MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU
5
TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
10
Chương 1
THỰC CHẤT VÀ NHỮNG NHÂN TỐ CƠ BẢN QUY
ĐỊNH QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH
CHÍNH TRỊ VIÊN TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN
VIỆT NAM THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
25
1.1.
Thực chất phát triển nhân cách chính trị viên trong Quân
đội nhân dân Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh
25
1.2.
Những nhân tố cơ bản quy định quá trình phát triển nhân
cách chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam
theo tư tưởng Hồ Chí Minh
59
Chương 2
THỰC TRẠNG, XU HƯỚNG VÀ YÊU CẦU CƠ BẢN
PHÁT TRIỂN NHÂN CÁCH CHÍNH TRỊ VIÊN
TRONG QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM HIỆN
NAY THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
77
2.1.
Thực trạng phát triển nhân cách chính trị viên trong Quân
đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí
Minh

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ
CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
171
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
172
PHỤ LỤC
182


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Số thứ tự
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10

Chữ viết đầy đủ
Chính trị viên
Chính trị quốc gia
Công tác đảng, công tác chính trị
Hà Nội
Hạ sĩ quan, chiến sĩ
Học viên đào tạo chính trị viên
Nhà xuất bản

Nội dung đề tài tập trung làm rõ: thực chất và những nhân tố c¬ b¶n
quy định quá trình phát triển nhân cách chính trị viên trong QĐNDVN theo
TTHCM; đánh giá thực trạng, chỉ ra xu hướng và yêu cầu c¬ b¶n phát triển
nhân cách chính trị viên trong QĐNDVN hiện nay theo TTHCM; đề xuất hệ
thống những giải pháp cơ bản nhằm phát triển nhân cách chính trị viên trong
QĐNDVN hiện nay theo TTHCM. Đề tài là một công trình khoa học độc lập,
míi mÎ, không cã sù trùng lặp với các công trình khoa học đã được công bố.
2. Lý do lựa chọn đề tài
Tư tưởng Hồ Chí Minh là di sản lý luận quí báu của toàn Đảng, toàn
dân, toàn quân ta, là ngọn cờ lý luận đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi
này đến thắng lợi khác. Đại hội lần thứ VII của Đảng khẳng định: “Đảng lấy
chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim
chỉ nam cho hành động” [11, tr.25]. TTHCM về chính trị viên và phát triển
nhân cách chính trị viên là một nội dung quan trọng trong tư tưởng quân sự,
chính trị của Người. Tư tưởng đó đã thực sự trở thành nền tảng tư tưởng, kim
chỉ nam, chỉ đạo xuyên suốt quá trình xây dựng đội ngũ chính trị viên trong


6
QĐNDVN, đáp ứng yêu cầu sự nghiệp xây dựng và chiến đấu của quân đội
trong mọi thời kỳ cách mạng.
Hiện nay, TTHCM về chính trị viên và phát triển nhân cách chính trị
viên đã được quán triệt vào trong Nghị quyết số 51/NQ-TW của Bộ Chính trị
(khóa IX) “Về việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế lãnh đạo của Đảng, thực hiện
chế độ một người chỉ huy gắn với thực hiện chế độ chính ủy, chính trị viên
trong Quân đội nhân dân Việt Nam”. Theo tinh thần của Nghị quyết, chính trị
viên trong QĐNDVN được xác định: là người giữ cương vị chủ trì về chính
trị, chịu trách nhiệm toàn bộ hoạt động CTĐ, CTCT, đồng thời là bí thư tổ
chức cơ sở đảng ở các đơn vị phân đội. Chính trị viên vừa là sĩ quan chính trị
của quân đội, vừa là cán bộ, đảng viên của Đảng, Nhà nước được đào tạo

