Sử dụng phần mềm iMindMap 5 lập sơ đồ tư duy trong hoạt động củng cố
kiến thức môn học – Vật lí 10

SỬ DỤNG PHẦN MỀM iMINDMAP 5 LẬP SƠ ĐỒ TƯ
DUY TRONG HOẠT ĐỘNG CỦNG CỐ KIẾN THỨC
MÔN HỌC – VẬT LÍ 10
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Hưởng ứng công cuộc đổi mới trong giáo dục ở nước ta hiện nay mà trọng
tâm của đổi mới chương trình và sách giáo khoa giáo dục phổ thông là tập trung
đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện dạy học dựa vào hoạt động tích cực, chủ
động, sáng tạo của học sinh với sự tổ chức và hướng dẫn thích hợp của giáo viên,
nhằm phát triển tư duy độc lập, góp phần hình thành phương pháp và nhu cầu, khả
năng tự học, tự bồi dưỡng hứng thú học tập, tạo niềm tin và vui thích trong học
hành.
Để thực hiện mục tiêu và nội dung dạy học, vấn đề đổi mới phương pháp
dạy học theo triết lý lấy người học làm trung tâm được đặt ra một cách bức thiết.
Bản chất của dạy học lấy người học làm trung tâm là phát huy cao độ tính tự giác,
tích cực, độc lập, sáng tạo của người học.
Để làm được điều đó thì vấn đề đầu tiên mà người giáo viên cần nhận thức
rõ ràng là quy luật nhận thức của người học. Người học là chủ thể hoạt động chiếm
lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và thái độ chứ không phải là “cái bình chứa kiến
thức” một cách thụ động.
Trong thực tế hiện nay, còn nhiều học sinh học tập một cách thụ động, chỉ
đơn thuần là nhớ kiến thức một cách máy móc mà chưa rèn luyện kỹ năng tư duy.
Học sinh chỉ học bài nào biết bài đấy, cô lập nội dung của các môn, phân môn mà
chưa có sự liên hệ kiến thức với nhau vì vậy mà chưa phát triển được tư duy logic
và tư duy hệ thống. Mặc khác, hiện nay không chỉ phần đông học sinh mà giáo
viên phổ thông đều nhận định là nội dung chương trình Vật lí phổ thông khá nhiều
và rộng vì thế việc tiếp thu và nhớ bài của các em rất khó khăn. Sử dụng sơ đồ tư
duy không chỉ giúp học sinh giải quyết được các vấn đề trên mà còn giúp giáo viên
đổi mới phương pháp giảng dạy – lấy học sinh làm trung tâm. Qua đó giúp học


Tony Buzan trong chương trình Người đương thời
2. Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài
2.1. Sơ đồ tư duy là gì? Và tại sao nên sử dụng sơ đồ tư duy?


Sơ đồ tư duy là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý
tưởng, tóm tắt những ý chính của một nội dung, hệ thống hóa một chủ đề…
bằng cách kết hợp việc sử dụng hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết…. Đặc
biệt đây là một sơ đồ mở, việc thiết kế sơ đồ là theo mạch tư duy của mỗi
người.



Việc ghi chép thông thường theo từng hàng chữ khiến chúng ta khó hình dung
tổng thể vấn đề, dẫn đến hiện tượng đọc sót ý, nhầm ý. Còn sơ đồ tư duy tập
trung rèn luyện cách xác định chủ đề rõ ràng, sau đó phát triển ý chính, ý phụ
một cách logic.

Sơ đồ tư duy có ưu điểm:
• Dễ nhìn, dễ viết.
Trang 3


Sử dụng phần mềm iMindMap 5 lập sơ đồ tư duy trong hoạt động củng cố
kiến thức môn học – Vật lí 10
• Kích thích hứng thú học tập và khả năng sáng tạo của học sinh
• Phát huy tối đa tiềm năng ghi nhớ của bộ não.
• Rèn luyện cách xác định chủ đề và phát triển ý chính, ý phụ một cách logic.
Sử dụng Sơ đồ tư duy sẽ giúp:

