MỤC LỤC
1. Đặt vấn đề ....................................................................................................................1
2. Lý luận chung ..............................................................................................................3
2.1. Một số vấn đề trò chơi dân gian của trẻ mầm non 5 - 6 tuổi ....................................3
2.1.1. Khái niệm trò chơi dân gian ..................................................................................3
2.1.2. Đặc điểm của trò chơi dân gian .............................................................................3
2.1.3. Phân loại trò chơi dân gian ....................................................................................4
2.1.4. Cách tổ chức, tiến hành trò chơi dân gian ............................................................ 4
2.1.5. Vai trò của trò chơi dân gian đối với sự phát triển khả năng hợp tác nhóm của trẻ
5-6 tuổi ............................................................................................................................. 7
2.2. Một số vấn đề về kĩ năng hợp tác nhóm ..................................................................7
2.2.1. Khái niệm “hợp tác nhóm” ....................................................................................7
2.2.2. Đặc điểm về kỹ năng hợp tác nhóm của trẻ 5-6 tuổi ...........................................11
2.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành hợp tác nhóm của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi
.......................................................................................................................................11
2.3. Một số vấn đề về hoạt động ngoài trời ...................................................................15
2.3.1. Khái niệm hoạt động ngoài trời ...........................................................................15
2.3.2. Đặc điểm hoạt động ngoài trời ............................................................................15
2.3.3. Cách tổ chức hoạt động ngoài trời .......................................................................16
2.4. Đặc điểm phát triển tâm sinh lý của trẻ 5-6 tuổi ....................................................17
2.4.1. Đặc điểm phát triển tâm lý của trẻ.......................................................................17
2.4.2. Đặc điểm phát triển sinh lý của trẻ ......................................................................18
3. Sử dụng hệ thống trò chơi dân gian ...........................................................................19
3.1. Cơ sở xây dựng hệ thống trò chơi dân gian ............................................................ 19
3.2 Hệ thống bài tập trò chơi dân gian ..........................................................................20
3.2.1 Trò chơi dân gian vận động ..................................................................................20
3.2.2. Trò chơi trí tuệ .....................................................................................................22
3.2.3 Trò chơi sáng tạo ..................................................................................................25
4. KẾT LUẬN ..............................................................................................................26
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................. 27
PHỤ LỤC ........................................................................................................................ 1

hướng đến. Có rất nhiều phương tiện để giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ và trò chơi
dân gian là một trong những phương tiện đó. Bởi thông qua trò chơi dân gian trẻ được
tiếp xúc với cuộc sống và xã hội của con người Việt Nam, giúp trẻ lĩnh hội được
những kinh nghiệm lịch sử xã hội của nền văn hóa người. Mặt khác, trò chơi dân gian
mang tính cộng đồng rõ nét, trong khi chơi trẻ phải biết hợp tác cùng nhau để thực
hiện nhiệm vụ chơi chung. Đây chính là môi trường để rèn luyện kỹ năng hợp tác, tập
cho trẻ biết ứng xử và tham gia vào hoạt động cộng đồng với tư cách là con người xã
hội.
- Hoạt động ngoài trời là một hoạt động không thể thiếu trong chế độ sinh hoạt
hàng ngày của trẻ. Bởi thông qua đó, tạo cơ hội cho tất cả các trẻ được tiếp xúc, gần
gũi với thiên nhiên, hít thở bầu không khí trong lành, được thực hành, trải nghiệm .
Đồng thời trẻ được khám phá, thoả mãn trí tò mò của trẻ khi tham gia vào các trò chơi
dân gian.
Ở độ tuổi mẫu giáo lớn (5 - 6 tuổi) đây là giai đoạn phát triển quan trọng trong
cuộc đời của bé. Ở giai đoạn này, trẻ đã hình thành nhận thức, phát triển các kỹ năng
giao tiếp xã hội, phát triển về mặt tư duy, trí tuệ, thể chất và nhiều kĩ năng khác. Nếu
không được tham gia các hoạt động ngoài trời, sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến tâm lý,
tình cảm, kỹ năng giao tiếp của trẻ, có thể khiến trẻ mất tự tin, thiếu sự linh hoạt, khó
hòa đồng… Hoạt động ngoài trời được tổ chức hằng ngày từ 10h – 10h35 phút.
2


- Thực tiễn giáo dục Mầm con cho thấy, việc sử dụng trò chơi dân gian như một
phương tiện giáo dục kỹ năng hợp tác cho trẻ hợp tác cho trẻ 5- 6 tuổi chưa được một
số trường quan tâm, quan tâm một cách sơ sài mang tính hình thức hoặc chỉ quan tâm
khi có đoàn thanh tra về khảo sát. Phần lớn các trường Mầm non đều có xu hướng
thiên về sử dung các trò chơi có sẵn trong chương trình khiến trẻ phải chơi đi chơi lại
một trò chơi dẫn đến nhàm chán, không hứng thú tham gia chơi. Điều này hạn chế sức
hấp dẫn và tính giáo dục của trò chơi dân gian đối với trẻ em. Vì vậy, việc sưu tầm và
tìm ra các biện pháp để tổ chức trò chơi dân gian nhằm giáo dục kỹ năng hơp tác nhóm