lý luận, thực tiễn và đề xuất các giải pháp một cách có hệ thống, toàn diện về
phát triển nhân cách chính trị viên trong QĐNDVN hiện nay theo TTHCM
dưới góc độ triết học thì có rất ít công trình khoa học đề cập đến.
Từ các lý do trên, tác giả đã lựa chọn vấn đề: “Phát triển nhân cách
chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ
Chí Minh”, làm đề tài nghiên cứu của luận án.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
* Mục đích nghiên cứu:
Góp phần nâng cao hiệu quả phát triển nhân cách chính trị viên
trong QĐNDVN hiện nay theo TTHCM, đáp ứng yêu cầu cương vị, chức
trách, nhiệm vụ của chính trị viên trong thời kỳ mới.
* Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Khái quát TTHCM về nhân cách, nhân cách chính trị viên và phát
triển nhân cách chính trị viên. Từ đó, làm rõ hệ thống khái niệm công cụ của
đề tài, tập trung phân tích luận giải phạm trù trung tâm đề tài của luận án là:
phát triển nhân cách chính trị viên trong QĐNDVN theo TTHCM. Chỉ ra
những nhân tố cơ bản quy định quá trình phát triển nhân cách chính trị viên
trong QĐNDVN theo TTHCM.


8
- Dựa vào khung lý luận đã xác định để khảo sát, đánh giá đúng thực
trạng, phân tích xu hướng và chỉ ra yêu cầu cơ bản phát triển nhân cách chính
trị viên trong QĐNDVN hiện nay theo TTHCM.
- Trên cơ sở khung lý thuyết và thực trạng, đề xuất hệ thống giải pháp
cơ bản nhằm phát triển nhân cách chính trị viên trong QĐNDVN hiện nay
theo TTHCM.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
* Đối tượng nghiên cứu:
Nghiên cứu bản chất và những nhân tố cơ bản quy định quá trình phát

triển nhân cách chính trị viên trong QĐNDVN theo TTHCM; đánh giá đúng
thực trạng, chỉ ra xu hướng và yêu cầu cơ bản phát triển nhân cách chính trị
viên trong QĐNDVN hiện nay theo TTHCM; đề xuất một số giải pháp cơ
bản, đồng bộ, có tính khả thi nhằm phát triển nhân cách chính trị viên trong
QĐNDVN hiện nay theo TTHCM.
7. Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận án
* Ý nghĩa lý luận của luận án:
Kết quả thu được của đề tài góp phần bổ sung, phát triển một số vấn đề
về cơ sở lý luận của quá trình phát triển nhân cách chính trị viên trong
QĐNDVN hiện nay theo TTHCM.
* Ý nghĩa thực tiễn của luận án:
Kết quả của đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong nghiên
cứu khoa học, giảng dạy, học tập và bồi dưỡng, rèn luyện đội ngũ cán bộ
chính trị, trong đó có chính trị viên có đủ phẩm chất, năng lực và phương
pháp, tác phong công tác đáp ứng yêu cầu thực hiện cương vị, chức trách,
nhiệm vụ trong thời kỳ mới.
8. Kết cấu của luận án


10
Kết cấu của luận án gồm: Mở đầu, tổng quan tình hình nghiên cứu có
liên quan đến đề tài, 3 chương (7 tiết), kết luận, danh mục các công trình khoa
học đã công bố của tác giả, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục.

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1. Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến phát triển nhân
cách con người mới xã hội chủ nghĩa và người cán bộ, đảng viên theo tư
tưởng Hồ Chí Minh
1.1. Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến phát triển nhân
cách con người mới xã hội chủ nghĩa theo tư tưởng Hồ Chí Minh

giáo dục và tâm lý học nhân cách” [24]; PGS, TS Lê Sĩ Thắng “Mấy vấn đề
về “Trồng người” trong tư tưởng Hồ Chí Minh” [101]; PGS, TS Trịnh Doãn
Chính “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục” [3]; PGS, TS Hoàng Chí Bảo
“Vài nét chung về nhân cách và nhân cách Hồ Chí Minh” [2]; TS Đức Uy
“Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân cách” [114]; TS Vũ Kim Thanh “Tìm hiểu
tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề nhân cách” [98]... Các tác giả đã có sự thống
nhất phát triển nhân cách con người mới XHCN theo TTHCM, là con người
phát triển toàn diện, với sự thống nhất chặt chẽ giữa đức và tài, lấy đức làm
gốc và một trong yếu tố quyết định sự hình thành, phát triển nhân cách con
người là con đường giáo dục và tự giáo dục, thông qua hoạt động thực tiễn
của con người. Trong đó, GS, TS Nguyễn Văn Tài nhận định theo TTHCM:
“mục tiêu của giáo dục - đào tạo phải là nâng cao dân trí, phát triển nguồn
nhân lực, đào tạo nhân tài trên cơ sở phát triển nhân cách con người Việt Nam
vừa “hồng”, vừa “chuyên” [97, tr.14]. PGS, TS Lê Sĩ Thắng chỉ rõ: “Hồ Chí
Minh đã không bàn luận dài dòng về vấn đề “tính người là thiện hay ác”. Điều


