoàn trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên.
4 4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Công tác xây dựng ý thức pháp luật cho công dân nói chung và cho đối
tượng thanh niên nói riêng là trách nhiệm của toàn xã hội. Các tổ chức, cơ
quan đơn vị ngoài thực hiện nhiệm vụ giáo dục chung còn có trách nhiệm
giáo dục cho các thành viên trong tổ chức, đơn vị mình. Cũng chính vì lẽ đó
nên có nhiều cơ quan, đơn vị - chủ thể có nhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục
pháp luật nhằm xây dựng ý thức pháp luật đối với các đối tượng khác nhau,
phương pháp, cách thức tiến hành và kết quả đạt được ở các mức độ khác
nhau. Luận văn này chỉ tập trung chủ yếu vào việc nghiên cứu kết quả, thực
trạng và đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường vai trò của tổ chức Đoàn
Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trong xây dựng ý thức pháp luật cho đối

khác. Luận văn đề xuất các phương hướng và giải pháp cơ bản về xây dựng ý
thức pháp luật cho thanh niên; các giải pháp mà luận văn nêu ra có thể được
sử dụng trong công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức pháp
luật cho đoàn viên, thanh niên trong cả nước.
7. Ý nghĩa thực tiễn của luận văn
Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong công tác
giáo dục pháp luật, tập huấn, bồi dưỡng, tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho
cán bộ Đoàn các cấp; góp phần thúc đẩy việc đưa các nội dung Nghị quyết
Trung ương 7 (khoá X) của Đảng về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối
6 với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đi
vào cuộc sống.
Các kiến nghị, đề xuất của luận văn được thực hiện sẽ góp phần tích
cực vào việc không ngừng phát huy vai trò của tổ chức Đoàn, nâng cao chất
lượng, hiệu quả công tác xây dựng ý thức chấp hành pháp luật cho đoàn viên,
thanh thiếu niên, góp phần phòng, chống và đẩy lùi tội phạm và tệ nạn xã hội
trong lứa tuổi thanh thiếu niên, phát huy vai trò xung kích, tình nguyện của
tuổi trẻ, đi đầu trong sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá quê
hương, đất nước.
8. Kết cấu của luận văn
Luận văn ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo,
nội dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về vai trò của Đoàn Thanh niên trong xây
dựng ý thức pháp luật cho thanh niên.
Chương 2: Thực trạng về vai trò và nhiệm vụ của Đoàn TNCS Hồ Chí
Minh đối với thanh niên trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên.
Chương 3: Phương hướng và các giải pháp nâng cao vai trò của Đoàn
TNCS Hồ Chí Minh trong xây dựng ý thức pháp luật cho thanh niên.

dung và giác độ nghiên cứu:
- Về mặt sinh học, các nhà nghiên cứu coi thanh niên là một giai đoạn xác
định trong quá trình phát triển của cơ thể, trong giai đoạn này thấy rõ sự cường
tráng về thể lực, sự phát triển về trí tuệ, trưởng thành về sinh dục, tính dục.
- Các nhà tâm lý học thì lại nhìn nhận thanh niên là một giai đoạn
chuyển tiếp từ tuổi thơ phụ thuộc sang hoạt động độc lập với tư cách là một
công dân có trách nhiệm. Các nhà tâm lý học quan tâm tới các quy luật phát
triển tâm lý của lứa tuổi thanh niên mà đặc trưng là sự tự ý thức, tự khẳng
9 định, sự hăng say hoạt động và sáng tạo…, những nét đặc trưng của thế giới
tâm hồn, đặc biệt là sự tự ý thức của lứa tuổi này và coi đó là yếu tố cơ bản để
phân biệt với các thời kỳ lứa tuổi khác.
- Tiếp cận từ góc độ xã hội học - dân cư, thanh niên có thể định nghĩa
là một bộ phận phức hợp của dân cư của một quốc gia - dân tộc bao gồm tất
cả các cá thể ở trong độ tuổi từ 15 đến 29. Như vậy, bộ phận dân cư được
gọi là “thanh niên” này chỉ phân biệt một cách tương đối với các bộ phận
dân cư khác của quốc gia - dân tộc ấy trên một tiêu chí duy nhất là giới hạn
độ tuổi. Nếu sử dụng thuật ngữ “nhóm xã hội” để chỉ tập hợp xã hội - dân
cư “thanh niên” này thì có thể thấy “nhóm” này có đường ranh giới nhóm
(group boundary) rất mong manh, chẳng khác nào hai sợi dây ảo chắn giữa
hai đầu một khúc sông luôn luôn chảy, bởi lẽ các thành viên của nhóm liên
tục vào ở đầu này và ra ở đầu kia do quy luật vận động tự nhiên của sự “lớn
lên” hay “già đi” của các thành viên. Và điều này cho thấy “thanh niên” là
một nhóm xã hội - dân cư “động” chứ không phải là một nhóm “tĩnh”, ổn
định. Đặc trưng này hàm chứa cả những ưu điểm và cả những nhược điểm
của nhóm xã hội - dân cư “thanh niên”. Một mặt, nhờ quy luật là nhóm
“động” thường xuyên cho nên nó luôn là chủ thể chuyển tải liên tục các giá
trị liên thế hệ, nhưng mặt khác nó rất khó xác lập cho mình những giá trị xác