ngoài sân,… ngoài việc vui đùa, rèn luyện thân thể, còn thể hiện nỗi khát khao chiến
thắng tiềm ẩn trong mỗi đứa trẻ.
2.1.3. Phân loại trò chơi dân gian
Cũng như nhiều nước trên thế giới, ở Việt Nam có nhiều trò chơi dân gian cổ
truyền dành cho trẻ em. Trò chơi dân gian trẻ em phong phú, không chỉ nhiều về số
lượng mà còn đa dạng về thể loại. Trò chơi dân gian được phân loại như sau:
- Trò chơi vận động
Gồm các trò chơi trẻ em vận động chân tay, chạy, nhảy, gây không khí vui nhộn
và sinh động như: "Bịt mắt bắt dê", "Rồng rắn lên mây",... Những trò chơi này thường
được chơi ở ngoài trời để tiếp xúc với thiên nhiên, nhằm tăng cường sức khỏe và các
tố chất về thể lực cho trẻ.
- Trò chơi trí tuệ
Đó là những trò chơi nhằm phát triển trí tuệ cho trẻ, dạy cho các cháu biết quan
sát, tính toán. Có khi chỉ là một bài đồng dao, trẻ ngồi bên nhau cùng hát, cùng đối
thoai để giới thiệu các sự vật, hiện tượng xung quanh. Cách chơi này giúp cho trẻ hiểu
về con người và hiện tượng thiên nhiên xung quanh mình, tiếp thu tri thức về cuộc
sống. Có khi là những trò chơi bày cách tính toán như: "Ô ăn quan" giúp phát triển trí
tuệ cho trẻ.
- Trò chơi sáng tạo
Có những đồ chơi trong đó trẻ em tự tay làm nên những đồ vật bằng vật liệu tự
nhiên (xếp lá dừa thành cái chong chóng, xé lá chuối làm con cào cào, xếp cọng rơm
thành hình người). Những trò chơi này giúp cho đôi bàn tay trẻ khéo léo hơn, phát huy
trí tưởng tượng, óc sáng tạo, khơi dậy khiếu thẩm mỹ cần thiết cho cuộc sống và lao
động sau này.
- Trò chơi mô phỏng
Là những trò chơi mà trẻ mô phỏng, bắt chước các hoạt động sinh hoạt hàng
ngày của người lớn như cày ruộng, nấu ăn... Những trò chơi này có tác dụng phát huy
mạnh trí tưởng tượng của trẻ em. Đối với trò chơi của trẻ thì một mẫu lá cũng được coi
là món ăn ngon, một chiếc vỏ hến cũng được coi là chiếc nồi, chiếc bát... Trong trò

viên cần tìm hiểu kỹ lưỡng về luật chơi, cách chơi cũng như việc có hay không có đồ
dùng đồ chơi phục vụ cho trò chơi để từ đó có thể chuẩn bị đầy đủ các yếu tố cần thiết
cho trò chơi.
- Dạy trẻ đọc thuộc lời ca (Đối với những trò chơi có lời đồng dao)
Một đặc điểm đặc trưng của trò chơi dân gian đó là khi chơi trẻ không bao giờ chỉ
hùng hục thực hiện các vận động của mình mà chúng thường vừa chơi vừa hát hoặc
đọc lời đồng dao nào đó. Các bài đồng dao đó khiến cho không khí chơi vui vẻ, nhộn
nhịp hơn. Mặc dù không phải bài đồng dao nào cũng có ý nghĩa, song bài nào cũng
phù hợp với tư duy hồn nhiên của trẻ. Ví dụ như: Trò chơi “Chi chi chành chành”, trẻ
hát “Chi chi chành chành – Cái đanh thổi lửa – Con ngựa chết trương – Tam vương
ngũ đế…”. Câu hát dường như chẳng có mạch ý nào rõ ràng, nhưng thiếu nó thì trò
chơi không thể tiến hành. Hay như chơi “Rải ranh” trẻ hát “Rải ranh – Bẻ cành – Hái
ngọn – Chọn đôi”. Cùng với lời hát trong trẻo là bàn tay rải những viên sỏi một cách
khéo léo, tung viên cái lên, nhặt một hoặc hai viên con dưới đất, rồi lại giơ tay đỡ viên
cái vừa rơi xuống.
Trò chơi chỉ có thể được tổ chức khi trẻ đã thuộc lời đồng dao. Chính vì vậy, tôi
thường cho trẻ làm quen với lời đồng dao của các trò chơi dân gian trước khi hướng
dẫn trẻ chơi vào các thời điểm trong ngày của trẻ như: hoạt động chiều, hoạt động
5


ngoài trời…Khi trẻ đã thuộc lời đồng dao, tôi tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi tương
ứng với lời đồng dao đó. Vì thế, trẻ chơi rất hứng thú và tích cực tham gia chơi.
* Chuẩn bị địa điểm để tổ chức trò chơi:
Mỗi trò chơi dân gian có một cách chơi và luật chơi khác nhau. Có những trò
chơi vận động mang tính tập thể rất cao, thường có số lượng người tham gia chơi lớn
và đòi hỏi địa điểm chơi phải có diện tích rộng như “Kéo co”, “Rồng rắn lên mây”,
“Thả đỉa ba ba”, “Trồng nụ trồng hoa”…
Nhưng lại cũng có những trò chơi tĩnh, trẻ hay chơi theo các nhóm nhỏ như: “Chi
chi chành chành”, “Tập tầm vông”, “Rải ranh”, “Chuyền thẻ”, “Ô ăn quan”…


