ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

HOÀNG THỊ HƯƠNG LY

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH
QUẢN LÝ, BẢO VỆ RỪNG ĐẾN PHÁT
TRIỂN
RỪNG Ở HUYỆN VÕ NHAI, TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG
Chuyên ngành: KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

THÁI NGUYÊN - 2016


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

HOÀNG THỊ HƯƠNG LY

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH
QUẢN LÝ, BẢO VỆ RỪNG ĐẾN PHÁT
TRIỂN
RỪNG Ở HUYỆN VÕ NHAI, TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: KINH TẾ NÔNG
NGHIỆP Mã số: 60 62 01 15

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: TS. TRẦN ĐÌNH TUẤN

hình cụ thể về sản xuất lâm nghiệp của huyện Võ Nhai, đồng thời đã dành
thời gian chỉ bảo hướng dẫn và tạo mọi điều kiện thuận lợi để em có thể
hoàn thành luận văn tốt nghiệp.
Thái Nguyên, ngày

tháng

năm 2016

Học viên

Hoàng Thị Hương Ly


5

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN................................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN..................................................................................................... ii
MỤC LỤC......................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.......................................................................vi
DANH MỤC CÁC BẢNG..................................................................................vii
DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ................................................................. viii
MỞ ĐẦU............................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài..................................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu....................................................................................... 2
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.......................................................................3
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài........................................................ 3
5. Kết cấu của luận văn.......................................................................................4


2.3. Phương pháp thu thập, xử lý và phân tích thông tin................................... 27
2.3.1. Phương pháp thu thập thông tin...............................................................27
2.3.2. Phương pháp xử lý số liệu.......................................................................28
2.3.3. Phương pháp phân tích thông tin.............................................................28
2.4. Hệ thống các chỉ tiêu phân tích đánh giá tác động của chính sách quản lý,

bảo vệ rừng đến phát triển rừng................................................................28
2.4.1. Các chỉ tiêu về quản lý, bảo vệ rừng....................................................... 28
2.4.2. Các chỉ tiêu đánh giá kết quả và hiệu quả tác động của chính sách.........29

2.4.3 Các chỉ tiêu tổng hợp............................................................................... 29
Chương 3: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ, BẢO
VỆ RỪNG ĐẾN PHÁT TRIỂN RỪNG Ở HUYỆN VÕ NHAI..........................30
3.1. Khái quát về đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Võ Nhai.........30
3.1.1. Đặc điểm tự nhiên...................................................................................30
3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội huyện Võ Nhai............................................... 39
3.1.3. Đánh giá chung về ảnh hưởng của đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội

đến quản lý, bảo vệ và phát triển rừng ở huyện Võ Nhai........................46
3.2. Thực trạng tác động của chính sách quản lý, bảo vệ rừng đến phát triển

rừng ở huyện Võ Nhai............................................................................49
3.2.1. Tình hình triển khai thực hiện một số chính sách cơ bản trong quản lý,

bảo vệ và phát triển rừng ở huyện Võ Nhai............................................ 49
3.2.2. Đánh giá tác động của các chính sách quản lý, bảo vệ rừng đến phát

triển rừng ở huyện Võ Nhai....................................................................57



4.3.1. Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng............................95
4.3.2. Các giải pháp về phát triển rừng............................................................100
4.3.3. Đề xuất các chính sách hỗ trợ cho phát triển rừng.................................104
4.3.4. Các giải pháp khác................................................................................ 106
4.4. Một số kiến nghị đối với các cấp quản lý.................................................107

KẾT LUẬN.................................................................................................... 109


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO..........................................................111
PHỤ LỤC....................................................................................................... 113