Qua tìm hiểu nhiều tài liệu, tôi biết được có những cách ghi chép như sau:
 Ghi chép theo kiểu đề mục
 Ghi chép theo kiểu trích dẫn
 Ghi chép theo kiểu luận đề
 Ghi chép theo kiểu tự do
Từ đầu năm học, theo định hướng của ngành chống đọc chép, tôi đã giới
thiệu đến học sinh các kiểu ghi chép trên. Thực tế, các kiểu ghi chép này các em
cũng đã thực hiện rồi nhưng ít được biết đến tên và tác dụng cũng như hiệu quả
của từng kiểu ghi. Thông thường, tôi nhận thấy ở trường học sinh thường được

Trang 5


Sử dụng phần mềm iMindMap 5 lập sơ đồ tư duy trong hoạt động củng cố
kiến thức môn học – Vật lí 10
hướng dẫn ghi chép bài học theo kiểu đề cương, trích dẫn và luận đề còn cách ghi
chép theo kiểu tự do dành cho việc dự hội thảo hay chuyên đề…
Điều đáng quan tâm là các kiểu ghi chép trên nếu được kết hợp với việc hệ
thống kiến thức bài học củng cố bài học theo kiểu Sơ đồ tư duy sẽ giúp học sinh
nhớ lâu hơn, gây hứng thú và niềm đam mê học tập hơn cho học sinh.
+ Biện pháp 2: Hình thành thói quen ghi chép có hệ thống
Biết cách ghi chép bài sẽ giúp học sinh vừa ghi nhận lại thật tốt những kiến
thức giáo viên cung cấp, vừa giúp cho các kiến thức ấy "đi thẳng vào đầu" học sinh
một cách nhanh chóng, hiệu quả hơn. Để cải thiện việc ghi chép của mình, tôi đã
yêu cầu học sinh cần lưu ý:
 Làm bài tập về nhà trước khi đến lớp, xem trước bài học mới.
 Đi học đầy đủ, nếu bạn bỏ một buổi học thì bạn phải mượn vở của bạn cùng
lớp để ghi lại.
 Hãy để mỗi bài ghi chép ở một trang giấy riêng.
 Ngoài các loại bút thông thường, học sinh cần trang bị thêm các loại bút dạ

dụng phần mềm iMindMap 5).
Chú ý: Giáo viên có thể thiết kế bằng bảng vẽ trên giấy, hoặc hệ thống kiến thức
bằng sơ đồ trên bảng, hoặc có thể dùng phần mềm iMindMap 5. Đối với phần
mềm này giáo viên có thể thực hiện thành một giáo án hay một bài giảng điện tử
Trang 7


Sử dụng phần mềm iMindMap 5 lập sơ đồ tư duy trong hoạt động củng cố
kiến thức môn học – Vật lí 10
với kiến thức được xây dựng thành một sơ đồ, qua đó còn có thể kết hợp để trình
chiếu những nội dung cần lưu ý hay những đoạn phim có liên quan được liên kết
với sơ đồ. Qua đó có thể giúp học sinh hệ thống được kiến thức vừa học, khắc sâu
được kiến thức trọng tâm.
 Đối với học sinh:
 Chuẩn bị giấy A4, bút chì màu, các mẫu giấy nhỏ, bút dạ quang (nếu vẽ trên
giấy); biết cách sử dụng phần mềm iMindMap 5.
 Cần nắm vững nội dung kiến thức của bài đã học.
b. Hướng dẫn trình tự vẽ một Sơ đồ tư duy hệ thống kiến thức
Để vẽ một Sơ đồ tư duy gồm 6 bước cơ bản sau:
Bước 1: Bắt đầu từ trung tâm với hình ảnh của chủ đề, hay có thể với một từ
khóa được viết in hoa, viết đậm. Một hình ảnh có thể diễn đạt được cả ngàn từ và
giúp ta sử dụng trí tưởng tượng của mình. Một hình ảnh ở trung tâm sẽ giúp ta tập
trung được vào chủ đề và làm cho ta hưng phấn hơn.
Bước 2: Luôn sử dụng màu sắc. Bởi vì màu sắc cũng có tác dụng kích thích não
như hình ảnh.
Bước 3: Nối các nhánh chính (cấp một) đến hình ảnh trung tâm, nối các nhánh
cấp hai đến các nhánh cấp một,…. bằng các đường kẻ, đường cong với màu sắc
khác nhau.
Bước 4: Mỗi từ/ảnh/ý nên đứng độc lập và được nằm trên một đường kẻ hay
đường cong.