Bước 4: Nhận xét quá trình chơi, kết quả chơi (Khen thưởng đội thắng, phạt và
khích lệ đội thua).
2.1.5. Vai trò của trò chơi dân gian đối với sự phát triển khả năng hợp tác nhóm của
trẻ 5-6 tuổi
Kỹ năng hợp tác nhóm có vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển của
con người nói chung và trẻ em nói riêng. Bởi sự phát triển của mỗi cá nhân phụ thuộc
rất nhiều vào khả năng hòa nhập cuộc sống, xã hội hóa của cá nhân đó. Đối với trẻ em,
kỹ năng hợp tác nhóm là điều kiện quan trọng để hình thành và phát triển toàn diện
nhân cách, trí tuệ, tình cảm, ý chí, ngôn ngữ. Đặc biệt khi tham gia vào các hoạt động
chung thì các hành vi xã hội của trẻ cũng được cải thiện và thử thách. Mục tiêu chiến
lược về phát triển giáo dục mầm non đến năm 2020 được xác định: “Hướng tới việc
đặt nền móng, tiền đề nhân cách con người mới phát triển toàn diện cả về thể chất, trí
tuệ, tình cảm đạo đức- xã hội và thẩm mĩ, chuẩn bị cho trẻ vào lớp một. Giáo dục mầm
non tạo ra sự khởi đầu cho sự phát triển toàn diện cho trẻ, đặt nền tảng cho việc học
tập ở các bậc học tiếp theo và việc học tập suốt đời”. Để đáp ứng xu hướng phát triển
của thời đại, mục tiêu giáo dục mầm non nhấn mạnh vào việc hình thành những giá trị,
kĩ năng sống cần thiết cho bản thân, gia đình và cộng đồng như: tự tin, mạnh dạn, tự
lực, linh hoạt, sáng tạo, chia sẻ, hợp tác, nhân ái, hội nhập. Như vậy, việc giáo dục kỹ
năng hợp tác nhóm cho trẻ là một trong những nhiệm vụ ngành giáo dục mầm non
hiện nay đang hướng đến. Có rất nhiều phương tiện để giáo dục kỹ năng hợp tác nhóm
cho trẻ và trò chơi dân gian là một trong những phương tiện đó. Bởi thông qua trò chơi
dân gian trẻ được tiếp xúc với cuộc sống và xã hội của con người Việt Nam, giúp trẻ
lĩnh hội được những kinh nghiệm lịch sử xã hội của nền văn hóa người. Mặt khác, trò
chơi dân gian mang tính cộng đồng rõ nét, trong khi chơi trẻ phải biết hợp tác cùng
nhau để thực hiện nhiệm vụ chơi chung. Đây chính là môi trường để rèn luyện kỹ năng
hợp tác nhóm, tập cho trẻ biết ứng xử và tham gia vào hoạt động cộng đồng với tư
cách là con người xã hội.
2.2. Một số vấn đề về kĩ năng hợp tác nhóm
2.2.1. Khái niệm “hợp tác nhóm”

- Các tác giả K.K. Platonop và G.G.Golubev cho rằng: kỹ năng là năng lực của
con người thực hiện công việc có kết quả là một chất lượng cần thiết trong những điều
kiện mới và trong những khoảng thời gian tương ứng.
- X.I. Kiêgóp cho rằng: “Kỹ năng là khả năng thực hiện có hiệu quả hệ thống
các hành động phù hợp với các mục đích và điều kiện của hệ thống này”.
- Theo P.A. Ruđích: “Kỹ năng là tác động mà cơ sở của nó là sự vận dụng thực
tế của kiến thức đã tiếp thu được để đạt được kết quả trong một hình thức hoạt động cụ
thể”.
- H.D.Levitov thì cho rằng, kỹ năng là sự thực hiện có kết quả một tác động nào
đó hay một hành động phức tạp hơn bằng cách lựa chọn và áp dụng đúng đắn các hình
thức hành động nhằm thực hiện hành động có kết quả.
- Theo TS. Vũ Dũng: “Kỹ năng là năng lực vận dụng có kết quả những tri thức
về phương thức hành động đã được chủ thể lĩnh hội để thực hiện những nhiệm vụ
tương ứng.
- Các nhà Tâm lý học Việt Nam như PGS.TS Ngô Công Hoàn, PGS.TS Nguyễn
Thị Ánh Tuyết, GS Nguyễn Quang Uẩn, Trần Quốc Thành cho rằng kỹ năng là một
mặt năng lực của con người thực hiện một công việc có hiệu quả.
8


Như vậy, hai quan điểm này tuy về hình thức diễn đạt có vẻ khác nhau nhưng
thực chất chúng không hoàn toàn mâu thuẫn hay loại trừ lẫn nhau. Dù theo quan điểm
nào thì khi nói đến kỹ năng chúng ta đều phải quán triệt một số điểm sau:
- Mọi kỹ năng đều dựa trên cơ sơ tri thức, muốn hành động, muốn thao tác
trước hết phải có kiến thức về nó dù cho tri thức có thể ẩn chứa ở nhiều dạng khác
nhau.
- Nói kỹ năng của con người là nói tới hành động có mục đích, tức khi hành
động, thao tác con người luôn hình dung kết quả đạt tới.
- Để có kỹ năng con người cũng phải biết cách thực hiện hành động trong
những điều kiện cụ thể và hành động theo quy trình với sự tập luyện nhất định.