12
mà Người quan tâm và nhấn mạnh là vai trò có tính chất quyết định của giáo
dục đối với “tính người”. “Tính ấy”, phần nhiều do giáo dục mà nên và gắn
liền với hoạt động của con người” [101, tr.33].
1.2. Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến phát triển nhân
cách người cán bộ, đảng viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Quán triệt sâu sắc TTHCM, “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc, công
việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém”. Do đó, ở mọi giai
đoạn cách mạng, công tác xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên của Đảng, luôn
luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà
nước. Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười có bài viết “Những vấn đề trọng yếu
trong chiến lược cán bộ hiện nay”, đã chỉ rõ: “Trong giai đoạn cách mạng
hiện nay…Chung quy lại, người cán bộ phải có phẩm chất và năng lực, có

liêm chính chí công vô tư; Tinh thần quốc tế trong sáng” [31, tr.11].
Đề cập ở nội dung này, còn có các bài viết của: GS, TS Tô Huy Rứa
“Giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh” [94]; GS,
TS Đỗ Nguyên Phương “Bồi dưỡng tư tưởng đạo đức nhân văn Hồ Chí Minh
cho đội ngũ cán bộ, đảng viên trong tình hình hiện nay”[91]; PGS, TS
Nguyễn Quang Uẩn “Chủ tịch Hồ Chí Minh với vấn đề đạo đức nhân cách
người cán bộ cách mạng” [113]... Các tác giả đã phân tích vị trí, vai trò người
cán bộ, đảng viên và phát triển nhân cách của họ theo TTHCM trong điều
kiện kinh tế thị trường hiện nay. Đồng thời, chỉ ra sự phát triển nhân cách
người cán bộ, đảng viên hiện nay cần phải tiếp tục thực hiện những yêu cầu,
chuẩn mực nhân cách như: Trung với Đảng, hiếu với dân, cần, kiệm, liêm,
chính, chí công vô tư, gương mẫu trong lời nói và việc làm, nâng cao năng lực
công tác, tác phong sâu sát, gần gũi với quần chúng, nêu cao tình thần đấu
tranh phê bình và tự phê bình, ham học hỏi, cầu thị tiến bộ.
Tiếp tục đề cập về phát triển nhân cách người cán bộ, đảng viên của
Đảng theo TTHCM, gần đây có các bài viết tiêu biểu như: PGS, TS Phạm
Viện “Bàn về đạo đức và rèn luyện đạo đức cho cán bộ, đảng viên theo tư


14
tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình hiện nay” [115]; PGS, TS Nguyễn Văn
Thế:“Tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh và việc xây dựng đạo đức của cán bộ,
đảng viên hiện nay” [103]... Các tác giả đã đi vào luận giải và chỉ ra những
phẩm chất nhân cách của người cán bộ, đảng viên và sự cần thiết phải phát
triển nhân cách của họ theo TTHCM. Đồng thời, chỉ rõ: theo TTHCM, cán
bộ, đảng viên muốn có điều kiện làm việc và toàn tâm, toàn ý, nêu cao tình
thần trách nhiệm phục vụ Tổ quốc, phục vụ Nhân Dân, phụng sự Đảng, thì chỉ
khi hội tụ đầy đủ phẩm chất “đức” và “tài” của người cán bộ cách mạng.
TS Nguyễn Văn Thanh “Rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ,
đảng viên hiện nay theo tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về “Đảng ta là