Trang 10


Sử dụng phần mềm iMindMap 5 lập sơ đồ tư duy trong hoạt động củng cố
kiến thức môn học – Vật lí 10

Trang 11


Sử dụng phần mềm iMindMap 5 lập sơ đồ tư duy trong hoạt động củng cố
kiến thức môn học – Vật lí 10
III. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
Qua việc sử dụng Sơ đồ tư duy trong hoạt động củng cố bài học tôi nhận
thấy các em:
 Rất hứng thú trong học tập: Không khí lớp học vui tươi giúp các em thoải mái,
tự tin hơn trong việc trình bày ý kiến của mình và biết lắng nghe ý kiến đóng góp
của những thành viên khác.
 Nhớ bài nhanh hơn, từng bước xây dựng được kỹ năng diễn giải.
 Kết quả và thành tích học tập cao hơn:
+ Kiến thức của HS sẽ giảm bớt tính chủ quan, phiến diện, làm tăng tính khách
quan khoa học.
+ Kiến thức trở nên sâu sắc, bền vững dễ nhớ và nhớ nhanh hơn do được giao
lưu học hỏi giữa các thành viên trong lớp.
Sau đây là số liệu thống kê so sánh kết quả học tập trước và sau khi sử dụng Sơ đồ
tư duy trong hoạt động củng cố kiến thức
Trước khi áp dụng phương pháp: Kết quả khảo sát chất lượng giữa học kì I
Lớp

Tổng

7
15.6 20 44.4 16 35.6
2
4.4
0
0
Sau khi áp dụng phương pháp: Kết quả khảo sát chất lượng học kì I
Giỏi
Khá
SL TL(%) SL TL(%)
3
6.8
25 56.9
8
17.8 23 51.1

Trung bình
Yếu
Kém
SL TL(%) SL TL(%) SL TL(%)
13 29.5
3
6.8
0
0
13 28.9
1
2.2
0
0

0
0

Nhận xét: Sau thời gian áp dụng phương pháp mới, kết quả đạt được (giữa học kì
II) như sau:
Trang 12


Sử dụng phần mềm iMindMap 5 lập sơ đồ tư duy trong hoạt động củng cố
kiến thức môn học – Vật lí 10
 Tỉ lệ học sinh giỏi từ 12,3% lên 21,3%, tăng 9%.


Tỉ lệ học sinh trung bình từ 29,2% xuống 23,65%, giảm 5,55%.



Tỉ lệ học sinh yếu từ 4,5% xuống 3,35%, giảm 1,15%.

IV. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
1. Bài học kinh nghiệm:
a. Kết quả thu được: Từ quá trình áp dụng đề tài và qua kết quả thu nhận được tôi
có một số đánh giá sau:
Đề tài có tính khả thi, do Sơ đồ tư duy là một sơ đồ mở nên



tạo cho học sinh thoải mái hơn trong giờ học, phát huy được tính sáng tạo của
học sinh, kích thích học sinh suy nghĩ tích cực hơn, tăng khả năng tư duy của
học sinh và rèn kỹ năng trình bày kiến thức theo một hệ thống logic: Qua sơ

Một số học sinh còn lười biếng, chưa thật sự tập trung và đầu tư cho sơ đồ tư
duy của mình, chỉ vẽ lại theo một sơ đồ phân nhánh, chưa xác định được vấn
đề trọng tâm và những vấn đề liên quan còn trình bày dài dòng, chưa thực sự
có ý tưởng để xây dựng một sơ đồ tư duy để củng cố và hệ thống lại kiến thức
mà vẫn muốn dùng phương pháp học thuộc lòng.



Đề tài chỉ nghiên cứu áp dụng trên một số bài ở một số chương, chưa thực sự
đánh giá hết được tính khả thi của nó một cách triệt để. Một số học sinh lại
lạm dụng nhiều hình vẽ trong sơ đồ theo ý tưởng của mình, như vậy có thể làm
mất thời gian và bị chi phối cho việc tập trung triển khai các ý trong nội dung
bài cần thể hiện trên sơ đồ.

2. Hướng phổ biến, áp dụng đề tài:
Với tính khả thi đã đạt được của đề tài qua quá trình áp dụng, trong những
năm sắp tới, tôi sẽ tiếp tục thực hiện phổ biến trong toàn bộ chương trình Vật lí lớp
10, 11, 12 và có thể áp dụng ở các môn học khác.
3. Đề xuất, khuyến nghị:


Về phía phụ huynh học sinh: Kiểm tra đôn đốc việc chuẩn bị
bài, học bài của học sinh ở nhà. Tạo điều kiện và khuyến khích học sinh tích
cực trong việc vẽ sơ đồ tư duy trong học tập.