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Nguyên nghĩa

NSNN

Ngân sách Nhà nước

OCOP

Hội thi đánh giá và phân hạng sản phẩm

PAM

Chương trình lương thực thế giới


đoạn 2013 - 2015.............................................................................66
Bảng 3.10: Giá trị sản xuất ngành lâm nghiệp huyện Võ Nhai giai đoạn
2013-2015 ....................................................................................... 68
Bảng 3.11: Thu nhập của người dân huyện Võ Nhai giai đoạn 2013-2015 ... 70
Bảng 3.12: Ý kiến của hộ gia đình về việc thực hiện các chính sách quản
lý, bảo vệ rừng tại địa phương giai đoạn 2013-2015.......................72
Bảng 3.13: Ý kiến đánh giá của các hộ gia đình về tác động của các
chính sách quản lý, bảo vệ và phát triển rừng................................. 73


viii
DANH MỤC CÁC HÌNH, BIỂU ĐỒ
Hình 3.1. Bản đồ huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên......................................... 30
Biểu đồ 3.1: Tình hình kiểm tra, xử lý vi phạm việc nuôi nhốt, kinh
doanh trái phép động vật hoang dã huyện Võ Nhai

giai

đoạn 2013-2015...........................................................................62
Biều đồ 3.2. Độ che phủ rừng của huyện Võ Nhai giai đoạn 2013-2015............67


12

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài

Rừng là lá phổi xanh của trái đất, là tài nguyên vô cùng quý giá của
mỗi quốc gia. Rừng có vai trò vô cùng quan trọng đối với môi trường sinh
thái và đời sống kinh tế - xã hội của con người. Tuy nhiên tài nguyên rừng lại

đặt ra yêu cầu phải thực hiện tốt công tác quản lý, bảo vệ rừng để bảo tồn và
phát triển rừng một cách hợp lý nhằm đem lại hiệu quả cao về mọi mặt.
Thực tế cho thấy, hệ thống chính sách quản lý, bảo vệ rừng hiện hành
đã bộc lộ những hạn chế nhất định, phát triển kem
́ bền vưñ g, tiń h đa dang
sinh học của rừ ng tư ̣ nhiên
vâñ

tiếp
tuc̣

bi ̣suy giả m, phát triể n chưa đi đôi vớ i

quả n lý và bảo vê ̣ rừ ng, vẫn còn tình trạng rừ ng bị tà n phá nghiêm trọng.
Đặc biệt, sự kiện lâm tặc tàn phá rừng nghiến và các loại cây gỗ quý, lâm sản
quý trong Khu bảo tồn thiên nhiên Thần Sa - Phượng Hoàng năm 2012 đã
gây ra
nhiều bức xúc trong dư luận và ảnh hưởng lớn đến phát triển rừng ở Võ Nhai.
Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài “Đánh giá tác động của chính sách quản lý,
bảo vệ rừng đến phát triển rừng ở huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên” là
cần thiết và cấp bách, gó p phần giải quyết các hạn chế nêu ở trên.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu chung

Trên cơ sở đánh giá tác động của chính sách quản lý, bảo vệ rừng đến
phát triển rừng ở huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên nhằm đề xuất các giải
pháp tăng cường quản lý, bảo vệ và phát triển rừng ở Võ Nhai.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về tác động của chính sách


g cho giai đoạn
xây
dưṇ
đươc̣ 2017-2020 và tầm nhiǹ 2025.
- Phạm vi về nội dung: Đề tài nghiên cứu, đánh giá tác động của chính
sách quản lý, bảo vệ rừng đến phát triển rừng trong phạm vi huyện Võ Nhai,
tỉnh Thái Nguyên. Trong đó tập trung vào những nội dung chính như:
- Tình hình thực hiện các chính sách quản lý, bảo vệ và phát triển rừng

của Nhà nước và của địa phương ở huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên;
- Đánh giá tác động của các chính sách quản lý, bảo vệ rừng đến phát

triển rừng của huyện;
- Đề xuất các định hướng và giải pháp bảo vệ và phát triển rừng ở

huyện Võ Nhai trong giai đoạn tới.
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
- Thực hiện đề tài sẽ góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực

tiễn và tổng quan các nghiên cứu về rừng, về quản lý, bảo vệ và phát triển
rừng. Là cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu, đánh giá thực trạng tác động
của chính sách và đề xuất các giải pháp thực hiện có hiệu quả các chính
sách của Nhà nước và địa phương về quản lý, bảo vệ và phát triển rừng ở
huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên.