Công trình nhận định: “Người cán bộ tốt là người có phẩm chất toàn diện về
mọi mặt, có phẩm chất chính trị đạo đức, lối sống, cả trình độ hiểu biết,
chuyên môn, nghiệp vụ. Những phẩm chất nhân cách đó được Hồ Chí Minh
khái quát ngắn gọn trong hai chữ “đức” và “tài” [88, tr.99].
PGS, TS Lại Ngọc Hải (chủ biên), công trình “Định hướng giá trị nhân
cách đội ngũ sĩ quan trẻ Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay”, đã làm rõ cơ
sở lý luận và thực tiễn, đề ra yêu cầu và giải pháp cơ bản định hướng giá trị
nhân cách đội ngũ sĩ quan trẻ QĐNDVN hiện nay. Công trình nhấn mạnh:
“Những giá trị truyền thống của dân tộc Việt Nam, của Quân đội nhân dân
Việt Nam, những tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được đội ngũ sĩ quan
trẻ tiếp thu, kế thừa và phát triển trong giai đoạn cách mạng mới” [25, tr.77].
PGS, TS Phạm Xuân Hảo (chủ biên), công trình “Bồi dưỡng lối sống
xã hội chủ nghĩa cho sĩ quan trẻ hiện nay”, đã nhận định: “Bồi dưỡng cho đội
ngũ sĩ quan quân đội nói chung, đội ngũ sĩ quan trẻ nói riêng về phẩm chất và
năng lực...giữ vai trò cực kỳ quan trọng và cấp thiết. Lối sống là một yếu tố
cấu thành phẩm chất chính trị, đạo đức, giữ vai trò quan trọng trong hành vi
chính trị, đạo đức của sĩ quan trẻ” [27, tr.168].
TS Phạm Văn Nhuận (chủ biên), công trình “Tư tưởng Hồ Chí Minh về
đạo đức cách mạng của người cán bộ quân đội”, đã tập trung làm rõ lý luận và


16
thực tiễn TTHCM về đạo đức cách mạng của người cán bộ quân đội và đề
xuất phương hướng, nội dung nâng cao đạo đức cách mạng của người cán bộ
quân đội hiện nay dưới ánh sáng TTHCM. Công trình nhấn mạnh, Chủ tịch
Hồ Chí Minh “luôn đòi hỏi ở mỗi cán bộ quân đội những phẩm chất nhân
cách tốt đẹp, có đủ cả đức và tài, trong đó đức phải là gốc” [86, tr.147].
PGS, TS Nguyễn Vĩnh Thắng (Chủ biên) công trình “Nghiên cứu giữ
vững và phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trong tình hình mới”, nay đã
được xuất bản thành bộ sách gồm 7 tập: tập 1 đi vào phân tích, đánh giá luận

chính trị viên”, đã hệ thống những quan điểm cơ bản của V.I.Lênin về chính
ủy trong Hồng quân và TTHCM về chính ủy, chính trị viên trong QĐNDVN;
chỉ ra vấn đề quán triệt quan điểm của V.I.Lênin và TTHCM trong xây dựng
đội ngũ chính ủy, chính trị viên hiện nay. Công trình nhận định:
Quan điểm của V.I.Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chức năng, nhiệm
vụ, vai trò, vị trí, phẩm chất, năng lực, phong cách làm việc, đào tạo, bồi
dưỡng đội ngũ chính ủy, chính trị viên là cơ sở tư tưởng, lý luận, kim chỉ nam
cho công tác xây dựng đội ngũ chính ủy, chính trị viên của quân đội ta theo
tinh thần Nghị quyết 51 của Bộ Chính trị khóa IX [7, tr.151].
TS Nguyễn Quang Phát với công trình “Xây dựng đội ngũ chính ủy,
chính trị viên trong quân đội hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh”, đã đi vào
luận giải từ cơ sở hình thành phát triển, những nội dung cơ bản và chỉ ra quá
trình xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị của QĐNDVN theo TTHCM qua các
thời kỳ cách mạng; đồng thời đánh giá tình hình đội ngũ cán bộ chủ trì về
chính trị và công tác xây dựng đội ngũ cán bộ chính trị hiện nay. Khi bàn về
nhân cách đội ngũ chính ủy, chính trị viên trong quân đội hiện nay theo
TTHCM, tác giả chỉ rõ: “Theo Hồ Chí Minh, chính ủy, chính trị viên phải là
người thật sự tiêu biểu về đạo đức cách mạng... năng lực toàn diện, đáp ứng
yêu cầu lãnh đạo, chỉ huy mọi mặt ở đơn vị... sự mẫu mực về phong cách, tác
phong công tác, lời nói đi đôi với việc làm [89, tr.39 - 46].