Trong các mối quan hệ xã hội, mỗi cá nhân đều có sự lệ thuộc lẫn nhau. Mỗi
người đều cần người khác để thực hiện mục đích của mình. Sự tham gia như là sự tìm
kiếm mối liên hệ với người khác mà trong đó sự hợp tác là cơ chế chính của sự tham
gia giai đoạn này. Theo quan niệm chung hợp tác là chung sức giúp đỡ nhau trong một
công việc, một lĩnh vực nào đó nhằm đặt mục đích chung.
Theo C.Mác định nghĩa: Hình thức lao động của nhiều người làm việc bên
nhau, với nhau trong cùng một quá trình sản xuất hay trong các quá trình sản xuất khác
nhau, nhưng liền với nhau theo kế hoạch gọi là hợp tác.. Theo nghiên cứu của nhiều
nhà khoa học, việc tiếp thu khái niệm “Hợp tác” của kinh tế học đã dẫn đến “tương tác
xã hội” trong tâm lý học, nghĩa là “Sự tác động qua lại ít nhất là hai cá nhân trong một
hoạt động bất kỳ nào đó thuộc một hoạt động trong cuộc sống diễn ra trong hệ qua
chiều không gian, thời gian chung”.
Dựa trên kết quả phân tích trên chúng tôi thấy rằng hợp tác có thể hiểu như sau:
Hợp tác là quá trình tương tác xã hội, trong đó con người chung sức hỗ trợ,
giúp đỡ lẫn nhau trong một công việc nào đó nhằm đạt được mục đích chung.
* Khái niệm kỹ năng hợp tác
Dựa trên sự phân tích khái niệm “Kỹ năng” và “Hợp tác” chúng tôi xác định kỹ
năng hợp tác như sau:
Kỹ năng hợp tác là khả năng tương tác cùng thực hiện có hiệu quả một hành
động, một công việc nào đó của con người dựa trên những tri thức và vốn kinh nghiệm
đã có trong điều kiện nhất định.
Từ khái niệm “Kỹ năng hợp tác”, chúng tôi đưa ra khái niệm về kỹ năng hợp
tác của trẻ mầm non như sau:
Kỹ năng hợp tác của trẻ mầm non là khả năng tương tác cùng thực hiện hiệu
quả một hành động, một công việc nào của trẻ dựa trên những tri thức và vốn kinh
nghiệm đã có trong điều kiện nhất định.
Qua sự phân tích trên, một cách trực quan chúng tôi có thể quy kỹ năng hợp tác
về những hành động, hành vi quan sát được. Những kỹ năng hợp tác được biểu hiện
thành hành vi quan sát/kiếm soát được cần hình thành cho trẻ em chúng tôi sẽ đưa ra ở
chương sau.

lứa tuổi mà còn phụ thuộc rất nhiều vào cách thức tổ chức, hướng dẫn của người lớn.
Nếu như người lớn chúng ta không quan tâm, không tạo điều kiện, cơ hội cho trẻ tham
gia vào các hoạt động chung của tập thể với những nội dung, cách thức, phương pháp
hấp dẫn thì sự hình thành và phát triển các kỹ năng hợp tác của trẻ sẽ bị hạn chế.
Hợp tác nhóm là một trong những kỹ năng rất cần thiết cho con người mới, đó
là một trong những tiêu chí để đánh giá sự phát triển toàn diện nhân cách của một con
người. Vì vậy, ngay từ lứa tuổi mầm non, chúng ta cần phải quan tâm đến việc kích
thích nhu cầu và hình thành kỹ năng hợp tác cho trẻ.
2.2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành hợp tác nhóm của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi
* Sự trưởng thành của bản thân trẻ
Sự lớn lên và phát triển của trẻ là một quá trình diễn ra liên tục theo một trình
tự và quy luật định sẵn. Những thay đổi trong quá trình trưởng thành của trẻ ở lứa tuổi
MGL cho phép trẻ giải quyết những tình huống phức tạp hơn. Thông qua các hoạt
động hàng ngày trẻ tiếp tục được phát triển những kỹ năng cần thiết: kỹ năng vận
động, kỹ năng tự phục vụ, kỹ năng hợp tác cùng chung sống...Những bước tiến trong
11