niên. Theo điều lệ Đoàn thì Đoàn là một tổ chức chính trị xã hội của thanh
niên, bao gồm những thanh niên ưu tú trong độ tuổi 15 đến 30. Hết tuổi đoàn
viên theo quy định, người đoàn viên đó vẫn có thể tự nguyện tiếp tục sinh hoạt
trong tổ chức Đoàn hoặc tham gia vào Hội Liên hiệp Thanh niên và các hoạt
động khác của Đoàn và phong trào thanh niên đến 35 tuổi [10].
11 Như vậy, ở nước ta tuổi thanh niên hiện nay là từ 16 tuổi - 30 tuổi. Tùy
theo môi trường hoạt động, đặc điểm nghề nghiệp, người ta chia thanh niên
thành các nhóm đối tượng khác nhau: thanh niên công nhân, thanh niên nông
thôn, thanh niên học sinh - sinh viên, thanh niên tri thức, thanh niên các lực
lượng vũ trang…
Theo nghiên cứu của Viện nghiên cứu Thanh niên, dân số thanh niên
tính đến năm 2013 là 25,382,161 người, chiếm 28.3% dân số cả nước, trong
đó dân số nam thanh niên là 12,889,073 người (chiếm 50.8 % dân số thanh
niên) và nữ thanh niên là 12,493,088 người (chiếm 49.2% dân số thanh
niên)[40,41].
Tỉ lệ nam thanh niên cao hơn nữ thanh niên, và sự chênh lệch này có
chiều hướng tăng dần qua từng năm. Từ 1,2% năm 2010 lên 1,6% năm 2013.
Bảng 1.1: Dân số thanh niên so với dân số cả nƣớc, 2007 – 2013
(Theo số liệu thống kê của Viện nghiên cứu Thanh niên, Trung ương Đoàn) Năm
Dân số Thanh niên
Dân số cả nƣớc
DS TN
so với
DS cả

29.0%
2010
25,186,772
12,736,262
12,450,510
86,747,807
42,878,963
43,868,844
29.0%
2011
25,328,073
12,826,250
12,501,823
87,610,947
43,347,731
44,263,216
28.9%
12 2012
25,701,354
12,858,153
12,843,201
88,772,900
43,912,600
44,860,300
28.9%
2013
25,382,161