18
TS Hoàng Văn Thanh (Chủ biên), công trình “Bồi dưỡng nhân cách
chính trị viên cho đội ngũ cán bộ chính trị cấp phân đội hiện nay”, đã luận
giải về lý luận, thực tiễn, chỉ ra yêu cầu và đề xuất giải pháp bồi dưỡng nhân
cách chính trị viên cho đội ngũ cán bộ chính trị cấp phân đội hiện nay. Công
trình nhận định:
Bồi dưỡng nhân cách chính trị viên cho đội ngũ cán bộ chính trị cấp
phân đội là toàn bộ hoạt động của cấp ủy đảng, chính ủy, chính trị viên, người

“chuyên”; “phẩm chất” và “năng lực”, đã trở thành nét đặc trưng của người
cán bộ chính trị, cán bộ lãnh đạo của Đảng trong truyền thống của quân đội
ta” [106, tr.63].
PGS, TS Phạm Văn Nhuận (Chủ biên), công trình “Phẩm chất đạo đức
của chính ủy, chính trị viên trong Quân đội nhân dân Việt Nam”, đã làm rõ
phẩm chất đạo đức và phẩm chất đạo đức của chính ủy, chính trị viên trong
quân đội ta; đồng thời, định hướng giải pháp bồi dưỡng phẩm chất đạo đức
của chính ủy, chính trị viên trong thời kỳ mới. Công trình chỉ rõ:
Phẩm chất đạo đức của chính ủy, chính trị viên trong quân đội ta là
một tiêu chí quan trọng hàng đầu trong nhân cách đức - tài của người cán bộ
chủ trì về chính trị, đảm nhiệm công tác đảng, công tác chính trị trong quân
đội, tiêu biểu cho phẩm chất đạo đức cách mạng của đội ngũ cán bộ, đảng
viên, quân nhân cách mạng, có sức cảm hóa, thuyết phục, hướng dẫn nhận
thức và hành động cách mạng của cán bộ, chiến sĩ thuộc quyền vươn lên hoàn
thành xuất sắc nhiệm vụ được Đảng, nhân dân giao phó [87, tr.39].
Tác giả Đào Huy Tín (Luận án tiến sĩ), “Biện chứng của quá trình
hình thành nhân cách người sĩ quan chính trị cấp phân đội trong Quân đội
nhân dân Việt Nam hiện nay” [104], đã xác định nhân cách người sĩ quan
chính trị cấp phân đội trong QĐNDVN hiện nay bao gồm “đức” và “tài”.
Trong đó, xác định đức là tư tưởng, đạo đức, lối sống; tài là trình độ tri thức,


20
năng lực hoạt động thực tiễn; đức và tài là tổng hòa những phẩm chất xã hội
của cá nhân thu nhận được trong hoạt động và giao tiếp xã hội, phản ánh
những giá trị xã hội của cá nhân trong cộng đồng.
Đề cập về phát triển nhân cách chính trị viên trong QĐNDVN theo
TTHCM còn có bài viết của các tác giả như: PGS Lê Hồng Quang “Tư tưởng
Hồ Chí Minh về người chính trị viên - Lịch sử và hiện thực ” [92]; PGS, TS
Ngô Minh Tuấn “Những phẩm chất nhân cách cơ bản của người cán bộ chính