sự phát triển của cơ thể giúp cho trẻ trở nên độc lập, mạnh dạn và dễ dàng hoà nhập
vào cuộc sống cộng đồng hơn.
Trẻ càng lớn thì môi trường hoạt động của trẻ càng được mở rộng, trẻ không chỉ
tiếp xúc với những người thân trong gia đình mà còn được tham gia vào các hoạt động
xã hội khác nhau, có nhiều cơ hội để tiếp xúc với những nguời xung quanh, đặc biệt là
được chơi, hoạt động với bạn. Trong quá trình tham gia vào các hoạt động xã hội khác
nhau thì vốn kinh nghiệm của trẻ cũng được tăng lên, đồng thời trẻ cũng trở nên mạnh
dạn, tự tin hơn.
Các nhà tâm lý học cho rằng, sự tự ý thức về bản thân đóng vai trò điều chỉnh,
điều kiện quan trọng trong hành vi của con nguời. Nó quyết định đến thái độ của cá
nhân đối với bản thân và những người xung quanh. Khi trẻ biết tự ý thức về bản thân
thì trẻ không chỉ có khả năng tự đánh giá bản thân mà còn biết đánh giá người khác để

hứng thú tạo nên. Đây là một trong những yếu tố có ảnh hưởng lớn đến sự hợp tác của
trẻ trong tất cả các hoạt động chung.
* Môi trường giáo dục
Môi trường giáo dục là những điều kiện cần thiết như: nhà giáo dục, gia đình,
cơ sở vật chất…để tác động đến trẻ nhằm đặt được mục đích giáo dục. Môi trường
giáo dục có vai trò hết sức quan trọng đối với quá trình hình thành và phát triển toàn
diện nhân cách cho trẻ nói chung và kỹ năng hợp tác cho trẻ nói riêng.
Sự hợp tác xuất phát từ gia đình, trong đó bố mẹ có ảnh hưởng rất lớn đến trẻ.
Theo thống kê của nhiều nhà giáo dục: Nếu trong gia đình, người lớn biết quan tâm tạo
điều kiện cho trẻ được tham gia vào các hoạt động xã hội và luôn xem trẻ như một
thành viên thực thụ của gia đình, đối xử với trẻ một cách bình đẳng, cho phép trẻ được
nói lên ý kiến của mình về các vấn đề có liên quan đến trẻ, luôn lắng nghe và tôn trọng
trẻ thì sẽ tạo cho trẻ có cảm giác mình được tin tưởng, mình có giá trị với tư cách là
một thành viên của gia đình. Từ đó trẻ rất tự tin, mạnh dạn và dễ dàng hoà nhập vào
các mối quan hệ xã hội.
Trẻ nhỏ học cách hợp tác qua việc quan sát người lớn xung quanh chúng như
cho trẻ thấy sự hợp tác bằng cách làm mẫu. Vì vậy, bố mẹ hãy tập trung việc của mình
thay vì tạo ra sự cạnh tranh bằng sự hợp tác. Sự tác động của bố mẹ sẽ phát huy cao độ
và triệt để những điều kiện bên trong, giúp trẻ dễ dàng hoà nhập vào cuộc sống xã hội
sau này.
Trường mầm non là gia đình thứ hai của trẻ, ở đó trẻ có cô giáo, có rất nhiều
bạn và có không gian, thời gian để hoạt động khám phá thế giới bí ẩn xung quanh. Tất
cả những hành động của cô giáo, các bạn đều có tác động rất lớn đều phát triển toàn
diện nhân cách của trẻ nói chung và quá trình hình thành kỹ năng hợp tác của trẻ nó
riêng. Vì vậy, để thúc đẩy trẻ hợp tác với nhau, cô giáo cần làm mẫu hợp tác cho trẻ
học theo và tạo cho trẻ cảm giác ấm áp, an toàn, được tôn trọng, được đối xử bình
đẳng như đang ở gia đình mình. Đồng thời, cho phép trẻ được cùng bạn giải quyết vấn
đề theo cách riêng của mình và phải tôn trọng ý kiến của trẻ, dù đó là ý kiến chưa
đúng.
Không gian lớp học cũng có ảnh hướng rất lớn đến sự hợp tác của trẻ. Vì vậy,

Theo nghiên cứu của TS. Đặng Thành Hưng sự hợp tác của trẻ có hiệu quả nhất
khi trẻ được hoạt động trong nhóm nhỏ từ 3 đến 6 trẻ.
Dựa trên quan điểm của TS. Đặng Thành Hưng, để hình thành kỹ năng hợp tác
cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi qua trò chơi dân gian, chúng tôi sẽ tổ chức hoạt động hợp
tác cho trẻ theo nhóm nhỏ từ 3 đến 6 trẻ.
* Yếu tố thi đua
Việc thành kỹ năng hợp tác cho trẻ chỉ mang lại hiệu quả khi trẻ được khuyến
khích cùng nhau trao đổi, đàm phán, thoả thuận, chia sẻ kinh nghiệm để cùng bạn trải
nghiệm khi tham gia vào trò chơi dân gian.
Không khí lớp học là rất quan trọng đối với tâm trạng của trẻ trong mối quan hệ
đối với việc học. Sự tự tin phát triển tốt khi tất cả sự khác biệt của cá nhân được tôn
trọng và chấp nhận. Các em phải hiểu được rõ cô giáo muốn gì ở cả lớp, ở các hành vi
14