- Việc đánh giá tác động của chính sách quản lý, bảo vệ rừng đến phát

triển rừng sẽ chỉ ra được những tác động mặt tích cực và những hạn chế, yếu
kém còn tồn tại trong các chính sách quản lý, bảo vệ rừng và nguyên nhân của

CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ, BẢO VỆ RỪNG ĐẾN PHÁT TRIỂN RỪNG
1.1. Một số vấn đề lý luận cơ bản về rừng
1.1.1. Khái niệm rừng

Ngay từ thủa sơ khai, con người đã có những khái niệm cơ bản nhất về
rừng, bởi lẽ rừng chính là nơi cung cấp mọi thứ phục vụ cuộc sống của họ.
Lịch sử ngày càng phát triển thì những khái niệm về rừng được tích lũy, hoàn
thiện thành những học thuyết về rừng.
Năm 1930, Morozov đã đưa ra khái niệm: “Rừng là một tổng thể cây
gỗ, có mối liên hệ lẫn nhau, nó chiếm một phạm vi không gian nhất định ở
mặt đất và trong khí quyển. Rừng chiếm phần lớn bề mặt trái đất và là một bộ
phận của cảnh quan địa lý”.
Năm 1952, M.E.Tcahenco đã định nghĩa: “Rừng là một bộ phận của
cảnh quan địa lý, trong đó bao gồm một tổng thể các cây gỗ, cây bụi, cây cỏ,
động vật và cả vi sinh vật. Trong quá trình phát triển của mình, chúng có mối
quan hệ sinh học và ảnh hưởng lẫn nhau và với hoàn cảnh bên ngoài”.
Năm 1974, LS.Melekhop cho rằng: “Rừng là sự hình thành phức tạp
của tự nhiên, là thành phần cơ bản của sinh quyển địa cầu”.
Ở Việt Nam, tại kỳ họp thứ 6, khóa XI, Quốc Hội nước ta đã ra luật số
29/2004/QH11 ngày 03 tháng 12 năm 2004, trong đó nêu rõ: “Rừng là một hệ
sinh thái bao gồm quần thể thực vật rừng, động vật rừng, vi sinh vật rừng, đất
rừng và các yếu tố môi trường khác, trong đó cây gỗ, tre nứa hoặc hệ thực
vật đặc trưng là thành phần chính có độ che phủ của tán rừng từ 0,1 trở lên.
Rừng gồm rừng trồng và rừng tự nhiên trên đất rừng sản xuất, đất rừng
phòng hộ, đất rừng đặc dụng”.


Mặc dù các khái niệm đưa ra vào các thời điểm khác nhau, tuy nhiên,
tựu trung lại, tác giả xin đưa ra khái niệm về rừng như sau: “Rừng là một hệ
sinh thái bao gồm các yếu tố thực vật rừng tự nhiên hoặc do con người trồng

một số chất từ các hệ sinh thái khác.
Thứ năm, sự vận động của các quá trình nằm trong các tác động tương
hỗ phức tạp dẫn tới sự ổn định bền vững của hệ sinh thái rừng.
Thứ sáu, rừng có phân bố địa lý theo vùng miền, địa phương. Các vùng
miền, địa phương có điều kiện khác nhau có kiểu rừng khác nhau, hệ sinh thái
rừng cũng có những đặc trưng riêng theo vùng miền.
1.1.2.2. Phân loại rừng

Theo thông tư Số 34/2009/TT-BNNPTNT ngày 10/6/2009 của Bộ Nông
nghiệp và Phát triển Nông thôn quy định tiêu chí xác định và phân loại rừng,
hiện nay rừng được phân thành ba loại: Rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và
rừng sản xuất. Cụ thể:
- Rừng phòng hộ được sử dụng chủ yếu để bảo vệ nguồn nước, bảo vệ

đất, chống xói mòn, chống sa mạc hóa, hạn chế thiên tai, điều hòa khí hậu,
góp phần bảo vệ môi trường. Rừng phòng hộ bao gồm: rừng phòng hộ đầu
nguồn; rừng phòng hộ chắn gió, chắn cát bay; rừng phòng hộ chắn sóng, lấn
biển; rừng phòng hộ bảo vệ môi trường.
- Rừng đặc dụng được sử dụng chủ yếu để bảo tồn thiên nhiên, mẫu