Về phía trường: Hỗ trợ tích cực cho giáo viên trong việc áp
dụng phương pháp mới này vào trong thực tiễn.


2. Chỉnh sửa Central Idea :
a. Thay đổi tiêu đề :

Click đúp chuột vào Central Idea,

Central Idea với tiêu đề mới

gõ tiêu đề mới vào rồi gõ enter
b. Định dạng cho tiêu đề :
Click chuột vào Central Idea để chọn

Trang 16


Sử dụng phần mềm iMindMap 5 lập sơ đồ tư duy trong hoạt động củng cố
kiến thức môn học – Vật lí 10

Sử dụng các nút trên thanh công cụ Formatting để
định dạng (tương tự như trong Word)

Tiêu đề sau khi đã định dạng
c. Thay đổi hình nền :

Click nút phải chuột vào Central Idea, rồi chọn
Edit Central Idea. Trong hộp thoại Open, chọn
tập tin hình rồi click nút Open

Trang 17



Từ tâm đỏ đó, kéo chuột ra ngoài để tạo nhánh
b. Thêm tiêu đề cho nhánh : ban đầu nhánh chưa có tiêu đề. Để thêm tiêu đề, ta
làm như sau :
Click đúp chuột vào nhánh, gõ
tiêu đề vào rồi gõ enter

Trang 19


Sử dụng phần mềm iMindMap 5 lập sơ đồ tư duy trong hoạt động củng cố
kiến thức môn học – Vật lí 10

Các nhánh sau khi đã thêm tiêu đề
Sau khi thêm tiêu đề, ta có thể định dạng tiêu đề theo ý muốn. Các làm tương tự
như đối với Central Idea (xem phần 2a và 2b)
c. Thay đổi hình dạnh nhánh :
Để thay đổi hình dạng của nhánh ta click để chọn nhánh. Khi đó, trên nhánh
sẽ xuất hiện 4 hình tròn nhỏ màu xanh. Ta sẽ dùng chuột kéo các hình tròn này.

Lưu ý : Ở vòng tròn cuối của nhánh ta kéo vòng tròn xanh
bên ngoài (con trỏ chuột có hình 4 mũi tên) chứ không kéo
vòng tròn đỏ bên trong.
d. Thay đổi màu của nhánh và vị trí tiêu đề :
Sau khi chọn nhánh, ta sử dụng các nút
trên thanh công cụ Formatting để thay đổi màu
của nhánh hoặc vị trí tiêu đề.
Trang 20


Sử dụng phần mềm iMindMap 5 lập sơ đồ tư duy trong hoạt động củng cố

khi tạo nhánh cho Contral Idea. Nhưng ta thực hiện trên
vòng tròn đỏ ở đầu nhánh
III. XUẤT BẢN ĐỒ RA DẠNG HÌNH ẢNH
Sau khi đã hoàn chỉnh bản đồ, ta có thể xuất bản đồ dưới dạng hình ảnh để
chèn vào các tài liệu khác như Word, PowerPoint, …
Click chọn menu File, chọn Export, rồi chọn Image. Thay đổi các tùy chọn
cho phù hợp rồi click nút Export. Hộp thoại Image xuất hiện cho phép ta đặt tên
tập tin và chỉ định nơi lưu tập tin.

Cũng trong menu File, ta có thể thực hiện các thao tác lưu tập tin, mở tập tin có sẵn
trên đĩa tương tự như các phần mềm khác.
Trang 22


Sử dụng phần mềm iMindMap 5 lập sơ đồ tư duy trong hoạt động củng cố
kiến thức môn học – Vật lí 10
V. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tony & Barry Buzan (2009) – Bản đồ Tư duy – Nhà xuất bản tổng hợp TP.
Hồ Chí Minh.
2. Adam Khoo (2007) – Tôi tài giỏi bạn cũng thế – Nhà xuất bản phụ nữ.
3. Sách giáo khoa Vật lí 10 – Lương Duyên Bình (Tổng chủ biên kiêm Chủ biên) –
NXB Giáo dục.

NGƯỜI THỰC HIỆN

HÀ TÂN HÒA

Trang 23