và ở các mối quan hệ của trẻ. Đồng thời, cô giáo phải thừa nhận sự nỗ lực, sự đóng
góp tích cực của trẻ vào trong các hoạt động của lớp.
Việc thi đua với bạn khác để hoàn thành một sản phẩm giống nhau sẽ gây ra sự
chán nản, thất vọng nhiều ở trẻ. Trong trò chơi dân gian, trẻ có thể thi đua để làm ra
những sản phẩm khác nhau hoặc các sản phẩm thay thế phù hợp bằng nhiều cách khác
nhau mà không có sự thất vọng chán nản vì những tình huống xảy ra cho phép nhiều
sản phẩm ở mức độ khác nhau. Giáo viên có thể cung cấp cho trẻ cơ hội để trẻ có thể
vừa tạo ra sản phẩm như hướng dẫn của cô giáo vừa làm theo cách sáng tạo riêng của
mình. Trong lớp học, khi trẻ được kích thích tự đánh giá về thành quả của mình đã đạt
được, chúng sẽ phát triển được cảm giác thi đua lành mạnh với chính thành quả của
mình.
Việc tổ chức thi đua không phải là để xem ai nhanh hơn, mạnh hơn, ai làm
được nhiều sản phẩm hơn, ai thắng ai thua mà thi đua ở đây là để tìm ra ai tạo ra nhiều
sản phẩm sáng tạo bằng nhiều cách thức khác nhau. Trò chơi dân gian nếu giáo viên
biết tổ chức cho trẻ thi đua lành mạnh, công bằng, dân chủ với các bạn trong nhóm/

cùng nhau làm những thí nghiệm đơn giản…đặc điểm tâm sinh lý của trẻ phát triển
ngày càng hoàn thiện hơn.
Để tổ chức tốt buổi hoạt động ngoài trời giáo viên phải có sự hiểu biết vững vàng
về đặc điểm tâm sinh lý và sự phát triển của trẻ theo từng độ tuổi về những kiến thức
liên quan đến chủ đề cần cho trẻ khám phá và phải có khả năng đánh giá trẻ đó, khả
năng lập kế hoạch giáo dục giúp trẻ phát triển một cách toàn diện nhất.
2.3.3. Cách tổ chức hoạt động ngoài trời
* Việc tổ chức hoạt động ngoài trời được tiến hành các bước như sau:
Bước 1: Ổn định tổ chức, giới thiệu bài.
- Giáo viên phải xác định chủ đề cần cho trẻ khám phá, từ chủ đề lớn đến chủ đề
nhỏ, giới thiệu chủ đề, hướng dẫn trẻ tìm hiểu khám phá chủ đề.
Bước 2: Tổ chức hoạt động chủ đích
- Tổ chức cho trẻ đi dạo, quan sát các sự vật, hiện tượng thiên nhiên liên quan tới
chủ đề.
- Tổ chức ôn luyện, làm quen kiến thức sắp học.
+ Để thực hiện tốt buổi đi dạo giáo viên có thể áp dụng các biện pháp sau:
- Tạo tình huống lôi cuốn trẻ vào hoạt động , sử dụng hệ thống câu hỏi gợi ý dẫn
dắt trẻ tìm tòi khám phá, bày tỏ suy nghĩ của mình.
Bước 3: Tổ chức trò chơi vận động
Giáo viên chuẩn bị đồ dùng đồ chơi đầy đủ, bổ sung đồ dùng đồ chơi đúng lúc,
động viên khuyến khích, hổ trợ trẻ kịp thời.
Bước 4: Chơi tự do
Giáo viên chuẩn bị nhiều trò chơi để trẻ tự chọn
(Ví dụ: Trò chơi “Câu cá”, “Chơi xích đu, cầu trượt”….)
* Từ việc phân tích cách tổ chức trò chơi dân gian, chúng tôi nhận thấy việc tổ
chức trò chơi dân gian sẽ hiệu quả hơn khi đưa vào nội dung của bước 3.
Tôi sẽ tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ bằng cách lồng ghép trò chơi dân gian
vào phần trò chơi vận động trong tiết hoạt động động ngoài trời (Ví dụ: Trò chơi
“Rồng rắn lên mây”, “Kéo co”, Mèo đuổi Chuột”….) để trẻ được tiếp xúc với thiên
nhiên, nhằm tăng cường sức khỏe và các tố chất về thể lực cho trẻ, tạo hứng thú hơn

mà toàn bộ sự phát triển của trẻ được nâng lên một trình độ mới, cao hơn.
* Sự phát triển tri giác:
- Do tiếp xúc với nhiều đồ vật, hiện tượng con người… độ nhạy cảm phân biệt
các dấu hiệu thuộc tính bên ngoài của chúng ngày càng chính xác và đầy đủ.
- Một số quan hệ không gian và thời gian được trẻ tri giác hơn trong tầm nhìn,
nghe của trẻ.
- Khả năng quan sát của trẻ được phát triển không chỉ số lượng đồ vật mà cả các
chi tiết, dấu hiệu thuộc tính, màu sắc.
- Bắt đầu xuất hiện khả năng kiểm tra độ chính xác của tri giác bằng cách hành
động thao tác lắp ráp, vặn mở… phù hợp với nhiệm vụ yêu cầu. Các loại tri giác nhìn,
nghe, sờ mó… phát triển ở độ tin nhạy.
17