chuẩn hệ sinh thái rừng của quốc gia, nguồn gen sinh vật rừng; nghiên cứu
khoa học; bảo vệ di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh; phục vụ nghỉ
ngơi, du lịch, kết hợp phòng hộ, góp phần bảo vệ môi trường. Rừng đặc dụng
gồm: vườn quốc gia; khu bảo tồn thiên nhiên như khu dự trữ thiên nhiên, khu
bảo tồn loài - sinh cảnh; khu bảo vệ cảnh quan gồm khu rừng di tích lịch sử,
văn hóa, danh lam thắng cảnh; khu rừng nghiên cứu, thực nghiệm khoa học.
- Rừng sản xuất được sử dụng chủ yếu để sản xuất, kinh doanh gỗ,

lâm sản ngoài gỗ và kết hợp phòng hộ, góp phần bảo vệ môi trường. Rừng




các thiệt hại do thiên tai xảy ra giảm đáng kể so với những nơi không có rừng.
Đồng thời, lượng đất xói mòn của vùng đất có rừng chỉ bằng 10% lượng đất
xói mòn của vùng đất không có rừng.
Thứ sáu, rừng còn là nguồn gen vô tận của con người, là nơi cư trú của
các loài động thực vật quý hiếm như các loài hổ, báo, khỉ …
1.2. Một số vấn đề lý luận về tác động của chính sách quản lý, bảo vệ

rừng đến phát triển rừng
1.2.1. Các khái niệm cơ bản

Rừng có vai trò rất quan trọng đối với cuộc sống của con người. Tuy
nhiên, hiện nay, do khai thác trái phép quá mức đã ảnh hưởng không nhỏ đến
cảnh quan, không khí khiến thời tiết nóng hơn, khắc nghiệt hơn…gây ảnh
hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của rừng nói riêng và cuộc sống con
người nói chung. Chính vì vậy, thực hiện quản lý, bảo vệ và phát triển rừng là
việc làm vô cùng cần thiết trong giai đoạn hiện nay.
1.2.1.1. Khái niệm quản lý rừng và quản lý rừng bền vững

Quản lý rừng được hiểu là các cơ quan quản lý rừng ban hành các chính
sách, quy định, tổ chức các hoạt động nhằm bảo vệ rừng và các tài nguyên
rừng; đảm bảo cho các chủ rừng thu được lợi ích về gỗ, lâm sản và giá trị dịch
vụ từ rừng mà không làm thay đổi diện tích, trữ lượng và năng suất lâm sản
trong đó và không làm ảnh hưởng tới lợi ích lâu dài của khu rừng.
Quản lý rừng bền vững là việc đóng góp của công tác lâm nghiệp đối
với sự phát triển. Sự phát triển đó phải mang lợi ích kinh tế, môi trường và xã
hội, có thể cân bằng giữa nhu cầu hiện tại và tương lai. Như vậy, “quản lý
rừng bền vững còn là quá trình quản lý rừng để đạt được một hay nhiều mục
tiêu cụ thể xem xét đến việc phát triển sản xuất dịch vụ và sản phẩm lâm

sau khai thác, khoanh nuôi xúc tiến tái sinh phục hồi rừng, cải tạo rừng
nghèo và việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh khác để tăng diện tích
rừng, nâng cao giá trị đa dạng sinh học, khả năng cung cấp lâm sản, khả
năng phòng hộ và các giá trị khác của rừng”.


Việc phát triển rừng bền vững đã được các nhà khoa học, các nhà chính
sách các nước trên thế giới quan tâm từ những năm 80 của thế kỷ thứ XX.
Đây là tiêu chí quan trọng trong “chiến lược bảo tồn thế giới” nhằm đáp lại
nhận thức và những mối lo ngại ngày càng tăng về sự suy kiệt các nguồn tài
nguyên thiên nhiên cùng sự xuống cấp môi trường thế giới. Quan điểm chung
của các nhà khoa học về sự phát triển bền vững là phải đảm bảo sao cho việc
đáp ứng nhu cầu của thế hệ hôm nay không làm tổn hại đến việc đáp ứng các
nhu cầu của các thế hệ mai sau.
1.2.1.4. Khái niệm chính sách quản lý, bảo vệ rừng