bản của TTHCM về vị trí, vai trò, những phẩm chất nhân cách cơ bản và con
đường, biện pháp bồi dưỡng, rèn luyện chính trị viên. Qua đó khẳng định giá
trị lý luận và thực tiễn của TTHCM trong “Thư gửi hội nghị chính trị viên”
đối với công tác đào tạo, bồi dưỡng chính trị viên trong quân đội hiện nay.
3. Đánh giá khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học
đã công bố và những vấn đề luận án tập trung giải quyết
3.1. Đánh giá khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học
đã công bố
Từ tổng quan các công trình khoa học liên quan gián tiếp và trực tiếp
đến phát triển nhân cách chính trị viên trong QĐNDVN hiện nay theo
TTHCM cho thấy, với nhiều góc độ tiếp cận khác nhau các công trình nghiên
cứu đã làm rõ nhiều vấn đề cơ bản có giá trị về lý luận và thực tiễn liên quan
đến đề tài của luận án, cụ thể là:
Thứ nhất, tất cả các công trình khoa học đã công bố đã tiếp cận quá trình
phát triển nhân cách con người mới XHCN và người cán bộ, đảng viên theo
TTHCM ở nhiều phương diện khác nhau. Song, điểm nhấn của các công trình
đều xoay quanh trục xuyên suốt là hai yếu tố cơ bản “Đức” và “Tài” cần phải
có trong nhân cách con người mới XHCN, đặc biệt là người cán bộ, đảng viên
của Đảng theo TTHCM.


22
Thứ hai, khi bàn về nhân cách và sự phát triển nhân cách đội ngũ cán
bộ quân đội nói chung, người chính trị viên nói riêng theo TTHCM, các công
trình khoa học đã tập trung làm rõ nhiều vấn đề trong đó, các công trình tập
trung nhấn mạnh đến các yếu tố: trí, dũng, nhân, tín, liêm, trung; cần, kiệm,
liêm, chính, chí công vô tư v.v.. của người cán bộ quân đội theo TTHCM.
Đặc biệt, đề cập đến sự phát triển nhân cách người chính trị viên trong
QĐNDVN theo TTHCM các công trình khoa học đã tập trung làm rõ về phẩm
chất chính trị, tư tưởng, đạo đức, năng lực và phong cách, tác phong của

triển nhân cách chính trị viên trong QĐNDVN hiện nay theo TTHCM, một
cách sâu sắc, toàn diện dưới góc độ triết học thì hầu như chưa có công trình
khoa học nào đề cập đến. Hơn nữa, trong những công trình khoa học đã công
bố, rất ít công trình khoa học đề cập đến phát triển nhân cách theo TTHCM ở
một đối tượng xác định, nhất là đối với một đối tượng đặc thù như chính trị
viên trong QĐNDVN, mà đa phần các công trình nghiên cứu việc phát triển
nhân cách theo TTHCM vào những lớp đối tượng chung như: đội ngũ cán bộ
quản lý; đội ngũ cán bộ quân đội; đội ngũ cán bộ, đảng viên; đội ngũ chính
ủy, chính trị viên nói chung.
Hai là, đánh giá đúng thực trạng và chỉ ra xu hướng, yêu cầu cơ bản
phát triển nhân cách chính trị viên trong QĐNDVN hiện nay theo TTHCM.
Quán triệt và tổ chức thực hiện Nghị quyết số 51/NQ-TW của Bộ Chính
trị khóa IX “Về việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế lãnh đạo của Đảng, thực hiện
chế độ một người chỉ huy gắn với thực hiện chế độ chính ủy, chính trị viên
trong Quân đội nhân dân Việt Nam”, đến nay đại đa số chính trị viên đã có
phẩm chất, năng lực và phương pháp, tác phong công tác đáp ứng yêu cầu
cương vị, chức trách, nhiệm vụ được giao. Tuy nhiên, trong thực tiễn phẩm
chất, năng lực và phương pháp, tác phong công tác của một bộ phận chính trị
viên còn bộc lộ hạn chế, khuyết điểm chưa tương xứng với cương vị, chức
trách, nhiệm vụ mà chính trị viên đảm nhiệm, điều đó đã tác động, ảnh hưởng