* Sự phát triển trí nhớ:
- Trẻ đã biết sử dụng cơ chế liên tưởng trong trí nhớ để nhận lại và nhớ lại các
sự vật và hiện tượng.
- Trí nhớ có ý nghĩa đã thể hiện rõ nét khi gọi tên đồ vật, hoa quả, thức ăn.
- Trí nhớ không chủ định của trẻ ở các dạng hoạt động phát triển khác nhau và
tốc độ phát triển rất nhanh.
* Sự phát triển tư duy:
- Các loại tư duy đều được phát triển nhưng mức độ khác nhau.
- Tư duy trực quan hình tượng, tư duy trực quan sơ đồ phát triển mạnh mẽ và
chiếm ưu thế.
- Trẻ ở lứa tuổi này đã xuất hiện loại tư duy trừu tượng.
* Sự phát triển tưởng tượng:
- Nhờ có sự phát triển các hoạt động tạo hình mà khả năng tưởng tượng của trẻ
được nâng lên.
- Tranh vẽ của trẻ vừa gần với hiện thực vừa mang tính chủ quan cảm xúc rõ
nét.

động toàn thân, hoặc làm các động tác phức tạp hơn như chơi đá cầu, nhảy dây, leo
trèo, lộn xà đơn… Các ngón tay của trẻ 5 tuổi không những có thể hoạt động tự do, mà
động tác còn nhanh nhẹn và hoàn chỉnh hơn, nên có thể cầm bút để viết hoặc vẽ, đồng
thời còn thực hiện nhiều động tác mới và tinh tế hơn.
Khi 5 - 6 tuổi, ngôn ngữ của trẻ phát triển mạnh, đạt chất lượng cao về phát âm,
vốn từ và các hình thức ngữ pháp. Đây là điều kiện cơ bản để hoàn thiện chức năng
tâm lý người.
Trẻ luôn tò mò, hoạt động nhiều, ham học hỏi, thích tự làm việc, ham chơi hơn
ăn. Trẻ có những hoạt động giao tiếp, trẻ tham gia vào trò chơi tập thể, dần dần chia
tay tuổi thơ.
Đặc biệt, giai đoạn này trẻ bắt đầu cắp sách đến trường, khả năng tiếp thu kiến
thức mới thông qua việc phát triển ngôn ngữ và tư duy logic phát triển nhanh. Khi trẻ
đi học trẻ sẽ hoàn thiện ngôn ngữ, phát triển trí tuệ, đi học trẻ biết ý thức hoàn thành
nghĩa vụ, tạo được các quan hệ xã hội.
3. Sử dụng hệ thống trò chơi dân gian
3.1. Cơ sở xây dựng hệ thống trò chơi dân gian
Trò chơi dân gian trẻ em không chỉ đơn thuần là một trò chơi của trẻ con mà nó
còn chứa đựng cả nền văn hóa dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc. Nó không
chỉ chắp cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển tư duy sáng tạo, mà còn giúp các em
hiểu về tình bạn, quê hương, đất nước. Chính vì vậy, trò chơi dân gian rất cần thiết
được lựa chọn, tổ chức trong trường mầm non.
Qua từng thời kỳ phát triển của xã hội, các hình thức chơi của trẻ cũng thay đổi.
Một số trò chơi dân gian truyền thống, dần bị mai một, thay thế bằng những trò chơi
hiện đại với máy móc, công nghệ tiên tiến. Tuy nhiên, trò chơi dân gian có nhiều thế
mạnh riêng. Giáo viên có thể sử dụng những vật liệu sẵn có, rẻ tiền, thậm chí không
cần đồ dùng, dụng cụ mà chỉ cần trẻ chơi với nhau. Điều này rất phù hợp với tình hình
thực tế của cấp học. Trẻ em được tiếp cận và trực tiếp tham gia chơi các trò chơi dân
gian sẽ giúp cho trẻ sớm hình thành các thói quen hoạt động có hệ thống, tính tập thể
giúp trẻ tự tin, linh hoạt hơn trong mọi hoạt động cũng như sự phát triển sau này của
trẻ. Thông qua trò chơi dân gian, trẻ sẽ phát triển được các giác quan (thị giác, thính

* Trò chơi 2: Mèo đuổi Chuột
- Cách chơi 1:
+ Hướng dẫn: Một em đóng vai Mèo, một em đóng vai Chuột, đều bịt mắt,
đứng xa nhau hoặc ép lưng vào nhau. Khi có lệnh chơi, bạn đóng vai trò Mèo kêu lên:
meo, meo, bạn đóng vai trò Chuột kêu lên “chít, chít”. Bạn đóng vai trò Mèo tìm, đoán
tiếng Chuột kêu để bắt. Bạn đóng vai trò Chuột tránh mèo. Các bạn đứng ở vòng tròn
trật tự.
- Luật chơi:
+ Trong 1 khoảng thời gian quy định Mèo không bắt được Chuột, đổi Mèo
thành Chuột.
20