Để bảo vệ và phát triển rừng bền vững, Nhà nước cũng cần xây dựng
các chính sách quản lý, bảo vệ rừng cho phù hợp. Chính sách quản lý, bảo vệ
rừng là tập hợp các chủ trương và hành động về quản lý, bảo vệ rừng của
chính phủ nhằm tạo cho rừng phát triển bằng cách tác động vào việc cung cấp
các yếu tố đầu vào (đất đai, lao động, vốn), từ đó tác động tới sản xuất đầu
vào và đầu ra, tác động đến việc thay đổi tổ chức và chuyển giao công nghệ
cho ngành rừng tại Việt Nam (Quản lý rừng trên cơ sở cộng đồng vùng Đông
Bắc Việt Nam, Nguyễn Huy Dũng, 2002).
1.2.2. Đặc trưng của chính sách quản lý, bảo vệ rừng

Chính sách quản lý, bảo vệ rừng được các cơ quan ban ngành rất quan
tâm, bởi lẽ nó là kim chỉ nam giúp cho công việc quản lý và bảo vệ rừng bền
vững. Các chính sách này cũng có những đặc trưng (Chính sách phát triển lâm
nghiệp, Nguyễn Văn Tuấn, 2014) cụ thể như sau:

biến và tiêu thụ lâm sản.
Thứ sáu, Nhà nước còn khuyến khích tổ chức, các hộ gia đình, cá nhân
nhận đất để trồng rừng tại những nơi có đất trống, đồi núi trọc, ưu tiên phát
triển rừng trồng nguyên liệu, phục vụ các ngành kinh tế; đồng thời thực hiện
đấu thầu, cho thuê đất để trồng rừng; có chính sách ưu đãi như miễn, giảm


thuế đối với rừng trồng; đồng thời có chính sách cho vay với lãi suất ưu đãi
cho những cá nhân tham gia trồng rừng.
Thứ bảy, Nhà nước còn xây dựng chính sách nhằm phát triển thị trường
lâm sản, khuyến khích các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình tham gia đầu tư phát
triển, chế biến lâm sản, làng nghề truyền thống ngành lâm sản.
Thứ tám, nhiều chương trình, dự án cấp quốc gia, quốc tế được triển
khai tạo đà thúc đẩy việc quản lý, bảo vệ và phát triển rừng được tốt hơn.
Việc liên kết thông qua các dự án giúp bảo vệ và phát triển rừng bền vững, có
khoa học, đáp ứng nhu cầu của nhân dân và đất nước.
1.2.3. Nội dung đánh giá tác động của chính sách quản lý, bảo vệ rừng đến

phát triển rừng
Các chính sách quản lý, bảo vệ rừng có vai trò quan trọng đối với phát
triển rừng bền vững. Sự tác động này cụ thể trên các mặt như sau:
1.2.3.1 Nội dung đánh giá tác động đến công tác quản lý, bảo vệ rừng

Trong giai đoạn vừa qua, các chính sách quản lý, bảo vệ rừng có tác
động rất lớn đến công tác quản lý, bảo vệ rừng. Thực vậy, thông qua các
chính sách này, người dân hiểu rõ tầm quan trọng của rừng đối với sự phát
triển kinh tế tại địa phương mình, qua đó giúp họ có sự nhìn nhận cụ thể và
tăng cường công tác quản lý rừng bền vững. Các chính sách chính là những
“kim chỉ nam” định hướng cho các hoạt động quản lý, bảo vệ rừng tại các địa
bàn có rừng ngày càng tốt hơn.

hợp với các loại cây trồng tại địa phương. Từ đó giúp đất đai thêm màu mỡ,
cải thiện và hiệu quả sử dụng đất đai ngày càng được nâng cao.
1.2.3.4 Nội dung đánh giá tác động đến thu nhập của người dân

Tại Việt Nam, rừng chủ yếu tập trung tại những nơi vùng cao với điều
kiện kinh tế địa phương còn nghèo. Chính vì vậy, việc xây dựng các chính
sách phát triển rừng góp phần rất lớn nhằm cải thiện đời sống của người dân.
Thực tế cho thấy, Nhà nước đã hỗ trợ rất lớn về vốn, về tiền công cho người
dân trong việc trồng rừng. Qua đó, người dân tham gia trồng và bảo vệ rừng
đều có nguồn thu nhập ổn định, góp phần cải thiện cuộc sống người dân.