thành thị tính đến năm 2013
(Theo số liệu thống kê của Viện nghiên cứu Thanh niên, Trung ương Đoàn)
Năm
Tỉ lệ TN Nông thôn/tổng số TN
Tỉ lệ TN Thành thị/tổng số TN
13 2011
69.6 %
30.4 %
2013
70.5 %
29.5%
Thanh niên là lớp người có sự phát triển cao về thể chất, được coi là lứa
tuổi phát triển hoàn thiện về thể chất. Sự hoàn thiện về thể chất của lứa tuổi
thanh niên thể hiện trên tất cả các mặt: chiều cao, cân nặng, sự hoàn thiện về
hệ xương, hệ cơ, hệ thần kinh cũng như các chức năng sinh lý khác. Sau tuổi
thanh niên, giai đoạn kế tiếp là trung niên. Trong thực tế giai đoạn trung niên
không còn sự phát triển nào đáng kể mà con người có những mặt đã dần đi
vào thời kỳ lão hóa (về sinh học). Khoa học đã kết luận là sự phát triển của
các nơ-ron thần kinh ở lứa tuổi thanh niên đạt tới đỉnh cao nhất.
Thanh niên là lớp người có sự phát triển mạnh về trí tuệ và nhân cách.
Tuy nhiên, bên cạnh những khả năng to lớn, sự mạnh dạn, lòng dũng cảm, tinh
thần dám nghĩ, dám làm, trong cả thế hệ thanh niên cũng như trong từng cá thể,
sự hạn chế và các nhược điểm về mặt thiếu kinh nghiệm, thiếu từng trải, tính
bồng bột, thậm chí có lúc còn phiêu lưu, liều lĩnh… luôn phải được cảnh giác,
phải được khắc phục bằng chính sự rèn luyện, phấn đấu không ngừng của bản
thân thanh niên và có sự hướng dẫn, giúp đỡ của các chủ thể xã hội.
Như vậy có thể hiểu thanh niên là một nhóm xã hội nhân khẩu đặc thù

thiếu hiểu biết.
Thứ hai, tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh đại diện chăm lo và bảo vệ
quyền lợi hợp pháp, chính đáng của tuổi trẻ, nên Đoàn có trách nhiệm thường
xuyên nắm bắt tâm tư, nguyện vọng và đặc biệt là nhu cầu trợ giúp pháp lý của
thanh niên để kịp thời có những biện pháp hỗ trợ từng cá nhân, từng trường
hợp cụ thể; giới thiệu, phổ biến, hướng dẫn thanh niên những quy định pháp
15 luật, những thủ tục pháp lý cần thiết để thanh niên thực hiện những quyền lợi
hợp pháp và biết tự bảo vệ khi lợi ích bị xâm phạm; giới thiệu, phổ biến những
chế độ, chính sách, những thủ tục pháp lý thiết yếu để thanh niên thực hiện các
hoạt động: học tập, lao động việc làm, hôn nhân và gia đình và các hoạt động
khác trong quá trình lập thân, lập nghiệp; khi quyền lợi của thanh niên bị xâm
phạm thì Đoàn không những là chỗ dựa tin cậy của thanh niên mà còn là tổ
chức đứng ra can thiệp, bảo vệ kịp thời theo quy định của pháp luật.
Thứ ba, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là lực lượng xung kích cách mạng, là
đội dự bị tin cậy của Đảng, nên Đoàn có trách nhiệm tuyên truyền, vận động
thanh niên nhằm xây dựng, hình thành thói quen, nếp sống và ý thức sống và
làm việc theo pháp luật; kiên quyết đấu tranh xóa bỏ tập tục, lệ làng và các
phong tục tập quán lạc hậu; vận động thanh niên gương mẫu thực hiện và vận
động người thân và gia đình tuân thủ những quy định pháp luật trong cuộc
sống hàng ngày; tổ chức cho thanh niên tham gia các phong trào tuyên truyền
và vận động thực hiện chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước.
Từ đó, ta có thể hiểu vai trò của tổ chức Đoàn trong xây dựng ý thức
pháp luật đối với thanh niên bao gồm: Vị trí của tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí
Minh trong hệ thống tổ chức lực lượng làm công tác xây dựng ý thức pháp
luật đối với nhân dân nói chung và đối với thanh niên nói riêng; chức năng,
nhiệm vụ của tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong lĩnh vực này; tác dụng,
hiệu quả hoạt động của tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong xây dựng ý