+ Mèo bắt được Chuột, Chuột chịu phạt (ôm chặt Chuột)
+ Mèo, Chuột không chảy ra khỏi vòng tròn (nếu có vòng tròn ở ngoài)
- Cách chơi 2:
Hướng dẫn: tương tự như cách chơi 1, nhưng Mèo, Chuột không bịt mắt mà
đuổi nhau quanh vòng tròn. Chuột cố gắng luồn lách qua các bạn đứng ở vòng tròn.
- Luật chơi: tương tự như cách chơi 1 nhưng Mèo chỉ cần vỗ được vào người
Chuột, Chuột thua cuộc.
* Trò chơi 3: Kéo co
- Cách chơi 1
+ Quản trò chia các bạn chơi thành 2 đội có số người bằng nhau, đứng đối diện
nhau. Cách đứng như sau: hai bạn đứng đầu của 2 đội đan 2 bàn tay vào nhau rồi lồng
vào nhau. Các bạn còn lại ôm bụng bạn đứng trước. Các đội đứng ở vạch của đội mình
+ Khi có lệnh cho 2 đội tìm cách kéo đội bạn qua vạch của mình
- Cách chơi 2:
+ Dùng 1 dây dài cho 2 đội nắm vào dây.
+ Khi có lệnh chơi, các đội tìm cách kéo đội bạn qua được vạch quy định.
- Luật chơi:

Thỏ nhớ nhé
Có Cáo gian
Đang rình đấ
Thỏ nhớ nhén
Chạ cho nhanh
Kẻo Cáo gian
Tha đi mất”.
Khi đọc hết bài thơ thì Cáo xuất hiện, Cáo “gừm, gừm..” đuổi bắt Thỏ. Khi
nghe tiếng Cáo, các con Thỏ chạy nhanh về chuồng của mình. Những con Thỏ bị Cáo
bắt phải ra ngoài 1 lần chơi, sau đó đổi vai cho nhau.
- Luật chơi:
Thỏ phải nấp vào đúng hang của mình. Con Thỏ nào chậm sẽ bị cáo bắt, và nếu
nhầm hang thì phải ra ngoài một lần chơi.
* Trò chơi 6: Nhảy dây
- Cách chơi:
Hai tay người chơi cầm 2 đầu dây, dang rộng tay, dây để sau lưng. Người chơi
vừa quay hai tay cầm dây vừa nhảy thẳng chân sao cho dây đi qua đầu rồi đi qua chân.
Cứ chơi tiếp tục như vậy.
Ngoài ra, có thể chơi nhảy cặp đôi. Hai người chơi quay mặt vào nhau, một
người cầm dây như cách chơi có 1 người và quay dây sao cho dây qua đầu và chân cả
hai người.
- Luật chơi:
Người chơi cứ tiếp tục nhảy đúng theo số lần quy định của cuộc chơi. Nếu
vướng dây thì bị phạt.
3.2.2. Trò chơi trí tuệ
* Trò chơi 1: Tập tầm vong
- Cách chơi:

22


Người thực hiện lượt đi đầu tiên thường được xác định bằng cách oẳn tù tì hay
thỏa thuận.
Khi đến lượt, người chơi sẽ dùng tất cả số quân trong một ô có quân bất kỳ do
người đó chọn trong số 5 ô vuông của mình để lần lượt rải vào các ô, mỗi ô 1 quân, bắt
đầu từ ô gần nhất và có thể rải ngược hay xuôi chiều kim đồng hồ tùy ý.
Khi rải hết quân cuối cùng, tùy tình huống mà người chơi sẽ phải xử lý tiếp như
sau:
23


+ Nếu liền sau đó là một ô vuông có chứa quân thì tiếp tục dùng tất cả số quân
đó để rải tiếp theo chiều đã chọn.
Trường hợp ăn quân
Nếu liền sau đó là một ô trống (ô dân) rồi đến một ô có chứa quân (không phân
biệt ô quan hay ô dân) thì người chơi sẽ được ăn tất cả số quân trong ô đó. Số quân bị
ăn sẽ được loại ra khỏi bàn chơi để người chơi tính điểm khi kết thúc.
Trường hợp ăn quân liên tiếp
Nếu liền sau ô có quân đã bị ăn lại là một ô trống rồi đến một ô có quân thì
người chơi có quyền ăn tiếp quân ở ô này. Nếu lại tiếp tục một ô trống rồi đến ô có
quân thì người chơi có quyền ăn tiếp quân của các ô đó.
Trường hợp mất lượt
Nếu liền sau đó là ô quan (có quân hoặc không có quân) hoặc 2 ô trống trở lên
hoặc sau khi vừa ăn thì người chơi bị mất lượt và quyền đi tiếp thuộc về đối phương.
Trường hợp xuất quân
+ Trường hợp đến lượt đi nhưng cả 5 ô vuông thuộc quyền kiểm soát của người
chơi đều không có quân thì người đó sẽ phải dùng 5 dân đã ăn được của mình để đặt
vào mỗi ô 1 dân. Nếu người chơi không đủ 5 dân thì phải vay của đối phương và trả lại
khi tính điểm.
Cuộc chơi kết thúc
Cuộc chơi sẽ kết thúc khi toàn bộ Dân và Quan ở 2 ô quan đã bị ăn hết. Trường