24
rất lớn đến chất lượng hoàn thành nhiệm vụ của chính trị viên và đơn vị.
Trong khi đó, các công trình khoa học đã công bố, phần lớn chỉ tập trung đưa
ra đánh giá thực trạng và chỉ ra những yêu cầu, nguyên tắc trong xây dựng,
bồi dưỡng phát triển nhân cách theo TTHCM vào những lớp đối tượng chung
như: đội ngũ cán bộ, đảng viên; đội ngũ cán bộ, đảng viên trong quân đội;
hoặc đội ngũ cán bộ chính trị... Chưa đi vào đánh giá một cách toàn diện, hệ
thống về thực trạng, chỉ ra xu hướng và yêu cầu phát triển nhân cách ở một

quyền lợi chính trị, kinh tế của giai cấp mình. Tuy nhiên, chỉ từ khi có quân
đội kiểu mới, quân đội của giai cấp vô sản ra đời thì trong hệ thống lãnh đạo,
chỉ huy mới có một loại cán bộ đặc thù - chính ủy, chính trị viên. V.I Lênin,
lãnh tụ vĩ đại của giai cấp vô sản toàn thế giới, người sáng lập, lãnh đạo giáo
dục và rèn luyện Hồng quân công nông đã khẳng định: “Không có các chính
uỷ, chúng ta sẽ không có Hồng quân” [34, tr.179].
Vận dụng sáng tạo tư tưởng của V.I.Lênin về người chính ủy, chính trị
viên, thấu hiểu những bài học kinh nghiệm trong xây dựng Hồng quân công
nông, đứng vững trên lập trường giai cấp công nhân, xuất phát từ điều kiện
nước ta một nước thuộc địa nửa phong kiến, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã phát
triển làm phong phú thêm lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin về cán bộ chính trị
nói chung, chính trị viên nói riêng của quân đội cách mạng. Cụ thể, tư tưởng
của Người về chính trị viên được thể hiện ở những vấn đề cơ bản sau:
Thứ nhất, vị trí, vai trò của chính trị viên
Vị trí, vai trò của chính trị viên được Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định
rõ: Chính trị viên là người giữ phương hướng chính trị của toàn đơn vị, người


26
có tầm ảnh hưởng rộng lớn, là người lãnh đạo, quản lý, chỉ huy đơn vị, có vai
trò quan trọng trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ của QĐNDVN.
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Chính trị là vận mệnh của quân
đội cách mạng”, “con đường chính trị là cái kim chỉ nam của đội, chính trị
viên là người nắm cái kim chỉ nam ấy” [84, tr.52]. Chính trị viên là “người
nắm cái kim chỉ nam của đội”, bảo đảm cho mọi cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị
dù trong hoàn cảnh, tình huống nào cũng đi đúng đường lối chính trị, quân sự
của Đảng, tận trung với Đảng, tận hiếu với dân, hoàn thành thắng lợi mọi
nhiệm vụ mà Đảng và nhân dân giao cho. Người nhấn mạnh: “Tư cách chính
trị viên có ảnh hưởng rất quan trọng đến bộ đội. Người chính trị viên tốt, thì
bộ đội ấy tốt. Người chính trị viên không làm tròn nhiệm vụ, thì bộ đội ấy

Khái quát trên đã biểu đạt một cách sâu sắc và tinh tế sự kết hợp giữa
tư tưởng chính trị của giai cấp công nhân với giá trị truyền thống quan hệ đối
xử tốt đẹp trong gia đình, xã hội, và lòng nhân ái khoan dung với kẻ thù của
dân tộc Việt Nam được hội tụ trong người chính trị viên Đồng thời, không chỉ
khẳng định vị trí xã hội to lớn của chính trị viên mà còn là cơ sở đúng đắn để
hiểu rõ và phân định đúng cương vị, chức trách, nhiệm vụ của chính trị viên
trong sự nghiệp đấu tranh cách mạng.
Từ các vấn đề trên cho thấy, TTHCM về chính trị viên được thể hiện ở
những luận điểm hết sức sâu sắc về vị trí, vai trò, nhiệm vụ của chính trị viên
ở các đơn vị trong các lực lượng vũ trang cách mạng. Trong thực tiễn,
TTHCM về chính trị viên đã thực sự là nền tảng tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt
quá trình xây dựng người chính trị viên trong QĐNDVN ở mọi thời kỳ cách
mạng.
* Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhân cách
Khái niệm nhân cách là một vấn đề khá phức tạp, tùy theo góc độ tiếp
cận để có sự quan niệm về nhân cách. Chẳng hạn:
Dưới góc độ tiếp cận của tâm lý học, trong “Từ điển tâm lý học” do GS,
TS Vũ Dũng (chủ biên) viết: